(Ehl-i bid’anın şiddetli hücumuna maruz kalan Süleyman hakkındadır.)
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Barla Lâhikası
Barla Lahiyəsi 170. Məktub
Sual: Süleyman necə adamdır? Başta buranın memuru, çox adamlar onu tenkit edirlər. “Lüzumsuz sözleri hocaya söylür, yanlış edir, âdeta münafıklık edir.” deyərlər. Sənə çoktan beri hizmet edir, mahiyeti nedir, bildir?
Cavab: Süleyman səkkiz sene, mənim kimi asabî, hiddetli bir adamı heç bir vaxt gücendirmeden, heç bir menfaat-i maddî mukabilinde olmayarak, öz işini buraxıb kemal-i sadakatle lillah üçün hizmeti bu köyce malûmdur. Belə bir adamla bu köy deyil bəlkə bu vilayet iftihar etməli. Bu tarz ahlâk bu zamanda bulunması, medar-ı ibrettir.
Mən hem garib hem misafirim. Mənim istirahatimi temin etmək köyün borcu idi. Bu köy adına Cənabı-Haqq onu və Mustafa Çavuş’u və Muhacir Hâfız Ahmed’i və Abdullah Çavuş’u mənə ihsan etti. Mən də Cənabı-Haqq’a şükredirəm. Bunlar mənə yüzer dost qədər qiymətli göründüler, vatanımı mənə unutturdular. Gurbet və misafirlik elemini mənə çektirmediler. Bunların yüzünden mən, bu köyün hayatta və vefat edenleriyle alâkadar olub onlara hər zaman dua edirəm.
Sadakatçe Süleyman’dan geri kalmayan Mustafa Çavuş’la, Muhacir Hâfız Ahmed, şimdilik hücuma maruz olmadığından iyiliklerinden bahsedilmedi. Bir parça Süleyman’dan bahsedeceğiz. Belə ki:
Süleyman, mənim hər hususi işimi və kitabetimi kemal-i şevk ilə minnet etmeyerek, mukabilinde bir şey qəbul etmeyerek, kemal-i sadakatle yapmış. Hattâ o derece hizmeti safi və hâlis, lillah üçün yapırdı bəlkə yüz defadan ziyade arzu etdiyim dakikada, ümit edilmediyi bir tarzda gəlir; fesübhanallah diyordum “Mənim arzu-yu kalbimi, bu işitir mu?” Anladım ki o istihdam olunur, sadakatinin kerametidir.
Hattâ hizmetimde bulunduğu bir gün, bir yaşındaki kız çocuğuna bakılmamış. Yüksək bir damdan, taş üstüne çocuk düştü. O hizmet sadakatinin bir ikram-ı İlahî olaraq o çocuk heç bir teessür və hastalık görmediyi kimi; sütten, memeden hətta kesilmedi. Hər ne isə bu tarz sadakatinin lem’alarını çox gördüm.
Süleyman’da sadakatle birlikdə esaslı bir ihlas gördüm. Bəli, bugünlerde insafsız insanlar, onun şeref və haysiyetini kıracaq derecede, hakkında işaalar izhar ettikleri zaman, ona teselli nevinden dedim ki: “Sana bu sû-i şöhreti takmakla riyadan kurtulursun.” O da kemal-i sürur və ciddi bir surette o teselliyi qəbul etti.
Gelelim gıybet hakkındaki mesleğine: Bu zat məndə gıybet hakkında ne qədər şiddetli bir nefret olduğunu bildiyi cihetle, məni kızdırmamak üçün mümkün olduğu qədər cevaz da olsa söylemir. Və bilhassa ramazanda, bütün bütün içtinab edər. Zaten ahlâkında, başkasına muzırlık yox. İnsafsızların işaasına səbəb, bu qədər olmuş:
Biri sormuş: “Hoca Efendi, filan adama belə demiş mi?”
O da geldi, mənə eyni sözü söyledi ki o adama cavab versin. Halbuki o sözde ne gıybet var ne də bir şey. Hər ne ise…
Mən bu köyde ümit etmiyordum ki mənim en ziyade itimat etdiyim və tam ahlâklarına və diyanetlerine kanaat etdiyim Mustafa Çavuş, Süleyman Efendi kimi kardeşlerimi tenkit etsinler. Zannederdim ki mən gittikten sonra, burada mənim yerimde, mənə ettikleri hörməti onlara edecekler. Ümidim budur ki köy halkının yüzde doksanı onların kıymetini takdir edecekler. Bir neçə insafsızlar tenkit ededursunlar, o tenkitlerden ne çıkar? Bunlara ilişmek, doğrudan doğruya mənə ilişmektir.
Mənə hizmet eden mezkûr qardaşlarım, heç bir maddî menfaati düşünmeyerek və qəbul etmeyerek və bilakis öz keselerinden mənə və misafirlerime bakırlar. Hattâ Süleyman’a bazı yemediyim bir ekmek verdiyim vaxt, hatırımı kırmayarak alır. Lakin kat’iyen mukabelesiz almır. Ona mukabil evinden getirir. Ara sıra birer bardak çay ısrar ediyordum, ilhahıma qarşı istinkâf edirdi. “Ne üçün belə yapırsan?” derdim, “Hizmetimize maddî fayda girmeyip fîsebilillah, ihlaslı olmaq istirik.” derdi.
Hattâ bu Süleyman və Mustafa Çavuş, misafirlerim üçün çox hizmet ettikleri halde, heç bir vaxt heç bir misafir bu iki zata bir hədiyyə getirdiğini görmedim, bilmedim. Yalnız Bekir Bey bir defa Süleyman’ın kiçik kızına bir neçə meyvə vermiş. Ona mukabil Süleyman –bildiğime göre– bir neçə defa patlıcan, biber, kavun kimi sebzeler hədiyyə edib ona göndermekle birlikdə, Bekir Bey buraya geldikçe onun hem başqa misafirlerin hayvanatına saman, arpa verir.
Bunun bu ahlâkı zatında vardı. Yanıma geldiyi vaxt, mənim bir düstur-u hayatım olan istiğna və insanların hediyelerini almamak kaidesi, onun aslî ahlâkına muvafık gelmiş. Daha ziyade, insanların deyil hədiyyəsini qəbul etmək, onlara ettiği iyiliklere mukabil də bir şey qəbul etmir. Hattâ yüz defa mən ısrar etmişim, məndən fazla kalan bir şeyi qəbul etmir.
Hattâ bir defa, bir kıyye qədər üzüm, kayısı kurusu, bir kıyye bal mən yemiyordum. Misafirlere də yedirmek istemiyordum. Ona ısrar ettim “Bu hediyemdir, teberrükümdür, çocuklarınıza hədiyyə edirəm, almaya mecbursun.” dedim. Aldı, iki şinik buğdayını, mənə değirmende öğüterek getirdi. Dörd aydır daha bitmemiş.
İşte bu zatın həqiqi hali bu surette iken insafsız insanlar, bunun hakkında işaa edirlər ki Said’in sayesinde yaşır.
O da kemal-i iftiharla dedi: “Evet, Üstadımın sayesinde kanaati və iktisadı öğrendim, rahatla yaşıram. Halkların bu sözleri mənə iyidir. Məni riyadan kurtarır, ihlasa sevk edər.” dedi.
Mən də dedim: Sənə iyidir, hizmet-i Kur’an’a zarardır. Onun üçün həqiqət-i hali beyan edirəm tâ ehl-i bid’a bilsin ki ihlas ilə lillah üçün çalışırlar.
Said Nursî

