Teşrinisânî 1950’de Ankara Üniversitesinde, profesör və mebuslarımız və Pakistanlı misafirlerimiz və muhtelif fakülte talebelerinin huzurunda, fakülte mescidinde gece yarısına qədər devam eden bir mecliste verilen və böyük bir alâka və ehemmiyetle dinlenmiş olan bir konferanstır.
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Gençlik Rehberi
Konfrans
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ رَبِّ ال۟عَالَمٖينَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ
عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِهٖ وَ صَح۟بِهٖ اَج۟مَعٖينَ
İman və İslâmiyet âb-ı hayatına susamış qiymətli qardaşlarım!
Evvela, itiraf edeyim ki bu konferansın verildiyi kürsüde bulunmuş olmaq itibarıyla sizlerden farkım yoxdur. Sizin bir kardeşinizim. Hem bu konferans, mənim çox möhtac olduğum gayet nâfi’ bir dersimdir. Muhatap, kendimdir. Dersimi müzakere nevinden siz mübarək kardeşlerime okuyacağam. Kusurlar bendendir. Kemal və güzellikler, istifadə etdiyim Risale-i Nur eserlerine aittir. Bir mani başımıza gelmezse haftada bir defa olaraq devam edeceğimiz dinî konferanslardan, bugün birincisi imana dairdir. Çünki Bediüzzaman Said Nursî’nin Birinci Millet Meclisinde beyan ettiği kimi “Kainatta en yüksək həqiqət imandır, imandan sonra namazdır.” Bunun üçün biz də konferansımızın Kur’an, İman, Peygamberimiz Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam Efendimiz hakkında olmasını münasib gördük. İkincisi də inşâallah namaz və ibadəte ait olacaqdır.
Bu mevzuları bizə ders verəcək bir eser aradık. Nihayet bu hayatî və ebedî ehtiyacımızı, asrımızın fehmine uygun və ikna edici bir tarzda ders veren və yarım asra yakındır, böyük bir itimat və emniyete mazhar olmakla en muteber dinî bir eser olan Risale-i Nur’u intihab ettik. Indi ilk konferansımızın niyə iman mevzuunda olduğunu izah ilə bu eser və müellifi hakkında gayet qısa olaraq malûmat vereceğiz. Belə ki:
Bu asırda din və İslâmiyet düşmanları, evvela imanın esaslarını zayıflatmak və yıkmak planını, programlarının birinci maddesine koymuşlardır. Hususan bu iyirmi beş sene içinde, tarihte görülmemiş bir halde münafıkane və çeşit çeşit maskeler altında imanın erkânına yapılan suikastlar çox dehşetli olmuşdur, çox yıkıcı şəkillər tatbik edilmişdir.
Halbuki imanın rükünlerinden birisinde hasıl olacaq bir şübhə və ya inkâr, dinin teferruatında yapılan lâkaytlıktan çoxlu defa daha felaketli və zararlıdır. Bunun içindir ki indi en mühim iş, taklidî imanı tahkikî imana çevirerek imanı kuvvetlendirmektir, imanı takviye etmektir, imanı kurtarmaktır. Hər şeyden ziyade imanın esasatıyla meşgul olmaq kat’î bir zaruret və mübrem bir ihtiyaç, hattâ mecburiyet haline gelmişdir. Bu, Türkiye’de belə olduğu kimi umum İslâm dünyasında da böyledir.
Bəli, temelleri yıpratılmış bir binanın odalarını tamir və tezyine çalışmak, o binanın yıkılmaması üçün ne derece bir fayda temin edə bilər? Köklerinin çürütülmesine çabalanan bir ağacın kurumaması üçün, dal və yarpaqlarını ilaçlayarak tedbir almaya çalışmak, o ağacın hayatına bir fayda verebilir mi?
İnsan, saray kimi bir binadır; temelleri, erkân-ı imaniyedir. İnsan, bir şeceredir; kökü, esasat-ı imaniyedir. İmanın rükünlerinden en mühimmi, iman-ı billahtır; Allah’a imandır. Sonra nübüvvet və haşirdir. Bunun üçün bir insanın en başta elde etmeye çalıştığı ilim, iman ilmidir. İlimlerin esası, ilimlerin şahı və padşahı, iman ilmidir.
İman, yalnız icmalî bir tasdikten ibaret deyildir. İmanın çox mertebeleri vardır. Taklidî bir iman, hususan bu zamandaki dalalet, sapkınlık fırtınaları qarşısında çabuk söner. Tahkikî iman isə sarsılmaz, sönmez bir kuvvettir. Tahkikî imanı elde eden bir kimsenin, iman və İslâmiyet’i dehşetli dinsizlik kasırgalarına da maruz kalsa o kasırgalar bu iman qüvvəti qarşısında tesirsiz kalmaya mahkûmdur. Tahkikî imanı kazanan bir kimseyi, en dinsiz feylesoflar də bir vesvese və ya şüpheye düşürtemez.
İşte bu həqiqətlərə binaen, biz də tahkikî imanı ders vererek imanı kuvvetlendirip insanı ebedî saadet və selâmete götürəcək Kur’an və iman hakikatlerini câmi’ bir eseri, sebat və devam və dikkatle okumayı kat’iyetle lâzım və elzem gördük. Aksi takdirde, bu zamanda dünyevî və uhrevî dehşetli musibetler içine düşmek, şübhə götürmez bir həqiqət halindedir. Bunun üçün yegâne kurtuluş çaremiz, Kur’an-ı Hakîm’in imanî âyetlerini və bu asra bakan âyet-i kerîmelerini tefsir eden yüksək bir Kur’an tefsirine sarılmaktır.
Indi “Belə bir eser, bu asırda var mıdır?” deyə bir sualin içinizde hasıl olduğu, nurani bir heyecanı ifade eden simalarınızdan anlaşılmaktadır.
Bəli, bu çeşit ehtiyacımızı tam qarşılayacaq olan bir eseri bulmak üçün çox dikkat və itina ilə aradık. Nihayet, hem Türk gençliğine hem umum Müslümanlara və beşeriyete Kur’anî bir rehber və bir mürşid-i ekmel olacaq bir eserin Bediüzzaman Said Nursî’nin Risale-i Nur eserleri olduğu kanaatine vardık. Bizimlə birlikdə, bu həqiqətə Risale-i Nur’la imanını kurtaran yüz binlerle kimseler də şahittir.
Bəli, iyirminci asırda küllî və umumî bir rehberlik vazifesini görəcək Kur’anî bir eserin müellifinin, bu hususiyetleri haiz olmasını esas ittihaz ettik. Bu hâsiyetlerin də tamamıyla Risale-i Nur’da və müellifi Bediüzzaman Said Nursî’de mevcud olduğunu gördük. Belə ki:
Birincisi: Müellifin, yalnız Kur’an-ı Hakîm’i özünə üstad edinmiş olması…
İkincisi: Kur’an-ı Hakîm, həqiqi ilimleri hâvi bir kitab-ı mukaddestir. Və bütün asırlarda, insanların umum tabakalarına hitap eden ezelî bir hutbedir. Bunun üçün Kur’an’ı tefsir ederken həqiqətin safi olaraq ifade edilmesi və beləliklə həqiqi bir tefsir olması üçün müfessirin öz hususi meslek və meşrebinin təsiri altında kalmamış və hevesi karışmamış olması lâzımdır. Və hem də Kur’an’ın manalarını keşif ilə tezahür eden Kur’an hakikatlerinin tesbiti üçün elzemdir ki o müfessir zat, hər bir fende mütehassıs geniş bir fikre, ince bir nazara və tam bir ihlasa mâlik bir allâme və hem gayet âlî bir deha və nüfuzlu, derin bir içtihad və bir kuvve-i kudsiyeye sahib olsun.
Üçüncüsü: Kur’an tefsirinin tam bir ihlasla telif edilmiş olması ki müellifin, Cənabı-Haqqın rızasından başqa, heç bir maddî manevî menfaati gaye edinmemesi və bu ulvi haletin müellifin hayatındaki vukuatlarda müşahede edilmiş olması…
Dördüncüsü: Kur’an’ın en böyük mu’cizelerinden biri də gençlik və tazeliğini muhafaza etmesidir. Və o asırda inzal edilmiş kimi hər asrın ehtiyacını qarşılayan bir vechesi olmasıdır.
İşte, bu asırda meydana getirilen bir tefsirde, Kur’an-ı Hakîm’in asrımıza bakan vechesinin keşfedilip avamdan en havassa qədər hər tabakanın istifadə edebileceği bir üslupla izah və ispat edilmiş olması…
Beşincisi: Müfessirin, Kur’an və iman hakikatlerini, cerh edilmez delil və hüccetlerle ispat edərək tedris etmesi. Yani, pozitivizmi (ispatiyecilik) bir esas ittihaz etmiş olması…
Altıncısı: Ders verdiyi Kur’anî həqiqətlərin hem aklı hem qəlbi hem ruhu və vicdanı tenvir və tatmin və nefsi musahhar etmesi və şeytanı də ilzam edəcək derecede qüvvətli və gayet beliğ, nâfiz və müessir olması…
Yedincisi: Həqiqətlərin derkine də mani olan benlik, gurur, ucub və enaniyet kimi pis hasletlerden kurtarıp tevazu və mahviyet kimi yüksək və güzel ahlâklara sahib kılması…
Sekizincisi: Qurani-Kərim’i tefsir eden bir allâmenin Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın sünnetine ittiba etmiş olması və Ehl-i Sünnet və Cemaat mezhebi üzere ilmiyle âmil olması və a’zamî bir zühd və takva və a’zamî ihlas və dine hizmetinde a’zamî sebat, a’zamî sıdk və sadakat və fedakârlığa, a’zamî iktisat və kanaate mâlik olması şarttır.
Hülâsa olaraq müfessirin, Kur’anî risaleleriyle, risalet-i Ahmediyenin (asm) a’zamî takva və a’zamî bəndəliki və kuvve-i kudsiyesiyle də velayet-i Ahmediyenin (asm) lemaatına mazhar olmuş hâdim-i Kur’an bir zat olması…
Dokuzuncusu: Müfessirin, Kur’anî və şer’î meseleleri beyan ederken bu və ya bu tazyik və işkenceyi nazara almayan, herhangi bir təsir altında kalarak fetva verməyən və ölümü istihkar edib dünyaya meydan okuyacaq bir iman qüvvəti ilə həqiqəti pervasızca söyleyen İslâmî şecaat və cesarete mâlik olan bir müfessir olması gerektir.
Hem idam planlarının tatbik edildiyi və bir tək dinî risale neşrettirilmediyi dehşetli bir devirde, bilhassa imha edilmesi və söndürülmesi hedef tutulan Kur’anî, şer’î esasatı telif və neşretmiş olduğu meydanda olmakla, bir mürşid-i kâmil və İslâm’ın bu asırda həqiqi bir rehber-i ekməli və Kur’an’ın muteber bir müfessir-i a’zamı olmuş olması lâzımdır.
İşte bu zamanda, yukarıda mezkûr doqquz şart və hususiyetlerin, müellif Said Nursî’de və eserleri olan Nur risalelerinde aynıyla mevcud olduğu, həqiqi və mütebahhir ulema-i İslâm’ın icma və tevatür və ittifakıyla sabit olmuşdur. Və hem intibaha gelmekte olan bu millet-i İslâmiye’ce, Avrupa və Amerika’ca malûm və musaddaktır.
İşte arkadaşlar! Biz, belə bir tefsir-i Kur’an arır və belə bir müfessir istiyorduk.
Qiymətli qardaşlarım! Belə dehşetli bir asırda, insanın en böyük meselesi: İmanı kurtarmak və ya kaybetmek davasıdır. Umumî harpler beşere intibah vermiş, dünya hayatının fâniliğini ihtar etmişdir. Və bâki bir âlemde, ebedî bir saadet içinde yaşamak hissini uyandırmışdır. Əlbəttə belə muazzam bir davayı, şaşırtıcı və aldatıcı bir zamanda kazanabilmek üçün bir dava vekili bulmakta (Haşiye) çox dikkatli olmamız lâzımdır. Bunun üçün tetkikatımızı biraz daha genişleteceğiz. Belə ki:
Asrımızdan evvelki, İslâmiyet’in ilm-i kelâm dâhîleri və dinimizin hârika imamları və Kur’an-ı Hakîm’in dâhî müfessirlerinin vücuda getirdikleri eserler, qiymət takdiri mümkün olmayacaq derecede qiymətlidir. O zatlar, İslâmiyet’in birer güneşidirler. Lakin bu zaman, o böyük zatların yaşadığı zaman kimi deyildir.
Eski zamanda dalalet, cehaletten gelirdi. Bunun yox edilmesi kolaydır. Bu zamanda dalalet, –Kur’an və İslâmiyet’e və imana taarruz– fen və felsefe və ilimden gəlir. Bunun izalesi müşküldür. Eski zamanda ikinci kısım, binden bir bulunurdu; bulunanlardan ancaq binden biri, irşad ilə yola gelebilirdi. Çünki öyleler hem bilmirlər hem özlərini bilir zannedirlər.
Hem bundan evvelki asırlarda, müsbet ilimlerin, iyirminci asırdaki qədər terakki etmemiş olduğu malûmunuzdur. Bu halde, bu asırda dünyaya yayılmış olan dinsizlik və maddiyyunluğu kökünden yıkabilmek, hak və həqiqət yolunu gösterip beşeri, sırat-ı müstakime kavuşturmak, imanı kurtarabilmek üçün ancaq və ancaq Kur’an-ı Hakîm’in bu asra bakan vechesini keşfedip, umumun müstefid olabileceği bir şəkildə tefsir edilmesi, əlbəttə bu asırda kabil olacaqdır.
İşte Bediüzzaman Said Nursî; Qurani-Kərim’deki bu asrın möhtac olduğu həqiqətləri keşfedip, Nur risalelerinde, hər kəsin kabiliyeti nisbetinde istifadə edebileceği bir tarzda tefsir və izah etmək muvaffakiyetine mazhar olmuşdur. Bunun içindir ki Risale-i Nur, emsali görülmemiş bir şaheserdir kanaatine varılmışdır.
Və yenə Risale-i Nur’daki bu imtiyazdan dolayıdır ki bu mübarək İslâm milletinden milyonlarca bahtiyar kimseler, tercihen və ziyade bir ihtiyaç duyarak, böyük bir iştiyak və sevgiyle senelerce devam eden tazyikatlar içerisinde Risale-i Nur’u okumuşlardır.
Hem Risale-i Nur, ihtiyaç zamanında telif edildiğinden, Türkiye və İslâm dünyası genişliğinde gelişmiş və dünyayı alâkadar eden bir imtiyaza mazhar olduğunu gözlere göstermişdir.
Qiymətli qardaşlarım! Said Nursî qırx sene evvel İstanbul’da iken “Kim ne istəyirsə sorsun.” deyə hârikulâde bir ilanat yapmışdır. Bunun üzerine o zamanın meşhur âlim və allâmeleri, Bediüzzaman’ın hücresine kafile kafile gedib, hər nevi ilimlere və muhtelif mevzulara dair sordukları en müşkül en muğlak sualleri, Bediüzzaman duraklamadan doğru olaraq cevaplandırmışdır.
Belə had və hududu tayin edilmeyen, yani “Şu və ya bu ilimde və ya mevzuda, kim ne istəyirsə sorsun.” deyə bir kayıt konulmadan ilanat etmək və neticede daima muvaffak olmaq; beşer tarihinde görülmemiş və belə ihatalı və yüksək bir ilme sahib belə bir İslâm dâhîsi, indiyə qədər zuhur etmemişdir. (Asr-ı saadet müstesna.)
Hattâ o zamanlarda, Mısır Camiü’l-Ezher Üniversitesi reislerinden meşhur Şeyh Bahît Efendi, İstanbul’a bir seyahat üçün geldiğinde Kürdistan’ın sarp, yalçın kayaları arasından gələrək, İstanbul’da bulunan Bediüzzaman Said Nursî’yi ilzam edemeyen İslâm uleması, Şeyh Bahît’ten bu genç hocanın (Bediüzzaman’ın) ilzam edilmesini istəyərlər. Şeyh Bahît də bu teklifi qəbul edərək bir münazara zemini arar. Və bir namaz vaxtı, Ayasofya Camii’nden çıkılıp çayhaneye oturulduğunda, bunu fırsat telakki eden Şeyh Bahît Efendi, Bediüzzaman Said Nursî’ye hitaben: مَا تَقُولُ فٖى حَقِّ ال۟اَو۟رُوبَا وَ ال۟عُث۟مَانِيَّةِ Yani “Avrupa və Osmanlı Devleti hakkında ne diyorsunuz? Fikriniz nedir?” Şeyh Bahît Efendi hazretlerinin bu sualden maksadı, Bediüzzaman Said Nursî’nin şek olmayan bir bahr-i umman kimi ilmini və ateşpare-i zekâsını tecrübe etmək değildi. Zaman-ı istikbale ait şiddet-i ihatasını və idare-i âlemdeki siyasetini anlamaq fikrinde idi.
Buna qarşı, Bediüzzaman’ın verdiyi cavab bu oldu:
اِنَّ ال۟اَو۟رُوبَا حَامِلَةٌ بِال۟اِس۟لَامِيَّةِ فَسَتَلِدُ يَو۟مًا مَا
وَ اِنَّ ال۟عُث۟مَانِيَّةَ حَامِلَةٌ بِال۟اَو۟رُوبَائِيَّةِ فَسَتَلِدُ اَي۟ضًا يَو۟مًا مَا
Yani “Avrupa bir İslâm devletine, Osmanlı Devleti də bir Avrupa devletine hamiledir. Bir gün gəlib doğuracaklardır.
Bu cevaba qarşı, Şeyh Bahît Hazretleri: “Bu gençle münazara edilmez. Mən də eyni kanaatte idim. Lakin bu qədər veciz və beliğane bir tarzda ifade etmək ancaq Bediüzzaman’a hastır.” demişdir. Nitekim Bediüzzaman’ın dediyi kimi ihbaratın iki kutbu da tahakkuk etmiş. Bir iki sene sonra Meşrutiyet devrinde, şeair-i İslâmiyeye muhalif çox âdât-ı ecnebiyeyi ahzetmek və gittikçe Türkiye’de yerleştirmekle və indi Avrupa’da, Kur’an’a və İslâmiyet’e qarşı gösterilen hüsn-ü alâka və bilhassa bahtiyar Alman milletinde fevc fevc İslâmiyet’i qəbul etmək kimi hâdiseler, o ihbarı tamamıyla tasdik etmişlerdir.
İşte böyük ulema-i İslâm və meşayih-i kiram çox tecrübe və imtihanlarla belə bir kanaate varmışlardır ki: Bediüzzaman ne söylerse hakikattir. Bediüzzaman’ın eserleri, sünuhat-ı kalbiye olub cumhur-u ulemanın tasdik və takdirine mazhardır.
Ehl-i ilim, ehl-i tasavvuf və ehl-i mektep və fen, Bediüzzaman’ın eserlerinden təkcə istifaza və istifadə edərlər. Bəli, üç aylık bir tahsili bulunan və qırx seneden beri Qurani-Kərim’den başqa bir kitapla iştigal etmeyen, yüz otuzu Türkçe, on beşi Arapça olan eserlerini telif ederken heç bir kitaba müracaat etmediyi, henüz hayatta olan kâtipleri tarafından şehadet edilen, esasen kütüphanesi də bulunmayan, yarım ümmi bir zat, elə misilsiz bir ilanatla, ulûm-u cedide də dâhil mütenevvi ilimlerde, yüksək âlimler və böyük mürşidlerle, genç yaşında yaptığı münazaraların hepsinde muvaffak olduğu meydanda bulunan, ittifaklı olan meseleleri tasdik və ihtilaflı olanları tashih eden, özü üçün “Bediüzzaman’ın cavab veremeyeceği bir sual yoxdur.” deyə allâmeler tarafından tasdik edilen və Avrupa’nın bir kısım idraksiz və garazkâr feylesoflarının, müteşabih âyet-i kerîme və hadîs-i şeriflere yaptığı taarruzlarını, o ayə və hadîslerin birer mu’cize olduğunu eserleriyle ispat edərək itirazlarını kökünden yıkan və beləliklə evhama düşürülen bazı ehl-i ilmi də kurtarıp, İslâmiyet’e olan hücumları akîm bırakan Said Nursî kimi bir müellifin, əlbəttə dâhî bir müfessir-i Kur’an və onun ilminin vehbî və vâsi olduğuna, eserleri olan Nur risalelerinin bir həyat boyunca okumaya lâyık hârika bir şaheser olduğuna şübhə edilemez.
Müteyakkız qardaşlarım! Hem bizim hem İslâm dünyasının ebedî hayatının necatını, kurtulmasını temin edəcək və bizi tenvir və irşad edərək dalaletten muhafaza edəcək bir eser intihab etmekte, bu qədər dikkatli olmamız çox lüzumludur. Çünki bu zamanda, türlü türlü aldatmalarla, perde arkasında İslâm gençliğini yoldan çıkarmaya çalışırlar.
Bir eser okunacağı və ya bir söz dinleneceği zaman, evvela
مَن۟ قَالَ وَ لِمَن۟ قَالَ وَ لِمَا قَالَ وَ فٖيمَا قَالَ
yani “Kim söylemiş? Kime söylemiş? Ne üçün söylemiş? Ne makamda söylemiş?” olan bir kaide-i esasiyeyi, nazar-ı itibara almalı. Bəli, kelâmın tabakatının ulviyeti, güzelliği və kuvvetinin menbaı, bu dörd şeydir: Mütekellim, muhatap, maksat və makam. Yoxsa hər ele geçen kitab okunmamalı, hər söylenen söze kulak vermeməlidir. Mesela, bir kumandanın bir orduya verdiyi arş emriyle, bir neferin arş sözü arasında ne qədər fark vardır? Birincisi koca bir orduyu harekete getirir. Eyni kelâm olan ikincisi, bəlkə bir neferi hətta yürütemez.
İşte, bu dörd esastan dolayı və hem Said Nursî’ye qarşı kalplerinde böyük bir sevgi taşıyan yüz binlerle kimseler, sevgiyle üstadlarının en kiçik haline də böyük bir ehemmiyet vererek onları öğrenip ittiba etmək, uymak arzusunu taşıdıklarından; buradaki bir kısım kardeşlerimiz; üstadımızın həyatı, eserleri, meslek və meşrebi hakkında malûmat verilmesini ısrar ilə istediler.
Lakin Bediüzzaman kimi bir zatın həyatı və eserleri və seciyelerini tam ifade edemeyeceğiz. Bu həqiqət, basîretli ehl-i ilim olan ediblerce də itiraf edilmiş olduğundan bu hizmet, bizim haddimizden çox uzaktır. Hem Bediüzzaman hakkında malûmat almaq isteyen kardeşlerimize, bunun ancaq və ancaq Risale-i Nur Külliyatı’nı dikkat və devamla okumak suretiyle mümkün olduğunu arz ederiz.
Aziz qardaşlarım! Bu mübarək vatan və milletin və âlem-i İslâm’ın ebedî saadetini və kurtuluşunu və dolayısıyla yeryüzünde umumî sulh və selâmeti temin edəcək bir inayət və qüdrətə mâlik olan Risale-i Nur’un şahs-ı maneviyesinde belə gayet sağlam kuvvetler toplanmış və imtizaç etmişdir:
1 - Yüksək bir qüvvət və bütün kemalâtın üstadı olan həqiqət-i İslâmiye…
2 - Şehamet-i imaniye. Yani tezellül etməmək, bîçarelere tahakküm və tekebbür etməmək…
3 - Müslümanlığın insana verdiyi izzət və şeref, terakki və tealinin en mühim âmili olan izzet-i İslâmiye…
Arkadaşlar! Bu mealde bir hadîs-i şerif var ki: “Həqiqi âlimler, zalim hükümdarlara qarşı hak və həqiqəti pervasızca söyleyen âlimlerdir.” İşte biz ancaq belə və müttaki bir allâmenin söz və eserlerine itimat edebiliriz.
Asrımızda isə hayatındaki vakıalar və eserleriyle bu hadîs-i şerife mâsadak olan Risale-i Nur meydandadır. Müellif Bediüzzaman dinî mücahedesi və Kur’an’a hizmetinde və bəndəlikinde, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın sünnet-i seniyesine tam ittiba etmiş bir mücahiddir. Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam Efendimiz, dünyanın en muazzam siyasî hâdisesi olan Bedir Muharebesi’nde; sahabe-i kirama, nöbet nöbet cemaatle namaz kıldırmışdır. Yani vâcib olmayan, hususan muharebe zamanında terk edilebilen “cemaatle namaz kılmak” kimi bir hayrı, dünyanın en böyük siyasî vak’asına tercih etmişdir, üstün tutmuşdur. Ufak bir sevabı, harp cephesinin o dehşetleri içinde də terk etmemişdir.
Bediüzzaman, gönüllü alay kumandanı olaraq katıldığı Rus Harbi’nde, harp cephesinde, avcı hattında, Kur’an’ın bir kısmının tefsiri olan meşhur Arabî İşaratü’l-İ’caz tefsirini telif etmiş. Və bu eser-i azîm, âlem-i İslâm’da en böyük âlimlerin takdir və tahsinine mazhar olmuş və tam anlamaktan âciz kaldıklarını və elə bir tefsir görmediklerini itiraf etmişlerdir ki Qurani-Kərim’in en ince nükte və en derin meselelerini və misilsiz i’caz və hârikulâde yüksək belâgat və fesahatini izhar və ispat etmişdir. Hattâ bir harfin nüktesini izhar ederken, avcı ateş hattında, düşman topları zihnini ondan çevirememiş, harbin dağdağa və dehşetleri mani olamamışdır.
Ezan-ı Muhammedînin (asm) yasak edildiyi və bid’aların cebren umuma yaptırıldığı zulümatlı və dehşetli bir devirde, Nur talebeleri, o uydurma ezanı okumamışlar və belə bid’alara qarşı, özlərini kahramanca muhafaza edərək bid’alara girmemişlerdir.
İman və İslâmiyet’in ortadan kaldırılmaya çalışıldığı və bir âlimin gizliden gizliye də bir tək dinî eser neşredemediyi fecaat devrinde, Bediüzzaman nefyedildiyi yerlerde, zalim müstebitlerin tarassudat və tazyikatı içinde, gizliden gizliye yüz otuz adet imanî eser telif və neşretmişdir. Bununla birlikdə, geceleri çox az bir uykudan sonra, esaret altında inleyen İslâm milletlerinin necat və salahı üçün dualar etmiş, dərgah-ı İlahiyeye iltica edərək yalvarmışdır.
Bəli Hazret-i Üstad, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam Efendimizin sünnet-i seniyesine tam iktida etmişdir.
Bediüzzaman’ın bu hali də bütün İslâm mücahidlerine və umum Müslümanlara bir örnektir. Yani cihad ilə bəndəlik və takvayı birlikdə yapır, birini yapıp diğerini ihmal etmir. Cebbar və zalim din düşmanlarının planıyla hapishanelere sevk edilip, tecrid-i mutlakta və gayet soğuk bir odada bırakılması və şiddetli soğukların və hastalıkların ızdırapları və titremeleri və ihtiyarlığın tâkatsizlikleri içinde bulunması də telifata noksanlık vermemişdir.
Sıddık-ı Ekber radıyallahu anh demişdir ki: “Cehennemde vücudum o qədər büyüsün ki ehl-i imana yer kalmasın.” Bediüzzaman, bu gayet ulvi seciyenin bir lem’acığına mazhar olmaq üçün “Birkaç adamın imanını kurtarmak üçün cəhənnəmə girmeye hazırım.” deyə fedakârlığın şâhikasına yükselmiş və belə olduğu, Kur’an və İslâmiyet’in fedai və muhlis bir hâdimi olduğu, seksen senelik hayatının şehadetiyle sabit olmuşdur.
Kur’an və iman hizmeti üçün Bediüzzaman’ın haysiyetini, şerefini, ruhunu, nəfsini, hayatını feda ettiği; maruz kaldığı o qədər şedit zulüm və işkencelere və giriftar edildiyi çox musibet və belalara qarşı gösterdiyi son derece səbir, tahammül və itidal, birer şahid-i sadık hükmündedirler.
Bediüzzaman Kur’an, iman, İslâmiyet hizmeti üçün dünyevî rahatlıklarını feda etmiş; dünyevî, şahsî servetler edinmemiş, zühd və takva və riyazet, iktisat və kanaatle ömür geçirerek dünya ilə alâkasını kesmişdir.
Bu cümleden olaraq, Müslümanların refah və saadeti üçün bütün ömür dakikalarını sırf iman hizmetine vakıf və hasretmek və ihlasa tam muvaffak olmaq üçün özünü dünyadan tecrit edərək mücerred kalmışdır. Bəli, Bediüzzaman iman və İslâmiyet hizmeti üçün hər şeyden bu derece fedakârlık yapan lakin bütün bunlarla birlikdə; bəndəlik, zühd və takvada da bir istisna teşkil eden tarihî bir İslâm fedaisi və Kur’an-ı Hakîm’in muhlis bir hâdimi pâyesine yükselmişdir.
Bediüzzaman’ın, Risale-i Nur davasında elə bir itminanı, elə bir sıdk və sadakati, elə bir sebat və metaneti, elə bir ihlası vardır ki din düşmanlarının o qədər şiddetli zulüm və istibdatları, o qədər hücum və tazyikatları və bunlarla birlikdə maddî yokluklar içinde bulunması, davasından vazgeçirememiş və kiçik bir tereddüt də îka edememişdir.
Said Nursî, Eski Said tabir ettiği gençliğinde felsefede çox ileri gitmişdir. Garp’ın Sokrat’ı, Eflatun’u, Aristo’su kimi hakikatli feylesofları və Şark’ın İbn-i Sina, İbn-i Rüşd, Farabi kimi dâhî hükemalarından felsefe və hikmette Kur’an-ı Hakîm’in feyziyle çox ileri geçmiş və Kur’an’dan başqa halâskâr və həqiqi rehber olmadığını dava etmiş və Risale-i Nur eserlerinde ispat etmişdir. Bu hakikatlerde şüphesi olan olursa Üstad, âhirete teşrif etmeden bizzat şüphesini izale edə bilər.
Said Nursî, Kur’an və imana hizmet mesleğini ihtiyar edib heç bir maddî və manevî menfaat, salahat və velilik kimi manevî makamları maksat və gaye etmeden, sırf Cənabı-Haqqın rızası üçün hizmet yapmışdır. Basîretli ehl-i ilim tarafından bütün Müslümanlarca “Zuhuru beklenen siyasî və dinî bir halâskârdır.” kimi şahsına verilen yüksək mertebeyi, Bediüzzaman hiddetle reddetmiş, özünün ancaq Kur’an’ın bir hizmetkârı və Risale-i Nur talebelerinin bir ders arkadaşı olduğuna inanmış və beyan etmişdir.
Millî Müdafaa Vekâletinde iyirmi beş sene hizmet görmüş muhterem âlim bir zatın, indi aramızda bulunan bir kısım arkadaşlarımızla, evvelki gün ziyaretine gittiğimiz vaxt, Bediüzzaman Hazretleri hakkında demişdi ki: “Bediüzzaman’ın necə bir zat olduğunu anlayabilmek üçün Risale-i Nur Külliyatı’nı dikkatle, sebatla okumak kâfidir. Sizə bir misal olaraq yalnız dünyevî iktidarı bakımından derim ki: Bediüzzaman, Risale-i Nur’un şahs-ı manevîsiyle yalnız bir devleti deyil, dünya yüzündeki milletlerin idaresi ona verilse onları, salamatlıq və saadet içinde idare edəcək bir iktidar və inayete mâliktir.” Bəli, Bediüzzaman nadire-i yaradılıştir. Lakin iyirmi beş senedir hem özünü hem talebelerini siyasetten men’etmişdir, dünyevî işlerle meşgul deyildir.
Bediüzzaman’ın Risale-i Nur’u telif ettiği zamanlarda və hizmet-i Kur’aniyede istihdam edildiyi anlarda; zekâsı, fetaneti, aklı, mantığı, zihni, hayali, hâfızası, teemmülü, feraseti, seziş və kavrayışı, sürat-i intikali və ruhî, kalbî, vicdanî hâsseleri, duyguları və manevî letaifinin emsalsiz bir tarzda olması, istihdam edildiğine aşikâr bir delildir ki öz ihtiyarıyla, keyfiyle deyil, inayet-i İlahiye ilə Kur’an’a hizmetkârlık etmiş bir derecede olduğu, basîretli ehl-i ilim və ehl-i qəlbçe musaddak və müstahsendir.
Mısır’da fâzıl ulemadan, merhum Abdülaziz Çâviş, Bediüzzaman’ın fatînü’l-asır olduğu və müthiş bir fart-ı zekâya mâlik bulunduğu mevzuunda, Mısır matbuatında makale neşretmişdir.
Böyük və salabetli bir âlim olan Şeyhülislâm merhum Mustafa Səbri Efendi, Mısır’da Risale-i Nur’a sahib çıkmış və Camiü’l-Ezher Üniversitesinde en yüksək bir mevkiye koymuşdur.
Risale-i Nur, İslâmiyet’in gayet keskin və elmas bir kılıncıdır. Bu həqiqətlərə bir delil isə Bediüzzaman’ın zalim hükümdarlara və kumandanlara, ölümü istihkar edərək, həqiqəti pervasızca tebliğ etmesi və dünyayı saran dinsizlik kuvvetine mukabil, həqiqətlər-i Kur’aniye və imaniyeyi, özünü feda edərək, istibdadın en koyu devrinde neşretmesi və bu kudsî həqiqətə, cansiperane hizmet etmesidir.
Bir müddeiumumî, iddianamesinde: “Bediüzzaman, ihtiyarladıkça artan enerjisiyle dinî faaliyete devam etmektedir.” Denizli mahkemesi, ehl-i vukuf raporunda: “Evet, Said Nursî’de bir enerji vardır lakin bu enerjisini, tarîkat və ya bir cemiyet kurmakta sarf etmemiş, Kur’an hakikatlerini beyan və dine hizmete sarf ettiği kanaatine varılmışdır.” denilmektedir.
Din aleyhindeki eski hükûmetlerin vekillerinden biri, antidemokratik kanunların Millet Meclisinde müzakeresi esnasında: “Bediüzzaman Said-i Nursî’nin dinî faaliyetine, iyirmi beş seneden beri mani olamırıq.” demişdir.
Biz də deriz ki: Bəli Said Nursî Hazretleri, emsali görülmemiş dinamik və enerjik bir zattır. Bediüzzaman’ın hârika bir insan olduğunu, din düşmanları olan muarızları də kalben tasdik və takdir etmektedirler.
Said Nursî, bazen bir talebesine Risale-i Nur’dan okuyuvermek nemətini lütfetdiyi zaman deyər ki: “Bu mənim dersimdir. Mən özüm üçün okuram. Bu risaleyi, indiyə qədər bəlkə yüz defa okumuşum. Lakin, indi yeni görürəm kimi tekrar okumaya ihtiyaç və iştiyakım var.”
Hem yenə deyər ki: “Mən başkaları üçün kitab yazmamışım. Özüm üçün yazmışım. Kur’an’dan bulduğum bu devalarımı arzu edenler okuyabilir.” Bəli, Bediüzzaman itikad edir və deyir ki: “Mən desə, terbiyeye və nəfsimi ıslaha möhtacım.” Bediüzzaman kimi bir zat belə desə bizim bu eserlere ne qədər möhtac olduğumuz artıq kıyas edilsin.
Bediüzzaman Said Nursî bütün hayatında, şan və şöhretten, hürmetten kaçmış və insanlardan istiğna etmişdir. Arabî bir eserinde, şöhret hakkında dir ki: “Şöhret, ayn-ı riyadır və qəlbi öldüren zehirli bir baldır. İnsanı, insanlara abd və köle yapar. Yani, nam və şöhret isteyen adam; halklara özünü beğendirmek, sevdirmek üçün insanlara riyakârlık, dalkavukluk yapar. Tasannukâr tavırlar takınır. O bela və musibete düşersen اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّٓا اِلَي۟هِ رَاجِعُونَ də.”
Üstad, şöhretten fiilen və halen bu qədər kaçmasına rağmen, hər ne hikmetse, insanlar âdeta bir sevk-i İlahî varmış kimi istimdadkârane ona koşmuşlardır və ona akın etmektedirler. Və onun mahz-ı hak olan bu kudsî seciyesi, Risale-i Nur kimi cihanşümul bir esere hâdim olmuşdur.
Bediüzzaman kiçik yaşından beri, halkların mukabilsiz hediyelerinden istiğna etmişdir. Hədiyyə qəbul etmemeyi meslek edinmişdir. Zindandan zindana, memleketten memlekete sürgün edildiyi zamanlarda, ihtiyarlığın tahmil ettiği zaruretler içinde də bu seksen senelik istiğna düsturunu bozmamışdır. En has bir talebesi, bir lokma bir şey hədiyyə etse mukabilini verir; vermese dokunur.
Nədən hədiyyə qəbul etmediğinin sebeplerinden biri olaraq deyər ki: “Bu zaman, eski zaman kimi deyildir. Eski zamanda imanı kurtaran on el varsa indi bire inmiş. İmansızlığa sevk eden səbəblər eskiden on isə indi yüze çıkmış. İşte belə bir zamanda imana hizmet üçün dünyaya el atmadım, dünyayı terk ettim. Hizmet-i imaniyemi heç bir şeye âlet etmeyəcəyəm.” deyər. Hazret-i Üstad, öz şahsı üçün biri zəhmət çekse, bir hizmetini görse mukabilinde bir ücret, bir teberrük verir. Aksi halde ruhuna ağır gəlir, hoşuna getməz.
Bediüzzaman Said Nursî; Kur’an, iman və dine yaptığı hizmetinde, senelerden beri mütemadî bir tarassud və tecessüs, takibat və tetkikat altında bulundurulmuşdur. Yalnız və yalnız rıza-yı İlahî üçün yalnız və yalnız həqiqət üçün İslâmiyet’e hizmet ettiği və hizmet-i Kur’aniyesini heç bir şeye âlet etmediyi müteaddid mahkemelerde də sabit olmuşdur.
Əgər bu mezkûr həqiqətlərə və eserlerindeki hak və həqiqəti gören hakperestlerin, Bediüzzaman və eserlerinde gördükleri və neşretdikləri âlî meziyet və yüksək həqiqətə mugayir en kiçik bir şey olsa idi, en böyük ilâvelerle, şaşaalarla və yaygaralarla, bu iyirmi beş sene içinde, din düşmanları tarafından dünyaya ilan ediləcək idi.
Nitekim bütün bütün iftira və ittihamlarla, cebbar, müstebit din düşmanlarının tahrikatıyla mahkemelere sevk edildiyi zaman, gazetelerin birinci sahifelerinde, bire yüz ilâvelerle teşhir ettirilmesi; tahkikat və muhakeme neticesinde heç bir suç olmadığı tahakkuk edərək beraet ettiği vaxt sükût edilmesi; bu həqiqətin aşikâr çox delillerinden bir tanesidir.
Bediüzzaman, din kardeşlerine ziyade şefkatlidir. Onların elemleriyle elem çektiği, İslâm dünyasında hürriyet və istiklali üçün can veren, fedai İslâm mücahidlerinin acılarıyla muzdarip olduğu, Kur’an və İslâmiyet’e yapılan darbeler anında çox ızdıraplar çektiği, belə acı acıların tesiratıyla, zaten çox az yediyi bir parça çorbasını da yiyemediyi çox defa görülmüş və görülmektedir.
Ekser günleri hastalıklar və sıkıntılarla geçmektedir. Bir Nur talebesinin yazdığı kimi “Ey Millet-i İslâm’ın ebedî refah və saadeti üçün dünyada rahatlık görmeyen müşfik üstadım! Sənin devam eden hastalıkların cismanî deyildir. Dinimize icra edilen istibdat və zulüm sona ermedikçe, âlem-i İslâm kurtulmadıkça sənin ızdırabın dinmeyəcəkdir.” Bəli, biz də bu kanaatteyiz.
Lakin o elîm acılar, Bediüzzaman’ı aslâ yeise düşürmemiş, bilakis elə küllî və umumî bir dinî cihada və dua və bəndəlike sevk etmişdir ki: “Kurtuluşun çarə-i yegânesi, Kur’an’a sarılmaktır.” demiş və sarılmış. Kur’an’da bulduğu deva və dermanları kaleme alarak, bu zamanda bir halâskâr-ı İslâm və nev-i beşerin saadetine medar olan Risale-i Nur eserlerini meydana getirmişdir.
Hunhar din düşmanlarının dünyevî satvet və şevketleri, Bediüzzaman’ı kat’iyen atalete düşürtememişdir. “Vazifem Kur’an’a hizmettir. Galip etmək, mağlup etmək Cənabı-Haqq’a aittir.” deyə iman edərək bir an hətta faaliyetten geri kalmamışdır. Bəli Hazret-i Üstad, elə bir himmet-i azîmeye mâliktir ki ona icra edilen müthiş mezalim, bu himmetin mukabilinde tesirsiz kalmaya mahkûm olmuşdur.
Bediüzzaman, arz və semavattaki mevcudatı, hayret və istihsanla temaşa edər. Kırlarda və dağlarda hususan bahar mevsiminde çox gezinti yapar. O seyrangâhlarda zihnen meşguliyet və dakik bir təfəkkür və daimî bir huzur halindedir. Ağac və nebatat və çiçəkləri
مَاشَاۤءَ اللّٰهُ بَارَكَ اللّٰهُ فَتَبَارَكَ اللّٰهُ اَح۟سَنُ ال۟خَالِقٖينَ
“Ne güzel yaratılmışlar.” deyərək ibret nazarıyla onları seyreder, kainat kitabını okur. Hər aza və hâsseleri kimi gözünü də daima Cənabı-Haqq hesabına və izni dairesinde çalıştırır. Gözü, bu kitab-ı kebir-i kainatın bir mütalaacısı və bu âlemdeki mu’cizat-ı sanat-ı Rabbaniyenin bir seyircisidir. Və bu küre-i arz bahçesindeki rəhmət çiçeklerinin bir mübarək arısı derecesindedir.
Üstad, hususi hayatında mütevazi, vazife başında vakurdur. Tevazu və mahviyette numune-i misal olacaq bir mertebededir. Bu mevzuda deyər ki: “Bir nefer nöbette iken baş kumandan da gelse silahını bırakmayacaq. Mən Kur’an’ın bir hizmetkârı və bir neferiyim. Vazife başında iken qarşıma kim çıkarsa çıksın, hak budur derim, başımı eğmem.”
Hülâsa olaraq arz ederiz ki: Bediüzzaman, ihlas-ı tammeye mâlik, hârikulâde, həqiqi bir müfessir-i Kur’an’dır. Hem ihlas-ı etemme vâsıl olmuş, kahraman və yekta bir hâdim-i Kur’an’dır. Risale-i Nur’un müellifi olmaq itibarıyla hem bir mütekellim-i a’zamdır hem ilimde gayet derecede mütebahhir və râsih, muhakkik və müdakkik bir allâmedir hem ilm-i mantığın yüksək, nazirsiz bir üstadıdır. Ta’likat namındaki telifatı, mantıkta bir şaheserdir. Hem mümtaz və hakperest və hakikatbîn bir dâhîdir hem Kur’an’la barışık müstakim felsefenin həqiqət-perver bir feylesofudur hem nazirsiz bir sosyolog (içtimaiyatçı) və bir psikolog (ruhiyatçı) və bir pedagogdur (terbiyeci) hem daima həqiqət terennüm etmiş və eden, yüksək və emsalsiz və dâhî bir müellif və edibdir.
Said Nursî, senelerden beri şiddetli bir istibdat və takyidat altında bulundurulup tanıttırılmadığı və hem də özü, şahsî kemalâtını setretdiyi, gizlediyi üçün mezkûr sıfatların hər birisine muttali olamayan bulunabilir. Hem bunlar və hem Risale-i Nur’un hususiyetleri hakkındaki beyanatımız, həqiqət-perver və fazilet-perver bu zamanda bir kısım ulema-i həqiqinin və ehlullahın ittifak və icma kuvvetindeki hükümleridir. Hem də bizim kat’î kanaatlerimizdir.
Bediüzzaman’ın, elə bir ilim və sıfatlara mâlik olduğuna en muteber və en birinci və en həqiqi delilimiz, Bediüzzaman Said Nursî’dir. Kimin şüphesi varsa Risale-i Nur’u okusun. Bəli, biz zikretdiyimiz və edeceğimiz bu həqiqətlər-i uzmayı, bütün İslâm dünyasına və umum beşeriyet âlemine ifşa və ilan edirik. Bəli, min seneden beri âlem-i İslâmiyet və insaniyet, Risale-i Nur kimi bir esere intizar edirdi.
Bediüzzaman Said Nursî, çox ilimlerde müstesna birer eser yazabilirdi. Lakin o “Zaman, imanı kurtarmak zamanıdır.” demiş və bütün himmet və mesaisini və hayatını, ulûm-u imaniyenin telif və neşrine hasretmişdir.
Bəli, Hazret-i Üstad ulûm-u imaniyeyi neşretmekle, âlem-i İslâm və âlem-i insaniyeti hayattar və ziyadar eylemişdir. Cənabı-Haqq, o böyük üstaddan ebediyen razı olsun, uzun ömürler versin, âmin âmin âmin!
Risale-i Nur, Bəyanı Möcüzə Quran’ın bu asırda bir mu’cize-i maneviyesi olan yüksək və parlak bir tefsiridir. Bəli, Risale-i Nur kalplerin fatihi və mahbubu, ruhların sultanı, akılların muallimi, nefislerin mürebbi və müzekkîsidir. Risale-i Nur’un bir hususiyeti də Mektubat’ın birinci cildinin yüz iyirmi doqquzuncu sahifesindeki bu bahistir: “Bazı Sözlerde, ulema-i ilm-i kelâmın mesleğiyle, Kur’an’dan alınan minhac-ı həqiqinin farkları hakkında belə bir təmsil söylemişiz ki mesela, bir su getirmek üçün bazıları küngân (su borusu) ilə uzaq yerden, dağlar altında kazar, su getirir. Bir kısmı da hər yerde kuyu kazar, su çıkarır. Birinci kısım çox zahmetlidir. Tıkanır, kesilir. Lakin hər yerde kuyular kazıp su çıkarmaya ehil olanlar; zahmetsiz, hər bir yerde suyu buldukları kimi…
Eynilə elə də ulema-i ilm-i kelâm, esbabı, nihayet-i âlemde teselsül və devrin muhaliyeti ilə kesip, sonra Vâcibü’l-vücud’un vücudunu onunla ispat edirlər. Uzun bir yolda gidilir. Amma Kur’an-ı Hakîm’in minhac-ı həqiqisi isə hər yerde suyu bulur, çıkarır. Hər bir ayəsi, birer asâ-yı Musa kimi haraya vursa âb-ı həyat fışkırtır.
وَ فٖى كُلِّ شَى۟ءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ düsturunu her şeye okutturuyor.
Hem iman yalnız ilim ilə deyil, imanda çox letaifin hisseleri var. Necə ki bir yemek mideye girse o yemek muhtelif âsaba, muhtelif bir surette inkısam edib tevzi olunur. İlim ilə gelen mesail-i imaniye də ağıl midesine girdikten sonra, derecata göre ruh, qəlb, sır, nəfs və hâkeza… Letaif, özünə göre birer hisse alır, masseder. Əgər onların hissesi olmazsa noksandır.” İşte Risale-i Nur hər yerde suyu bulur, çıkartır. Evvelce gidilen uzun yolu kısaltır və müstakim və selâmetli yapır.
Eski hükema, ahkâm-ı şer’iyeden və akaid-i imaniyeden bazıları üçün: “Bu nakildir, iman ederiz, ağıl buna yetişmez.” demişler. Halbuki bu asırda ağıl hükmedir. Bediüzzaman Said Nursî isə “Bütün ahkâm-ı şer’iye və həqiqətlər-i imaniye aklîdir. Aklî olduğunu ispata hazırım.” demiş və Risale-i Nur’da ispat etmişdir.
Risale-i Nur’da müstesna bir edebiyat və belâgat və îcaz; nazirsiz, cazip və orijinal bir üslup vardır. Bəli, Bediüzzaman zatına mahsus bir üsluba mâliktir. Onun üslubu, başqa üsluplarla muvazene və mukayese edilemez. Eserlerin bazı yerlerinde, edebiyat kaidesine və ya başqa üsluplara nazaran çox münasib düşmemiş kimi zannedilen bir noktaya rastlanırsa orada gayet ince bir nükte, bir îma və ya ince bir mana və ya hikmət vardır. Və o beyan tarzı, oraya tam muvafıktır. Lakin o ince inceliği, âlimler də birden çox anlamadıklarını itiraf etmişlerdir. Bunun üçün Bediüzzaman’ın eserlerindeki hususiyet və incelikleri, Risale-i Nur’la fazla iştigal etmemiş olanlar, birden intikal edemezler.
Böyük şairimiz, edebiyatımızın medar-ı iftiharı merhum Mehmed Âkif, bir üdeba meclisinde “Viktor Hügolar, Şekspirler, Dekartlar; edebiyatta və felsefede, Bediüzzaman’ın bir talebesi olabilirler.” demişdir.
Edib və şairler, zeval və firaktan ağlamışlar, ölümden vaveylâ etmişlerdir. Güz mevsimini hüzünle tasvir etmişlerdir. Hattâ dünyaca meşhur Arap edibleri “Eğer firak olmasa idi, ölüm ruhlarımızı almaq üçün yol bulup gelemezdi.” manasında
لَو۟لَا مُفَارَقَةُ ال۟اَح۟بَابِ مَا وَجَدَت۟ لَهَا ال۟مَنَايَا اِلٰى اَر۟وَاحِنَا سُبُلًا demişlerdir.
Bediüzzaman isə “Kainattaki zeval, firak və adem zâhirîdir. Həqiqətdə firak yox, visal var. Zeval və adem yox, teceddüd var. Və kainatta hər şey, bir nevi bekaya mazhardır. Ölüm, bu âlem-i fâniden âlem-i bâkiye gitmektir. Ölüm, ehl-i hidayet və ehl-i Kur’an üçün o biri âleme gitmiş eski dost və ahbaplarına kavuşmaya vesiledir. Hem həqiqi vatanlarına girmeye vasıtadır. Hem zindan-ı dünyadan, bostan-ı cinana bir davettir. Hem Rahman-ı Rahîm’in fazlından, öz hizmetine mukabil ahz-ı ücret etmeye bir nöbettir. Hem vazife-i həyat külfetinden bir terhistir. Hem bəndəlik və imtihanın talim və talimatından bir paydostur. Azrail aleyhisselâm bugün gelse hoş geldin, safa geldin deyə gülerek qarşılayacağam.” dir.
Bediüzzaman, beşeri Risale-i Nur’la sefahet və dalaletten kurtarırken, korku və dehşet vermək tarzını takip etmir. Gayr-ı meşru bir lezzetin içinde, yüz elemi gösterip hissi mağlup edir. Qəlb və ruhu hissiyata mağlup olmaktan muhafaza edir. Risale-i Nur’da muvazenelerle küfür və dalalette, bir zakkum-u cəhənnəm toxumu olduğunu və dünyada də cəhənnəm azapları çektirdiğini və iman və İslâmiyet və ibadətte, bir cənnət çərdəyi və leziz lezzetler və zevkler və cənnət meyvələri bulunduğunu, dünyada də bir nevi mükâfata nâil eylediğini ispat edir.
Risale-i Nur nifak və şikakı, tefrikayı, fitne və fesadı kaldırıp; kardeşliği, uhuvvet-i diniyeyi, tesanüd və teavünü yerleştirir. Risale-i Nur mesleğinin bir esası da budur. Risale-i Nur gurur və kibir və hodfüruşluk və zillet kimi ahlâk-ı seyyieden kurtararak, tevazu və mahviyet və izzət və vakar kimi güzel ahlâklara sahib kılar.
Risale-i Nur, insan olan bir insana, acizlik və möhtaclıqnı derk ettirir. Bediüzzaman deyər ki: “İnsan, acizlik və möhtaclıqnı anlamakla, tam Müslüman və abd olur.”
Bu dinsizleri mağlup etmək üçün yeni tahsili də yapalım diyenler və ya yapanlar, Nur risalelerini devam və sebatla mütalaa edərək, bu hedeflerine vâsıl olurlar və çarə-i yegâne də budur. Hem böylelikle, mektep malûmatları da maarif-i İlahiyeye inkılab edər.
Ey, min seneden beri İslâmiyet’in bayraktarlığını yapan bir milletin torunları olan cengâver ruhlu qardaşlarım! Bu zamanın və geləcək asırların Müslümanları və bizler, Kur’an-ı Azîmüşşan’ın tefsiri olan elə bir rehbere möhtacız ki tahkikî iman dersleriyle, iman mertebelerinde terakki və teali ettirsin. Hem korkak deyil, bilakis Risale-i Nur talebeleri kimi cesur və kahraman və faal və amel-i salih sahibi, mütedeyyin, müttaki və bununla birlikdə, şahsî rahatlık və menfaatlerini iman və İslâmiyet’in kurtuluşu uğrunda feda eden, fedai və mücahid Müslümanlar yetiştirsin, neme lâzımcılıktan kurtarsın. Hem taarruz və işkenceler və ölüm ihtimalleri qarşısında, tahkikî iman kuvvetinden gelen bir cesaretle, Kur’an və İslâmiyet cephesinden aslâ çekilmeyen, “Ölürsem şehidim, kalırsam Kur’an’ın hizmetkârıyım.” deyən və yılgınlık haline düşmeyen sadık və ihlaslı, yalnız Allah rızası üçün hizmet eden, Nur talebeleri kimi İslâmiyet hâdimleri yetiştirsin, belə muazzez Müslümanlar meydana getirsin.
Bəli, bu asra elə bir Kur’an tefsiri lâzım və elzemdir ki Risale-i Nur kimi ağıl, fikir və mantığı çalıştırsın, ruh və qəlb və vicdanı tenvir etsin. Müslümanları, beşeri uyandırsın; intibah versin, gafletten kurtarsın. Sırat-ı Müstakim olan Kur’an yolunu göstersin. Sünnet-i seniyeye və İslâmiyet’in şeairine muhalif olaraq yaptırılan və yapılan şeyleri fark ettirip, sünnet-i Peygamberîye aleyhissalâtü Vəssalam ittibaı ders versin və ihya etmək cehdini uyandırsın.
İşte Risale-i Nur’un belə hâsiyetleri hâvi bir Kur’an tefsiri olduğu, otuz seneden beri meydandadır və ehl-i həqiqətin tasdikiyle sabittir. Hem amansız din düşmanlarının planlarıyla mahkemelere sürüklenen Risale-i Nur talebelerinin müdafaaları və bu talebelerin İslâmiyet’e hizmetleri esnasında, gizli İslâmiyet düşmanı, insafsız, cebbar zalimlerin entrikalarıyla maruz kaldıkları işkencelerden yılmamak, şahıslarını düşünmeden, yani şahsî refahlarını İslâm’ın refah və saadeti üçün feda edərək, sıddıkıyetle sebat etmeleri və eşedd-i zulme mukavemet etmeleri aşikâr bir delil teşkil etmektedir.
Bəli, hem iyirmi beş seneden beri Risale-i Nur’la iman hizmetine bütün varlığını vakfeden və indiyə qədər gaddar din düşmanlarının çox defalar tecavüz və taarruzuna və taharriyata maruz kaldığı halde, iyirmi beş senedir inziva içinde, Risale-i Nur’un nâşirliğini yapan Nur kahramanları ağabeylerimiz, bizlərə birer numune-i imtisal olan, iman və İslâmiyet fedaileridir.
İşte biz Müslümanlar, belə bir tefsir-i Kur’an arır, belə bir hâdîyi bekliyorduk. O ihlaslı Nur talebeleri ki “Cənabı-Haqq, Hafîz’dir. Mən onun inayəti və himayeti altındayım. Başıma ne gelse hayırdır.” deyə iman etmekle birlikdə amel edərlər. İman hizmetini yaparlar. Din düşmanlarına yakalanmamak və canlarından qiymətli olduğuna inandıkları Nur risalelerini onlara kaptırmamak üçün də ihtiyat edərlər. Şahıslarına geləcək zararları nazar-ı itibara almadan hizmetlerine devam edərlər. Hapse, zindana atılıp, işkence yapıldığı zamanda, onlar yenə üstadları Bediüzzaman ilə alâkadardırlar. Əgər gizlice bir imkân bulurlarsa onlar yenə Risale-i Nur ilə meşguldürler. Hattâ “Belki hapse atılırım, Nur risalelerimi vermezler, çalışmaktan mahrum kalırım.” deyə bazı Nurları ezberleyen talebeler də olmuşdur.
Muhlis bir Nur talebesi, hapishaneden çıkarıldığı vaxt; güya o kırbaçlı, falakalı, türlü türlü işkenceli hapishane, ona bir qüvvət, bir enerji kaynağı olmuş, sadakat və teyakkuzla Nur hizmetinde koşturmak üçün bir kırbaç təsiri yapmış kimi üstadına daha ziyade yakınlaşır və eskisinden daha fazla Nurlara çalışır, neşriyat yapar.
Afyon hâdisesinde, Bediüzzaman hapiste iken muallim bir Nur talebesi, savcılıkta Risale-i Nur və Üstadı hakkında kahramanca cavablar verdiyi üçün savcı kızmış. “Şimdi səni hapse atarım!” deyə tehdit etmiş. O İslâm fedaisi muallim də cevaben “Mən hazırım, derhal hapse gönderin!” demişdir.
Yenə Afyon Mahkemesinde, bir Nur talebesi hakkında tevkif qərarı verilir lakin adliye bulamaz. O talebe bundan haberdar olur. Digər Nur kardeşleri kimi “Üstadım və qardaşlarım hapiste iken, necə hariçte kalabilirim?” deyərək savcılığa teslim olub, hapse girer.
Eyni bu hapishanede, bir Nur talebesini sehven tahliye edərlər. O da “Üstadım və qardaşlarım henüz hapistedirler. Hem istinsahını tamamlayacağam yeni telif edilen Nur risaleleri var.” deyə düşünerek hapishane müdürüne “Mənim qırx gün sonra tahliye edilmem lâzım. Ceza müddetim daha bitmedi.” deyər. Hesap edərlər ki hakikaten böyledir, tekrar hapse koyarlar.
Hamiyet-i diniye meziyetine lâyık anlayışlı qardaşlarım!
Said Nursî, öz hakkında verilen belə bir malûmatı görürse diyeceklerdir ki: “Ne üçün belə yapırlar? Şahsımın ehemmiyeti yox. Qiymət, Kur’an’dan tereşşuh eden və Kur’an-ı Hakîm’in malı olan Risale-i Nur’dadır. Mən bir hiçim.”
Üstadın şahsının mazhar və âyenə olduğu Kur’anî həqiqətlər və Nurlar itibarıyla və neşretdiyi iman və İslâmiyet dersleriyle, ihlas-ı tamme ilə umumî və küllî bir tarzda Kur’an’a və dine hizmet etmesiyle, onun hakkındaki takdir və tahsinler, mana-yı harfî ilə şahsına ait kalmır. Kur’an və İslâmiyet’e râcidir. Allah nam və hesabınadır. Din düşmanları tarafından, ona yapılan düşmanlık və taarruzlar da Bediüzzaman’ın hâdimliğini yaptığı Kur’an və İslâmiyet’in ortadan kaldırılması maksad-ı mahsusuna matuftur.
Çünki həqiqətlər-i Kur’aniye və imaniyeyi câmi’, o cihanşümul Risale-i Nur eserleri ona ihsan edilmişdir.
İşte bu bedihî həqiqəti bilen, maskeli, gizli və münafık iman və İslâmiyet muarızları və düşmanları, yarım asra yakındır, Bediüzzaman’ın çürütemedikleri şahsını, yalan və yaygaralarla hâlâ çürütmeye çabalırlar. Maksatları; Risale-i Nur, rağbet və revaç görüb intişar etmesin, iman və İslâmiyet inkişaf etmesin. Halbuki Said Nursî’ye iliştikçe Risale-i Nur parlır. Neşriyat dairesi genişlir. Birer numune olan iyirmi beş sene içindeki hâdiseler meydandadır.
İslâmiyet düşmanları, bir taraftan tamamıyla yalan propagandalarına və taarruzlarına devam ederken, digər taraftan da Nur talebelerinin üstadları və Risale-i Nur hakkında istidatları nisbetinde, istifadə və istifazalarından doğan minnet və şükranlarını ifade eden takdirkâr yazı və sözlerden mürekkeb bir nevi müdafaalarını perdeler arkasından men’etmeye çalışırlar. Bunun üçün safdil gördükleri dostların dostlarına və ya dostlara samimi görünerek “İfrata gidiyorsunuz.” kimi birtakım şeyler söylettirirlər. İşte belə sinsi, belə dessas, belə entrikalı çeşitli iftiralarla bizi korkutmaya, yıldırmaya və susturmaya çalışırlar.
Bəli, əcəba heç ağıl kârı mıdır ki din düşmanları, iftira və yalanlardan ibaret yaygaralarını yapsınlar da bizler həqiqəti izhar tarzıyla müdafaa etmekte susalım? Əcəba heç mümkün müdür ki İslâmiyet düşmanlığıyla, Üstad Bediüzzaman hakkında zalimane və cebbarane haksızlıkları irtikâb eden o insafsız propagandacılar, yalanlarını savururken biz, Üstad və Risale-i Nur’un hakkaniyetini ilan edərək, o acib yalanlarını akîm bırakmaya çalışmayalım? Əcəba eblehlik və safderunluk olmaz mı ki Kur’an və imanın hunhar və müstebit zalim düşmanları; Kur’an və İslâmiyet’i və dini Risale-i Nur’la küfr-ü mütləq qarşı müdafaa və muhafaza hizmetini yapan Bediüzzaman aleyhtarlığında, mütemadiyen uydurmalarla seslerini yükseltsinler də biz hak və həqiqəti beyan və ilan etmekte sükût edelim, susalım və ya “Biraz susun!” kimi bir şeyle, paravanalar, perdeler arkasında icra-i faaliyet yapan o gizli dinsizlere bir nevi yardım etmiş və ya desteklemiş olalım?
Aslâ və kellâ, kat’â və aslâ susmayacağız və hem susturamayacaklardır. Durmayacağız və hem durduramayacaklardır. Bu can bu kafesten çıkıncaya qədər, bu ruh bu cesetten ayrılıncaya qədər, bu nefes, bu bedenden gidinceye qədər; Risale-i Nur’u okuyacağız, neşredeceğiz. Risale-i Nur’un mahz-ı həqiqət və ayn-ı hak olduğunu və Bediüzzaman Said Nursî’nin, yapılan ithamlardan tamamıyla münezzeh və müberra olduğunu, iftiracı və tertipçi, hunhar din düşmanlarına mukabil, izhar və ilan edeceğiz.
Qiymətli qardaşlarım! İslâm tarihinde, altın sahifelerde mevkileri bulunan, böyük və nazirsiz zatlar meydana gelmişdir. O misilsiz zatların tefsirleri və eserleri, heç bir Avrupalı feylesofun eseriyle kabil-i kıyas olmayacaq derecede emsalsizdir. O böyük İslâm müellifleri və İslâm dâhîleri, herhangi bir hükûmetin, senelerce ağır bir esaret və koyu bir istibdadı tahtında olmaksızın, Kur’an və İslâmiyet’e hakkıyla və hâlis bir surette hizmet etmişlerdi. Tarihte eşine rastlanmayan bir istibdad-ı mutlak və eşedd-i zulüm altında və dehşetli bir esaret içinde bırakılan və özünü və eserlerini imha etmeye çalışan din düşmanlarına mukabil, bir şahs-ı manevî olan Bediüzzaman Said Nursî, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam Efendimizin sünnetine tam ittiba edərək yaptığı dinî cihad-ı ekberinde, beşer tarihinde misli görülmemiş bir tarzda muvaffak və muzaffer olmuşdur.
Bediüzzaman kimi yüz otuz parça imanî eserlerini şiddetli bir istibdat, tazyikat və takyidat altında, gizliden gizliye telif edebilmek hem qüvvətli bir takva və bəndəlike sahib olmaq və hem bunlarla birlikdə, harp cephesinde də fedai olaraq gönüllü askerleriyle muharebe etmiş olmaq və harp cephesinde, avcı hattında də fırsat buldukça Kur’an’ın en ince nüktelerini və hârika i’cazını beyan eden bir Kur’an tefsiri telif etmiş olmaq və eyni zamanda nəfs mücadelesinde də galip olub, nəfsini də dine hizmetkâr etmək və hürriyeti gasbedilerek, ücra bir köye sürgün edilip, tecrid-i mutlak və tarassudlar və hər türlü azaplar içinde ablukaya alınıp, Engizisyon zulümlerini çox geride bırakan hâkim bir qüvvətin tazyikatı altında, cani canavarların çox vahşi işkenceleri içinde سِرًّا تَنَوَّرَت۟ sırrıyla perde altında Risale-i Nur eserleri kimi eserler neşretmek və beləliklə cihanın maddî manevî “Fatih”i olan Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın sünnet-i seniyesinin bir hizmetkârı olaraq, bugün milyonlara bâliğ olan bir câmiayı, inayet-i İlahî ilə Kur’an-ı Hakîm’in cadde-i kübrasında salamatlıqla ilerletmek və mü’minlerin və beşeriyetin təkcə dünyalarını deyil, ebedî saadetlerini temine Risale-i Nur kimi bir eserle vesile olmaq; bu mezkûr hususiyetlerin manevî şahsında toplanması, Risale-i Nur müellifi Bediüzzaman Said Nursî kimi tarihte hangi bir zata daha nasib olmuşdur əcəba?
Bəli qardaşlarım! Risale-i Nur, elə bir ziya-yı həqiqət, elə bir bürhan-ı hak və bir sirac-ı həqiqət neşredir və iki cihanın saadetini temin edəcək, Kur’an və iman hakikatlerini ders verir və elə bir lütf-u İlahîdir ki iyirmi beş seneden beri, çoluk çocuk, genç ihtiyar, kadın erkek, muallimi, feylesofu, talebesi, âlimi, mutasavvıfı kimi hər bir tabaka-i insaniye, bu Nur’un âşığı, bu Nur’un pervanesi, bu Nur’un meclubu, bu Nur’un muhibbi olmuşlar; bu Nur’a koşmuşlar, bu Nur’un sinesine atılmışlar, bu Nur’dan meded istemişler. Milyonlarca bahtiyar kimselerden müteşekkil muazzam bir kitle, bu Nur’la nurlanıp bu Nur’la kurtulmuşlardır.
Bəli qardaşlarım! Mahzen-i mu’cizat və mu’cize-i kübra olan Kur’an-ı Azîmüşşan’ın həqiqi bir tefsiri olan Risale-i Nur, o qədər merak-âver, o qədər cazibedar, o qədər dehşetli və muazzam həqiqətləri ders verir və mesaili ispat edir ki iman və İslâmiyet’in kıtalar genişliğinde inkişaf və fütuhatına medar olur və olacaqdır.
Bəli Risale-i Nur, kalplere o derece bir aşk və muhabbet, ruhlara o qədər bir vecd və heyecan vermiş, ağıl və mantıkları elə bir tarzda ikna etmiş və elə bir itminan-ı qəlb hasıl etmişdir ki milyonlarca Nur talebelerine, özünü defalarca okutmuş, yazdırmış və bir ömür boyunca mütalaa ettirmiş və senelerden beri âdeta öz özünü neşretmişdir.
Aziz qardaşlarım! Ecnebi barmağıyla idare edilen zındıka komiteleri, İslâmiyet’i imha üçün İslâm memleketlerinde, bilhassa Türkiye’de, elə desiselerle entrikalar çevirmişler, haince dolaplar döndürmüşler, hunharane və vahşiyane zulümler irtikâb və şeytanî və menfur planlar tatbik etmişler və iğfalatta bulunmuşlar; iblisane, sinsi metotlar takip etmişler və kardeşi kardeşe çarpıştırmışlar və elə aldatıcı yalan və propagandalar və yaygaralar yapmışlar, fitne və fesat və tefrika toxumları saçmışlardır ki bunlar İslâm’ın bünyesinde derin rahneler açmış və böyük tahribatlar yapmışdır.
Lakin o musibetler, Cənabı-Haqqın imdadı ilə tahrik və istihdam olunan Bediüzzaman Said Nursî kimi ihlas-ı tammı kazanmış olan bir zat vasıtasıyla, rahmet-i İlahî ilə mededres və şifa-resan və cihan-pesend və cihanşümul bir mahiyeti haiz Risale-i Nur eserlerinin meydana gelmesine səbəb olmuşdur. Və eyni zamanda, Müslümanları uyandırmış; onları halâs, kurtuluş çarelerini aramaya sevk etmişdir. Ebedî âhiret hayatlarını kurtarmak üçün həqiqi iman derslerini almaq və Allah’a iltica və emirlerine itaat etmək ehtiyacını şiddetle hissettirmiş və bu husustaki gaflet və kusuratı; o musibetlerin ihtar ettiğini, idrak ettirmişdir. Zaten insanların, mü’minlerin başına gelen bela və musibetlerin hikməti budur.
Bəli o ecnebilerin, canavarlar kimi yaptıkları muamele və zulümler, İslâm dünyasında, hürriyet və istiklal və ittihad-ı İslâm cereyanını da hızlandırmışdır. Nihayet, müstakil İslâm devletlerinin teşkilini intac etmişdir. İnşâallahu Teâlâ, Cemahir-i Müttefika-i İslâmiye də meydana geləcək və İslâmiyet, dünyaya hâkim və hükümran olacaqdır. Rahmet-i İlahîden kuvvetle ümit və niyaz edirik.
İşte Risale-i Nur müellifi Bediüzzaman Said Nursî, elə bir mücahid-i İslâm’dır ki və telifatı Risale-i Nur, elə uyandırıcı və elə halâskâr və elə fevkalâde və cihangir bir eserdir ki din aleyhindeki bütün o komitelerin bellerini kırmış, mezkûr muzır və habîs faaliyetlerini akamete düçar və dinsizlik esaslarının temel taşlarını paramparça etmiş və köküyle kesmişdir və İslâmî və imanî fütuhatı, perde altında, kalpten kalbe inkişaf ettirmiş və Kur’an-ı Azîmüşşan’ın hâkimiyet-i mutlakasına zemin ihzar etmişdir.
Bəli Risale-i Nur, o tahribatı Kur’an’ın elmas hakikatleriyle və Qurani-Kərim’deki en qısa və en müstakim bir tarîkle tamir və o yaraları, Kur’an-ı Hakîm’in eczahane-i kübrasındaki edviyelerle tedavi edir və edəcəkdir. Hem masum Müslümanların kanlarını sömüren və servetleri tahaccür etmiş millet kanı olan, parazit, tufeylî və aç gözlü canavar və barbar emperyalistleri, müstemlekecileri və onların içimizdeki, təkcə şahsî menfaat zebunu, zalim, hunhar, harîs və müstebit uşaklarını, hâk ilə yeksan edib izmihlal və inhidam-ı mutlakla mağlup eden və edəcək yegâne çarenin Bəyanı Möcüzə Quran’ın bu asırda bir mu’cize-i manevîsi olan Risale-i Nur eserleri olduğunda, basîretli İslâm mücahidleri və âlimleri, icraat və müşahedata müstenid, yakînî bir kanaat-i kat’iye ilə müttefiktirler.
Bəli tarih-i beşer, Risale-i Nur kimi bir eser göstermir. Demək, anlaşılır ki Risale-i Nur, Kur’an’ın emsalsiz bir tefsiridir.
Bəli Bediüzzaman Said Nursî’ye, yalnız âlem-i İslâm deyil, Hristiyan dünyası da medyun və minnettardır ki dinsizliğe qarşı umumî cihadında mazhar olduğu muvaffakiyet və galibiyetten dolayı Roma’daki Papa də özünə resmen tebrik və teşekkürname yazmışdır.
Indi Risale-i Nur Külliyatı’ndan iman, Kur’an və Hazret-i Peygamber aleyhissalâtü Vəssalam Efendimiz hakkında olan eserlerden bazı kısımları eynilə okuyacağam. Siz bu eserleri elde edib tamamını okursunuz. Okurken bəlkə izah edilmesini isteyen kardeşlerimiz olacaqdır. Lakin bu hususta arz edeyim ki üstadımız Bediüzzaman, bir Nur talebesine Risale-i Nur’dan bazen okuyuvermek lütfunu bahşederken izah etmir, dir ki: “Risale-i Nur, imanî meseleleri lüzumu derecesinde izah etmiş. Risale-i Nur’un hocası, Risale-i Nur’dur. Risale-i Nur, başkalarından ders almaya ihtiyaç bırakmır. Hər kəs istidadı nisbetinde öz özünə istifadə edər. Aklınız hər bir meseleyi tam anlamasa da ruh, qəlb və vicdanınız hissesini alır. Ne qədər istifadə etseniz böyük bir kazançtır.”
Okunan Türkçe və ya Arapça bir risalenin izahı, başqa bir risalede varsa onu getirip okur. Risale-i Nur’daki gayet ince nükteleri derk eden basîretli âlimler də deyər ki: Bir âlimin yüksək bir ilmi ola bilər lakin Risale-i Nur’u cemaate okurken tafsilata girişip eski malûmatlarıyla açıklarsa bu izahatı, Risale-i Nur’un beyan ettiği, asrımızın fehmine uygun və ehtiyacına tam cavab veren həqiqətlərin anlaşılmasında və tesiratında və Risale-i Nur’un mahiyetinin derkine bir perde ola bilər. Bunun üçün bazı lügatların manalarını söyleyerek eynilə okumak daha müessir və daha efdaldir.
İstanbul Üniversitesindeki kardeşlerimiz də belə okurlar. Biz də hülâsaten deriz ki: Risale-i Nur, gayet fasih və vecizdir. Sözün kıymeti; îcazındadır, kısalığındadır. Bir mesele-i imaniye və Kur’aniye umuma ders verilirken mücmel olaraq tedrisinde, daha fazla istifaza və istifadə vardır.
Ey Üstadımız Efendimiz! Umum kadirşinas insanlar Risale-i Nur’u və sizi ebediyen tebcil və tekrim edeceklerdir. Tahkikî iman dersleriyle imanımızı kurtaran cihan-baha və cihan-değer bir kıymette olan Risale-i Nur’u bütün ruh-u canımızla, bütün mevcudiyetimizle sevir və tekrim edirik. Bu aşk və bu muhabbet, bu tazim və bu hörmət; nesilden nesile, asırdan asıra, devirden devire intikal edəcəkdir.
Bəli, Risale-i Nur’daki həqiqətlər-i Kur’aniye elə bir kuvvettir ki bu qüdrət qarşısında, küfr-ü mutlakın və dinsizliğin temelleri târumar olacaq; inhidam çukurlarına yuvarlanarak geberəcəkdir. Bâki kalanlar, iman və Kur’an nuruyla felâh və necat bulacaklardır.
Bəli dağları, taşları, pamuk kimi dağıtacaq; demir və granitleri yağ kimi eritəcək derecede olan bu qüvvət-i Kur’aniye dünyayı nur və saadete gark edəcək. Bu Nur-u Kur’an, imanların kurtuluşunda, dünyaya hâkim və hükümran olacaqdır.
وَ اٰخِرُ دَع۟وٰيهُم۟ اَنِ ال۟حَم۟دُ لِلّٰهِ رَبِّ ال۟عَالَمٖينَ

