Emirdağ Lâhikası II

Emirdağ Lahiyəsi 2. Kitab 72. Məktub

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

اِفَادَةُ ال۟مَرَامِ

§2

اقول لما كان القراٰنُ جامعًا لاشتات العلوم وخطبةً لعامة الطبقات فى كل الاعصار لا يتحصّل له تفسيرٌ لائقٌ من فهم الفرد الذى قلّما يخلُص من التعصب لمسلكه ومشربه. اذ فهمُه يخصُّه ليس له دعوة الغير اليه إلّا ان يُعدّيَه قبولُ الجمهور. واستنباطُه –لا بالتشهي– له العملُ لنفسه فقط ولايكون حجة على الغير إلا أن يُصدّقه نوعُ اجماع. فكما لا بد لتنظيم الأحكام واطرادها ورفعِ الفوضى الناشئة من حرية الفكر مع إهمال الإجماع وجود هيئة عالية مِن العلماء المحققين الذين - بمظهريتهم لأمنية العموم و اعتمادِ الجمهور - يتقلّدون كفالةً ضمنية للأُمة فيصيرون مظهرَ سرِّ حجِّيةِ الإجماع الذى لاتصير نتيجةُ الاجتهاد شرعًا ودستورًا إلا بتصديقه وسِكته ، كذلك لا بد لكشف معانى القراٰن وجمعِ المحاسن المتفرقة فى التفاسير وتثبيت حقائقه المتجلية بكشف الفن و تمخيض الزمان من انتهاض هيئة عالية من العلماء المتخصصين المختلفين فى وجوه الاختصاص ولهم مع دقة نظر وُس۟عةُ فكرٍ لتفسيره.

§3

نتيجة المرام : إنه لا بد أن يكون مفسرُ القراٰن ذا دهاءٍ عال و اجتهاد نافذ

§4

وولاية كاملة. وما هو الاٰن إلا «الشخص المعنوى» المتولدُ من امتزاج الأرواح وتساندِها وتلاحقِ الافكار وتعاونها وتظافر القلوب واخلاصها وصميميَّتها من بين تلك الهيئة. فبسر «للكل حكم ليس لكل»

§5

كثيرا ما يُرى اٰثارُ الاجتهاد وخاصةُ الولاية ونورُه وضيائها من جماعةٍ خَلَت۟ منها أفرادُها. ثم إنى بينما كنت منتظرًا ومتوجهًا لهٰذا المقصد بتظاهر هيئة كذلك -وقد كان هٰذا غاية خيالى من زمان مديد- اذ سنح لقلبى من قبيل «الحس قبل الوقوع» تقرّبُ (١) زلزلة عظيمة ، فشرعتُ - مع عجزى وقصورى والإغلاق فى كلامى- فى تقييد ما سنَح لى من اشارات إعجاز القراٰن فى نظمه وبيان بعض حقائقه ، ولم يتيسر لى مراجعة التفاسير. فإن وافقها فبِها ونِع۟مَت۟ وإلّا فالُعهدةُ عليّ. فوقعت۟ هٰذه الطامةُ الكبري.. ففى أثناء أداء فريضة الجهاد كلما انتهزتُ فرصةً فى خط الحرب قيَّدتُ ما لاحَ لى فى الأودية والجبال بعبارات متفاوتة باختلاف الحالات. فمع احتياجها الى التصحيح والاصلاح لايرضى قلبى بتغييرها وتبديلها إذظهرت۟ فى حالةٍ من خلوص النية لا توجد الاٰن. فأعرِضُها لأنظار أهل الكمال لا لأنه تفسير للتنزيل بل ليصير- لو ظفر بالقبول- نوع مأخذٍ لبعض وجوه التفسير. وقد ساقنى شوقى الى ما هو فوق طوقى فإن استحسنوه شجعونى على الدوام. و من اللّه التوفيق.

§6

سعيد النورسى

§7

_______

§8

(١) وقد اخبرنا مرارًا فى اثناء الدرس وقوع زلزلة عظيمة ( بمعنى الحرب العمومية ) فوقعت كما اخبر.

§9

حمزة ، محمد شفيق ، محمد مهرى

§10

Qısa Bir Tercümesidir

§11

Indi bundan qırx bir sene evvel və Eski Harb-i Umumî’nin az evvelinde başlamış olduğu İşaratü’l-İ’caz’ın ifadetü’l-meramında dir ki:

§12

Madam ki Bəyanı Möcüzə Quran ulûm-u həqiqiyenin envaına câmi’ və umum asırlarda umum tabakat-ı beşeriyeye müteveccih bir hutbe-i ezeliyedir. Əlbəttə bir tək ferdin fehmi, ona lâyık və mükemmel bir tefsir yapamaz və mümkün olmur.

§13

Çünki bir fert çox nadir olaraq öz hususi meslek və meşrebinin tesirinden öz fikrini kurtarabilir. Onun hususi meşrebi təsir ettikçe tam tamına həqiqəti safi olaraq ifade edə bilməz. Ferdin fehmi və manası ona hastır. O fert, onu qəbul edər. Lakin başkalarını ona davet edə bilməz. Əgər cumhur-u ulema onun fehmini qəbul ilə başkalara şümulünü gösterse o vaxt başkasını o manaya davet edə bilər və həqiqi tam tefsir ola bilər.

§14

Hem ferdin ahkâmda istinbatı və içtihadında –hevesi karışmamak şartıyla– o öz nefsi üçün amel edə bilər lakin başkalarına hüccet tutamaz. Tâ bir nevi icma o hükmü tasdik etsin.

§15

Necə ki ahkâm-ı şer’iyeyi tatbik və tanzim və icra etmək və hürriyet-i fikirden neş’et eden manevî anarşiliği qaldırmaq üçün gayet lâzımdır ki ulema-i muhakkikînden bir heyet-i âliye bulunsun ki o heyet umumun emniyetine mazhariyetleriyle və cumhur-u ulemanın onlara itimadıyla ümmet üçün bir nevi zımnî kefalet və dava vekili hükmünde olmaları cihetinde icma-ı ümmet hüccetinin sırrına mazhar olurlar. O vaxt içtihadın neticesi o icma ilə şer’an düstur ola bilər. Və icmaın tasdik və sikkesiyle umuma şâmil olur.

§16

Eynilə onun kimi lâzımdır: Kur’an’ın manalarının keşfi və tefsirlerde ayrı ayrı mehasininin cem’i hem zamanın çalkamasıyla və fenlerin keşfiyle cilvelenen, tezahür eden Kur’an’ın hakikatlerinin tesbiti üçün elzemdir ki: Muhakkikîn-i ulemadan hər biri bir fende mütehassıs, geniş fikre, ince nazara mâlik allâmelerden müteşekkil bir heyet bu vazifeye sahib çıksın.

§17

Elhasıl: Kur’an’ı tefsir edene lâzım gəlir ki gayet âlî bir deha və nüfuzlu, derin bir içtihad və bir nevi kuvve-i kudsiye sahibi olmaq gerektir. Bu zamanda elə bir zat ancaq bir şahs-ı manevî ola bilər ki o şahs-ı manevî, çox ruhların imtizacından və tesanüdünden və efkârın telahukundan və birbirine yardımından və kalplerin birbirine in’ikasından və ihlas və samimiyetlerinden, mezkûr bir heyetten çıkabilir. O heyetin bir ruh-u manevîsi hükmüne geçer.

§18

Bəli “Mecmuunda bir hâssa bulunur ki ondaki hər fertte bulunmaz.” düsturuyla çox defa içtihadın âsârı və nur-u velayetin hâssaları və ziyası bir cemaatte görünür. Halbuki o cemaatin hangisine bakılsa o hâssa görünmür. Demək âmî adamların ihlasla tesanüdleri, bir velayet hâssasını verir.

§19

İşte bu həqiqətə binaen belə bir maksat üçün bir heyetin çıkmasına muntazır və daima bekliyordum. O ümit, küçüklüğümden beri gaye-i hayalim iken, birden hiss-i kable’l-vuku kabîlinden kalbime bir sünuhat oldu ki:

§20

Maddî və manevî iki zelzele-i azîme yaklaşırdı. Mən də acizlik və kusurumla, sözlerimdeki izahsızlık və muğlaklık ilə birlikdə Kur’an’ın nazmındaki i’cazın işaratını və kalbimde tahattur eden nüktelerini kaydedip kaleme almaq və âyâtın bazı imanî hakikatlerini yazmaya şiddetli bir ihtar-ı gaybî hissettim. Halbuki harpte acib bir vaziyette olduğumdan tefsirlere müracaat etmək kabil olmadı. Kur’an’dan başqa merci yoktu. Mən də yazdım. Yazdıklarım tefsirlere muvafık geldiyse güzel bir nemət və bir muvaffakiyet, yoxsa mes’uliyet mənim biçarə fehmime aittir.

§21

Eyni zamanda zelzele-i kübra mahiyetinde olan maddî Birinci Harb-i Umumî və o zelzele-i azîmenin âhirlerinde o mezkûr heyetin yuvalarını tahrip eden manevî zelzele-i azîme meydana çıktı ki elə bir heyet-i âliye-i ilmiyeye və belə bir vazife etmək üçün bütün kapılar kapandı. Mən də o noksan fehmimle Eski Harb-i Umumî’de farîza-i cihadda avcı hattında ne qədər fırsat buldumsa kalbime tulû eden nükteleri yazıyordum. Derelerde, dağlarda hücum ederken kaydederdim. Lakin o acib ayrı ayrı haletlerin tesiriyle çeşit çeşit olmasından tashih və ıslah edilmesine çox ihtiyaç varken, mənim kalbim tebdil və tağyirine razı olmadı. Çünki hər dakika şehit olmaya hazırlandığımız üçün bir niyet-i hâlise ilə yazılmış ki o halet hər vaxt bulunmur.

§22

Mən də o yazılarımı Tenzil’e bir tefsir olaraq deyil bəlkə tefsirin bazı vücuhuna bir nevi me’haz olaraq ehl-i kemal olan ulema-i muhakkikînin enzarına arz edirəm. Hakikaten mənim şevkim, mənim tâkatimin çox fevkinde bir noktaya sevk etti. Əgər ehl-i tahkik istihsan etseler məni devama və ileri gitmeye teşci və tergib edərlər.

§23

Said Nursî

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol