Asâ-yı Mûsâ

Önsöz

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

Bu önsöz, Medine-i Münevvere’de bulunan mühim bir âlim tarafından yazılmışdır.

§2

Böyük İkbal’e ait olan “Ön söz”de demişdim ki: Büyüklerin tarih-i hayatları okunurken, ulvi menkıbeler söylenip aziz hatıraları anılırken insan, başqa bir âleme girdiğini hissedir. Gönlünü, tertemiz sevgi hislerinin ulvi ateşi yakır və İlahî feyzi sarır. Tarih elə böyük insanlar kaydeder ki bir çox büyükler, onlara nisbetle kiçik kalır.

§3

Tarihe şerefler veren erler anılırken

§4

Yükselmede ruh en geniş âlemlere yerden

§5

Min rayihanın feyzi sarar ruhu derinden

§6

Geçmiş kimi cennetteki gül bahçelerinden.

§7

Bu derin həqiqəti “Ön söz”ü yazarken bütün azamet və ihtişamıyla idrak etmiş bulunuram. Çünki aziz və muhterem okuyucularımıza en derin bir ihlas və samimiyetle takdim ettiğimiz bu eser, hemen bir asra yaklaşan uzun və bereketli ömrünün hər safhası, binlerle hârikaya sahne olan, gönüller fatihi böyük Üstad Bediüzzaman Said Nursî’ye, onun yüz otuz parçadan ibaret olan Risale-i Nur Külliyatı’na və ahlâk və faziletleri, ihlas və samimiyetleri, iman və irfanları ilə hayatın hər safhasında təkcə bir ülkeye deyil, bütün insanlık âlemine tertemiz örnekler vermekte devam eden Nur talebelerine aittir.

§8

Bir kitabın “Mukaddime”sini, o kitabın hülâsası deyə tarif edərlər. Halbuki hər mevzuu müstakil bir esere sığmayacaq qədər derin və geniş olan bu muazzam kitabın muhteviyatını, belə bir neçə sahifelik mukaddimeye sığdırmak kabil midir?

§9

Bugüne qədər âcizane yazdığım manzum və mensur yazılarımın hiçbirisinde bu qədər acizlik və hayret içerisinde kalmamışdım. Binaenaleyh bu eseri derin bir zevk, İlahî bir neşe və coşkun bir heyecanla okuyacaq olanlar, hayranlıkla görecekler ki Bediüzzaman, çocukluğundan beri müstesna bir şəkildə yetişen və bütün ömrü boyunca İlahî tecellilere mazhar olan bambaşka bir âlim və mümtaz bir şahsiyettir.

§10

Mən bu böyük zatı, eserlerini və talebelerini inceden inceye tetkik edib də o nur âleminde hissen, fikren və ruhen yaşadıktan sonra, böyük və eski bir Arap şairinin bir beytiyle, çox derin bir həqiqəti ifade ettiğini öğrendim: “Bütün âlemi bir şahsiyette toplamak, Cənabı-Haqq’a zor gəlməz.”

§11

* * *

§12

Gayesinin ulviyetinden, davasının ihtişamından və imanının azametinden feyz və ilham alan bu kutbun cazibesine takılanların adedi günden güne çoğalmaktadır. Akıllara hayret veren bu ulvi hâdise, münkirleri kahretdiyi kimi mü’minleri də şâd və mesrur eylemekte devam edib gidir. İmanlı gönüllerde manevî bir rabıta halinde yaşayan bu İlahî hâdiseyi böyük bir mücahid, kalpleri vecd içinde bırakan bir üslupla baxın necə ifade edir:

§13

“Ahlâksızlık çirkefinin bir tufan halinde hər istikamete taşıp uzanarak hər fazileti boğmaya koyulduğu kara günlerde, onun yani Bediüzzaman’ın feyzini bir sır kimi kalpten kalbe, mukavemeti imkânsız bir hamle halinde intikal edər görmekle teselli buluruq. Gecelerimiz çox karardı və çox kararan gecelerin sabahları çox yaxın olur.”

§14

Bəli, bir sır kimi kalpten kalbe mukavemeti imkânsız bir halde yayılıp dağılan bu nurun, memleketin hər köşesinde feyiz və tesirini görenler, hayret və dehşetler içinde sormaya başladılar: “Şöhreti memleketimizin hər tarafını kaplayan bu zat kimdir? Həyatı, eserleri, meslek və meşrebi nedir? Tutduğu yol bir tarîkat mı, bir cemiyet mi, yoxsa siyasî bir teşekkül müdür?”

§15

Bununla da kalmadı; derhal gerek idarî və gerek adlî çox mühim takipler və çox ciddi tetkikler, uzun və müselsel mahkemeler cereyan etti. Neticede, bu İlahî tecellinin gönüller ülkesine kurulan bir “İman və İrfan Müessesesi”nden başqa bir şey olmadığı tahakkuk edince, adaletin İlahî bir surette tecellisi bu şəkildə zuhur etti: “Bediüzzaman Said Nursî və bütün Risale-i Nur eserlerinin beraeti” qərarı resmen ilan edildi. Və artıq ruhun maddeye, hakkın bâtıla, nurun zulmete, imanın küfre hər zaman galebe çalacağı; ezelden ebede değişmeyəcək olan İlahî kanunların başında gelen bir həqiqət olduğu, güneşler kimi belirdi.

§16

Herhangi bir iklimde zuhur eden bir ıslahatçının mahiyet və hakikatini, sadakat və samimiyetini gösteren en gerçek miyar; davasını ilana başladığı ilk günlerle, muzaffer olduğu son günler arasında ferdî və içtimaî, uzvî və ruhî hayatında vücuda gelen değişiklik farklarıdır, deyərlər.

§17

Mesela, o adam ilk günlerde mütevazi, âlîcenab, feragat və mahviyetkâr, hülâsa; bütün ahlâk və fazilet bakımından cidden örnek olan gayet temiz və son derecede mümtaz bir şahsiyetti. Bakalım, cihadında muzaffer olub hislerde, emellerde, gönüllerde yer tuttuktan sonra yenə o eski temiz və örnek halinde kalabilmiş mi? Yoxsa zafer neşesiyle bir çox böyük sanılan kimseler kimi yere göğe sığmaz mı olmuş?

§18

İşte böyük kiçik herhangi bir dava və gaye sahibinin mahiyet və hakikatini, şahsiyet və hüviyetini en həqiqi çehresiyle aksettirəcək olan en berrak âyenə budur.

§19

Tarih boyunca, bu müthiş imtihanı kazanmanın şaheser misalini, evvela peygamberler və bilhassa Sultanü’l-enbiya sallallahu aleyhi vesellem Efendimiz, sonra onun halife və sahabeleri və daha sonra onların nurlu yolunda yürüyen böyük zatlar vermişlerdir.

§20

* * *

§21

Peygamber Efendimiz, bu اَل۟عُلَمَاءُ وَرَثَةُ ال۟اَن۟بِيَاءِ yani “Âlimler, peygamberlerin vârisleridirler.” hadîs-i şerifleriyle âlim olmanın çox kolay bir şey olmadığını, i’cazkâr belâgatları ilə beyan buyururlar.

§22

Çünki madam ki bir âlim, peygamberlerin vârisidir; o halde hak və həqiqətin tebliğ və neşri hususunda, eynilə onların tutmuş oldukları yolu takip etmesi lâzımdır. Hər ne qədər bu yol; bütün dağ, taş, çamur, çakıl, uçurum, daha beteri takip, tevkif, muhakeme, hapis, zindan, sürgün, tecrit, zehirlenme, idam sehpaları və daha ağıl və hayale gelmeyen nice min zulüm və işkencelerle dolu da olsa…

§23

İşte Bediüzzaman, yarım asırdan fazla o mukaddes cihadı ilə bütün ömrü boyunca bu çetin yolda yürüyen və qarşısına çıkan binlerle engeli bir yıldırım sürati ilə aşan və peygamberlerin vârisi olan bir âlim olduğunu amelî bir surette ispat eden bir zattır.

§24

Özünün ilmî, ahlâkî, edebî, bir çox fazilet və meziyetleri arasında məni en çox meftun eden şey; onun o, dağlardan daha sağlam, denizlerden daha derin, semalardan daha yüksək və geniş olan imanıdır.

§25

Rabb’im, o ne muazzam iman! O ne bitmez və tükenmez səbir! O ne çelikten irade! Hayal və hatıralara ürpermeler veren bunca tazyik, tehdit, tazip və işkencelere rağmen; o ne eğilmez baş ne boğulmaz ses və necə kısılmaz nefestir!

§26

Böyük İkbal’in heyecanlı şiirlerinden aldığım coşkun bir ilham neşesi ilə vaxtilə yazdığım “Mücahid” unvanını taşıyan bir manzumede, aşağıdaki mısraları okuyanlardan bəlkə şairane bir mübalağada bulunduğumu söyleyenler olmuşdur. Lâkin bu mukaddimesini yazmakla şeref duyduğum şaheseri okuyanlar, vecdle dolu bir hayranlıkla anlayacaklar ki Allah’ın ne kulları varmış. Əgər bir iman, kemalini bulursa neler yapar və ne hârikalar doğururmuş.

§27

Bir azm, əgər iman dolu bir kalbe girerse

§28

İnsan da o imandaki son sırra ererse

§29

En azgın ölümler ona zincir vuramazlar

§30

Volkan kimi coşkun akır, durduramazlar

§31

Rabb’imden iner azmine qüvvət veren ilham

§32

Peygamber’i rüyada görür bəlkə hər akşam

§33

Həmişə nur, onun iman dolu kalbindeki mihrab

§34

Kandil ola bilməz ufkuna dünyadaki mehtap

§35

Kar kış demez, irkilmez, üzülmez, acı duymaz

§36

Mevsim bütün ömrünce ılık gölgeli bir yaz

§37

Cennetteki âlemleri dünyada görür də

§38

Mahvolsa eğilmez sıradağlar kimi derde

§39

En sarp uçurumlar gəlib etrafını sarsa

§40

Ay batsa, güneş sönse, ufuklar da kararsa

§41

Gökler yıkılıp çökse yolundan yenə dönmez

§42

Ruhundaki imanla yanan meşale sönmez

§43

Kalbinde yanardağ kimi iman ne mukaddes

§44

Vicdanına hər an bunu haykırmada bir ses:

§45

Ey yolcu! Şafaklar sökəcək durma, ilerle

§46

Zulmetlere kan ağlatacaq meşalelerle

§47

Yıldızlara bas, çık yüce âlemlere yüksel

§48

İnsanlığı kurtarmaya cennetten inen el.

§49

Sanki bu mısralar, iman kahramanı böyük mücahid Bediüzzaman Hazretleri üçün yazılmış. Çünki bu yüksək sıfatlar, həmişə onun sıfatlarıdır. Cənabı-Haqq, bu âyet-i kerîmede baxın mücahidlere neler vaad edir:

§50

وَالَّذٖينَ جَاهَدُوا فٖينَا لَنَه۟دِيَنَّهُم۟ سُبُلَنَا وَاِنَّ اللّٰهَ لَمَعَ ال۟مُح۟سِنٖينَ

§51

Meal-i şerifi: “Bizim uğrumuzda mücahede edenlere mütləq yollarımızı gösteririz. Və heç şübhə yox ki Allah muhsinlerle –Allah’ı görür kimi ibadət eden mücahidlerle– beraberdir.”

§52

Demək ki iman və Kur’an uğrunda, candan və cihandan geçen mücahidlere böyük Allah, həqiqət və hidayet yollarını göstereceğini vaad buyurur. Hâşâ Cənabı-Haqq vaadinde hulf etməz, yeter ki bu azîm vaad-i İlahîyi icab ettirəcək şartlar tahakkuk etsin.

§53

Bu âyet-i kerîme Üstad’ın karakter və şahsiyetini tahlil hususunda bizə nurdan bir rehber olur və o nurun billur ışığı altında artıq en ince çizgileri və en hassas nöqtələrı görüb sezebilirik. Çünki madam ki bir insan Cənabı-Haqqın hıfz və himayesinde bulunmak nemətinə mazhar olmuşdur. Artıq onun üçün korku, endişe, üzüntü, yılma, usanma vesaire kimi şeyler bahis mevzuu ola bilməz.

§54

Allah’ın nuru ilə nurlanan bir gönlün semasını hangi bulutlar kaplayabilir? Hər an huzur-u İlahîde bulunmak bahtiyarlığına eren bir kulun ruhunu; hangi fâni emel və arzular, hangi zavallı teveccüh və iltifatlar və hangi pespâye gaye və ihtiraslar tatmin, teskin və teselli edə bilər?

§55

Allah’tır onun yârı, mürebbisi, velisi

§56

Andıkça bütün nur olur duygusu, hissi

§57

Yükselmededir marifet iklimine hər an

§58

Bambaşka ufuklar açır ruhuna Kur’an

§59

Kur’an ona yâd ettirir “Bezm-i Elest”i

§60

Âşık, o tecellinin ezelden beri mesti.

§61

İşte Bediüzzaman, belə hârikalar hârikası bir inayete mazhar olan mübarək bir şahsiyettir. Və bunun içindir ki zindanlar ona bir gülistan olmuş; oradan ebediyetlerin nurlu ufuklarını görür. İdam sehpaları, birer vaaz və irşad kürsüsüdür. Oradan insanlığa ulvi bir gaye uğrunda səbir və sebat, metanet və celadet dersleri verir. Hapishaneler birer Medrese-i Yusufiyeye inkılab edər. Oraya girerken bir profesörün üniversiteye ders vermək üçün girdiyi kimi girer. Çünki oradakiler, onun feyiz və irşadına möhtac olan talebeleridir. Hər gün bir neçə vatandaşın imanını kurtarmak və canileri melek kimi bir insan haline getirmek, onun üçün dünyalara değişilmez bir saadettir.

§62

Belə bir yüksək iman və ihlas şuuruna mâlik olan insan, heç şübhəsiz ki zaman və mekân mefhumlarının fâniler üzerinde bıraktığı yaldızlı tesirleri kesif madde âleminde bırakarak; ruhu ilə maneviyat âleminin pırıl pırıl nurlar saçan ufuklarına yükselmiş bir haldedir.

§63

Böyük mutasavvıfların (r.anhüm) fenafillah, beka billah deyə tarif və tavsif buyurdukları yüksək mertebe, bax bu kudsî şerefe nâil olmaktır.

§64

Bəli, hər mü’minin özünə mahsus bir huzur, huşû, tefeyyüz, tecerrüd və istiğrak hali vardır. Və hər kəs iman və irfanı, salah və takvası, feyiz və maneviyatı nisbetinde bu İlahî hazdan feyizyâb ola bilər. Lâkin bu güzel hal, bu tatlı visal və bu emsalsiz haz; geçen âyet-i kerîmedeki ihsan erbabı olan o böyük mücahidlerde hər zaman devam edir. Və bax onlar bu səbəbdən dolayıdır ki Mevla’yı unutmaq gafletine düşmürlər. Nefisleri ilə arslanlar kimi bütün ömürleri boyunca çarpışırlar. Və hayatlarının hər lahzası, en yüksək terakki və tekâmül hatıraları kaydedir. Və bütün varlıkları; o cemal, kemal və celal sıfatları ilə muttasıf olan Rabbü’l-âlemîn’in rızasında erimiş bulunurlar.

§65

Mevla, bizleri də o bahtiyarlar zümresine ilhak eylesin, âmin!

§66

* * *

§67

Yukarıdaki sahifelerde, böyük Üstadın, dostlarını meftun və hayran ettiği qədər da düşmanlarını dehşetler içerisinde bırakan azametli imanından bahsettik. Biraz da mümtaz şahsiyeti, nurdan bir hâle halinde sarmakta olan üstün meziyetlerinden, ahlâk və kemalâtından bahsedelim.

§68

Malûm ya, hər şahsiyeti, muhtelif və muayyen meziyetler çerçeveler. Binaenaleyh Üstad’ın şahsiyetini tekvin eden başlıca sıfatlar şunlardır:

§69

Bir dava sahibinin və bilhassa ıslahatçının muvaffakiyet şartlarının en mühimmi feragattir. Çünki gözler və gönüller, bu mühim noktayı en ince bir hassasiyetle tetkik və takibe meyyaldirler. Üstad’ın bütün həyatı isə baştan başa feragatin şaheser misalleri ilə dolup taşmaktadır.

§70

Allâme Şeyhülislâm Mustafa Səbri Efendi merhumdan, feragate ait belə bir söz işitmişdim: “İslâm, bugün elə mücahidler istəyər ki dünyasını deyil, âhiretini də feda etmeye hazır olacaq.”

§71

Böyük adamdan sâdır olan bu böyük sözü tamamen kavrayamadığım üçün mutasavvıfların istiğrak hallerinde söyledikleri esrarlı sözlere benzeterek, hər kəsə söylememiş və olur olmaz yerlerde də açmamışdım.

§72

Vaktâ ki eyni sözü Bediüzzaman’ın ateşler saçan heyecanlı ifadelerinde də okuyunca anladım ki büyüklere göre feragatin ölçüsü də büyür. Bəli, İslâm üçün bu qədər acıklı bir feragate katlanmaya razı olan mücahidleri, Erhamü’r-Râhimîn olan Allahu Zülkerim Teâlâ və Takaddes Hazretleri bırakır mı? O fedai kulunu lütf u kereminden, inayət və merhametinden mahrum etmək şanına –hâşâ– yakışır mı?

§73

İşte Bediüzzaman, bu müstesna tecellinin en parlak misalidir. Bütün ömrü boyunca mücerred yaşadı. Dünyanın bütün meşru lezzetlerinden tamamen mahrum kaldı. Bir yuva kurmak və orada mesud bir aile həyatı geçirmek sevdasına düşmeye vaxt və fırsat bulamadı. Lakin Cənabı-Haqq, özünə elə şeyler ihsan etti ki fâni kalemlerle tarif olunamayacaq qədər muazzam və muhteşemdir.

§74

Bugün, dünyada hangi bir aile reisi –manen– Bediüzzaman Hazretleri qədər mesuddur? Hangi bir baba, milyonlarla evlada sahib olmuşdur? Hem də necə evlatlar!.. Və hangi bir üstad, bu qədər talebe yetiştirebilmişdir?

§75

Bu kudsî və ruhî rabıta –biiznillah-i teâlâ– dünyalar durdukça duracaq və nurdan bir sel halinde ebediyetlere qədər akıp gidəcəkdir. Çünki bu İlahî dava, Qurani-Kərim’in nur deryasında tebellür eden bir varlık olduğu kimi Kur’an’dan doğmuş və Kur’an’la birlikdə yaşayacaqdır.

§76

Böyük Üstad, hak və həqiqəti tâ çocukluğunda bulmuştu. Kalbinin feryadını və ruhunun münâcatını dinlemek üçün mağaralara kapandığı günlerde hətta ibadət və taatten, təfəkkür və murakabelerden feyiz və huzur almanın zevkine ermiş olan bir “ârif-i billah” idi.

§77

Lâkin karanlık gece dalgalarını andıran korkunç küfür və ilhad kâbusunun Müslüman dünyasını və dolayısıyla memleketimizi kaplamak üzere olduğu o tehlikeli günlerde, yatağından fırlayan bir arslan kimi yanardağları andıran bir kükreyişle cihad meydanına atıldı. Bütün rahat və huzurunu bu mukaddes davaya feda etti. Və bax bu hikmete mebnidir ki o günden beri hər sözü bir dilim lav, hər fikri bir ateş parçası olmuş. Düştüğü gönülleri yakır; hisleri, fikirleri alevlendirir.

§78

Böyük Üstadın tam bir uzlet və inzivadan sonra tekrar irşad və cemiyet hayatına atılması, eynilə İmam-ı Gazalî’nin hayatında geçirmiş olduğu o mühim və tarihî merhaleye benzemektedir.

§79

Demək ki Cənabı-Haqq, böyük mürşidleri belə bir müddet inzivada terbiye, tasfiye və tezkiye ettikten sonra tenvir və irşad vazifesiyle mükellef kılır. Və bu sebebledir ki bir mâ-i mukattardan daha temiz və berrak olan yüreklerinden kopup gelen nefesler, kalplere akseder etməz bambaşka tesirler icra edir.

§80

Arz etdiyim kimi İmam-ı Gazalî’nin bundan doqquz yüz sene evvel ahlâk və fazilet sahasında yapmış olduğu fütuhatı; bu asırda Bediüzzaman, iman və ihlas vâdisinde başarmışdır.

§81

Bəli, Hazret-i Üstadı bu müthiş cihad meydanlarına sevk eden, həmişə bu eşsiz şəfqət və merhameti olmuşdur. Və bunu bizzat özündən dinleyelim:

§82

Mənə: “Sen buna buna niyə sataştın?” dirlər. Farkında değilim; qarşımda müthiş bir yangın var, alevleri göklere yükselir, içinde evladım yanır, imanım tutuşmuş yanır. O yangını söndürmeye, imanımı kurtarmaya koşuram. Yolda biri məni kösteklemek istemiş də ayağım ona çarpmış, ne ehemmiyeti var? O müthiş yangın qarşısında bu kiçik hâdise bir qiymət ifade edər mi? Dar düşünceler, dar görüşler…

§83

Üstadın həyatı boyunca cemiyetimizin hər tabakasına vermekte olduğu binlerle istiğna örnekleri, dillere destan olmuş bir ulviyeti haizdir.

§84

Mâsivadan tam manasıyla istiğna edərək, uzvî və ruhî bütün varlığı ilə Rabbü’l-âlemîn’in bitmez və tükenmez hazinesine dayanmayı, müddet-i hayatında bir itiyad deyil, âdeta bir mezhep, meşrep və meslek olaraq qəbul etmişdir. Və bunda da ne pahasına olursa olsun sebat eylemekte hâlâ devam etmektedir.

§85

İşin orijinal tarafı: Bu meslek, öz şahsına münhasır kalmamış, talebelerine də kudsî bir mefkûre halinde intikal etmişdir. Nur deryasında yıkanmak şerefine mazhar olan bir Nur talebesinin istiğnasına hayran olmamaq kabil deyildir.

§86

Baxın, Üstad; Mektubat unvanını taşıyan şaheserin İkinci Məktub’unda bu mühim noktayı altı vecih ilə ne qədər asil bir iman və irfan şuuru ilə izah edər:

§87

“Birincisi: Ehl-i dalalet, ehl-i ilmi; ilmi vasıta-i cer etmekle ittiham edirlər. İlmi və dini özlərinə medar-ı maişet yapırlar deyip insafsızcasına onlara hücum edirlər. Binaenaleyh bunları fiilen tekzip lâzımdır.

§88

İkincisi: Neşr-i hak üçün enbiyaya ittiba etmekle mükellefiz. Kur’an-ı Hakîm’de, hakkı neşredenler اِن۟ اَج۟رِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ ۝ اِن۟ اَج۟رِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ deyərək insanlardan istiğna göstermişler…”

§89

İşte Risale-i Nur Külliyatı’nın mazhar olduğu İlahî fütuhat, həmişə bu enbiya mesleğinde sebat kahramanlığının şaheser misali və hârikulâde neticesidir. Və bu sayede Üstad, izzet-i ilmiyesini, cihan-qiymət bir elmas kimi muhafaza eylemişdir.

§90

Artıq hər kəsin uğrunda esir olduğu maaş, rütbe, servet və daha nice min şahsî və maddî menfaatlerle aslâ alâkası olmayan bir insan, necə olur da gönüller fatihi olmaz? İmanlı gönüller, necə onun feyiz və nuru ilə dolmaz?

§91

İktisat, bundan evvel bahsetdiyimiz istiğnanın tefsir və izahından başqa bir şey deyildir. Zaten iktisat sarayına girebilmek üçün evvela istiğna denilen kapıdan girmek lâzımdır. Bu sebeple iktisatla istiğna, lâzımla melzum kabîlindendir.

§92

Üstad kimi istiğna hususunda peygamberleri özünə örnek qəbul eden bir mücahidin iktisatçılığı, kendiliğinden husule geləcək qədər tabiî bir haslet halini alır və artıq ona günde bir tas çorba, bir bardak su və bir parça ekmek kâfi gelebilir. Çünki bu böyük insan, böyük və munsif Fransız şairi Lamartin’in dediyi kimi: “Yemek üçün yaşamır bəlkə yaşamak üçün yir.”

§93

Üstadın meşrep və mesleğini tamamen anladıktan sonra, artıq onun yüksək iktisatçılığını belə yemek içmek kimi basit şeylerle mukayese etmeyi çox görürəm. Çünki bu böyük insanın yüksək iktisatçılığını manevî sahalarda tatbik etmək və maddî olmayan ölçülerle ölçmek lâzım gəlir.

§94

Mesela Üstad, bu yüksək iktisatçılık kudretini sırf yemek, içmek, giymek kimi basit şeylerle deyil; bilakis fikir, zihin, istidat, kabiliyet, vaxt, zaman, nəfs və nefes kimi manevî və mücerred kıymetlerin israf və heder edilmemesi ilə ölçen bir dâhîdir. Və bütün ömrü boyunca bir karakter halinde takip ettiği bu titiz muhasebe və murakabe usûlünü, bütün talebelerine də telkin etmişdir.

§95

Binaenaleyh bir Nur talebesine olur olmaz eseri okutturmak və hər sözü dinlettirmek kolay bir şey deyildir. Çünki onun gönlünün mihrak noktasında yazılı olan bu “Dikkat!” kəlməsi, en hassas bir kontrol vazifesi görmektedir.

§96

İşte Bediüzzaman, kudretli bir ıslahatçı və hârikalar hârikası bir pedagog (mürebbi) olduğunu, yetiştirdiyi tertemiz nesille fiilen ispat etmiş və iktisat tarihine nurdan pırıltılarla yazılan bir atlas sahife daha ilâvə eden bir nadire-i fıtrattır.

§97

Nur risalelerinin bu qədər hârikulâde bir şəkildə cihana yayılmasında, bu iki hasletin çox faydası olmuş və çox derin tesirleri görülmüşdür.

§98

Çünki Üstad sohbet və teliflerinde özünə bir kutbü’l-ârifîn və bir gavsü’l-vâsılîn süsü vermediyi üçün gönüller ona çox çabuk ısınmış, onu tertemiz bir samimiyetle sevmiş və derhal ulvi gayesini benimsemişdir.

§99

Mesela, ahlâk və fazilete, hikmət və ibrete ait olan bir çox sohbet və telkinlerini, doğrudan doğruya nəfsinə tevcih edər. Keskin və ateşîn hitabelerinin ilk və yegâne muhatabı öz nefsidir. Oradan –merkezden muhite yayılırcasına– bütün nur və sürura, saadet və huzura müştak olan gönüllere yayılır.

§100

Üstad hususi hayatında gayet halîm selim və son derece mütevazidir. Bir ferdi deyil, heç bir zerreyi incitmemek üçün a’zamî fedakârlıklar gösterir. Sayısız zəhmət və meşakkatlere, ızdırap və mahrumiyetlere katlanır lakin imanına, Kur’an’ına dokunulmamak şartıyla…

§101

Artıq o zaman bakmışsınız ki o əsla deniz, dalgaları semalara yükselen bir tufan, sahillere heybet və dehşet saçan bir umman kesilmişdir. Çünki o, Qurani-Kərim’in sadık hizmetkârı və iman hudutlarını bekleyen kahraman və fedai bir neferidir. Özü bu həqiqəti veciz bir cümle ilə bu şəkildə ifade edər: “Bir nefer nöbette iken başkumandan da gelse silahını bırakmayacaq. Mən də Kur’an’ın bir hizmetkârı və bir neferiyim. Vazife başında iken qarşıma kim çıkarsa çıksın, hak budur derim, başımı eğmem!”

§102

Vazife başında və cihad meydanında iken bu mısralar, hal diliidir:

§103

Şahlanan bir ata benzer, kırarım kanlı gemi

§104

Sinsi düşmanlara hâşâ satamam benliğimi

§105

Benliğimden uzaq olmaktır esaret bence

§106

Belə bir zillete düşmek ne hazîn işkence

§107

Ebedî vuslatın aşkıyla geçer hər ânım

§108

Dest-i kudretle yapılmış kaledir imanım

§109

Bu mukaddes emelimden ne qədər dilşâdım

§110

Görmək istəyər məni cennette şehit ecdadım

§111

Ruhum oldukça müebbed, ebedîdir ömrüm

§112

En böyük vuslata, Allah’a çıkan yoldur ölüm.

§113

* * *

§114

Kitaba girmezden evvel Üstadı; ilmî, fikrî, tasavvufî və edebî cepheleri ilə də mütalaa etmək isterdim. Lakin çox derin və çox şümullü olan bu mevzuların bir neçə sahife ilə hülâsa edilemeyeceğini kat’î bir surette idrak ettikten sonra, artıq adı geçen mevzulara bir neçə cümle ilə temas etmeyi münasib gördüm.

§115

Rabb’im imkânlar lütfederse bu derin mevzuları, Risale-i Nur Külliyatı və Nur talebeleri ilə birlikte, böyük və müstakil bir eserle, tahlilî bir surette tetkik və mütalaa etmeyi bütün ruhumla arzu edirəm. Bu hususta, böyük Üstadımızın və aziz kardeşlerimin qiymətli dualarını niyaz eylerim.

§116

Merhum Ziya Paşa, bu:

§117

Âyinesi iştir kişinin lafa bakılmaz

§118

Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde

§119

beyti ilə nesilden nesile bir düstur halinde intikal edəcək olan çox böyük bir həqiqəti ifade etmişdir.

§120

Bəli, Müslüman ırkımıza Risale-i Nur Külliyatı kimi muazzam bir iman və irfan kütüphanesini hədiyyə eden, gönüller üzerinde mukaddes bir nur müessesesi kuran mümtaz və müstesna zatın qüdrət-i ilmiyesi hakkında tafsilata girişmek, öğle vaxtı güneşi tarif etmək qədər fuzulî bir iştir.

§121

Yalnız yanık bir şairimizin:

§122

Hüsn olur kim, seyrederken ihtiyar elden gedər

§123

dediyi kimi hayatının hər lahzasında İlahî tecellilere mazhar bulunan bu mübarək zatın; ilim və irfanından, ahlâk və kemalâtından bahsetmek, insana bambaşka bir zevk və İlahî bir haz verir. Bunun üçün sözü uzatmaktan özümü alamıram.

§124

Üstad; Risale-i Nur Külliyatı’nda dinî, içtimaî, ahlâkî, edebî, hukukî, felsefî və tasavvufî en mühim mevzulara temas etmiş və hepsinde də hârikulâde bir surette muvaffak olmuşdur.

§125

İşin asıl hayret veren noktası; bir çox ulemanın tehlikeli yollara saptıkları en çetin mevzuları, gayet açık bir şəkildə və en kat’î bir surette halletdiyi kimi en girdaplı derinliklerden, Ehl-i Sünnet və Cemaat’in tutduğu nurlu yolu takip edərək sahil-i selâmete çıkmış və eserlerini okuyanları da öylece çıkarmışdır.

§126

Bu sebeple Risale-i Nur Külliyatı’nı aziz milletimizin hər tabakasına kemal-i emniyet və samimiyetle takdim etmekle şeref duyuruq. Nur risaleleri, Qurani-Kərim’in nur deryasından alınan berrak katreler və hidayet güneşinden süzülen billur huzmelerdir.

§127

Binaenaleyh hər Müslüman’a düşen en mukaddes vazife, imanı kurtaracaq olan bu nurlu eserlerin yayılmasına çalışmaktır. Çünki tarihte çoxlu defalar görülmüşdür ki bir eser nice fertlerin, ailelerin, cemiyetlerin və sayısız insan kitlelerinin hidayet və saadetine səbəb olmuşdur. Âh! Ne bahtiyardır o insan ki bir mü’min kardeşinin imanının kurtulmasına səbəb olur.

§128

Malûm ya; hər mütefekkirin özünə mahsus bir təfəkkür sistemi, fikrî hayatında takip ettiği bir gayesi və bütün gönlü ilə bağlandığı bir ideali vardır. Və onun təfəkkür sisteminden, gaye və idealinden bahsetmek üçün uzun mukaddimeler serdedilir. Lakin Bediüzzaman’ın təfəkkür sistemi, gaye və ideali, uzun mukaddimelerle filan yorulmaksızın bir cümle ilə hülâsa edilebilir:

§129

Bütün semavî kitabların və bilumum peygamberlerin yegâne davaları olan “Hâlık-ı kainat’ın uluhiyet və vahdaniyetini ilan” və bu böyük davayı da ilmî, mantıkî və felsefî delillerle ispat eylemektir.

§130

— O halde Üstadın mantık, felsefe və müsbet ilimlerle də alâkası var?

§131

— Bəli mantık və felsefe, Kur’an’la barışıp hak və həqiqətə hizmet ettikleri müddetçe Üstad en böyük mantıkçı və en kudretli bir feylesoftur. Mukaddes və cihanşümul davasını ispat vâdisinde kullandığı en parlak delilleri və en kat’î bürhanları, Qurani-Kərim’in Allah kelâmı olduğunu hər gün bir kat daha ispat və ilan eden “müsbet ilim”dir.

§132

Zaten felsefe, aslında hikmət manasına geldikçe, Vâcibü’l-vücud Teâlâ və Takaddes Hazretlerini, Zat-ı Bâri’sine lâyık sıfatlarla ispata çalışan hər eser, en böyük hikmət və o eserin sahibi də en böyük hakîmdir.

§133

İşte Üstad belə ilmî bir yolu, yani Qurani-Kərim’in nurlu yolunu takip ettiği üçün binlerle üniversitelinin imanını kurtarmak şerefine mazhar olmuşdur. Hazretin bu hususta haiz olduğu ilmî, edebî və felsefî daha çoxlu meziyetleri vardır. Lakin onları, eserlerinden misaller getirerek inşâallah müstakil bir eserde arz etmək emelindeyim.

§134

وَ مِنَ اللّٰهِ التَّو۟فٖيقُ

§135

Nakşibendî meşayihinden, hər harekâtını Peygamber-i Zîşan Efendimiz Hazretlerinin harekâtına tatbik etmeye çalışan və böyük bir âlim olan bir zata sordum:

§136

— Efendi Hazretleri, ulema ilə mutasavvıfe arasındaki gerginliğin səbəbi nedir?

§137

— Ulema, Rəsuli-Əkrəm Efendimizin ilmine, mutasavvıflar da ameline vâris olmuşlar. İşte bu səbəbdən dolayıdır ki Fahr-i Cihan Efendimizin hem ilmine və hem ameline vâris olan bir zata “zülcenaheyn” yani “iki kanatlı” denilir.

§138

Binaenaleyh tarîkattan maksat, ruhsatlarla deyil, azîmetlerle amel edib ahlâk-ı Peygamberî ilə ahlâklanarak bütün manevî hastalıklardan temizlenip Cənabı-Haqqın rızasında fâni olmaktır. İşte bu ulvi dereceyi kazanan kimseler, şübhəsiz ki ehl-i hakikattirler. Yani tarîkattan maksud və matlub olan gayeye ermişler deməkdir. Lakin bu yüksək mertebeyi kazanmak, hər adama müyesser olamayacağı üçün büyüklerimiz matlub olan hedefe kolaylıkla erebilmek üçün muayyen kaideler vaz’eylemişlerdir. Hülâsa; tarîkat, şeriat dairesinin içinde bir dairedir. Tarîkattan düşen, şeriata düşer lakin –maazallah– şeriattan düşen, ebedî hüsranda kalır.

§139

Bu böyük zatın beyanatına göre Bediüzzaman’ın açtığı nur yolu ilə həqiqi və şaibesiz tasavvuf arasında cevherî heç bir ihtilaf yoxdur. Hər ikisi də rıza-yı Bâri’ye və bi’n-netice cennet-i a’lâya və dîdar-ı Mevla’ya götüren yollardır.

§140

Binaenaleyh bu asil gayeyi istihdaf eden herhangi mutasavvıf bir kardeşimizin, Risale-i Nur Külliyatı’nı seve seve okumasına heç bir mani kalmadığı kimi bilakis Risale-i Nur tasavvuftaki “murakabe” dairesini, Qurani-Kərim yolu ilə genişleterek ona bir də təfəkkür vazifesini en mühim bir vird olaraq ilâvə etmişdir.

§141

Bəli, insanın gözüne gönlüne bambaşka ufuklar açan bu “təfəkkür” sebebiyle təkcə kalbinin murakabesi ilə meşgul olan bir sâlik, qəlbi və bütün letaifi ilə birlikte zerrelerden kürelere qədər bütün kainatı azamet və ihtişamı ilə seyir və temaşa, murakabe və müşahede edərək Cənabı-Haqqın o âlemlerde min bir şəkildə tecelli etmekte olan Əsmaül-Hüsnasını, sıfât-ı ulyâsını kemal-i vecd ilə görerek, artıq sonsuz bir mabedde olduğunu aynelyakîn, ilmelyakîn və hakkalyakîn derecesinde hisseder. Çünki içine girdiyi “mabed” elə ulu bir mabeddir ki milyarlara sığmayan cemaatin hepsi aşk və şevk, huşû və istiğraklar içinde Hâlık’ını zikredir. Yanık, tatlı və güzel lisanları; şive, nağme, ahenk və besteleri ilə bir ağızdan سُب۟حَانَ اللّٰهِ وَال۟حَم۟دُ لِلّٰهِ وَلَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَاللّٰهُ اَك۟بَرُ dirlər.

§142

Risale-i Nur’un açtığı iman və irfan və Kur’an yolunu takip eden, bax belə muazzam və muhteşem bir mabede girer. Və hər kəs də iman və irfanı, feyiz və ihlası nisbetinde feyizyâb olur.

§143

Eskiden beri lafız və mana, üslup və muhteva bakımından edibler və şairler, mütefekkirler və âlimler ikiye ayrılmışlardır. Bunlardan bazıları, təkcə üslup və ifadeye, vezin və kafiyeye qiymət vererek manayı ifadeye feda etmişlerdir. Və bu hal də özünü en çox şiirde gösterir.

§144

Digər zümre isə en çox mana və muhtevaya ehemmiyet vererek özü söze kurban etmemişlerdir.

§145

Artıq Bediüzzaman kimi böyük bir mütefekkirin edebî cephesi bu kiçik mukaddime ilə kolayca anlaşılır sanırım. Çünki Üstad o qiymətli və bereketli ömrünü, kulaklarda kalacaq olan sözlerin tanzim və tertibi ilə deyil, bilakis kalplerde, ruhlarda, vicdan və fikirlerde kudsî bir ideal halinde insanlıkla birlikdə yaşayacaq olan din hissinin, iman şuurunun, ahlâk və fazilet mefhumunun asırlara, nesillere telkini ilə meşgul olan bir dâhîdir. Artıq bu qədər ulvi bir gayenin tahakkuku üçün candan və cihandan geçen bir mücahid, çox tabiîdir ki fâni şekillerle meşgul ola bilməz.

§146

Bununla birlikdə Üstad; zevk inceliği, gönül hassasiyeti, fikir derinliği və hayal yüksekliği bakımından hârikulâde denəcək derecede edebî bir qüdrət və melekeyi haizdir. Və bu sebeple üslup və ifadesi, mevzuya göre değişir.

§147

Mesela, ilmî və felsefî mevzularda mantıkî və riyazî delillerle aklı ikna ederken gayet veciz terkipler kullanır. Lakin gönlü mest edib ruhu yükselteceği anlarda ifade o qədər berraklaşır ki tarif edilemez.

§148

Mesela semalardan, güneşlerden, yıldızlardan, mehtaplardan və bilhassa bahar âleminden və Cənabı-Haqqın o âlemlerde tecelli etmekte olan qüdrət və azametini tasvir ederken üslup o qədər latîf bir şəkil alır ki artıq hər teşbih, en tatlı renklerle çerçevelenmiş bir levhayı andırır və hər tasvir, hârikalar hârikası bir âlemi canlandırır.

§149

İşte bu hikmete mebnidir ki bir Nur talebesi Risale-i Nur Külliyatı’nı mütalaası ilə –üniversitenin herhangi bir fakültesine mensup da olsa– hissen, fikren, ruhen, vicdanen və hayalen tam manasıyla tatmin edilmiş olur.

§150

Necə tatmin edilmez ki Risale-i Nur Külliyatı, Qurani-Kərim’in cihanşümul bahçesinden derilen bir gül demetidir. Binaenaleyh onda, o mübarək və İlahî bahçenin nuru, havası, ziyası və kokusu vardır.

§151

Ruhun bu ehtiyacını söyler akan sular

§152

Kur’an’a hər zaman beşerin ehtiyacı var.

§153

Ali Ulvi Kurucu

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol