Gençlik Rehberi

Yeddinci Söz

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

§2

اِنَّا جَعَل۟نَا مَا عَلَى ال۟اَر۟ضِ زٖينَةً لَهَا لِنَب۟لُوَهُم۟ اَيُّهُم۟ اَح۟سَنُ عَمَلًا ۝ وَاِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَي۟هَا صَعٖيدًا جُرُزًا ۝ وَمَا ال۟حَيٰوةُ الدُّن۟يَٓا اِلَّا لَعِبٌ وَلَه۟وٌ ۝

§3

Bu söz, iki âlî makam və bir parlak zeylden ibarettir.

§4

Hâlık-ı Rahîm və Rezzak-ı Kerîm və Sâni’-i Hakîm; bu dünyayı, âlem-i ervah və ruhaniyat üçün bir bayram, bir şehrâyin surətində yapıp bütün esmasının garaib-i nukuşuyla süslendirip kiçik böyük, ulvi süflî hər bir ruha, ona münasib və o bayramdaki ayrı ayrı hesapsız mehasin və in’amattan istifadə etmeye muvafık və havas ilə mücehhez bir cəsəd giydirir, bir vücud-u cismanî verir, bir defa o temaşagâha gönderir.

§5

Hem zaman və mekân cihetiyle çox geniş olan o bayramı; asırlara, senelere, mevsimlere hattâ günlere, kıtalara taksim edərək hər bir asrı, hər bir seneyi, hər bir mevsimi, hattâ bir cihette hər bir günü, hər bir kıtayı, birer taife ruhlu mahlukatına və nebatî masnuatına birer resmigeçit tarzında bir ulvi bayram yapmışdır.

§6

Və bilhassa rûy-i zemin, hususan bahar və yaz zamanında masnuat-ı sağirenin taifelerine elə şaşaalı və birbiri arkasında bayramlardır ki tabakat-ı âliyede olan ruhaniyatı və melâikeleri və sekene-i semavatı seyre celbedəcək bir cazibedarlık görünür. Və ehl-i təfəkkür üçün elə şirin bir mütalaagâh olur ki ağıl tarifinden âcizdir.

§7

Lakin bu ziyafet-i İlahiye və bayram-ı Rabbaniyedeki ism-i Rahman və Muhyî’nin tecellilerine mukabil ism-i Kahhar və Mümît, firak və mevt ilə qarşılarına çıkırlar. Bu isə وَسِعَت۟ رَح۟مَتٖى كُلَّ شَى۟ءٍ rahmetinin vüs’at-i şümulüne zâhiren muvafık düşmür. Lakin həqiqətdə bir neçə cihet-i muvafakatı vardır. Bir ciheti şudur ki:

§8

Sâni’-i Kerîm, Fâtır-ı Rahîm, hər bir taifenin resmigeçit nöbeti bittikten və o resmigeçitten maksud olan neticeler alındıktan sonra, ekseriyet itibarıyla dünyadan merhametkârane bir tarz ilə tenfir edib usandırır. İstirahate bir meyil və başqa bir âleme göçmeye bir şevk ihsan edir. Və vazife-i hayattan terhis edildikleri zaman, vatan-ı aslîlerine bir meyelan-ı şevk-engiz, ruhlarında uyandırır.

§9

Hem o Rahman’ın nihayətsiz rahmetinden uzaq deyil ki necə vazife uğrunda, mücahede işinde telef olan bir nefere şehadet rütbesini verir. Və kurban olaraq kesilen bir koyuna, âhirette cismanî bir vücud-u bâki vererek sırat üstünde, sahibine burak kimi bir bineklik mertebesini vermekle mükâfatlandırır.

§10

Elə də sair ruh sahibi və hayvanatın də özlərinə mahsus vazife-i fitriye-i Rabbaniyelerinde və evamir-i Sübhaniyenin itaatlerinde telef olan və şiddetli meşakkat çeken ruh sahibiların, onlara göre bir çeşit mükâfat-ı ruhaniye və onların istidatlarına göre bir nevi ücret-i maneviye, o tükenmez hazine-i rahmetinde baîd deyil ki bulunmasın. Dünyadan gitmelerinden çoxlu incinmesinler bəlkə memnun olsunlar.

§11

لَا يَع۟لَمُ ال۟غَي۟بَ اِلَّا اللّٰهُ

§12

Lâkin ruh sahibiların en eşrefi və bu bayramlarda kemiyet və keyfiyet cihetiyle en ziyade istifadə eden insan, dünyaya çoxlu meftun və müptela olduğu halde, dünyadan nefret və âlem-i bekaya geçmek üçün eser-i rəhmət olaraq iştiyak-engiz bir halet verir. Öz insaniyeti dalalette boğulmayan insan, o haletten istifadə edər. Rahat-ı qəlb ilə gedər. Indi, o haleti intac eden vecihlerden numune olaraq beşini beyan edeceğiz.

§13

Birincisi: İhtiyarlık mevsimiyle dünyevî, güzel və cazibedar şeyler üstünde fena və zevalin damgasını və acı manasını göstererek o insanı dünyadan ürkütüp o fâniye bedel, bir bâki matlubu arattırır.

§14

İkincisi: İnsanın alâka peyda ettiği bütün ahbaplardan yüzde doksan doqquzu, dünyadan gedib digər bir âleme yerleştikleri üçün o ciddi muhabbet sâikasıyla o ahbabın gittiği yere bir iştiyak ihsan edib mevt və eceli mesrurane qarşılattırır.

§15

Üçüncüsü: İnsandaki nihayətsiz zayıflık və âcizliği, bazı şeylerle ihsas ettirip həyat yükü və yaşamak tekâlifi ne qədər ağır olduğunu anlattırıp istirahate ciddi bir arzu və bir diyar-ı âhere gitmeye samimi bir şevk verir.

§16

Dördüncüsü: İnsan-ı mü’mine nur-u iman ilə gösterir ki mevt, idam deyil; tebdil-i mekândır. Kabir isə zulümatlı bir kuyu ağzı deyil, nuraniyetli âlemlerin kapısıdır. Dünya isə bütün şaşaasıyla âhirete nisbeten bir zindan hükmündedir. Əlbəttə zindan-ı dünyadan bostan-ı cinana çıxmaq və müz’iç dağdağa-i hayat-ı cismaniyeden âlem-i rahata və meydan-ı tayeran-ı ervaha geçmek və mahlukatın sıkıntılı gürültüsünden sıyrılıp huzur-u Rahman’a getmək; min can ilə arzu edilir bir seyahattir, bəlkə bir saadettir.

§17

Beşincisi: Kur’an’ı dinleyen insana, Kur’an’daki ilm-i həqiqəti və nur-u hakikatle dünyanın mahiyetini bildirmekliğiyle, dünyaya aşk və alâka çox manasız olduğunu anlatmaktır. Yani, insana deyər və ispat edər ki:

§18

“Dünya, bir kitab-ı Samedanîdir. Huruf və kelimatı nefislerine deyil bəlkə başkasının zat və sıfât və esmasına delâlet edirlər. Elə isə manasını bil, al; nukuşunu bırak git.

§19

Hem bir mezraadır, ek və mahsulünü al, muhafaza et; muzahrefatını at, ehemmiyet verme.

§20

Hem birbiri arkasında daim gelen geçen âyineler mecmuasıdır. Elə isə onlarda tecelli edeni bil, envarını gör və onlarda tezahür eden esmanın tecelliyatını anla və müsemmalarını sev və zevale və kırılmaya mahkûm olan o cam parçalarından alâkanı kes.

§21

Hem seyyar bir ticaretgâhtır. Elə isə alışverişini yap, gel və səndən kaçan və sənə iltifat etmeyen kafilelerin arkalarından beyhude koşma, yorulma.

§22

Hem muvakkat bir seyrangâhtır. Elə isə nazar-ı ibretle bak və zâhirî çirkin yüzüne deyil; bəlkə Cemil-i Bâki’ye bakan gizli, güzel yüzüne dikkat et, hoş və faydalı bir tenezzüh yap, dön və o güzel manzaraları irae eden və güzelleri gösteren perdelerin kapanmasıyla akılsız çocuk kimi ağlama, merak etme.

§23

Hem bir misafirhanedir. Elə isə onu yapan Mihmandar-ı Kerîm’in izni dairesinde ye, iç, şükret. Kanunu dairesinde işle, hərəkət et. Sonra arkana bakma; çık, git. Herzekârane fuzulî bir surette karışma. Səndən ayrılan və sənə ait olmayan şeylerle manasız uğraşma və geçici işlerine bağlanıp boğulma.” kimi zâhir hakikatlerle dünyanın içyüzündeki esrarı gösterip dünyadan müfarakatı gayet hafifleştirir bəlkə hüşyar olanlara sevdirir və rahmetinin hər şeyde və hər şe’ninde bir izi bulunduğunu gösterir.

§24

İşte Kur’an, bu beş veche işarə ettiği kimi başqa hususi vecihlere də âyât-ı Kur’aniye işarə edir.

§25

Veyl o kimseye ki bu beş vecihten bir hissesi olmaya…

§26

(Hâşiye )

§27

Bırak biçarə feryadı, beladan gel təvəkkül kıl!

§28

Çünki feryat, bela-ender, hata-ender beladır bil!

§29

Bela vereni buldunsa atâ-ender, safa-ender beladır bil!

§30

Bırak feryadı, şükür kıl manend-i belâbil, demâ keyfinden güler həmişə gül mül.

§31

Ger bulmazsan bütün dünya cefa-ender, fena-ender hebadır bil!

§32

Cihan dolu bela başında varken ne bağırırsın kiçik bir beladan, gel təvəkkül kıl!

§33

Təvəkkül ilə bela yüzünde gül, tâ o da gülsün.

§34

O güldükçe küçülür, edər tebeddül.

§35

Bil ey hodgâm! Bu dünyada saadet, terk-i dünyada.

§36

Hudâbin isen o kâfidir, bıraksan da bütün eşya lehinde

§37

Ger hodbin isen helâkettir, ne yaparsan bütün eşya aleyhinde.

§38

Demək, terki gerektir hər iki halde bu dünyada.

§39

Terki demək: Hudâ mülkü, onun izni, onun adı ilə bakmakta.

§40

Ticaret istiyorsan ger, bu fâni ömrünü bâkiye tebdilde.

§41

Əgər nəfsinə talip isen çürüktür hem temelsiz də.

§42

Əgər âfakı istəyər isen fena damgası üstünde.

§43

Demək, değmez ki alınsa çürük maldır həmişə bu çarşıda.

§44

Elə isə geç, iyi mallar dizilmiş arkasında.

§45

(O mübarək dut başında Eski Said, Yeni Said dili ilə söylemişdir.)

§46

Muhatabım Ziya Paşa deyil, Avrupa meftunlarıdır.

§47

Mütekellim nəfsim deyil, tilmiz-i Kur’an adına kalbimdir.

§48

Geçen sözler hakikattir, əsla şaşma, hududundan hazer aşma,

§49

Ecanib fikrine sapma, dalalettir kulak asma, edər əlbəttə səni nâdim.

§50

Görürsün en ziyadarın, zekâvette alemdarın,

§51

O hayretten deyər daim: “Eyvah, kimden kime şekva edeyim, mən də şaştım!”

§52

Kur’an dedirtir mən də derim, heç də çekinmem.

§53

Ondan ona şekva ederim, sən kimi şaşmam.

§54

Hak’tan Hakk’a feryat ederim, sən kimi aşmam.

§55

Yerden göğe dava ederim, sən kimi kaçmam.

§56

Ki Kur’an’da həmişə dava nurdan nuradır, sən kimi caymam.

§57

Kur’an’dadır hak hikmət, ispat ederim, muhalif felsefeyi beş para saymam.

§58

Furkan’dadır elmas həqiqət, dercan ederim, sən kimi satmam.

§59

Halktan Hakk’a seyran ederim, sən kimi sapmam.

§60

Dikenli yolda tayran ederim, sən kimi basmam.

§61

Ferşten arşa şükran ederim, sən kimi asmam.

§62

Mevte, ecele dost bakarım, sən kimi korkmam.

§63

Kabre gülerekten girerim, sən kimi ürkmem.

§64

Ejder ağzı, vahşet yatağı, hiçlik boğazı; sən kimi görmem.

§65

Ahbaba kavuşturur məni, kabirden darılmam, sən kimi kızmam.

§66

Rəhmət kapısı, nur kapısı, hak kapısı, ondan sıkılmam, geri çekilmem.

§67

Bismillah deyərək çalıram (Hâşiye ) arkama bakmam, dehşet də almam.

§68

Elhamdülillah deyərək rahat bulup yatacağam, zahmeti çekmem, vahşette kalmam.

§69

Allahu ekber deyərək ezan-ı haşri işitip kalkacağam (Hâşiye ) mahşer-i ekberden çekinmem, mescid-i a’zamdan çekilmem.

§70

Lütf-u Yezdan, nur-u Kur’an, feyz-i iman sayesinde heç üzülmem.

§71

Durmayıp koşacağam, arş-ı Rahman zılline uçacağam, sən kimi şaşmam inşâallah.

§72

هٰذِهِ ال۟مُنَاجَاةُ تَخَطَّرَت۟ فِى ال۟قَل۟بِ هٰكَذَا بِال۟بَيَانِ ال۟فَارِسٖى

§73

Yani bu münâcat, kalbe Farisî olaraq tahattur ettiğinden Farisî yazılmışdır. Evvelce matbu olan Hubab Risalesi’nde dercedilmişdi.

§74

يَارَب۟ بَشَش۟ جِهَت۟ نَظَر۟ مٖيكَر۟دَم۟ دَر۟دِ خُود۟رَا دَر۟مَان۟ نَمٖى دٖيدَم۟

§75

Yâ Rab! Təvəkkülsüz, gafletle, iktidar və ihtiyarıma dayanıp derdime derman aramak üçün cihat-ı sitte denilen altı cihette nazar gezdirdim. Maatteessüf derdime derman bulamadım. Manen mənə denildi ki: “Yetmez mi dert, derman sənə.”

§76

دَر۟رَاس۟ت۟ مٖى دٖيدَم۟ كِه دٖى رُوز۟ مَزَارِ پَدَرِ مَنَس۟ت۟

§77

Bəli, gafletle sağımdaki geçmiş zamandan teselli almaq üçün baktım. Lakin gördüm ki dünkü gün, pederimin kabri və geçmiş zaman, ecdadımın bir mezar-ı ekberi surətində göründü. Teselli yerine vahşet verdi.

§78

Hâşiye: İman, o vahşetli mezar-ı ekberi, ünsiyetli bir meclis-i münevver və bir mecma-ı ahbap gösterir.

§79

وَ دَر۟ چَپ۟ دٖيدَم۟ كِه فَر۟دَا قَب۟رِ مَنَس۟ت۟

§80

Sonra soldaki istikbale baktım. Derman bulamadım. Bəlkə yarınki gün, mənim kabrim və istikbal isə emsalimin və nesl-i âtinin bir kabr-i ekberi surətində görünüp ünsiyet deyil bəlkə vahşet verdi.

§81

Hâşiye: İman və huzur-u iman, o dehşetli kabr-i ekberi sevimli saadet saraylarında bir davet-i Rahmaniye gösterir.

§82

وَ اٖيم۟رُوز۟ تَابُوتِ جِس۟مِ پُر۟ اِض۟طِرَابِ مَنَس۟ت۟

§83

Soldan də xeyr görünmediyi üçün hazır güne baktım. Gördüm ki bu gün, güya bir tabuttur. Hərəkət-i mezbuhanede olan cismimin cenazesini daşıyır.

§84

Hâşiye: İman, o tabutu, bir ticaretgâh və şaşaalı bir misafirhane gösterir.

§85

بَر۟ سَرِ عُم۟ر۟ جَنَازَۀِ مَن۟ اٖيس۟تَادَه اَس۟ت۟

§86

İşbu cihetten də deva bulamadım. Sonra başımı kaldırıp şecere-i ömrümün başına baktım. Gördüm ki o ağacın tək meyvəsi, mənim cenazemdir ki o ağacın üstünde durur, mənə bakır.

§87

Hâşiye: İman, o ağacın meyvesini cenaze deyil bəlkə ebedî hayata mazhar və ebedî saadete namzet olan ruhumun eskimiş yuvasından yıldızlarda gezmek üçün çıktığını gösterir.

§88

دَر۟ قَدَم۟ اٰبِ خَاكِ خِل۟قَتِ مَن۟ وَ خَاكِس۟تَرِ عِظَامِ مَنَس۟ت۟

§89

O cihetten də meyus olub başımı aşağıya eğdim. Baktım ki aşağıda ayak altında kemiklerimin torpağı ilə mebde-i yaradılışimin torpağı birbirine karışmış gördüm. Derman deyil, derdime dert kattı.

§90

Hâşiye: İman, o torpağı rəhmət kapısı və cənnət salonunun perdesi olduğunu gösterir.

§91

چُون۟ دَر۟ پَس۟ مٖينِگَرَم۟ بٖينَم۟ اٖين۟ دُن۟يَاءِ بٖى بُن۟يَاد۟ هٖيچ۟ دَر۟ هٖيچَس۟ت۟

§92

Ondan də nazarı çevirip arkama baktım. Gördüm ki esassız, fâni bir dünya, hiçlik derelerinde və adem zulümatında yuvarlanıp gidir. Derdime merhem deyil bəlkə vahşet və dehşet zehirini ilâvə etti.

§93

Hâşiye: İman, o zulümatta yuvarlanan dünyayı, vazifesi bitmiş, manasını ifade etmiş, neticelerini özünə bedel vücudda bırakmış mektubat-ı Samedaniye və sahaif-i nukuş-u Sübhaniye olduğunu gösterir.

§94

وَ دَر۟ پٖيش۟ اَن۟دَازَۀِ نَظَر۟ مٖيكُنَم۟ دَرِ قَبِر۟ كُشَادَه اَس۟ت۟

§95

وَ رَاهِ اَبَد۟ بَدُورِ دِرَاز۟ بَدٖيدَارَس۟ت۟

§96

Onda də xeyr görmediyim üçün ön tarafıma, ileriye nazarımı gönderdim. Gördüm ki kabir kapısı, yolumun başında açık görünüp onun arkasında ebede giden cadde, uzaqdan uzağa nazara çarpır.

§97

Hâşiye: İman, o kabir kapısını, âlem-i nur kapısı və o yol də saadet-i ebediye yolu olduğunu gösterdiğinden dertlerime hem derman hem merhem olur.

§98

مَرَا جُز۟ جُز۟ءِ اِخ۟تِيَارٖى چٖيزٖى نٖيس۟ت۟ دَر۟ دَس۟ت۟

§99

İşte bu altı cihette ünsiyet və teselli deyil bəlkə dehşet və vahşet aldığım onlara mukabil mənim elimde bir cüz-i ihtiyarîden başqa heç bir şey yoxdur ki ona dayanıp onunla mukabele edeyim.

§100

Hâşiye: İman, o cüz-i lâyetecezza hükmündeki cüz-i ihtiyarî yerine, gayr-ı mütenahî bir qüdrətə istinad etmək üçün bir vesika verir və bəlkə iman bir vesikadır.

§101

كِه اُو جُز۟ء۟ هَم۟ عَاجِز۟ هَم۟ كُوتَاهُ و هَم۟ كَم۟ عَيَارَس۟ت۟

§102

Halbuki o cüz-i ihtiyarî denilen silah-ı insanî hem âciz hem kısadır. Hem ayarı noksandır. İcad edə bilməz, kesbden başqa heç bir şey elinden gəlməz.

§103

Hâşiye: İman, o cüz-i ihtiyarîyi, Allah adına istimal ettirip hər şeye qarşı kâfi getirir. Bir askerin cüz’î kuvvetini devlet hesabına istimal ettiği vaxt, minlərlə kuvvetinden fazla işler görmesi kimi.

§104

نَه دَر۟ مَاضٖى مَجَالِ حُلُول۟ نَه دَر۟ مُس۟تَق۟بَل۟ مَدَارِ نُفُوذ۟ اَس۟ت۟

§105

Ne geçmiş zamana hulûl edə bilər ne də geləcək zamana nüfuz edə bilər. Mazi və müstakbele ait emellerime və elemlerime faydası yoxdur.

§106

Hâşiye: İman, dizginini cism-i heyvanînin elinden alıb kalbe, ruha teslim ettiği üçün maziye nüfuz və müstakbele hulûl edə bilər. Çünki qəlb və ruhun daire-i həyatı geniştir.

§107

مَي۟دَانِ اُو اٖين۟ زَمَانِ حَال۟ و يَك۟ اٰنِ سَيَّالَس۟ت۟

§108

O cüz-i ihtiyarînin meydan-ı cevelanı, kısacık bu zaman-ı hazır və bir ân-ı seyyaldir.

§109

بَا اٖين۟ هَمَه فَق۟ر۟هَا وَ ضَع۟ف۟هَا قَلَمِ قُد۟رَتِ تُو اٰشِكَارَه نُوِش۟تَه اَس۟ت۟

§110

دَر۟ فِط۟رَتِ مَا مَي۟لِ اَبَد۟ وَ اَمَلِ سَر۟مَد۟

§111

İşte bu bütün ihtiyaçlarımla və zayıflığımla və möhtaclıq və aczimle birlikdə altı cihetten gelen dehşetler və vahşetlerle pərişan bir halde iken; qələm-i kudretle sahife-i fıtratımda ebede uzanan arzular və sermede yayılan emeller aşikâre bir surette yazılmışdır, mahiyetimde dercedilmişdir.

§112

بَل۟كِه هَر۟ چِه هَس۟ت۟ ، هَس۟ت۟

§113

Bəlkə dünyada ne varsa numuneleri fıtratımda vardır. Umum onlara qarşı alâkadarım. Onlar üçün çalıştırıram, çalışıram.

§114

دَائِرَۀِ اِح۟تِيَاج۟ مَانَن۟دِ دَائِرَۀِ مَدِّ نَظَر۟ بُزُر۟گٖى دَارَس۟ت۟

§115

İhtiyaç dairesi, nazar dairesi qədər büyüktür, geniştir.

§116

خَيَال۟ كُدَام۟ رَسَد۟ اِح۟تِيَاج۟ نٖيز۟ رَسَد۟

§117

دَر۟ دَس۟ت۟ هَر۟چِه نٖيس۟ت۟ دَر۟ اِح۟تِيَاج۟ هَس۟ت۟

§118

Hattâ hayal haraya gitse ihtiyaç dairesi də oraya gedər. Orada da hâcet vardır. Bəlkə hər ne ki elde yox, ihtiyaçta vardır. Elde olmayan, ihtiyaçta vardır. Elde bulunmayan isə hədsizdir.

§119

دَائِرَۀِ اِق۟تِدَار۟ هَم۟چُو دَائِرَۀِ دَس۟تِ كُوتَاه۟ كُوتَاهَس۟ت۟

§120

Halbuki daire-i iktidar, qısa elimin dairesi qədər qısa və dardır.

§121

پَس۟ فَق۟رُ و حَاجَاتِ مَا بَقَد۟رِ جِهَانَس۟ت۟

§122

Demək möhtaclıq u ihtiyaçlarım, dünya kadardır.

§123

وَ سَر۟مَايَۀِ مَا هَم۟ چُو جُز۟ءِ لَايَتَجَزَّا اَس۟ت۟

§124

Sermayem isə cüz-i lâyetecezza kimi cüz’î bir şeydir.

§125

اٖين۟ جُز۟ء۟ كُدَام۟ وَ اٖين۟ كَائِنَاتِ حَاجَات۟ كُدَامَس۟ت۟

§126

İşte bu cihan qədər və milyarlar ilə ancaq istihsal edilen hâcet harada? Və bu beş paralık cüz-i ihtiyarî harada? Bununla onların mübayaasına gidilmez. Bununla onlar kazanılmaz. Elə isə başqa bir çarə aramak gerektir.

§127

پَس۟ دَر۟ رَاهِ تُو اَز۟ اٖين۟ جُز۟ء۟ نٖيز۟ بَاز۟ مٖى گُذَش۟تَن۟ چَارَۀِ مَن۟ اَس۟ت۟

§128

O çarə isə şudur ki o cüz-i ihtiyarîden də vazgeçip, irade-i İlahiyeye işini buraxıb, öz havl və kuvvetinden teberri edib, Cənabı-Haqqın havl və kuvvetine iltica edərək həqiqət-i təvəkküle yapışmaktır. Yâ Rab! Madam ki çarə-i necat budur. Sənin yolunda o cüz-i ihtiyarîden vazgeçirəm və enaniyetimden teberri edirəm.

§129

تَا عِنَايَتِ تُو دَس۟ت۟گٖيرِ مَن۟ شَوَد۟ رَح۟مَتِ بٖى نِهَايَتِ تُو پَنَاهِ مَن۟ اَس۟ت۟

§130

Tâ sənin inayetin, acizlik və zaafıma merhameten elimi tutsun. Hem tâ sənin rahmetin, möhtaclıq u ehtiyacıma şəfqət edib mənə istinadgâh olabilsin, öz kapısını mənə açsın.

§131

اٰن۟ كَس۟ كِه بَح۟رِ بٖى نِهَايَتِ رَح۟مَت۟ يَاف۟ت۟ اَس۟ت۟

§132

تَك۟يَه نَه كُنَد۟ بَر۟ اٖين۟ جُز۟ءِ اِخ۟تِيَارٖى كِه يَك۟ قَط۟رَه سَرَابَس۟ت۟

§133

Bəli, hər kim ki rahmetin nihayətsiz denizini bulsa əlbəttə bir katre serap hükmünde olan cüz-i ihtiyarına itimat etməz, rəhməti buraxıb ona müracaat etməz.

§134

اَي۟وَاه۟ اٖين۟ زِن۟دِگَانٖى هَم۟ چُو خَابَس۟ت۟

§135

وٖين۟ عُم۟رِ بٖى بُن۟يَاد۟ هَم۟ چُو بَادَس۟ت۟

§136

Eyvah! Aldandık. Bu hayat-ı dünyeviyeyi sabit zannettik. O zan sebebiyle bütün bütün zayi ettik. Bəli, bu güzeran-ı həyat bir uykudur, bir rüya kimi geçti. Bu temelsiz ömür də bir rüzgâr kimi uçar gedər.

§137

اِن۟سَان۟ بَزَوَال۟ دُن۟يَا بَفَنَا اَس۟ت۟ اٰمَال۟ بٖى بَقَا اٰلَام۟ بَبَقَا اَس۟ت۟

§138

Özünə güvenen və ebedî zanneden mağrur insan, zevale mahkûmdur. Süratle gidir. Hane-i insan olan dünya isə zulümat-ı ademe sukut edər. Emeller bekasız, elemler ruhta bâki kalır.

§139

بِيَا اَى۟ نَف۟سِ نَافَر۟جَام۟ وُجُودِ فَانِىِ خُود۟رَا فَدَا كُن۟

§140

خَالِقِ خُود۟رَا كِه اٖين۟ هَس۟تٖى وَدٖيعَه هَس۟ت۟

§141

Madam ki həqiqət böyledir, gel ey hayata çox müştak və ömre çox talip və dünyaya çox âşık və hədsiz emeller ilə və elemler ilə müptela bedbaht nəfsim! Uyan, aklını başına al! Necə ki yıldız böceği öz ışıkçığına itimat edər, gecenin hədsiz zulümatında kalır. Bal arısı, özünə güvenmediyi üçün gündüzün güneşini bulur. Bütün dostları olan çiçəkləri, güneşin ziyasıyla yaldızlanmış müşahede edər. Elə də özünə, vücuduna və enaniyetine dayansan yıldız böceği kimi olursun. Əgər sən, fâni vücudunu, o vücudu sənə veren Hâlık’ın yolunda feda etsen bal arısı kimi olursun. Hədsiz bir nur-u vücud bulursun. Hem feda et. Çünki bu vücud, səndə vedia və emanettir.

§142

وَ مُل۟كِ اُو وَ اُو دَادَه فَنَا كُن۟ تَا بَقَا يَابَد۟

§143

اَز۟ اٰن۟ سِرّٖى كِه ، نَف۟ىِ نَف۟ى۟ اِث۟بَات۟ اَس۟ت۟

§144

Hem onun mülküdür hem o vermişdir. Elə isə minnet etmeyerek və çekinmeyerek fena et, feda et tâ beka bulsun. Çünki nefy-i nefiy, ispattır. Yani yox, yox isə o vardır. Yox, yox olsa var olur.

§145

خُدَاىِ پُر۟كَرَم۟ خُود۟ مُل۟كِ خُود۟رَا مٖى خَرَد۟ اَز۟ تُو

§146

بَهَاىِ بٖى كِرَان۟ دَادَه بَرَاىِ تُو نِگَاه۟ دَارَس۟ت۟

§147

Hâlık-ı Kerîm, öz mülkünü səndən satın alır. Cənnət kimi böyük bir qiymətı verir. Hem o mülkü sənin üçün güzelce muhafaza edir. Kıymetini yükselttirir. Yenə sənə hem bâki hem mükemmel bir surette verəcəkdir. Elə isə ey nəfsim! Heç durma. Birbiri içinde beş kârlı bu ticareti yap. Tâ beş hasaretten kurtulup beş rıbhi birden kazanasın.

§148

فَلَمَّٓا اَفَلَ قَالَ لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ

§149

لَقَد۟ اَب۟كَانٖى نَع۟ىُ ( لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ ) مِن۟ خَلٖيلِ اللّٰهِ

§150

İbrahim aleyhisselâmdan sudûr ilə kainatın zeval və ölümünü ilan eden na’y-ı لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ məni ağlattırdı.

§151

فَصَبَّت۟ عَي۟نُ قَل۟بٖى قَطَرَاتٍ بَاكِيَاتٍ مِن۟ شُئُونِ اللّٰهِ

§152

Onun üçün qəlb gözü ağladı və ağlayıcı katreleri döktü. Qəlb gözü ağladığı kimi döktüğü hər bir damlası da o qədər hazîndir, ağlattırır. Güya özü də ağlır. O damlalar, geləcək Farisî fıkralardır.

§153

لِتَف۟سٖيرِ كَلَامٍ مِن۟ حَكٖيمٍ اَى۟ نَبِىٍّ فٖى كَلَامِ اللّٰهِ

§154

İşte o damlalar isə Nebiyy-i Peygamber olan bir Hakîm-i İlahî’nin kelâmullah içinde bulunan bir kelâmının bir nevi tefsiridir.

§155

نَمٖى زٖيبَاس۟ت۟ اُفُول۟دَه گُم۟ شُدَن۟ مَح۟بُوب۟

§156

Güzel deyil batmakla gaib olan bir mahbub. Çünki zevale mahkûm, həqiqi güzel ola bilməz. Aşk-ı ebedî üçün yaratılan və âyenə-i Samed olan qəlb ilə sevilmez və sevilmeməli.

§157

نَمٖى اَر۟زَد۟ غُرُوب۟دَه غَي۟ب۟ شُدَن۟ مَط۟لُوب۟

§158

Bir matlub ki gurûbda gaybubet etmeye mahkûmdur; qəlbin alâkasına, fikrin merakına değmir. Âmâle merci olamır. Arkasında gam və kederle teessüf etmeye lâyık deyildir. Harada kaldı ki qəlb ona perestiş etsin və ona bağlansın kalsın.

§159

نَمٖى خٰواهَم۟ فَنَادَه مَح۟و۟ شُدَن۟ مَق۟صُود۟

§160

Bir maksud ki fenada mahvolur, o maksudu istemem. Çünki fâniyim, fâni olanı istemem; neyleyeyim?

§161

نَمٖى خٰوانَم۟ زَوَال۟دَه دَف۟ن۟ شُدَن۟ مَع۟بُود۟

§162

Bir mabud ki zevalde defnolur; onu çağırmam, ona iltica etmem. Çünki nihayətsiz möhtacım və âcizim. Âciz olan, mənim çox böyük dertlerime deva bulamaz. Ebedî yaralarıma merhem süremez. Zevalden özünü kurtaramayan necə mabud olur?

§163

عَق۟ل۟ فَر۟يَاد۟ مٖى دَارَد۟ نِدَاءِ ( لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ ) مٖى زَنَد۟ رُوحَم۟

§164

Bəli, zâhire müptela olan ağıl, bu keşmekeş kainatta perestiş ettiği şeylerin zevalini görmək ilə meyusane feryat edər və bâki bir mahbubu arayan ruh də لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ feryadını ilan edir.

§165

نَمٖى خٰواهَم۟ نَمٖى خٰوانَم۟ نَمٖى تَابَم۟ فِرَاقٖى

§166

İstemem, arzu etmem, tâkat getirmem müfarakatı.

§167

نَمٖى اَر۟زَد۟ مَرَاقَه اٖين۟ زَوَال۟ دَر۟ پَس۟ تَلَاقٖى

§168

Deyər-akab zeval ilə acılanan mülakatlar, keder və meraka değmez. İştiyaka heç lâyık deyildir. Çünki zeval-i ləzzət, elem olduğu kimi zeval-i lezzetin tasavvuru də bir elemdir. Bütün mecazî âşıkların divanları, yani aşknameleri olan manzum kitabları, bu tasavvur-u zevalden gelen elemden birer feryattır. Hər birinin bütün divan-ı eş’arının ruhunu əgər sıksan elemkârane birer feryat damlar.

§169

اَز۟ اٰن۟ دَر۟دٖى گِرٖينِ ( لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ ) مٖى زَنَد۟ قَل۟بَم۟

§170

İşte o zeval-âlûd mülakatlar, o elemli mecazî muhabbetler derdinden və belasındandır ki kalbim İbrahimvari لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ ağlamasıyla ağlır və bağırır.

§171

دَر۟ اٖين۟ فَانٖى بَقَا خَازٖى بَقَا خٖيزَد۟ فَنَادَن۟

§172

Əgər bu fâni dünyada beka istiyorsan beka, fenadan çıkır. Nefs-i emmare cihetiyle fena bul ki bâki olasın.

§173

فَنَا شُد۟ هَم۟ فَدَا كُن۟ هَم۟ عَدَم۟ بٖين۟ كِه اَز۟ دُن۟يَا بَقَايَه رَاه۟ فَنَادَن۟

§174

Dünya-perestlik esasatı olan ahlâk-ı seyyieden tecerrüd et, fâni ol. Daire-i mülkünde və malındaki eşyayı, Mahbub-u Həqiqi yolunda feda et. Mevcudatın adem-nüma âkıbetlerini gör. Çünki bu dünyadan bekaya giden yol, fenadan gidir.

§175

فِكِر۟ فٖيزَار۟ مٖى دَارَد۟ اَنٖينِ ( لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ ) مٖى زَنَد۟ وِج۟دَان۟

§176

Esbab içine dalan fikr-i insanî, bu zelzele-i zeval-i dünyadan hayrette kalıp meyusane fîzar edir. Vücud-u həqiqi isteyen vicdan, İbrahimvari لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ enîniyle mahbubat-ı mecaziyeden və mevcudat-ı zâileden kat-ı alâka edib Mevcud-u Həqiqi’ye və Mahbub-u Sermedî’ye bağlanır.

§177

بِدَان۟ اَى۟ نَف۟سِ نَادَانَم۟ كِه دَر۟ هَر۟ فَر۟د۟ اَز۟ فَانٖى دُو رَاه۟ هَس۟ت۟

§178

بَا بَاقٖى دُو سِرِّ جَانِ جَانَانٖى

§179

Ey nâdan nəfsim! Bil ki çendan dünya və mevcudat fânidir. Lakin hər fâni şeyde, bâkiye îsal eden iki yol bulabilirsin və can-ı canan olan Mahbub-u Lâyezal’in tecelli-i cemalinden iki lem’ayı, iki sırrı görebilirsin. Ân şart ki suret-i fâniyeden və özündən geçebilirsen…

§180

كِه دَر۟ نِع۟مَت۟هَا اِن۟عَام۟ هَس۟ت۟ وَ پَس۟ اٰثَار۟هَا اَس۟مَا بِگٖير۟ مَغ۟زٖى

§181

وَ مٖيزَن۟ دَر۟ فَنَا اٰن۟ قِش۟رِ بٖى مَع۟نَا

§182

Bəli, nemət içinde in’am görünür; Rahman’ın iltifatı hissedilir. Nimetten in’ama geçsen Mün’im’i bulursun. Hem hər eser-i Samedanî, bir məktub kimi bir Sâni’-i Zülcelal’in esmasını bildirir. Nakıştan manaya geçsen esma yoluyla müsemmayı bulursun. Madam ki bu masnuat-ı fâniyenin mağzını, içini bulabilirsin; onu elde et. Manasız kabuğunu, kışrını acımadan fena seyline atabilirsin.

§183

بَلٖى اٰثَار۟هَا گُويَن۟د۟ زِاَس۟مَا لَف۟ظِ پُر۟ مَع۟نَا بِخَان۟ مَع۟نَا

§184

وَ مٖيزَن۟ دَر۟ هَوَا اٰن۟ لَف۟ظِ بٖى سَو۟دَا

§185

Bəli, masnuatta heç bir eser yox ki çox manalı bir lafz-ı mücessem olmasın, Sâni’-i Zülcelal’in çox esmasını okutturmasın. Madam ki bu masnuat elfazdır, kelimat-ı kudrettir; manalarını oku, kalbine koy. Manasız kalan elfazı, bilâ-perva zevalin havasına at. Arkalarından alâkadarane baxıb meşgul olma.

§186

عَق۟ل۟ فَر۟يَاد۟ مٖى دَارَد۟ غِيَاثِ ( لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ ) مٖيزَن۟ اَى۟ نَف۟سَم۟

§187

İşte zâhir-perest və sermayesi âfakî malûmattan ibaret olan akl-ı dünyevî, belə silsile-i efkârı hiçe və ademe incirar ettiğinden, hayretinden və haybetinden meyusane feryat edir. Həqiqətə giden bir doğru yol arır. Madam ki ufûl edenlerden və zeval bulanlardan ruh elini çekti. Qəlb də mecazî mahbublardan vazgeçti. Vicdan də fânilerden yüzünü çevirdi. Sən də biçarə nəfsim, İbrahimvari لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ gıyasını çek, kurtul.

§188

چِه خُوش۟ گُويَد۟ اُو شَي۟دَا جَامٖى عِش۟ق۟ خُوى۟

§189

Fıtratı aşkla yoğrulmuş kimi sermest-i câm-ı aşk olan Mevlana Câmî, kesretten vahdete yüzleri çevirmek üçün bak ne güzel söylemiş:

§190

6يَكٖى خٰواه۟1 يَكٖى خٰوان۟2 يَكٖى جُوى۟3 يَكٖى بٖين۟4 يَكٖى دَان۟5 يَكٖى گُوى۟

§191

demişdir. (Hâşiye )

§192

1 - Yani yalnız biri bax, başkaları istenmeye değmir.

§193

2 - Biri çağır, başkaları imdada gelmir.

§194

3 - Biri tələb et, başkalar lâyık deyillər.

§195

4 - Biri gör, başkalar hər vaxt görünmürlər, zeval perdesinde saklanırlar.

§196

5 - Biri bil, marifetine yardım etmeyen başqa bilmekler faydasızdır.

§197

6 - Biri selə, ona ait olmayan sözler malayani sayılabilir.

§198

نَعَم۟ صَدَق۟تَ اَى۟ جَامٖى هُوَ ال۟مَط۟لُوبُ ۝ هُوَ ال۟مَح۟بُوبُ ۝ هُوَ ال۟مَق۟صُودُ ۝ هُوَ ال۟مَع۟بُودُ

§199

Bəli Câmî, çox doğru söyledin. Həqiqi mahbub, həqiqi matlub, həqiqi maksud, həqiqi mabud; yalnız odur.

§200

كِه لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو بَرَابَر۟ مٖيزَنَد۟ عَالَم۟

§201

Çünki bu âlem bütün mövcudatıyla muhtelif dilleriyle, ayrı ayrı nağamatıyla zikr-i İlahînin halka-i kübrasında birlikdə لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو deyər, vahdaniyete şehadet edər. لَٓا اُحِبُّ ال۟اٰفِلٖينَ in açtığı yaraya merhem sürür və alâkayı kestiği mecazî mahbublara bedel, bir Mahbub-u Lâyezalî’yi gösterir.

§202

* * *

§203

Bundan iyirmi beş sene qədər evvel İstanbul Boğazı’ndaki Yuşa Tepesi’nde, dünyanın terkine qərar verdiyim bir zamanda, bir kısım mühim dostlarım məni dünyaya, eski vaziyetime döndürmek üçün yanıma geldiler. Dedim: “Yarına qədər məni bırakınız, istihare edeyim.” Sabahleyin kalbime bu iki levha hutur etti. Şiire benzer lakin şiir deyillər. O mübarək hatıranın hatırı üçün ilişmedim. Geldiyi kimi muhafaza edildi.

§204

Iyirmi Üçüncü Söz’ün âhirine ilhak edilmişdi. Makam münasibətilə buraya alındı.

§205

Ehl-i gaflet dünyasının hakikatini tasvir edər levhadır.

§206

Məni dünyaya çağırma Ona geldim fena gördüm.

§207

Demâ gaflet hicab oldu Və nur-u Hak nihan gördüm.

§208

Bütün eşya-yı mevcudat Birer fâni muzır gördüm.

§209

Vücud desen onu giydim Âh ademdi çox bela gördüm.

§210

Həyat desen onu tattım Azap-ender azap gördüm.

§211

Ağıl ayn-ı ikab oldu Bekayı bir bela gördüm.

§212

Ömür ayn-ı heva oldu Kemal ayn-ı heba gördüm.

§213

Amel ayn-ı riya oldu Emel ayn-ı elem gördüm.

§214

Visal nefs-i zeval oldu Devayı ayn-ı dâ’ gördüm.

§215

Bu envar zulümat oldu Bu ahbabı yetim gördüm.

§216

Bu savtlar na’y-ı mevt oldu Bu ahyayı mevat gördüm.

§217

Ulûm evhama kalboldu Hikemde min sekam gördüm.

§218

Ləzzət ayn-ı elem oldu Vücudda min adem gördüm.

§219

Habib desen onu buldum Âh firakta çox elem gördüm.

§220

Ehl-i hidayet və huzurun həqiqət-i dünyalarına işarə edər levhadır.

§221

Demâ gaflet zeval buldu Və nur-u Hak ayân gördüm.

§222

Vücud bürhan-ı Zat oldu Həyat mir’at-ı Hak’tır gör.

§223

Ağıl miftah-ı kenz oldu Fena bab-ı bekadır gör.

§224

Kemalin lem’ası söndü Lakin şems-i Cemal var gör.

§225

Zeval ayn-ı visal oldu Elem ayn-ı lezzettir gör.

§226

Ömür nefs-i amel oldu Ebed ayn-ı ömürdür gör.

§227

Zalâm zarf-ı ziya oldu Bu mevtte hak həyat var gör.

§228

Bütün eşya enis oldu Bütün asvat zikirdir gör.

§229

Bütün zerrat-ı mevcudat Birer zâkir, müsebbih gör.

§230

Fakrı kenz-i gına buldum Aczde tam qüvvət var gör.

§231

Əgər Allah’ı buldunsa Bütün eşya senindir gör.

§232

Əgər Mâlik-i Mülk’e memlûk isen Onun mülkü senindir gör.

§233

Əgər hodbin və öz nəfsinə mâlik isen Bilâ-addin beladır gör,

§234

Bilâ-haddin azaptır tat Bilâ-gayet ağırdır gör.

§235

Əgər həqiqi abd-i hudâbin isen Hudutsuz bir safadır gör,

§236

Hesapsız bir sevap var tat Nihayətsiz saadet gör.

§237

* * *

§238

Iyirmi beş sene evvel ramazanda ikindiden sonra Şeyh-i Geylanî’nin (ks) Əsmaül-Hüsna manzumesini okudum. Mənə bir arzu geldi ki Əsmaül-Hüsna ilə bir münâcat yazayım. Lakin o vaxt bu qədər yazıldı. O kudsî üstadımın mübarək münâcat-ı esmaiyesine bir nazire etmək istədim. Heyhat! Nazma istidadım yox. Yapamadım, noksan kaldı.

§239

Bu münâcat, Otuz Üçüncü Söz’ün Otuz Üçüncü Məktub’u olan Pencereler Risalesi’ne ilhak edilmişdi. Makam münasibətilə buraya alındı.

§240

هُوَ ال۟بَاقٖى

§241

حَكٖيمُ ال۟قَضَايَا نَح۟نُ فٖى قَب۟ضِ حُك۟مِهٖ ۝ هُوَ ال۟حَكَمُ ال۟عَد۟لُ لَهُ ال۟اَر۟ضُ وَ السَّمَاءُ

§242

عَلٖيمُ ال۟خَفَايَا وَ ال۟غُيُوبِ فٖى مُل۟كِهٖ ۝ هُوَ ال۟قَادِرُ ال۟قَيُّومُ لَهُ ال۟عَر۟شُ وَ الثَّرَاءُ

§243

لَطٖيفُ ال۟مَزَايَا وَ النُّقُوشِ فٖى صُن۟عِهٖ ۝ هُوَ ال۟فَاطِرُ ال۟وَدُودُ لَهُ ال۟حُس۟نُ وَ ال۟بَهَاءُ

§244

جَلٖيلُ ال۟مَرَايَا وَ الشُّؤُنِ فٖى خَل۟قِهٖ ۝ هُوَ ال۟مَلِكُ ال۟قُدُّوسُ لَهُ ال۟عِزُّ وَ ال۟كِب۟رِيَاءُ

§245

بَدٖيعُ ال۟بَرَايَا نَح۟نُ مِن۟ نَق۟شِ صُن۟عِهٖ ۝ هُوَ الدَّائِمُ ال۟بَاقٖى لَهُ ال۟مُل۟كُ وَ ال۟بَقَاءُ

§246

كَرٖيمُ ال۟عَطَايَا نَح۟نُ مِن۟ رَك۟بِ ضَي۟فِهٖ ۝ هُوَ الرَّزَّاقُ ال۟كَافٖى لَهُ ال۟حَم۟دُ وَ الثَّنَاءُ

§247

جَمٖيلُ ال۟هَدَايَا نَح۟نُ مِن۟ نَس۟جِ عِل۟مِهٖ ۝ هُوَ ال۟خَالِقُ ال۟وَافٖى لَهُ ال۟جُودُ وَ ال۟عَطَاءُ

§248

سَمٖيعُ الشَّكَايَا وَ الدُّعَاءِ لِخَل۟قِهٖ ۝ هُوَ الرَّاحِمُ الشَّافٖى لَهُ الشُّك۟رُ وَ الثَّنَاءُ

§249

غَفُورُ ال۟خَطَايَا وَ الذُّنُوبِ لِعَب۟دِهٖ ۝ هُوَ ال۟غَفَّارُ الرَّحٖيمُ لَهُ ال۟عَف۟وُ وَ الرِّضَاءُ

§250

Ey nəfsim! Kalbim kimi ağla və bağır və də ki:

§251

“Fâniyim, fâni olanı istemem.

§252

Âcizim, âciz olanı istemem.

§253

Ruhumu Rahman’a teslim eyledim, gayr istemem.

§254

İsterim lakin bir yâr-ı bâki isterim.

§255

Zerreyim lakin bir şems-i sermed isterim.

§256

Hiç-ender hiçim lakin bu mevcudatı umumen isterim.”

§257

(Makam münasibətilə buraya alınmış, On Birinci Məktub’un bir parçasıdır.)

§258

Bir vaxt esaretimde dağ başında azametli çam və katran və ardıç ağaclarının heybet-nüma suretlerini, hayret-feza vaziyetlerini temaşa ederken çox latîf bir rüzgâr esti. O vaziyeti çox muhteşem və şirin, velvele-âlûd bir zelzele-i raks-nüma, bir tesbihat-ı cezbe-eda suretine çevirdiğinden eğlence temaşası, nazar-ı ibrete və sem’-i hikmete döndü. Birden Ahmed-i Cezerî’nin Kürtçe bu fıkrası:

§259

هَر۟كَس۟ بِتَمَاشَاگَهِ حُس۟نَاتَه زِهَر۟ جَاى۟ تَش۟بٖيهِ نِگَارَان۟ بِجَمَالَاتَه دِنَازِن۟ hatırıma geldi. Kalbim, ibret manalarını ifade için belə ağladı:

§260

يَا رَب۟ هَر۟ حَى۟ بِتَمَاشَاگَهِ صُن۟عِ تُو زِهَر۟جَاى۟ بَتَازٖى ۝ زِنِشٖيبُ اَز۟ فِرَازٖى مَانَن۟دِ دَلَّالَان۟ بِنِدَاءِ بِاٰوَازٖى ۝ دَم۟ دَم۟ زِجَمَالِ نَق۟شِ تُو دَر۟ رَق۟ص۟ بَازٖى ۝ زِكَمَالِ صُن۟عِ تُو خُوش۟ خُوش۟ بِگَازٖى ۝ زِشٖيرٖينٖى اٰوَازِ خُود۟ هَى۟ هَى۟ دِنَازٖى ۝ اَز۟وَى۟ رَق۟صَ اٰمَد۟ جَذ۟بَه خَازٖى ۝ اَزٖين۟ اٰثَارِ رَح۟مَت۟ يَاف۟ت۟ هَر۟ حَى۟ دَر۟سِ تَس۟بٖيحُ نَمَازٖى ۝ اٖيس۟تَادَس۟ت۟ هَر۟ يَكٖى بَر۟ سَن۟گِ بَالَا سَر۟فِرَازٖى ۝ دِرَاز۟ كَر۟دَس۟ت۟ دَس۟ت۟هَارَا بَدَر۟گَاهِ اِلٰهٖى هَم۟ چُو شَه۟بَازٖى ۝ بِجُن۟بٖيدَس۟ت۟ زُل۟ف۟هَارَا بَشَو۟ق۟ اَن۟گٖيزِ شَه۟نَازٖى ۝ بَبَالَا مٖيزَنَن۟د۟ اَز۟ پَر۟دَه هَاىِ هَاىِ هُوىِ عِش۟ق۟ بَازٖى ۝ مٖيدِهَد۟ هُوشَه گِرٖين۟هَاىِ دَرٖين۟هَاىِ زَوَالٖى اَز۟ حُبِّ مَجَازٖى ۝ بَر۟ سَرِ مَح۟مُود۟هَا نَغ۟مَهَاىِ حُز۟ن۟ اَن۟گٖيزِ اَيَازٖى ۝ مُر۟دَهَارَا نَغ۟مَهَاىِ اَزَلٖى اَز۟ حُز۟ن۟ اَن۟گٖيزِ نَوَازٖى ۝ رُوحَه مٖى اٰيَد۟ اَزُو زَم۟زَمَۀِ نَازُ نِيَازٖى ۝ قَل۟ب۟ مٖيخٰوانَد۟ اَزٖين۟ اٰيَات۟هَا سِرِّ تَو۟حٖيد۟ زِعُلُوِّ نَظ۟مِ اِع۟جَازٖى ۝ نَف۟س۟ مٖيخٰواهَد۟ دَر۟ اٖين۟ وَل۟وَلَهَا زَل۟زَلَهَا ذَو۟قِ بَاقٖى دَر۟ فَنَاىِ دُن۟يَا بَازٖى ۝ عَق۟ل۟ مٖيبٖينَد۟ اَزٖين۟ زَم۟زَمَهَا دَم۟دَمَهَا نَظ۟مِ خِل۟قَت۟ نَق۟شِ حِك۟مَت۟ كَن۟زِ رَازٖى ۝ اٰر۟زُو مٖيدَارَد۟ هَوَا اَزٖين۟ هَم۟هَمَهَا هَو۟هَوَهَا مَر۟گِ خُود۟ دَر۟ تَر۟كِ اَذ۟وَاقِ مَجَازٖى ۝ خَيَال۟ بٖينَد۟ اَزٖين۟ اَش۟جَار۟ مَلَائِك۟ رَا جَسَد۟ اٰمَد۟ سَمَاوٖى بَاهَزَارَان۟ نَى۟ ۝ اَزٖين۟ نَي۟هَا شُنٖيدَت۟ هُوش۟ سِتَايِش۟هَاىِ ذَاتِ حَى۟ ۝ وَرَق۟هَارَا زَبَان۟ دَارَن۟د۟ هَمَه هُو هُو ذِك۟ر۟ اٰرَن۟د۟ بَدَر۟ مَع۟نَاىِ حَىُّ حَى۟ ۝ چُو لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو بَرَابَر۟ مٖيزَنَد۟ هَر۟ شَى۟ ۝ دَمَادَم۟ جُويَدَن۟د۟ يَا حَق۟ سَرَاسَر۟ گُويَدَن۟د۟ يَا حَى۟ بَرَابَر۟ مٖيزَنَن۟د۟ اَللّٰه۟ ۝ فَيَا حَىُّ يَا قَيُّومُ بِحَقِّ اِس۟مِ حَىِّ قَيُّومِ ۝ حَيَاتٖى دِه۟ بَاٖين۟ قَل۟بِ پَرٖيشَان۟ رَا اِس۟تِقَامَت۟ دِه۟ بَاٖين۟ عَق۟لِ مُشَوَّش۟ رَا ۝ اٰمٖين۟

§261

Barla yaylası Tepelice’de çam, katran, ardıç, karakavak meyvəsi hakkında yazılan Farisî beyitlerin manası:

§262

هَر۟كَس۟ بِتَمَاشَاگَهِ حُس۟نَاتَه زِهَر۟ جَاى۟ تَش۟بٖيهِ نِگَارَان۟ بِجَمَالَاتَه دِنَازِن۟

§263

Hatırıma geldi. Kalbim də ibret manalarını ifade üçün belə ağladı:

§264

Yani sənin temaşageh-i hüsnüne, hər kəs hər yerden koşup gelmiş. Sənin cemalinle nazdarlık edirlər.

§265

يَا رَب۟ هَر۟ حَى۟ بِتَمَاشَاگَهِ صُن۟عِ تُو زِهَر۟جَاى۟ بَتَازٖى

§266

Hər canlı, sənin temaşageh-i sanatın olan zemin yüzüne hər yerden çıxıb bakırlar.

§267

زِنِشٖيبُ اَز۟ فِرَازٖى مَانَن۟دِ دَلَّالَان۟ بِنِدَاءِ بِاٰوَازٖى

§268

Aşağıdan, yukarıdan dellâllar kimi çıxıb bağırırlar.

§269

دَم۟ دَم۟ زِجَمَالِ نَق۟شِ تُو ( نُس۟خَه: زِهَوَاىِ شَو۟قِ تُو ) دَر۟ رَق۟ص۟ بَازٖى

§270

Sənin cemal-i nakşından keyiflenip o dellâl-misal ağaclar oynurlar.

§271

زِكَمَالِ صُن۟عِ تُو خُوش۟ خُوش۟ بِگَازٖى

§272

Sənin kemal-i sanatından neşelenip güzel güzel sadâ verirlər.

§273

زِشٖيرٖينٖى اٰوَازِ خُود۟ هَى۟ هَى۟ دِنَازٖى

§274

Güya sadâlarının tatlılığı, onları da neşelendirip nâzeninane bir naz ettirir.

§275

اَز۟وَى۟ رَق۟صَه اٰمَد۟ جَذ۟بَه خَازٖى

§276

İşte ondandır ki bu ağaclar raksa gelmiş, cezbe istəyirlər.

§277

اَزٖين۟ اٰثَارِ رَح۟مَت۟ يَاف۟ت۟ هَر۟ حَى۟ دَر۟سِ تَس۟بٖيحُ نَمَازٖى

§278

Bu rahmet-i İlahiyenin âsârıyladır ki hər canlı, özünə mahsus tesbih və namazın dersini alırlar.

§279

اٖيس۟تَادَس۟ت۟ هَر۟ يَكٖى بَر۟ سَن۟گِ بَالَا سَر۟فِرَازٖى

§280

Ders aldıktan sonra hər bir ağac, yüksək bir taş üstünde arşa başını kaldırıp durmuşlar.

§281

دِرَاز۟ كَر۟دَس۟ت۟ دَس۟ت۟هَارَا بَدَر۟گَاهِ اِلٰهٖى هَم۟ چُو شَه۟بَازٖى

§282

Hər biri, yüzler əllərini Şehbaz-ı Kalender (Hâşiye ) kimi dərgah-ı İlahîye uzatıp muhteşem bir ibadət vaziyetini almışlar.

§283

بِجُن۟بٖيدَس۟ت۟ زُل۟ف۟هَارَا بَشَو۟ق۟ اَن۟گٖيزِ شَه۟نَازٖى (Hâşiye )

§284

Oynattırırlar, zülüfvari kiçik dallarını və onunla, temaşa edenlere də latîf şevklerini və ulvi zevklerini ihtar edirlər.

§285

بَبَالَا مٖيزَنَن۟د۟ اَز۟ پَر۟دَه هَاىِ هَاىِ هُوىِ عِش۟ق۟ بَازٖى

§286

Aşkın “Hây Hûy” perdelerinden en hassas tellere, damarlara dokunur kimi sadâ verirlər. (Nüsha )

§287

مٖيدِهَد۟ هُوشَه گِرٖين۟هَاىِ دَرٖين۟هَاىِ زَوَالٖى اَز۟ حُبِّ مَجَازٖى

§288

Fikre bu vaziyetten belə bir mana gəlir: Mecazî muhabbetlerin zeval elemiyle gelen ağlayış hem derinden derine hazîn bir enîni ihtar edirlər.

§289

بَر۟ سَرِ مَح۟مُود۟هَا نَغ۟مَهَاىِ حُز۟ن۟ اَن۟گٖيزِ اَيَازٖى

§290

Mahmudların, yani Sultan Mahmud kimi mahbubundan ayrılmış bütün âşıkların başlarında, hüzün-âlûd mahbublarının nağmesinin tarzını işittirirlər.

§291

مُر۟دَهَارَا نَغ۟مَهَاىِ اَزَلٖى اَز۟ حُز۟ن۟ اَن۟گٖيزِ نَوَازٖى

§292

Dünyevî sadâların və sözlerin dinlemesinden kesilmiş olan ölmüşlere; ezelî nağmeleri, hüzün-engiz sadâları işittirir kimi bir vazifesi var görünürlər.

§293

رُوحَه مٖى اٰيَد۟ اَزُو زَم۟زَمَۀِ نَازُ نِيَازٖى

§294

Ruh isə bu vaziyetten belə anladı ki eşya, tesbihat ilə Sâni’-i Zülcelal’in tecelliyat-ı esmasına mukabele edib bir naz niyaz zemzemesidir, gəlir.

§295

قَل۟ب۟ مٖيخٰوانَد۟ اَزٖين۟ اٰيَات۟هَا سِرِّ تَو۟حٖيد۟ زِعُلُوِّ نَظ۟مِ اِع۟جَازٖى

§296

Qəlb isə bu hər biri birer âyet-i mücesseme hükmünde olan bu ağaclardan sırr-ı tevhidi, bu i’cazın ulüvv-ü nazmından okur. Yani, yaradılışlerinde o derece hârika bir nizam-nizam-intizam, bir sanat, bir hikmət vardır ki bütün esbab-ı kainat birer fâil-i muhtar farz edilse və toplansalar taklit edemezler.

§297

نَف۟س۟ مٖيخٰواهَد۟ دَر۟ اٖين۟ وَل۟وَلَهَا زَل۟زَلَهَا ذَو۟قِ بَاقٖى دَر۟ فَنَاىِ دُن۟يَا بَازٖى

§298

Nəfs isə bu vaziyeti gördükçe, bütün rûy-i zemin, velvele-âlûd bir zelzele-i firakta yuvarlanır kimi gördü, bir zevk-i bâki aradı. “Dünya-perestliğin terkinde bulacaqsan.” manasını aldı.

§299

عَق۟ل۟ مٖيبٖينَد۟ اَزٖين۟ زَم۟زَمَهَا دَم۟دَمَهَا نَظ۟مِ خِل۟قَت۟ نَق۟شِ حِك۟مَت۟ كَن۟زِ رَازٖى

§300

Ağıl isə bu zemzeme-i heyvan və eşcardan və demdeme-i nebat və havadan gayet manidar bir nizam-nizam-intizam-ı yaradılış, bir nakş-ı hikmət, bir hazine-i esrar bulur. Hər şey, çox cihetlerle Sâni’-i Zülcelal’i tesbih ettiğini anlır.

§301

اٰر۟زُو مٖيدَارَد۟ هَوَا اَزٖين۟ هَم۟هَمَهَا هَو۟هَوَهَا مَر۟گِ خُود۟ دَر۟ تَر۟كِ اَذ۟وَاقِ مَجَازٖى

§302

Heva-yı nəfs isə bu hemheme-i hava və hevheve-i yapraktan elə bir ləzzət alır ki bütün ezvak-ı mecazîyi ona unutturup o heva-yı nəfsin həyatı olan zevk-i mecazîyi terk etmekle bu zevk-i həqiqətdə ölmek istəyir.

§303

خَيَال۟ بٖينَد۟ اَزٖين۟ اَش۟جَار۟ مَلَائِك۟ رَا جَسَد۟ اٰمَد۟ سَمَاوٖى بَاهَزَارَان۟ نَى۟

§304

Hayal isə görür, güya bu ağacların müekkel melâikeleri içlerine girip hər bir dalında çox neyler takılan ağacları cəsəd olaraq giymişler. Güya Sultan-ı Sermedî, minlərlə ney sadâsıyla muhteşem bir resm-i küşadda onlara onları giydirmiş ki o ağaclar camid, şuursuz cisim kimi deyil bəlkə gayet şuurkârane manidar vaziyetleri gösterirlər.

§305

اَزٖين۟ نَي۟هَا شُنٖيدَت۟ هُوش۟ سِتَايِش۟هَاىِ ذَاتِ حَى۟

§306

İşte o neyler; semavî, ulvi bir musikîden gəlir kimi safi və müessirdirler. Fikir, o neylerden başta Mevlana Celaleddin-i Rumî olaraq bütün âşıkların işittikleri elemkârane teşekkiyat-ı firakı işitmir. Bəlkə Zat-ı Hayy-ı Kayyum’a qarşı takdim edilen teşekkürat-ı Rahmaniyeyi və tahmidat-ı Rabbaniyeyi işitir.

§307

وَرَق۟هَارَا زَبَان۟ دَارَن۟د۟ هَمَه هُو هُو ذِك۟ر۟ اٰرَن۟د۟ بَدَر۟ مَع۟نَاىِ حَىُّ حَى۟

§308

Madam ki ağaclar, birer cəsəd oldu. Bütün yarpaqlar də diller oldu. Demək hər biri, minlərlə dilleriyle havanın dokunmasıyla “Hû Hû” zikrini tekrar edirlər. Hayatlarının tahiyyatıyla Sâni’inin Hayy-ı Kayyum olduğunu ilan edirlər.

§309

چُو لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو بَرَابَر۟ مٖيزَنَد۟ هَر۟ شَى۟

§310

Çünki bütün eşya لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُو deyip kainatın azîm halka-i zikrinde birlikdə zikrederek çalışırlar.

§311

دَمَادَم۟ جُويَدَن۟د۟ يَا حَق۟ سَرَاسَر۟ گُويَدَن۟د۟ يَا حَى۟ بَرَابَر۟ مٖيزَنَن۟د۟ اَللّٰه۟

§312

Vaxt be-vaxt lisan-ı istidat ilə Cənabı-Haqq’tan hukuk-u hayatını “Yâ Hak” deyip hazine-i rahmetten istəyirlər. Baştan başa da hayata mazhariyetleri dili ilə “Yâ Hay” adını zikredirlər.

§313

فَيَا حَىُّ يَا قَيُّومُ بِحَقِّ اِس۟مِ حَىِّ قَيُّومِ

§314

حَيَاتٖى دِه۟ بَاٖين۟ قَل۟بِ پَرٖيشَان۟ رَا اِس۟تِقَامَت۟ دِه۟ بَاٖين۟ عَق۟لِ مُشَوَّش۟ رَا اٰمٖين۟

§315

Bir vaxt Barla’da Çam Dağı’nda yüksək bir mevkide, gecede semanın yüzüne baktım. Geləcək fıkralar, birden hutur etti. Yıldızların hal dili ilə konuşmalarını hayalen işittim kimi bu yazıldı. Nazım və şiir bilmediyim üçün şiir kaidesine girmedi. Tahattur olduğu kimi yazılmış.

§316

Dördüncü Məktub ilə Otuz İkinci Söz’ün Birinci Mevkıfı’nın âhirinden alınmışdır.

§317

Dinlə də yıldızları bu hutbe-i şirinine

§318

Name-i nurîn-i hikmət, bak ne takrir eylemiş.

§319

Həmişə birlikdə nutka gelmiş, hak dili ilə deyərlər:

§320

“Bir Kadîr-i Zülcelal’in haşmet-i sultanına

§321

Birer bürhan-ı nur-efşanız vücud-u Sâni’a

§322

Hem vahdete hem qüdrətə şahitleriz biz.

§323

Bu zeminin yüzünü yaldızlayan

§324

Nâzenin mu’cizatı çün melek seyranına.

§325

Bu semanın arza bakan, cənnətə dikkat eden

§326

Minlərlə müdakkik gözleriz biz. (Hâşiye)

§327

Tûba-i yaradılışten semavat şıkkına, həmişə Kehkeşan ağsanına

§328

Bir Cemil-i Zülcelal’in, dest-i hikmetle takılmış olduqca gözəl meyveleriyiz biz.

§329

Bu semavat ehline birer mescid-i seyyar, birer hane-i devvar, birer ulvi âşiyane

§330

Birer misbah-ı nevvar, birer gemi-i cebbar, birer tayyareleriz biz.

§331

Bir Kadîr-i Zülkemal’in, bir Hakîm-i Zülcelal’in birer qüdrət möcüzəsi, birer sənət möcüzəsi-ı Hâlıkane,

§332

Birer nadire-i hikmət, birer dâhiye-i yaradılış, birer nur âlemiyiz biz.

§333

Belə yüz min dil ilə yüz min bürhan gösteririz, işittiririz insan olan insana.

§334

Kör olası dinsiz gözü, görməz oldu yüzümüzü hem işitmez sözümüzü, hak söyleyen âyetleriz biz.

§335

Sikkemiz bir, turramız bir, Rabb’imize musahharız. Müsebbihiz, zikrederiz abîdane.

§336

Kehkeşan’ın halka-i kübrasına mensup birer meczuplarız biz.”

§337

dediklerini hayalen dinledim.

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol