Bazı kısımları buraya dercedilen bu risalenin tamamı, Hatt-ı Kur’an Lem’alar mecmuasında neşredilmişdir.
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Lem'alar
Iyirmi Səkkizinci Ləma
İkinci Nükte
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونِ ۞ مَٓا اُرٖيدُ مِنْهُمْ مِنْ رِزْقٍ وَمَٓا اُرٖيدُ اَنْ يُطْعِمُونِ ۞ اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتٖينُ
Bu âyet-i kerîmenin zahir manası çox tefsirlerin beyanına göre yüksək ifade-i i’caz-ı Kur’anîyi göstermediğinden, çox zaman zihnime ilişirdi. Kur’an’ın feyzinden gelen gayet güzel və yüksək manalarından üç vechini icmalen beyan edeceğiz.
Birincisi: Cənabı-Haqq, Resulüne ait olabiləcək bazı halleri, Resulünü tekrim və teşrif noktasında bazen özünə isnad edər.
İşte burada da: “Resulüm sizə vazife-i risalet və tebliğ-i bəndəlik hizmetine mukabil sizdən bir ecir və ücret və mükâfat, bir it’am istəməz.” manasında “Mən sizi ibadət üçün halk etmişim, mənə rızık vermək və it’am etmək üçün deyil.” mealindeki ayə, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalama ait it’am və irzakı murad etmək gerektir. Yoxsa gayet bedihî bir malûmu i’lam kabîlinden olur, i’caz-ı Kur’an’ın belâgatına uygun gəlməz.
İkinci Vecih: İnsan rızka çox müptela olduğu üçün rızka çalışmak bahanesi, bəndəlike mani tevehhüm edib, özünə bir özür bulmamak üçün âyet-i kerîme dir ki: “Siz bəndəlik üçün halk olunmuşsunuz. Netice-i yaradılışiniz bəndəliktir. Rızka çalışmak, emr-i İlahî noktasında bir nevi bəndəliktir. Mənim mahlukatım və rızıklarını deruhte etdiyim nefisleriniz və iyaliniz və hayvanatınızın rızkını tedarik etmək, âdeta mənə ait rızık və it’amı ihzar etmək üçün yaratılmamışsınız. Çünki Rezzak mənim. Sizin müteallikatınız olan ibadımın rızkını mən verirəm. Siz bunu bahane edib bəndəliki terk etmeyiniz!”
Əgər bu mana olmazsa Cənabı-Haqq’a rızık vermək və it’am etmək muhaliyeti bedihî və malûm olduğundan, i’lam-ı malûm kabîlinden olur. İlm-i belâgatta bir kaide-i mukarreredir ki: Bir kelâmın manası malûm və bedihî isə o mana murad deyil, onun bir lâzımı, bir tabii muraddır. Mesela sən, birisine desen: “Sen hâfızsın.” O, malûmunu i’lam kabîlinden olur. Demək, maksud manası budur ki: “Mən sənin hâfız olduğunu bilirəm.” Bildiğimi bilmediyi üçün ona bildirirəm.
İşte bu kaideye binaen, ayə Cənabı-Haqq’a rızık vermeyi və it’am etmeyi nefyetmekten kinaye olan mana şudur: “Mənə ait olub və rızıklarını taahhüd etdiyim mahlukatıma rızık yetiştirmek üçün halk olunmamışsınız. Bəlkə asıl vazifeniz bəndəliktir. Evamirime göre rızka çabalamak da bir nevi ibadəttir.”
Üçüncü Vecih: Sure-i İhlas’ta necə ki لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ zahir manası malûm və bedihî olduğundan o mananın bir lâzımı muraddır. Yani “Valide və veledi bulunanlar, ilah olamazlar.” manasında və Hazret-i İsa (as) və Üzeyr (as) və melaike və nücumların və gayr-ı hak mabudların uluhiyetlerini nefyetmek kasdıyla, ezelî və ebedî manasında Cənabı-Haqqın لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ gayet bedihî və malûm hükmetdiyi kimi eynilə onun kimi bu misalimizde də “Rızık və it’am kabiliyeti olan eşya, ilah və mabud olamazlar.” manasında, Mabud’unuz olan Rezzak-ı Zülcelal sizdən özünə rızık istəməz və siz onu it’am üçün yaratılmamışsınız mealindeki ayə; rızka möhtac və it’am edilen mevcudat, mabudiyete lâyık deyillər, deməkdir.
Said Nursî
***
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
اَوْ هُمْ قَٓائِلُونَ
Re’fet اَوْ هُمْ قَٓائِلُونَ âyet-i celilesindeki قَٓائِلُونَ kelimesinin manasını merak edib sorması münasibətilə və hapiste sabah namazından sonra sairler kimi yatmasından gelen rehavet dolayısıyla, elmas kimi kalemini atalete uğratmamak üçün yazılmışdır.
Uyku üç nevidir:
Birincisi: Gayluledir ki fecirden sonra tâ vakt-i kerahet bitinceye kadardır.
Bu uyku, rızkın noksaniyetine və bereketsizliğine hadîsçe sebebiyet verdiyi üçün hilaf-ı sünnettir. Çünki rızık üçün sa’y etmenin mukaddimatını ihzar etmenin en münasib zamanı, serinlik vaktidir. Bu vaxt geçtikten sonra bir rehavet ârız olur. O günkü sa’ye və dolayısıyla da rızka zərər verdiyi kimi bereketsizliğe də sebebiyet verdiyi, çox tecrübelerle sabit olmuşdur.
İkincisi: Feyluledir ki ikindi namazından sonra mağribe kadardır.
Bu uyku ömrün noksaniyetine, yani uykudan gelen sersemlik cihetiyle o günkü ömrü nevm-âlûd, yarı uyku, kısacık bir şəkil aldığından maddî bir noksaniyet gösterdiyi kimi; manevî cihetiyle də o gün hayatının maddî və manevî neticesi ekseriya ikindiden sonra tezahür ettiğinden, o vaxtı uyku ilə geçirmek, o neticeyi görmemek hükmüne geçtiğinden, güya o günü yaşamamış kimi olur.
Üçüncüsü: Kayluledir ki bu uyku sünnet-i seniyedir. Duha vaktinden öğleden biraz sonraya kadardır.
Bu uyku, gece kıyamına sebebiyet verdiyi üçün sünnet olmakla birlikdə, Ceziretü’l-Arap’ta vaktü’z-zuhr denilen şiddet-i hararet zamanında bir tatil-i eşgal, âdet-i kavmiye və muhitiye olduğundan o sünnet-i seniyeyi daha ziyade kuvvetlendirmişdir. Bu uyku hem ömrü hem rızkı tezyide medardır. Çünki yarım saat kaylule, iki saat gece uykusuna muadil gəlir. Demək, ömrüne hər gün bir buçuk saat ilâvə edir. Rızık üçün çalışmak müddetine, yenə bir buçuk saati ölümün kardeşi olan uykunun elinden kurtarıp yaşatır və çalışmak zamanına ilâvə edir.
Said Nursî
***
“Bu da güzeldir.”
اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰهِ
cümlesi, namaz tesbihatında okunurken inkişaf eden latîf bir nükteyi uzaqdan uzağa gördüm. Tamamını tutamadım lakin işarə nevinden bir iki cümlesini söyleyəcəyəm.
Gördüm ki gece âlemi, dünyanın yeni açılmış bir menzili gibidir. Yatsı namazında o âleme girdim. Hayalin fevkalâde inbisatından və mahiyet-i insaniyenin bütün dünya ilə alâkadarlığından, koca dünyayı o gecede bir menzil kimi gördüm. Canlılar və insanlar o derece küçüldüler, görünmeyəcək derecede küçüldüler. Yalnız o menzili şenlendiren və ünsiyetlendiren və nurlandıran tək şahsiyet-i maneviye-i Muhammediyeyi (asm) hayalen müşahede ettim.
Bir adam yeni bir menzile girdiyi zaman, menzildeki zatlara selâm ettiği kimi “Binler selâm (Hâşiye[1]) sənə yâ Resulallah!” demeye bir arzuyu içimde coşar buldum. Güya bütün ins və cinnin adedince selâm edirəm, yani sənə tecdid-i biat, memuriyetini qəbul və getirdiyin kanunlarına itaat və evamirine teslim və taarruzumuzdan salamatlıq bulacağını selâm ilə ifade edib; mənim dünyamın eczaları, şüurlu mahlukları olan umum cin və insi konuşturup, hər birerlerinin adına bir selâmı, mezkûr manalarla takdim ettim.
Hem o getirdiyi nur və hədiyyə ilə mənim bu dünyamı tenvir ettiği kimi hər kəsin bu dünyadaki dünyalarını tenvir edir, nimetlendirir deyə o hediyesine şâkirane bir mukabele nevinden “Binler salavat sənə insin!” dedim. Yani sənin bu iyiliğine qarşı biz mukabele edemirik, bəlkə Hâlık’ımızın hazine-i rahmetinden gelen və semavat ehlinin adedince rahmetler sənə gelmesini niyaz ilə şükranımızı izhar edirik, manasını hayalen hissettim.
O Zat-ı Ahmediye (asm) bəndəliki cihetiyle –halktan Hakk’a teveccühü hasebiyle– rəhmət manasındaki salâtı istəyər. Risaleti cihetiyle –Hak’tan halka elçiliği haysiyetiyle– selâm istəyər. Necə ki cin və ins adedince selâma lâyık və cin və ins adedince umumî tecdid-i biatı takdim edirik. Elə də semavat ehli adedince, hazine-i rahmetten hər birinin adına bir salâta lâyıktır.
Çünki getirdiyi nur ilə hər bir şeyin kemali görünür və hər bir mevcudun kıymeti tezahür edər və hər bir mahlukun vazife-i Rabbaniyesi müşahede olunur və hər bir masnûdaki makasıd-ı İlahiye tecelli edər. Onun üçün hər bir şey, hal dili ilə olduğu kimi lisan-ı kāli də olsaydı اَلصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰه diyecekleri kat’î olduğundan biz umum onların adına اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللّٰهِ بِعَدَدِ الْجِنِّ وَ الْاِنْسِ وَ بِعَدَدِ الْمَلَكِ وَ النُّجُومِ manen deriz.
فَيَكْفٖيكَ اَنَّ اللّٰهَ صَلّٰى بِنَفْسِهٖ وَ اَمْلَاكَهُ صَلَّتْ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَتْ
Said Nursî
***
Aziz qardaşım!
Vahdetü’l-vücuda dair bir parça izahat istiyorsunuz. Bu meseleye dair Otuz Birinci Məktub’un bir Lem’a’sında, Hazret-i Muhyiddin’in bu meseledeki fikrine qarşı gayet qüvvətli və izahlı bir cavab vardır. Şimdilik bu qədər deriz ki:
Bu mesele-i vahdetü’l-vücudu şimdiki insanlara telkin etmək, ciddi zərər verir. Necə ki teşbihat və təmsillər, havassın elinden avamın eline və ilmin elinden cehlin eline girse həqiqət telakki edilir. (Hâşiye[2]) Elə də vahdetü’l-vücud meselesi kimi həqiqətlər-i ulviye, ehl-i gaflet və esbab içine dalan avamlara girse tabiat telakki edilir və üç mühim zərər verir:
Birincisi: Vahdetü’l-vücudun meşrebi, Cənabı-Haqq hesabına kainatı âdeta inkâr etmək iken, avama girdikçe; gafil avamlara, hususan maddiyyun fikirleriyle âlûde olan fikirlere girdikçe, kainat və maddiyat hesabına uluhiyeti inkâr yoluna gedər.
İkincisi: Vahdetü’l-vücud meşrebi, mâsiva-yı İlahînin rububiyetini o derece şiddetle reddeder ki mâsivayı inkâr və ikiliği ref’edir. Deyil nüfus-u emmarenin bəlkə hər bir şeyin müstakil vücudunu görmemek iken, bu zamanda fikr-i tabiatın istilasıyla və gurur və enaniyetin nefs-i emmareyi şişirmesiyle və âhireti və Hâlık’ı bir derece unutmaq cihetiyle bazı nüfus-u emmare kiçik birer firavun, âdeta nəfsini mabud ittihaz etmək istidadında bulunan insanlara vahdetü’l-vücudu telkin etmək, nefs-i emmareyi “el-iyazü billah” elə şımartır ki ele avuca sığmaz.
Üçüncüsü: Tagayyür, tebeddül, tecezzi, tahayyüzden mukaddes, münezzeh, müberra, muallâ olan Zat-ı Zülcelal’in vücub-u vücuduna və takaddüs və tenezzühüne muvafık düşmeyen tasavvurata sebebiyet verir və telkinat-ı bâtılaya medar olur. Bəli vahdetü’l-vücuddan bahseden; fikren serâdan süreyyaya çıkarak, kainatı arkasında buraxıb nazarını arş-ı a’lâya diken, istiğrakî bir surette kainatı ma’dum sayıp hər şeyi doğrudan doğruya qüvvət-i iman ilə Vâhid-i Ehad’den görebilir. Yoxsa kainatın arkasında durup kainata bakan və önünde esbabı gören və ferşten nazar eden, əlbəttə esbab içinde boğulup, tabiat bataklığına düşmek ihtimali var.
Fikren arşa çıkan, Celaleddin-i Rumî kimi diyebilir: “Kulağını aç! Hamıdan işittiğin sözleri, fitri fonoğraflar kimi Cənabı-Haqq’tan işitebilirsin.” Yoxsa Celaleddin kimi bu derece yükseğe çıkamayan və ferşten arşa qədər mevcudatı âyenə şeklinde görmeyen adama “Kulak ver, hamıdan kelâmullahı işitirsin.” desen manen arştan ferşe sukut edər kimi hilaf-ı həqiqət tasavvurat-ı bâtılaya giriftar olur.
قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فٖى خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ ۞ مَا لِلتُّرَابِ وَ لِرَبِّ الْاَرْبَابِ
سُبْحَانَ مَنْ تَقَدَّسَ عَنِ الْاَشْبَاهِ ذَاتُهُ وَتَنَزَّهَتْ عَنْ مُشَابَهَةِ الْاَمْثَالِ صِفَاتُهُ وَشَهِدَ عَلٰى رُبُوبِيَّتِهٖ اٰيَاتُهُ جَلَّ جَلَالُهُ وَلَا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ
Said Nursî
***
Bir Suale Cavab
Mustafa Səbri ilə Musa Bekuf’un efkârlarını muvazene etmək üçün vaktim müsait deyildir. Yalnız bu qədər derim ki: “Birisi ifrat etmiş, diğeri tefrit edir.” Mustafa Səbri gerçi müdafaatında Musa Bekuf’e nisbeten haklıdır lakin Muhyiddin kimi ulûm-u İslâmiyenin bir mu’cizesi bulunan bir zatı tezyifte haksızdır.
Bəli Muhyiddin, özü hâdî və makbuldür. Lakin hər kitabında mühdî və mürşid olamır. Həqiqətlərte çox zaman mizansız gittiğinden, kavaid-i Ehl-i Sünnet’e muhalefet edir. Və bazı kelâmları, zahiri dalalet ifade edir lakin özü dalaletten müberradır. Bazen kelâm küfür görünür lakin sahibi kâfir ola bilməz.
Mustafa Səbri bu nöqtələrı nazara almamış. Kavaid-i Ehl-i Sünnet’e taassup cihetiyle bazı noktalarda tefrit etmiş.
Musa Bekuf isə ziyade teceddüde taraftar və asrîliğe mümaşatkâr efkârıyla çox yanlış gidir. Bazı həqiqətlər-i İslâmiyeyi yanlış teviller ilə tahrif edir. Ebu’l-Alâ-i Maarrî kimi merdud bir adamı, muhakkikînlerin fevkinde tuttuğundan və öz efkârına uygun gelen Muhyiddin’in Ehl-i Sünnet’e muhalefet eden meselelerine ziyade taraftarlığından, ziyade ifrat edir. قَالَ مُحْيِى الدّٖينِ: تَحْرُمُ مُطَالَعَةُ كُتُبِنَا عَلٰى مَنْ لَيْسَ مِنَّا yani “Bizden olmayan və makamımızı bilmeyen, kitablarımızı okumasın, zərər görür.” Bəli, bu zamanda Muhyiddin’in kitabları, hususan vahdetü’l-vücuda dair meselelerini okumak, zararlıdır.
Said Nursî
***
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
Nev-i beşerin ağlanacaq gülmelerine, endişe-i istikbal və âkıbet-bînlik adesesiyle, gayet şaşaalı bir gece bayramında, hapishane penceresinden bakarken, nazar-ı hayalime inkişaf eden bir vaziyeti beyan edirəm.
Sinemada, eski zamanda mezaristanda yatanların vaziyet-i hayatiyeleri göründüğü kimi yaxın bir istikbalde mezaristan ehli olanların, müteharrik cenazelerini görmüş kimi oldum. O gülenlere ağladım. Birden bir tevahhuş, bir acımak hissi geldi. Aklıma döndüm, həqiqətdən sordum: “Bu hayal nedir?” Həqiqət dedi ki:
Əlli sene sonra, bu kemal-i neşe ilə gülen və eğlenen zavallılardan elliden beşi, beli bükülmüş yetmiş yaşlı ihtiyarlar kimi; qırx beşi, mezaristanda çürümüş bulunacaklar. O güzel simalar, o neşeli gülmeler, zıtlarına inkılab etmiş olacaklar. كُلُّ اٰتٍ قَرٖيبٌ kaidesiyle madam ki yaxında geləcək şeylerin gelmiş kimi görülmesi bir derece hakikattir, əlbəttə gördüyün hayal deyildir.
Madam ki dünyanın gafletkârane gülmeleri, belə ağlanacaq acı hallerin perdesidir və muvakkat və zevale maruzdur. Əlbəttə biçarə insanların ebed-perest kalbini və aşk-ı bekaya meftun olan ruhunu güldürəcək, sevindirəcək, meşru dairesinde və müteşekkirane, huzurkârane, gafletsiz, masumane eğlencelerdir və sevap cihetiyle bâki kalan sevinçlerdir.
Bunun içindir ki bayramlarda gaflet istila edib, gayr-ı meşru daireye sapmamak üçün rivayetlerde zikrullaha və şükre çox azîm tergibat vardır. Tâ ki bayramlarda o sevinç və sürur nemətlərini şükre çevirip o neməti idame və ziyadeleştirsin. Çünki şükür, neməti ziyadeleştirir, gafleti kaçırır.
Said Nursî
***
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
اِنَّ النَّفْسَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ
Meali: (Hâşiye[3]) “Nefis daima pis şeylere sevk edər.” âyetinin hem də اَعْدٰى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتٖى بَيْنَ جَنْبَيْكَ mana-yı şerifi “Senin en zərərli düşmanın nefsindir.” hadîsinin bir nüktesidir.
Tezkiyesiz nefs-i emmaresi bulunmak şartıyla öz nəfsini beğenen və seven adam, başkasını sevmez. Əgər zahirî sevse də samimi sevemez, bəlkə ondaki menfaatini və lezzetini sever. Daima özünü beğendirmeye və sevdirmeye çalışır. Və kusuru nəfsinə almaz bəlkə avukat kimi özünü müdafaa və tebrie eyler. Mübalağalar ilə bəlkə yalanlarla nəfsini medih və tenzih edərək âdeta takdis edər və derecesine göre مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ âyetinin bir tokadını yer. Temeddühü və sevdirmesi isə aksü’l-amel ilə istiskali celbeder, soğuk düşürtür.
Hem amel-i uhrevîde ihlası kaybeder, riyayı karıştırır. Âkıbeti görmeyen və neticeleri düşünmeyen və lezzet-i hazıraya müptela olan hisse və heva-yı nefse mağlup olub yolunu şaşırmış hissin fetvasıyla, bir saat ləzzət üçün bir sene hapiste yatar. Bir dakika gurur və ya intikam yüzünden on sene ceza görür. Âdeta ders aldığı Amme Cüzü’nü bir tək şekerlemeye satan hevaî bir çocuk kimi elmas kıymetinde bulunan hasenatını, hissini okşamak və hevasını memnun etmək və hevesini tatmin etmək üçün ehemmiyetsiz cam parçaları hükmündeki lezzetlere, enaniyetlere vesile edib kârlı işlerde hasaret edər.
اَللّٰهُمَّ احْفَظْنَا مِنْ شَرِّ النَّفْسِ وَالشَّيْطَانِ وَمِنْ شَرِّ الْجِنِّ وَالْاِنْسَانِ
***
Sual: Qısa bir zamandaki küfre mukabil, hədsiz bir zaman cehennemde hapis necə adalet olur?
Cavab: Sene, üç yüz altmış beş gün hesabıyla, bir dakikada katl, yeddi milyon səkkiz yüz seksen dörd min dakika hapis iktizası kanun-u adalet iken; bir dakika küfür, min katl hükmünde olduğundan, iyirmi sene ömrünü küfürle geçiren və küfür ilə ölen bir adam, kanun-u adaletle əlli yeddi trilyon iki yüz bir milyar iki yüz milyon sene beşerin kanun-u adaletiyle hapse müstahak olur. Əlbəttə خَالِدٖينَ فٖيهَا اَبَدًا adalet-i İlahî ilə vech-i muvafakatı bundan anlaşılır.
Birbirinden gayet uzaq iki adedin sırr-ı münasebeti şudur ki: Katl və küfür, tahrip və tecavüz olduğu üçün gayra tesirat yapar. Bir dakikada katl, lâekall zahirî âdete göre on beş sene maktûlün hayatını selbeder, onun yerine hapse girer. Bir dakika küfür, min bir esma-i İlahîyi inkâr və nukuşlarını tezyif və kainatın hukukuna tecavüz və kemalâtını inkâr və hədsiz delail-i vahdaniyeti tekzip və şehadetlerini reddetmek olduğundan kâfiri, minlərlə seneden ziyade esfel-i safilîne atar خَالِدٖينَ də hapseder.
Said Nursî
***
Manidar Bir Tevafuk-u Latîfe
Risale-i Nur şakirdlerini ittiham ettikleri və cezalarını istedikleri 163’üncü maddesine, Risale-i Nur müellifinin medresesine, yüz əlli min lira verilmesine dair lâyihanın, 200 mebustan 163 mebusun adedine tevafuk edib, manen o tevafuk dir ki: Hükûmet-i cumhuriyenin 163 mebusun takdirkârane imzaları, 163’üncü madde-i kanuniyenin hükmünü, onun hakkında iptal edir.
Hem yenə manidar tevafukat-ı latîfedendir ki Risale-i Nur’un 128 parçası, 115 parça kitab edir. Risale-i Nur’un şakirdlerinin və müellifinin mebde-i tevkifi olan 27 Nisan 1935 tarihi ilə mahkemenin qərar və hüküm tarihi olan 19 Ağustos 1935 tarihi olmasına nazaran, 115 gün olub Risale-i Nur kitabları adedine tevafuk etmekle birlikdə, istintak edilen 115 suçlu gösterilen eşhasın da adedine tam tamına tevafuk ettiği kimi gösterir ki: Risale-i Nur müellifinin və şakirdlerinin başına gelen musibet, bir dest-i inayetle tanzim edilir. (Hâşiye[4])
***
Bu Lem’a’nın başında İmam-ı Ali (ra) Risale-i Nur’a işarə ettiğinden, bir kardeşimiz heyecanlı bir iştiyakla Risale-i Nur’a, Elmas Cevher Nur adını takıp tekrar edərək yazmıştı. Bu Lem’a’nın âhirinde derci münasib görüldü:
Takva dairesinde bulunan talebe deli də olsa, əcəba Risale-i Nur’un və qiymətli elmasın nurundan ayrılabilir mi? Elə tahmin ederim ki Risale-i Nur’un bu âciz talebeniz qədər kerametini, faziletini, lezzetini yiyen, tatlı meyvesinden koparan nadirdir. Hem bu qədər âcizliğim ilə birlikdə, Risale-i Nur’a hizmet edemediyim halde göstermiş olduğunuz teveccühe medyun-u şükranım. Binaenaleyh Risale-i Nur’dan bendeniz deyil, heç bir talebeniz o mübarək elmastan və lezzetten ayrılamaz.
Affınıza mağruren Risale-i Nur’un bu defaki taharriyatında iki kerameti meydana eynilə çıkmışdır: Hapishane içerisinde polis, jandarma və gardiyanlar müthiş arama yaparken, o esnada heç kimse görmeden, yeddi səkkiz yaşında, hemşiremin mahdumu, mektep çantasının içerisine Risale-i Nur’un nüshalarını koyarak alıb gitmişdir.
Arama, bendenizin odasında idi. Çocuk odaya geldi, odada telaş görünce, odanın bir tarafında ayrıca duran Risale-i Nurları çantasına koydu və içerideki memurların hiçbirisi farkına varmadı, çocuğa da bir şey demediler. Fedakâr çocuk doğruca validesine gidir. “Dayımın daima bizə okuduğu Risale-i Nurları getirdim. Bunları alacaklarmış. Mən onların haberi olmadan, onlar başqa məktub, kitab karıştırırlarken aldım, çantama koydum. Bunları iyice bir yere koyunuz, muhafaza ediniz. Mən bunların okunmasını çox sevirəm. Dayım bizə bunları okurdu. O okurken mən başqa bir halet kesbediyordum.” deyə validesine söylür və mektebine avdet edir. Bu sayede Elmas Cevher Nurlar ele geçmemiş olur.
Bu keramet deyil də nedir? Kur’anî bir mu’cize deyildir də nedir? Əcəba bu fazilet, əcəba bu ləzzət, əcəba bu Elmas Cevher, hangi telifatta vardır ki bu Elmas Cevher Nurlar, indiyə qədər hangi zatın ağzından dökülmüşdür? Mən də hapis deyil, bu Elmas Cevher Nurlar üçün hər an hər dakika hər fedakârlığı memnuniyetle qəbul ederim. Məndən sonra bu Elmas Cevher Nurlar yoluna evladım Emin də bütün hayatını sarf etmeye hazırdır.
İşte bu Elmas Cevher Nur’un ikinci kerametini ispat ilə üç yaşından səkkiz yaşına qədər akrabalarım və evladım, bu Elmas Cevher Nurlar üçün fedakârane və bu yolda hayatlarını heç düşünmeden feda edeceklerini ispat ederim. Çünki bu Elmas Cevher Nur’u okurken hepsi başıma toplandı. Onları sevdim və birer çay verdim, bu Elmas Cevher Nur’u okumaya devam ettim. Hepsi birden “Bu nedir? Bu yazı necə yazıdır?” sordular. Mən də dedim: “Bu Elmas Cevher Nur’dur.” deyə bunlara okumaya başladım. Onuncu Söz’ü okurken saatler geçmiş. Çocuklar merakından, anlayamadıkları zaman hemen bendenize soruyorlardı. Mən də bu Elmas Cevher Nur’u onların anlayabileceği şəkildə izah ederken çocukların renkleri, renk renk olurdu və güzelleşirdi. Bendeniz də çocukların yüzüne baktıkça hepsinde ayrı ayrı nurlu Said görüyordum.
Suallerinde “Nur hangisi, Cevher hangisi və Elmas hangisi?” deyə sorduklarında; “Evet Nur, bunu okumaktır. Bak sizdə bir güzellik meydana geldi.” Onlar da birbirinin yüzüne baktılar, tasdik ettiler. “Ya Elmas nedir? Bu sözleri yazmaktır. O zaman, yani yazdığınız zaman sizin yazılarınız elmas kimi qiymətli olur.” Tasdik ettiler. “Ya Cevher nedir? İşte o da bu kitabdan aldığınız imandır.” Hepsi birden şehadet getirdiler. Bu sohbette üç dörd saat geçmiş, bendeniz farkına varmadım.
İşte Elmas Cevher Nur budur, dedim. Tasdik ettiler. Hepsi birden mənə bakıyorlardı və “Bunu kim yazdı?” diyorlardı.
Âciz talebeniz
Şefik
***
Zekâi’nin Rüyası
Bu sabah rüyamda, İstanbul’un Tophane sahiline benzer saf və berrak bir deniz kenarındayım. Kuşluk zamanında olduğunu zannetdiyim güneşin ziyası, o derya-yı azîmin üzerinde hoş parıltılar husule getirir. Mən deryaya müteveccihim. Denizin orta və cenubu tarafından yüze yüze sahile gelen bir genç, omuzundaki bir sabanı sahile çıkardı. Orada bütün kardeşlerimize (tahliyeden sonra) istikbal edilmekteler iken, sahil boyunu takiben, garptan dolu dizgin iki atlı gəlir. “Üstad gəlir!” dediler. Bu izdiham yarıldı, heç durmaksızın bu mühib yağız atlı və esmer çehreli iki zat, şarka doğru uzaklaştılar. Mən, o deryaya dalmak üzere iken uyandım.
Zekâi
***
Tarafgirane və Risale-i Nur’a rakibane söylenen sözlere mukabildir.
Ger medhetmekse tefahurla kendinizi maksadın
Risale-i Nur’un en sönük yıldızının peykisiniz
Zinhar seyyare zannetme qardaşım, Risale-i Nur’un
Arz deyil, âfitab də peykidir onun
Çox yaxında parlayacaqdır âlemde Risale-i Nur
Sönmez, bəlkə gizlenir, çünki nurun alâ nur
Bir nur ki bahr-i həqiqət və mahz-ı hidayettir o
مَنْ اَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِىِّ وَ مَنِ اهْتَدٰى yı oku.
Hak’tan olmaz şikayet, bəlkə maksat hikâyet
Şer’in üzere giderken Hakk’a malûm
Risale-i Nur’a ki eylemişdim hem də hizmet
Risale-i Nur ki Aliyyü’l-Murtaza və Gavs-ı A’zam
Celcelutiye’de və bazı kasaidde etmişler işarə
Risale-i Nur ki urvetü’l-vüska, lenfisam
Temessük etmişdim çünki hem hidayet və ayn-ı həqiqət
Koydular bizleri ki orada durmuştu Yusuf aleyhisselâm
Hem də beraberimizde idi Hazret-i Üstad.
Halil İbrahim
***
Iyirmi Səkkizinci Lem’a’nın Iyirmi Səkkizinci Nüktesi
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
لَا يَسَّمَّعُونَ اِلَى الْمَلَاِ الْاَعْلٰى وَيُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جَانِبٍ ۞ دُحُورًا وَلَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ ۞ اِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَاَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ ۞ وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَٓاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابٖيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطٖينِ
kimi ayələrin mühim bir nüktesi, ehl-i dalaletin bir tenkidi münasibətilə beyan ediləcək. Belə ki:
Cin və şeytanın casusları, semavat haberlerine kulak hırsızlığı yapıp, gaybî haberleri getirerek, kâhinler və maddiyyunlar və bazı ispirtizmacılar kimi gaibden haber verenlere haber vermelerini, nüzul-ü vahyin bidayetinde vahye bir şübhə getirmemek üçün onların o daimî casusluğu, o zaman daha ziyade şahaplarla recm və men’edildiğine dair olan mezkûr ayələr münasibətilə gayet mühim üç başlı bir suale muhtasar bir cevaptır.
Sual: Bu kimi ayələrdən anlaşılır ki cüz’î və bazen şahsî bir hâdise-i gaybiyeyi də haber almaq üçün gayet uzaq bir mesafe olan semavat memleketine casus şeytanların sokulması və o çox geniş memleketin hər tarafında o cüz’î hâdisenin bahsi varmış kimi; hangi şeytan olsa, hangi yere sokulsa yarım yamalak o haberi işitəcək, getirəcək deyə bir manayı ağıl və hikmət qəbul etmir.
Hem nass-ı âyetle, semavatın üstünde bulunan cennetin meyvelerini bazı ehl-i risalet və ehl-i keramet, yaxın bir yerden alır kimi alıyormuş. Bazen yaxından cenneti temaşa ediyormuş deyə nihayet uzaklık nihayet yakınlık içinde bir meseledir ki bu asrın aklına sığmaz?
Hem cüz’î bir şahsın cüz’î bir ahvali; küllî və geniş olan semavat memleketindeki Mele-i A’lâ’nın medar-ı bahsi olması, gayet hakîmane olan tedvir-i kainatın hikmetine muvafık gelmir? Halbuki bu üç mesele də həqiqətlər-i İslâmiyeden sayılır?
Cavab:
Evvela: On Beşinci Söz adındaki bir risalede yeddi basamak namında, yeddi kat’î mukaddime ilə وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَٓاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابٖيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطٖينِ âyetinin ifade ettiği, yıldızlarla şeytan casuslarının semavattan ref’ və tardı, elə bir surette ispat edilmiş ki en muannid maddiyyunu də ikna edər, susturur və qəbul ettirir.
Sâniyen: Bu uzaq zannedilen o üç həqiqət-i İslâmiyeyi, qısa zihinlere yakınlaştırmak üçün bir təmsil ilə işarə edeceğiz.
Mesela, bir hükûmetin daire-i askeriyesi memleketin şarkında və daire-i adliyesi garbında və daire-i maarifi şimalinde və daire-i ilmiyesi cenubunda və daire-i mülkiyesi ortasında bulunsa telsiz telefon, telgrafla, gayet muntazam bir surette hər daire alâkadar olduğu vaziyetleri görse, haber alsa âdeta umum o memleket, adliye dairesi olduğu halde, əsgərî dairesidir və mülkiye dairesi olduğu kimi ilmiye dairesi olur.
Hem mesela, müteaddid devletler və ayrı ayrı payitahtları bulunan hükûmetlerin bazen olur ki müstemlekat cihetiyle və ya imtiyazat haysiyetiyle və ya ticaretler münasibətilə bir tək memlekette ayrı ayrı hâkimiyetlikleri bulunur. Raiyet və millet bir olduğu halde, hər bir hükûmet, öz imtiyazı cihetiyle, o raiyetle münasebettardır. Birbirinden çox uzaq o hükûmetlerin muamelatı, birbirine temas edir. Hər hanede birbirine yakınlaşır və hər adamda iştirakleri olur. Cüz’î meseleleri, temas nöqtələrındaki cüz’î bir dairede görülür. Yoxsa hər cüz’î bir mesele, daire-i külliyeden alınmır lakin o cüz’î meselelerden bahsedildiyi zaman, doğrudan doğruya daire-i külliyenin kanunuyla olduğu cihetiyle daire-i külliyeden alınır kimi və o dairede medar-ı bahis olunmuş bir mesele şekli verilir tarzda ifade edilir.
İşte bu iki təmsil kimi semavat memleketi, payitaht və merkez itibarıyla gayet uzaq olduğu halde, arz memleketinde insanların kalplerine uzanmış manevî telefonları olduğu kimi semavat âlemi, yalnız âlem-i cismanîye bakmır; bəlkə âlem-i ervahı və âlem-i melekûtu tazammun ettiğinden, bir cihette perde altında âlem-i şehadeti ihata etmişdir.
Hem âlem-i bâkiden və dâr-ı bekadan olan cənnət də hədsiz uzaklığıyla birlikdə, yenə o daire-i tasarrufatı, perde-i şehadet altında, hər tarafta nurani bir surette uzanmış, yayılmış.
Sâni’-i Hakîm-i Zülcelal’in hikmetiyle, kudretiyle, necə ki insanın başında yerleştirdiyi duygularının merkezleri ayrı ayrı olduğu halde, hər biri umum o vücuda, o cisme hükmedir və daire-i tasarrufuna alabilir.
Elə də bu insan-ı ekber olan kainat də mütedâhil və birbiri içinde bulunan daireler kimi minlərlə âlemleri ihtiva edir. Onlarda cereyan eden ahvalin və hâdiselerin küllî və cüz’iyeti və hususiyeti və azameti cihetiyle medar-ı nazar olur, yani o cüzler, cüz’î və yaxın yerlerde və küllî və azametliler küllî və böyük makamlarda görülür.
Lakin bazen cüz’î və hususi bir hâdise, böyük bir âlemi istila edər. Hangi köşede dinlenilse o hâdise işitilir.
Və bazen də böyük tahşidat, düşmanın kuvvetine qarşı deyil bəlkə izhar-ı haşmet üçün yapılır. Mesela, Hâdise-i Muhammediye (asm) və vahy-i Kur’an’ın hâdise-i kudsiyesi, umum semavat memleketinde, hattâ o memleketin hər köşesinde en mühim bir hâdise olduğundan, doğrudan doğruya çox uzaq və çox yüksək olan koca semavatın burçlarına nöbettarlar dizilip, yıldızlardan mancınıkları atarak, casus şeytanları tard və def’edirlər vaziyetinde göstermek və ifade etmekle, vahy-i Kur’anînin derece-i haşmetini və şaşaa-i saltanatını və heç bir cihette şübhə girmeyen derece-i hakkaniyetini ilana bir işarə-i Rabbaniye olaraq, o vaxtte və o asırda daha ziyade yıldızlar düşürülüyormuş və atılıyormuş. Bəyanı Möcüzə Quran də o ilan-ı tekvinîyi tercüme edib ilan edir və o işarə-i semaviyeye işarə edər.
Bəli, bir melaikenin üfürmesiyle uçurulabilir olan casus şeytanları, belə bir işarə-i azîme-i semaviye ilə melaikelerle mübareze ettirmek, əlbəttə o vahy-i Kur’anînin haşmet-i saltanatını göstermek içindir.
Hem bu haşmetli olan beyan-ı Kur’anî və azametli tahşidat-ı semaviye isə cinnîlerin, şeytanların, semavat ehlini mübarezeye və müdafaaya sevk edəcək bir iktidarları, bir müdafaaları bulunduğunu ifade üçün deyil bəlkə kalb-i Muhammedîden (asm) tâ semavat âlemine, tâ arş-ı a’zama qədər olan uzun yolda, heç bir yerde cin və şeytanın müdahaleleri olmamasına işarə üçün vahy-i Kur’anî, koca semavatta, umum melaikece medar-ı bahis olan bir hakikattir ki bir derece ona temas etmək üçün şeytanlar tâ semavata qədər çıkmaya mecbur olub, heç bir şeye muvaffak olamayarak recmedilmesiyle işarə edir ki kalb-i Muhammedîye (asm) gelen vahiy və huzur-u Muhammedîye (asm) gelen Cebrail və nazar-ı Muhammedîye (asm) görünen həqiqətlər-i gaybiye, sağlam və müstakimdir, heç bir cihetle şübhə girmez deyə Bəyanı Möcüzə Quran mu’cizane haber verir.
Amma cennetin uzaklığıyla birlikdə âlem-i bekadan olduğu halde en yaxın yerlerde görülmesi və bazen ondan meyvə alınması isə evvelki iki təmsil sırrıyla anlaşıldığı kimi bu âlem-i fâni və âlem-i şehadet isə âlem-i gayba və dâr-ı bekaya bir perdedir. Cennetin merkez-i kübrası uzaqda olmakla birlikdə, âlem-i misal âyinesi vasıtasıyla hər tarafta görünmesi mümkün olduğu kimi hakkalyakîn derecesindeki imanlar vasıtasıyla, cennetin bu âlem-i fânide –temsilde hata olmasın– bir nevi müstemlekeleri və daireleri bulunabilir və qəlb telefonuyla yüksək ruhlar ilə muhabereleri ola bilər, hediyeleri gelebilir.
Amma bir daire-i külliyenin cüz’î bir hâdise-i şahsiye ilə meşgul olması, yani kâhinlere gaybî haberleri getirmek üçün şeytanlar, tâ semavata çıxıb kulak verirlər, yarım yamalak yanlış haberler getirirlər deyə tefsirlerdeki ifadelerin bir həqiqəti bu olmaq gerektir ki:
Semavat memleketinin payitahtına qədər gedib o cüz’î haberi almaq deyildir. Bəlkə cevv-i havaya də şümulü bulunan semavat memleketinin –teşbihte hata yox– karakol haneleri hükmünde bazı mevkileri var ki o mevkilerde arz memleketi ilə münasebettarlık olur, cüz’î hâdiseler üçün o cüz’î makamlardan kulak hırsızlığı yapırlar. Hattâ kalb-i insanî də o makamlardan birisidir ki melek-i ilham ilə şeytan-ı hususi o mevkide mübareze edirlər.
Və həqiqətlər-i imaniye və Kur’aniye və hâdisat-ı Muhammediye (asm) isə ne qədər cüz’î də olsa en böyük, en küllî bir hâdise-i mühimme hükmünde en küllî bir daire olan arş-ı a’zamda və daire-i semavatta –temsilde hata olmasın– mukadderat-ı kainatın manevî ceridelerinde neşrolunur kimi hər köşede medar-ı bahis olur deyə beyan ilə birlikdə, kalb-i Muhammedîden (asm) tâ daire-i arşa varıncaya qədər isə heç bir cihetle müdahale imkânı olmadığından, semavatı dinlemekten başqa, şeytanların çarəsi kalmadığını ifade ilə vahy-i Kur’anî və nübüvvet-i Ahmediye (asm) ne derece yüksək bir derece-i hakkaniyette olduğunu və heç bir cihetle hilaf və yanlış və hile ona yanaşmak mümkün olmadığını, gayet beliğane bəlkə mu’cizane ilan etmək və göstermektir.
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ
Said Nursî
***
[1] Hâşiye: Zat-ı Ahmediye’ye (asm) gelen rəhmət, umum ümmetin ebedî zamandaki ehtiyacatına bakır. Onun üçün gayr-ı mütenahî salât yerindedir. Əcəba dünya kimi koca, böyük və gafletle karanlıklı, vahşetli və hâlî bir haneye biri girse ne qədər tedehhüş, tevahhuş, telaş edər və birden o haneyi tenvir edərək enis, munis, habib, mahbub bir Yaver-i Ekrem sadırda görünüp, o hanenin Mâlik-i Rahîm-i Kerîm’ini o hanenin hər eşyasıyla tarif edib tanıttırsa ne qədər sevinç, ünsiyet, sürur, ışık, ferah verdiğini kıyas ediniz. Zat-ı Risalet’teki salavatın kıymetini və lezzetini takdir ediniz.
[2] Hâşiye: Necə ki iki melaike, teşbihin sırrı münasibətilə Sevr və Hut tesmiye edilen, avamca koca bir öküz və koca bir balık telakki edilmişdir.
[3] Hâşiye: Bu parçanın da hər kəsə faydası var.
[4] Hâşiye: Cây-ı dikkattir ki Risale-i Nur şakirdlerinin tevkiflerinin bir kısmı 25 Nisan 1935 tarihinde başlamış olub, kararnamede suçlu gösterilen 117 kimse isə də ikisinin ismi mükerrer olmasına nazaran bu surətlə şakirdlerin adedi 117 adedine o kısmın tevkifinden hüküm tarihine qədər 117 gün olmakla tevafuk edib evvelki tevafukata bir letafet daha katmışdır.

