Barla Lâhikası

Barla Lahiyəsi 212. Məktub

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

(Hulusi Bey’e yazılmışdır.)

§2

بِاس۟مِهٖ سُب۟حَانَهُ

§3

Sual: İmam-ı Gazalî’nin “Neş’e-i uhra, neş’e-i ûlâya bütün bütün muhaliftir.” demesinin səbəbi?

§4

Cavab: Hüccetü’l-İslâm İmam-ı Gazalî’nin neş’e-i uhra neş’e-i ûlâya bütün bütün muhaliftir demesi, mahiyet və cinsiyet itibarıyla deyildir. Çünki هُوَ الَّذٖى يَب۟دَؤُ ال۟خَل۟قَ ثُمَّ يُعٖيدُهُ və يُح۟يِى ال۟اَر۟ضَ بَع۟دَ مَو۟تِهَا وَ كَذٰلِكَ تُخ۟رَجُونَ kimi çox ayələrin sarahatine muhalif olur. O muhalefet, keyfiyet və surət itibarıyladır. Hem də umûr-u uhreviyenin mertebece fevkalâde yüksək olmasına işarətir. Hem də Gazalî’nin haşr-i cismanî ilə birlikdə haşr-i ruhanînin də vuku bulmasına bazı ehl-i bâtına taklit və mümaşat cihetiyle bir işarəidir.

§5

Sual: Sa’d-ı Taftazanî, biri heyvanî diğeri insanî olmaq üzere ruhu ikiye taksim ettikten sonra “Mevte maruz kalan yalnız ruh-u heyvanîdir, ruh-u insanî isə mahluk deyildir və onun ilə Allah beyninde nisbet və səbəb yoxdur, cəsəd ilə kaim olmayıp müstakill-i bizzattır.” demesinin səbəbi və izahı?..

§6

Cavab: Sa’d-ı Taftazanî’nin اَلرُّوحُ ال۟اِن۟سَانِيَّةُ لَي۟سَت۟ مَخ۟لُوقَةً demesi; قُلِ الرُّوحُ مِن۟ اَم۟رِ رَبّٖى sırrıyla –beka-yı ruh bahsinde beyan edildiyi kimi– ruhun mahiyeti; canlı bir kanun-u emr, şüurlu bir âyenə-i ism-i Hay, zîcevher bir cilve-i Hayat-ı Sermedî olduğundan mec’uldür. Bu cihetle mahluktur denilemez. Lakin Sa’d, Makasıd və Şerhü’l-Makasıd’da bütün muhakkikîn-i İslâm’ın icmaına və âyât və ehadîsin nususuna muvafık olaraq “O kanun-u emr, vücud-u haricî giydirilmiş sair mahlukat kimi mahluk və hâdistir.” demişdir. Sa’d’ın ezeliyet-i ruha kail olmadığına bütün âsârı şahittir.

§7

لَي۟سَت۟ بَي۟نَهَا وَ بَي۟نَ اللّٰهِ نِس۟بَةٌ demesi, hulûl kimi bâtıl bir mezhebin reddine işarətir. Hayvanatın ruhları də bâkidir, kıyamette yalnız cesetleri fena bulur. Mevt isə fena deyil bəlkə alâkanın kesilmesidir.

§8

وَلَا سَبَبَ demesi, esbab-ı zâhiriyenin tavassutu və Azrail aleyhisselâmın kabz-ı ervah hususundaki münâcatı bahsinde denildiyi kimi ruhun doğrudan doğruya perdesiz, vasıtasız icad edilmesine işarətir.

§9

اِس۟تَقَلَّت۟ بِذَاتِهَا demesi; beka-yı ruh ispatında denildiyi kimi cəsəd ruha dayanır, ayakta kalır. Ruh isə bizatihî kaimdir. Cəsəd harap olursa daha ziyade serbest olur, melek kimi göğe uçar, deməkdir və bâtıl bir mezhebin reddine işarətir.

§10

(Hususi kısmı)

§11

Haşre dair, Sure-i Rum’da وَ مِن۟ اٰيَاتِهٖ.. وَ مِن۟ اٰيَاتِهٖ.. وَ مِن۟ اٰيَاتِهٖ.. haşrin ayrı ayrı çox qüvvətli bürhanlarını mu’cizane beyan eden o ayələrin ilhamı ilə o ayələrə bir tefsir yazmak niyetinde olduğum vakitte, bu suallerin sorulması, latîf bir tevafuktur. وَ اَز۟وَاجَهُم۟ وَ اَو۟لَادَهُم۟ fıkrasını dua və münâcatımda ilâvə etdiyim dakikada hatırıma geldiniz. Bu nevi duada də birinciliği kazandınız. Kalben, kalemen, bilfiil alâkadar olmaq şartıyla, iyirmi dörd saatte yüz defa, tasavvurca beş yüz defa, manevî kazanç və duamda hissedar olmaya müstahak olmanızı arzu etdiyim bir vakitte bu sualleriniz, məni sizin hesabınıza çox mesrur etti və bir beşaret oldu.

§12

Said Nursî

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol