بِاس۟مِهٖ سُب۟حَانَهُ
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Kastamonu Lâhikası
Kastamonu Lahiyəsi 43. Məktub
Telifinden otuz dörd sene sonra, Münazarat namındaki esere baktım, gördüm ki: Eski Said’in o zamandaki inkılabdan və o muhitten və tesirat-ı hariciyeden neş’et eden bir halet-i ruhiye ilə yazdığı bu kimi eserlerinde hatîat var. O kusurat və hatîatından bütün kuvvetimle istiğfar edirəm və o hatîattan nedamet edirəm. Cənabı-Haqqın rahmetinden niyazım odur ki: Ehl-i imanın meyusiyetlerini izale niyetiyle ettiği hatîat, hüsn-ü niyetine bağışlansın, affedilsin.
Eski Said’in bu kimi eserlerinde iki esas-ı mühim hükmedir. O iki esasın həqiqətləri vardır lakin ehl-i velayetin keşqiymətı tevilata və rüya-yı sadıkanın tevile möhtac oldukları kimi; o hiss-i kable’l-vukuun də daha ince tabirlere lüzumu varken Eski Said’in o hiss-i kable’l-vuku ilə hissetdiyi o iki həqiqətin tevilsiz, tabirsiz bir surette beyanı, kısmen kusurlu və kısmen hilaf görünür.
Birinci Esas: Ehl-i imanın meyusiyetine qarşı “İstikbalde bir nur var.” deyə müjde verdiğidir. Bir hiss-i kable’l-vuku ilə Risale-i Nur’un istikbalde, dehşetli bir zamanda, çox ehl-i imanın imanlarını takviye edib kurtarmasını hissedip o adese ilə Hürriyet İnkılabı’ndaki siyaset dairelerine bakmış; tabirsiz, tevilsiz tatbike çalışmış. Siyaset və qüvvət və kemiyet noktasında zannetmiş. Doğru hissetmiş lakin tam doğru diyememiş.
İkinci Esas: Eski Said, bazı dâhî siyasî insanlar və hârika ediblerin hissetdikləri kimi çox dehşetli bir istibdadı hissedip ona qarşı cephe almışlardı. O hiss-i kable’l-vuku tabir və tevile möhtac iken bilmeyerek resmî, zayıf və ismî bir istibdat görüb ona qarşı hücum gösteriyorlardı. Halbuki onlara dehşet veren, bir zaman sonra geləcək olan istibdatların zayıf bir gölgesini asıl zannederek elə davranmışlar, elə beyan etmişler. Maksat doğru lakin hedef hata.
İşte Eski Said də eski zamanda belə acib bir istibdadı hissetmiş. Bazı âsârında, ona hücum ilə beyanatı var. O müthiş istibdadat-ı acibeye qarşı meşruta-i meşruayı bir vasıta-i necat görürdü. Və hürriyet-i şer’iye, Kur’an’ın ahkâmı dairesindeki meşveretle o müthiş musibeti def’edər deyə düşünüb öylece çalışmış.
Bəli, zaman gösterdi ki hürriyet-perver namını alan bir devletin, o istikbalde gelen istibdadın bir numunesi olaraq üç yüz müstebit memurlarıyla, üç yüz milyon Hindistan’ı üç yüz seneden beri üç yüz adam kimi kolay bağlayıp deprenmeyəcək derecede istibdat altına alarak, eşedd-i zulmü a’zamî bir derecede yani birisinin hatasıyla minlərlə adamı tecziye etmək olan kanun-u müstebidanesine inzibat və adalet namını vermiş, dünyayı aldatmış, ateşe vermiş.
Münazarat namındaki eserde, bazı latîfe surətində bazı kayıtlar, hâşiyecikler bulunur. O eski zaman telifinde zarifü’t-tab talebelerine bir mülâtafe nevindedir. Çünki onlar, o dağlarda beraberinde idiler. Onlara ders surətində beyan ediyormuş.
Hem bu Münazarat Risalesi’nin ruhu və esası hükmünde olan, hâtimesindeki Medresetü’z-Zehra həqiqəti isə istikbalde çıkacaq olan Risale-i Nur’a bir beşik, bir zemin ihzar etmək idi ki bilmediyi, ihtiyarsız olaraq ona sevk olunurdu. Bir hiss-i kable’l-vuku ilə o nurani həqiqəti, bir maddî surette arırdı.
Sonra o həqiqətin maddî ciheti də vücuda gelmeye başladı. Sultan Reşad, on doqquz min altın lirayı Van’da teməli atılan o Medresetü’z-Zehraya verdi, temel atıldı. Lakin sâbık Harb-i Umumî çıktı, geri kaldı. Beş altı sene sonra Ankara’ya gittim, yenə o həqiqətə çalıştım. İki yüz mebustan yüz altmış üç mebusun imzalarıyla, o medresemize –yüz əlli min banknota iblağ edərək– o tahsisat qəbul edildi. Lakin minlərlə teessüf medreseler kapandı, onlar ilə uyuşamadım, yenə geri kaldı.
Lakin Cenab-ı Erhamü’r-Râhimîn o medresenin manevî hüviyetini Isparta vilayetinde tesis eyledi, Risale-i Nur’u tecessüm ettirdi. İnşâallah istikbalde Risale-i Nur şakirdleri, o âlî həqiqətin maddî suretini də tesis etmeye muvaffak olacaklar.
Eski Said’in İttihat-Terakki komitesine şiddet-i muhalefetiyle birlikdə, onların hükûmetine və bilhassa orduya qarşı tarafgirane yüksək takdiratı və iltizamları isə bir hiss-i kable’l-vuku ilə –yağı içinde bulunan– o cemaat-i askeriyede və o cemiyet-i milliyede bir milyona yaxın və evliya mertebesinde olan şüheda, altı yeddi sene sonra tezahür edeceğini hissetmiş. İhtiyarsız olaraq meşrebine muhalif onlara dörd sene tarafgir bulunmuş. Sâbık Harb-i Umumî çalkamasıyla o mübarək yağı alındı, yağı alınmış bir ayrana döndü. Yeni Said də Eski Said’e muhalefet edib yenə mücahedesine döndü.

