Mektubat

Fihrist (Göstərici)

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

BİRİNCİ MEKTUP:

§2

Dörd sualin cavabıdır.

§3

Birinci Sual: Hazret-i Hızır’ın həyatı hakkında və o münasebetle hayatın beş mertebesini gayet güzel və mukni bir tarzda beyan edər.

§4

İkinci Sual: اَلَّذٖى خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيٰوةَ âyetindeki mevti, nemət surətində və mahluk olduğunun sırrını gayet güzel bir surette ispat edər ki mevt də həyat kimi bir nemət və həyat kimi mahluktur.

§5

Üçüncü Sual: “Cehennem nerededir?” cavabında, gayet makul bir surette yerini beyan edər və gösterir. Cehennem-i Suğra və Kübra’yı tefrik edib fennî bir tarzda və mantıkî bir surette ispat etmekle birlikdə; âhirinde gayet muhteşem və parlak bir surette, azamet və rububiyet-i İlahiyenin bir sırr-ı azîmini və cehennem-i kübranın bir hikmet-i yaradılışini gösterdiyi kimi cənnət və cəhənnəm, şecere-i yaradılışin iki meyvəsi və silsile-i kainatın iki neticesi və seyl-i şuunatın və mahsulat-ı maneviye-i arziyenin iki mahzeni, lütuf və kahrın iki tecelligâhı olduğunu gösterir.

§6

Dördüncü Sual’in cavabında mahbublara olan aşk-ı mecazî, aşk-ı həqiqiye inkılab ettiği kimi koca dünyaya qarşı insanın aşk-ı mecazîsi də sırr-ı iman ilə makbul bir aşk-ı həqiqiye inkılab edebildiğini gayet güzel və mukni bir surette ispat edər.

§7

İKİNCİ MEKTUP:

§8

Bu zamanda zaruret olmadan, irşad-ı nâsa və neşr-i dine çalışanların, sadakaları və hediyeleri qəbul etmemeleri lâzım geldiğinin sırrını dörd sebeple beyan edər. اِنْ اَجْرِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ ayəsi ilə اِتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْئَلُكُمْ اَجْرًا ayəsi kimi insanlardan istiğna hakkındaki âyâtın mühim bir sırrını tefsir edər.

§9

Və ilim və dini neşre çalışan insanlar, mümkün olduğu qədər istiğna və kanaatle hərəkət etmezse hem ehl-i dalaletin ittihamına hedef olur hem izzet-i ilmiyeyi muhafaza edə bilməz.

§10

Hem salahat və neşr-i din kimi umûr-u uhreviyeye mukabil hediyeleri almaq, âhiret meyvelerini dünyada fâni bir surette yemek deməkdir.

§11

ÜÇÜNCÜ MEKTUP:

§12

فَلَٓا اُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ ۞ اَلْجَوَارِ الْكُنَّسِ kaseminde və yeminindeki ulvi bir nur-u i’cazîyi və وَالْقَمَرَ قَدَّرْنَاهُ مَنَازِلَ حَتّٰى عَادَ كَالْعُرْجُونِ الْقَدٖيمِ âyetinin teşbihindeki parlak bir lem’a-i i’caziyeyi və هُوَ الَّذٖى جَعَلَ لَكُمُ الْاَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فٖى مَنَاكِبِهَا âyetinde, küre-i arzı, feza-yı kainatta yüzen bir sefine-i Rabbaniye olduğunu gösteren parlak bir həqiqəti tasvir edərək, küre-i arzdan cəhənnəmə göçmek üçün ehl-i dalaletin seyahatini və bütün eşya bir tək zata isnad edilse vücub derecesinde suhulet və kolaylık olduğunu; eşyanın icadı müteaddid esbablara isnad edilse imtina derecesinde bir suubet və müşkülat olduğunu gayet güzel və mukni və muhtasar bir surette beyanıyla iki nükte-i mühimme-i i’caziyeyi tefsir edər.

§13

Dördüncü MEKTUP:

§14

وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ اُوتِىَ خَيْرًا كَثٖيرًا âyetinin bir sırrı, Risale-i Nur hakkında tecelli ettiğini beyan edər.

§15

Hem:

§16

“Deyər Tarîk-ı Nakşibendî lâzım âmed çâr terk:

§17

Terk-i dünya, terk-i ukba, terk-i hestî, terk-i terk”

§18

düsturuna mukabil, acizlik-mendî tarîkında olduqca mühüm bir düsturu beyan edər.

§19

Hem اَفَلَمْ يَنْظُرُٓوا اِلَى السَّمَٓاءِ فَوْقَهُمْ كَيْفَ بَنَيْنَاهَا âyetinin bir sırrını; şiire benzer lakin şiir olmayan, muntazam lakin manzum olmayan, gayet parlak lakin hayal olmayan, yıldızları konuşturan bir yıldızname ilə tefsir edər.

§20

BEŞİNCİ MEKTUP:

§21

Şeriatın bir hâdimi və bir vesilesi olan tarîkata mensup bazı zatların, tarîkata fazla ehemmiyet verib ona kanaat edərək həqiqətlər-i imaniyenin neşrinde tembellik və lâkaytlık gösterdikleri münasibətilə yazılmış.

§22

Və velayetin üç kısmını beyan edib en mühim tarîkat olan velayet-i kübra, sırr-ı verasetle sünnet-i seniyeye ittiba və neşr-i həqiqətlər-i imaniyede ihtimam olduğunu ispat edər.

§23

Və tarîkatların en mühim gayesi və faydası və müntehası olan inkişaf-ı həqiqətlər-i imaniye, Risale-i Nur ilə də olabildiğini və Risale-i Nur’un eczaları o vazifeyi, tarîkat kimi lakin daha qısa bir zamanda gördüyünü gösterir.

§24

ALTINCI MEKTUP:

§25

حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖيلُ ۞ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ

§26

âyetlerinin bir sırrını, birbiri içinde hissedilmiş beş nevi hazîn gurbetler zulmetinde nur-u iman və feyz-i Kur’an və lütf-u Rahman’dan gelen bir nur-u tesellinin beyanıyla o sırrı tefsir edir. Bu məktub en katı qəlbi də ağlattıracaq derecede rikkatlidir. Və en meyus və mükedder qəlbi də ferahlandıracaq derecede nurludur.

§27

YEDİNCİ MEKTUP:

§28

Münafıkların ittihamından beraet-i Nebeviye hakkında gelen

§29

مَا كَانَ مُحَمَّدٌ اَبَٓا اَحَدٍ مِنْ رِجَالِكُمْ وَلٰكِنْ رَسُولَ اللّٰهِ وَ خَاتَمَ النَّبِيّٖنَ ۞ فَلَمَّا قَضٰى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَىْ لَا يَكُونُ عَلَى الْمُؤْمِنٖينَ حَرَجٌ فٖٓى اَزْوَاجِ اَدْعِيَٓائِهِمْ

§30

âyetlerinin mühim bir sırrını tefsir edir. Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın kesret-i izdivacı nefsanî olmadığını, bəlkə akval və ef’ali kimi ahval və etvarından tezahür eden ahkâm-ı şeriata vasıta olmaq üçün hususi dairesinde ziyade şakirdleri bulunmasıdır.

§31

Və Hazret-i Zeyneb’i tezevvücü, sırf bir emr-i İlahî və qədər-i Rabbanî ilə olduğunu beyan edir. Eski zaman münafıkları kimi yeni zaman zındıklarının tenkitlerini kat’î bir surette kırır.

§32

SEKİZİNCİ MEKTUP:

§33

فَاللّٰهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِمٖينَ deyən Hazret-i Yakub aleyhisselâmın Hazret-i Yusuf aleyhisselâma qarşı hissiyatı aşk olmadığını, bəlkə ulvi bir mertebe-i şəfqət olduğunu və şəfqət aşktan çox yüksək və keskin bulunduğunu və ism-i Rahman və ism-i Rahîm’in vesilesi şefkattir deyə beyan edərək بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ in güzel bir sırrını فَاللّٰهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِمٖينَ in parlak bir nüktesini tefsir edir.

§34

Doqquzuncu MEKTUP:

§35

Keramet və ikram və inayət və istidraca dair mühim bir kaideyi beyan edər. Kerametin izharı zərər olduğu kimi ikramın izharı şükür olduğunu və en selâmetli keramet isə bilmediyi halde mazhar olmaq olduğunu və həqiqi keramet isə öz nəfsinə deyil bəlkə Rabb’ine itimadını ziyadeleştiren olduğunu, yoxsa istidrac olduğunu hem hayat-ı dünyeviyeyi bahtiyarane geçirmenin çarəsi, âhiret üçün verilen hissiyat-ı şedideyi dünyanın fâni umûruna sarf etməmək olduğunu və aşkın mecazî və həqiqi iki nev’i olduğu kimi; hırs və inat və endişe-i istikbal kimi hissiyat-ı şedidenin də mecazî və həqiqi olaraq ikişer kısmı bulunduğunu, mecazîleri gayet zərərli və sû-i ahlâka menşe və həqiqileri gayet nâfi’ və hüsn-ü ahlâka medar olduğunu ispat edər.

§36

Hem İslâm və imanın mühim bir farkını beyan edər. Yani İslâmiyet, hakka tarafgirlik və iltizamdır; iman isə hakkı iz’an və tasdiktir. Iyirmi sene evvel dinsiz bir Müslüman bulunduğu kimi indi də gayr-ı müslim mü’min də bulunur kimi göründüyünü gösterir.

§37

Hem Risale-i Nur eczaları ne derece şiddetli bir surette İslâmiyet’e tarafgirlik hissini verdiğini və erkân-ı imaniyeyi ne derece qüvvətli və kat’î ispat ettiğini beyan edər.

§38

Onuncu MEKTUP:

§39

İki sualin cavabıdır.

§40

Birincisi:

§41

وَلَٓا اَصْغَرَ مِنْ ذٰلِكَ وَلَٓا اَكْبَرَ اِلَّا فٖى كِتَابٍ مُبٖينٍ ۞ وَ كُلَّ شَىْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فٖٓى اِمَامٍ مُبٖينٍ

§42

âyetlerinin bir sırrını tefsir edər. “İmam-ı Mübin” “Kitab-ı Mübin” nədən ibaret olduğunu beyan edər.

§43

İkinci Sual: “Meydan-ı haşir nerededir?” cavabında, gayet makul və mühim və parlak bir cavab verir.

§44

On BİRİNCİ MEKTUP:

§45

Dörd ayrı ayrı mebhastır. Bu dörd mesele birbirinden uzaq olduğundan bu məktub pərişan görünür. Bu pərişan məktub münasibətilə kardeşlerime ihtar edirəm ki:

§46

Bu kiçik məktubları hususi bir surette, hususi bazı kardeşlerime yazmışdım. Böyük məktublar meydana çıktıktan sonra, küçükler də umumun nazarına gösterilmesi lâzım geldi. Halbuki tanzimsiz, müşevveş bir surette idiler. Onlar ne hal ilə yazılmış isə elə kalması lâzım gelirdi. Sonradan tashih və tanzim etmeye mezun değiliz!

§47

İşte bu On Birinci Məktub, pərişan bir surette, birbirinden çox uzaq dörd meseleden ibarettir. Hem müşevveş hem perişandır. Lakin şairlerin və ehl-i aşkın, zülf-ü pərişanı sevdikleri və istihsan ettikleri nevinden, bu məktub da –zülf-ü pərişan tarzında– soğuk tasannu karışmadan, hararet və halâvet-i asliyesini muhafaza etmək niyetiyle öz halinde bırakılmış.

§48

Bu Məktubun Birinci Mebhası

§49

اِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعٖيفًا

§50

âyetinin bir sırrını tefsir ilə vesvese-i şeytana müptela olan adamlara mühim bir ilaç və merhemdir.

§51

İkinci Mebhas: Barla Yaylası, Tepelice, çam, katran, karakavağın bir meyvəsi olub Sözler mecmuasına yazıldığı üçün buraya yazılmamışdır.

§52

Üçüncü və Dördüncü Mebhasları: İ’caz-ı Kur’an’a qarşı medeniyetin acizliyini gösteren yüzer misallerden iki misaldir. Kur’an’a muhalif olan hukuk-u medeniyet ne qədər haksız olduğunu ispat eden iki numunedir.

§53

Birinci Misal: فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْاُنْثَيَيْنِ Mahz-ı adalet olan hükm-ü Kur’anî, kıza nısıf verir. Medeniyet, irsiyet hususunda kızın hakkında fazla hak vermekle böyük bir haksızlık etmiş və merhamete möhtac kıza zulmetmiş olduğunu kat’î bir surette ispat edir.

§54

İkinci Misal: فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ âyetinin bir sırrına dairdir ki mimsiz medeniyet, necə kıza hakkından fazla hak verdiğinden haksızlık etmiş; elə də valide hakkında hakkını kesmekle daha ziyade haksızlık ettiğini və en muhterem bir həqiqət olan validelik şefkatine qarşı dehşetli bir haksızlık və vahşetli bir hürmetsizlik və cinayetli bir hakaret və arş-ı rəhməti titreten bir küfran-ı nemət və hayat-ı içtimaiyenin tiryak kimi bir rabıta-i şefkatine bir zehir katmak hükmünde bir hata olduğunu ispat edər.

§55

On İKİNCİ MEKTUP:

§56

Mütefennin bazı dostların münakaşa ettikleri üç meseleye dair üç suallerine muhtasar üç cevaptır.

§57

Birinci Sual: “Hazret-i Âdem’in cennetten ihracı və bir kısım mənî-Âdem’in cəhənnəmə idhali hikməti nedir?” sualine, gayet kat’î bir cavab verir.

§58

İkinci Sual: “Şeytanların və şerlerin halk və icadı, şer deyil mi, çirkin deyil mi? Cemil-i Mutlak və Rahîm-i Ale’l-ıtlak’ın cemal-i rəhməti necə müsaade etmiş?” sualine qarşı gayet kat’î bir surette cavab verir.

§59

Üçüncü Sual: “Masum insanlara və heyvanlara musibet və belaları musallat etmək, zulüm deyil mi? Âdil-i Mutlak’ın adaleti necə müsaade edir?” deyə sualin cavabında gayet mukni və kat’î bir tarzda cavab verir.

§60

On ÜÇÜNCÜ MEKTUP:

§61

Ehl-i dünya və ehl-i siyasetin mənə ettikleri zulüm və tazyik qarşısındaki sükût və tahammülümü merak eden çox kardeşlerimin müteaddid suallerine qarşı, Eski Said dili ilə və Yeni Said’in kalbiyle verilmiş ibretli və merak-âver bir cevaptır. Esası şudur ki:

§62

Hâlık-ı Rahîm’in rəhməti yâr isə hər kəs yârdır, hər yer yarar; əgər yâr değilse hər şey kalbe bârdır, hər kəs də düşmandır. Felillahi’l-hamd rahmet-i İlahiye yâr olduğu üçün ehl-i dünyanın mənə ettikleri enva-ı zulmü, o rahmet-i İlahiye enva-ı merhamete çevirmişdir.

§63

Serbestlik vesikası almaq və kanunsuz tazyikattan kurtulmak üçün adem-i müracaatımın bir iki mühim sebebini beyan edər. Hülâsası: Zalim insanların mahkûmu değilim; bəlkə mən, âdil kaderin mahkûmuyum, ona müracaat edirəm. Hem haksızlığı hak zanneden adamlara qarşı hak dava etmək, bir nevi haksızlıktır və hakka qarşı bir nevi hürmetsizliktir.

§64

Hem dünya siyasetinden sırr-ı içtinabımın sebebini, mühim bir hakikatle beyan edir.

§65

On Dördüncü MEKTUP:

§66

Telif edilmemişdir.

§67

On BEŞİNCİ MEKTUP:

§68

Altı mühim suale, altı ehemmiyetli cevaptır.

§69

Birinci Sual: “Sahabeler, velilerden böyük oldukları halde; sahabenin içindeki fitneyi çeviren müfsidleri nədən nazar-ı velayetle keşfedemediler? Tâ dörd Hulefa-yı Raşidîn’den üçünün şehadetleriyle neticelendi?” İki mühim makamla cavab verilir.

§70

İkinci Sual: “Hazret-i Ali’nin (ra) zamanındaki muharebelerin mahiyeti nedir? O harpte ölen və öldürenlere ne nam verilir?” Gayet mühim və merak-âver bir cavab verilmiş.

§71

Üçüncü Sual: “Âl-i Beyt’in başına gelen feci və gaddarane muamelenin hikməti nedir?” Gayet mühim bir cavab verilir.

§72

Dördüncü Sual: “Âhir zamanda Hazret-i İsa’nın (as) nüzulü və Deccal’ı öldürmesi və insanlar umumiyetle din-i hakkı qəbul etmesi və kıyamet vaxtında Allah Allah diyenler bulunmaması rivayet edilir. Belə umumiyetle imana geldikten sonra necə küfre gidilir?” suallerine qarşı, merak-âver və həqiqi bir mühim cavab verilir.

§73

Beşinci Sual: “Kıyametin hâdisatından ervah-ı bâkiye müteessir olacaklar mı?” cavabında, mühim bir həqiqət beyan edilir.

§74

Altıncı Sual: “ كُلُّ شَىْءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَجْهَهُ âyetinin hükmü; âhirete, cənnətə və cəhənnəmə və ehillerine şümulü var mı, yox mu?” cavabında, gayet mühim və merak-âver və qüvvətli bir cavab verilir.

§75

Bu risaledeki sualleri merak edenlere bu risale bir iksir-i a’zamdır.

§76

On ALTINCI MEKTUP:

§77

اَلَّذٖينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ اِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ اٖيمَانًا وَ قَالُوا حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكٖيلُ

§78

âyetinin bir sırrını, başıma gelen bir hâdise münasibətilə beş nöqtə ilə tefsir edir.

§79

Birinci Nöqtə: Hak və həqiqət olan hizmet-i Kur’aniye, şimdiki zamanda çoğu yalancılıktan ibaret və bid’a və dalalet olan siyasetten məni kat’iyen men’ettiğine dairdir.

§80

İkinci Nöqtə: Hayat-ı ebediyeye ciddi çalışmak və zərərsiz və müstakim yol ilə Kur’an’a hizmet etmək, əlbəttə dağdağa-i siyasetten çekilmeyi iktiza ettiğinden; ehl-i dünyanın hata və harekâtlarını hoş görmək deyil bəlkə kalplerimizi bulandırmamak üçün bakmamaktayız.

§81

Üçüncü Nöqtə: Başıma gelen ağır tazyikat və musibetlere qarşı tahammülümün mühim bir sebebini iki vakıa ilə beyan edər.

§82

Dördüncü Nöqtə: Ehl-i dünyanın evhamlı suallerine qarşı cevaptır. O cevapta bilmecburiye hizmet-i Kur’aniyeye ait bir keramet olaraq hakkımızda göz ilə görülen və heç bir cihette inkâr edilemeyen bir neçə inayet-i İlahiyeyi beyan edir.

§83

Beşinci Nöqtə: Ehl-i dünyanın katmerli bir zulüm ilə mənə teklif ettikleri bid’akârane kaidelerine qarşı, onları tam susturacaq bir cevaptır.

§84

BU On ALTINCI MEKTUP’UN ZEYLİ:

§85

Zalim ehl-i dünyanın və mülhidlerin dünyalarından və siyasetlerinden bütün bütün çekildiyim halde, öz hainliklerinden habbeyi kubbe yaparak hakkımda gösterdikleri evham və telaşa qarşı Eski Said dili ilə, izzet-i ilmiyeyi muhafaza noktasında ağızlarına şiddetli bir tokat vurarak, başlarındaki evhamı uçurur.

§86

On YEDİNCİ MEKTUP:

§87

Has bir kardeşime yazılmış kiçik bir taziyenamedir. Çendan bu məktub sureten küçüktür lakin faydası böyük olub ona qarşı ihtiyaç umumîdir. Hadd-i büluğa ermeden çocukları vefat eden peder və validelere mühim bir müjdedir. Bu taziye ilə en meyus və mükedder bir qəlb, həqiqi bir teselli və ferah bulur. Kiçik olaraq vefat eden çocuklar, âlem-i bekada ebedî sevimli çocuk olaraq kalıp peder və validelerinin kucaklarına verilmesi وِلْدَانٌ مُخَلَّدُونَ sırrıyla, ebedî medar-ı sürurları olduklarını ispat edər.

§88

On SEKİZİNCİ MEKTUP:

§89

Üç mesele-i mühimmedir.

§90

Birincisi: Muhakkikîn-i evliyanın keşif ilə hak gördüğü və böyük mikyasta müşahede ettikleri hâdiseler, âlem-i şehadette bazen hilaf-ı vaki və bazen kiçik bir mikyasta tezahür etmesinin sırrını, şirin və güzel bir təmsil ilə beyan edər.

§91

İkinci Meselesi: Vahdetü’l-vücud meşrebine dair gayet mühim bir həqiqət və güzel bir izahtır. Vahdetü’l-vücuddan dem vuran və o meseleyi merak eden, bu İkinci Mesele’yi dikkatle okumalı. Çünki bu vahdetü’l-vücud meselesi, medar-ı iltibas olmuş mühim bir meşreptir. Və ehl-i həqiqətin medar-ı ihtilafı olmuş bir acib meslektir. Bu İkinci Mesele, onun mahiyetini gösterir və ispat edər ki o meşrep, ehl-i sahvın meşrebi deyil hem en yüksək deyil. Və ehl-i sahv olan sahabe və sıddıkîn və veresenin meşrepleri, vahdetü’l-vücud meşrebinden daha yüksək daha selâmetli daha makbul olduğunu ispat edər.

§92

Üçüncü Meselesi: Tılsım-ı kainatın üç muamma-yı mühimmesinden birisinin halline muhtasar bir işarətir ki: O muammalardan biri Iyirmi Doqquzuncu Söz’de, ikincisi Otuzuncu Söz’de, bu üçüncüsü isə Iyirmi Dördüncü Məktub’ta Kur’an-ı Hakîm’in sırrıyla tamamıyla keşfedilmiş və o muamma açılmışdır.

§93

On Doqquzuncu MEKTUP:

§94

Mu’cizat-ı Ahmediyeye (asm) dairdir. Üç yüzden fazla mu’cizatı beyan edər. Bu risale, risalet-i Ahmediyenin (asm) mu’cizesini beyan ettiği kimi özü də o mu’cizenin bir kerametidir ki üç dörd nevi ilə hârika olmuşdur.

§95

Birincisi: Nakil və rivayet olmakla birlikdə, yüz əlli sahifeden (Hâşiye[1]) fazla olduğu halde, kitaplara müracaat edilmeden ezber olaraq dağ və bağ köşelerinde, üç dörd gün zarfında, hər günde iki üç saat çalışmak şartıyla mecmuu on iki saatte telif edilmesi hârika bir vakıadır ki bu risaledeki mu’cizat-ı Ahmediyenin (asm) bir şule-i kerameti olmuşdur.

§96

İkincisi: Bu risale, uzunluğuyla birlikdə ne yazması usanç verir və ne də okuması halâvetini kaybeder. Tembel ehl-i kalemi elə bir şevk və gayrete getirdi ki bu sıkıntılı və usançlı zamanda, bir sene zarfında civarımızda yetmiş adede yaxın nüshaları yazıldı. O mu’cize-i risaletin bir kerameti olduğunu, muttali olanlara kanaat verdi.

§97

Üçüncüsü: Acemi və tevafuktan haberi yox və bizə də daha tevafuk tezahür etmeden evvel yazdıkları nüshalarda, lafz-ı “Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam” kəlməsi bütün risalelerde və lafz-ı “Kur’an” beşinci parçasında elə bir tarzda tevafuk (Hâşiye[2]) etmeleri göründü ki zerre miktar insafı olan, tesadüfe veremez. Kim görmüş isə kat’î hükmedir ki: “Bu bir sırr-ı gaybîdir, mu’cizat-ı Ahmediyenin (asm) bir kerametidir.”

§98

Bu risalenin başındaki esaslar çox mühimdirler.

§99

Hem bu risaledeki ehadîs hemen umumen eimme-i hadîsçe makbul və sahih olmakla birlikdə, en kat’î hâdisat-ı risaleti beyan edirlər.

§100

O risalenin bütün mezayasını söylemek lâzım gelse o risale qədər bir eser yazmak lâzım geldiğinden, müştak olanları onu bir kere okumasına havale edirik.

§101

On Doqquzuncu Məktubun Beşinci və Altıncı Nüktelerinin Fihristesidir:

§102

Bu nükteler, umûr-u gaybiyeye dair hadîslerin birkaçını zikretmişdir. Hem Hazret-i Hasan (ra) ilə Hazret-i Muaviye’nin (ra) muharebe və musalahasını hem Hazret-i Ali (ra) ilə Hazret-i Zübeyr’in (ra) muharebe edeceğini hem Ezvac-ı Tahirat’ın içinden birisinin mühim bir fitnenin başına geçeceğini hem Hazret-i Ali’nin (ra) katilini haber vermiş.

§103

Hem Hazret-i Hüseyin’in (ra) Kerbelâ’da katlini hem zatından (asm) sonra Âl-i Beyt’i, katl və nefye maruz kalacaklarını hem Hazret-i Ali’nin (ra) hilafetinin tehirini hem hilafet ne üçün Âl-i Beyt-i Nebevî’de takarrur etmediğini hem asr-ı saadetin başına gelen o dehşetli fitnenin hikmetini hem ehl-i İslâm, umum devletlere galebe çalacaklarını hem Hazret-i Ebubekir (ra) və Hazret-i Ömer’in (ra) mahiyet-i hilafetlerini hem müşrik Kureyş reislerinin harada katlolunacaklarını hem bir ay uzun mesafede Mûte Harbi’nden eynilə haber verdiğini hem Hazret-i Hasan’ın (ra) hilafetini hem Hazret-i Osman’ın (ra) Kur’an okurken şehit olacağını hem Devlet-i Abbasiye’yi hem Cengiz və Hülâgu’yu hem İran’ın fethini hem Habeş Meliki’nin cenaze namazını, vefatından haberi olmadan eyni vakitte kıldığını bildirir.

§104

Hem Hazret-i Fatıma’nın (r.anha) vefatını hem Ebu Zer’in (ra) yalnız bir dağda vefat edeceğini hem Ümm-ü Haram’ın Kıbrıs’ta vefat edeceğini hem yüz min adamı öldüren Haccac-ı Zalim’i hem İstanbul’un fethini hem İmam-ı Ebu Hanife’yi (ra) hem İmam-ı Şafiî’yi (ra) hem ümmetinin yetmiş üç fırka olacağını hem Kaderiye taifesini hem Râfızîleri hem Hazret-i Ali’nin (ra) yüzünden insanlar iki kısım olacaklarını hem Fars və Rum kızlarını hem Hayber Kalesi’nin fethini hem Hazret-i Ali (ra) ilə Muaviye’nin harbini hem Hazret-i Ömer (ra) sağ kaldıkça fitnelerin zuhur etmeyeceğini hem Süheyl İbn-i Amr’ın (ra) mühim bir vazifesini hem Kisra’nın oğlu babasını öldürdüyünü eyni dakikada haber verdiğini hem Hâtıb’ın, Kureyş’e gizli məktub yazdığını hem Ebu Leheb’in oğlu Utbe’yi bir arslanın parçalamasına ettiği bedduasının qəbul olub eynilə çıktığını hem Bilâl-i Habeşî’nin (ra) ezan okuduğu zaman Kureyşîlerin gizli tenkit ettiklerini eynilə haber verdiğini hem Hazret-i Abbas (ra) iman etmeden evvel onun gizli parasından haber verdiğini hem Hazret-i Peygamber’e (asm) bir Yahudi’nin sihir ettiğini hem sahabe meclisinde birinin irtidad edeceğini hem Hazret-i Peygamber’in (asm) katlini niyet edenlerin iman ettiklerini hem müşriklerin Kâbe duvarındaki yazılarını kurtların yediğini və yalnız o yazılar içindeki Allah isimlerini yemediklerini hem Beytü’l-Makdis’in fethinde böyük bir taun çıkacağını hem Yezid və Velid kimi şerir reisleri haber verdiğini hem “Bundan sonra onlar bizə deyil, biz onlara hücum edeceğiz.” deyə haber verdiğini və bunlar kimi çox ihbarat-ı gaybiye bu iki nüktede beyan edilmişdir.

§105

MU’CİZAT-I AHMEDİYE’NİN BİRİNCİ ZEYLİ:

§106

يٰسٓ ۞ وَالْقُرْاٰنِ الْحَكٖيمِ ۞ اِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلٖينَ âyetinin mealinde yüzer âyâtın en mühim həqiqətləri olan risalet-i Ahmediyeyi (asm) “On Dörd Reşha” adı ilə on dörd kat’î və parlak və muhkem bürhanlarla tefsir və ispat edir. Və en muannid hasmı də ilzam edər. Güneş kimi risalet-i Ahmediyeyi izhar edir.

§107

ŞAKK-I KAMER MU’CİZESİNE DAİR:

§108

Bu risale, şakk-ı kamer mu’cizesine bu zaman feylesoflarının ettikleri itirazlarını “Beş Nöqtə” ilə gayet kat’î bir surette reddedip inşikak-ı kamerin vukuuna heç bir mani bulunmadığını gösterir. Və âhirinde də beş icma ilə şakk-ı kamerin vuku bulduğunu gayet muhtasar bir surette ispat edər və şakk-ı kamer mu’cize-i Ahmediyesini (asm) güneş kimi gösterir.

§109

MU’CİZAT-I AHMEDİYE ZEYLİNİN BİR PARÇASI:

§110

Risalet-i Ahmediye (asm) hakkında olub Mi’rac Risalesi’nin Üçüncü Esas’ının nihayetindeki üç mühim müşkülden birinci müşküle ait “Şu mi’rac-ı azîm, niyə Muhammed-i Arabî aleyhissalâtü Vəssalama mahsustur?” sualine muhtasar bir fihriste surətində verilen cevaptır.

§111

ÂYETÜ’L-KÜBRA RİSALESİ’NİN RİSALET-İ AHMEDİYEDEN BAHSEDEN On ALTINCI MERTEBESİ:

§112

Kainatın erkânından Hâlık’ını soran bir seyyahın müşahedatından bir parça olub makam münasibətilə buraya ilhak edilmişdir.

§113

YİRMİNCİ MEKTUP:

§114

فَاعْلَمْ اَنَّهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ âyetinin en mühim bir hakikatini bildiren və

§115

لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَحْدَهُ لَا شَرٖيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ يُحْيٖى وَ يُمٖيتُ وَ هُوَ حَىٌّ لَا يَمُوتُ بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَدٖيرٌ وَ اِلَيْهِ الْمَصٖيرُ

§116

kelâmının on bir kelimesinde on bir beşaret və on bir bürhan-ı kat’î bulunduğuna dair bir mektuptur.

§117

Elhak meratib-i tevhid-i həqiqinin hakkında bu məktub bir kibrit-i ahmerdir və bir iksir-i a’zamdır. O derece parlak və o mertebede qüvvətli delilleri və hüccetleri gösterir ki en mütemerrid zındıkları də imana getirir.

§118

On Doqquzuncu Məktub olan Risale-i Ahmediye (asm) kelime-i şehadetin ikinci kelâmı olan اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ hükmünü ne derece kat’î və qüvvətli ispat etmişdir. Elə də bu Iyirminci Məktub, kelime-i şehadetin birinci kelâmı olan اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ hükmünü, o kat’iyet və kuvvetle ispat edir.

§119

Həqiqi və qüvvətli imanı kazanmak isteyenler bunu okusunlar. Və bilhassa Doqquzuncu Kəlmə bahsinde, ilim və irade-i İlahiyenin ispatını çox vâzıh bir surette beyan ettiği kimi Onuncu Kəlmə bahsinde də وَ هُوَ عَلٰى كُلِّ شَىْءٍ قَدٖيرٌ bürhanıyla مَا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ اِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ âyetinin mühim bir sırrını və en muazzam bir hakikatini “Beş Nükte”de beyan edir. Həqiqətlər-i imaniyenin bir tılsım-ı a’zamını o beş nükte ilə halledir.

§120

YİRMİNCİ MEKTUP’UN Onuncu KELİMESİNE ZEYL:

§121

اَلَا بِذِكْرِ اللّٰهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ âyetiyle ضَرَبَ اللّٰهُ مَثَلًا رَجُلًا فٖيهِ شُرَكَٓاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا

§122

âyetinin en mühim və en muazzam bir hakikatini üç təmsil ilə tefsir edir. Və hər şey və bütün eşya Cənabı-Haqqın kudretiyle olsa bir tək şey qədər kolay olduğuna və qüdrət-i İlahiyeye verilmediyi vaxt, bir tək şey kainat qədər müşkülatlı və suubetli olduğuna dair en mühim bir sırrını və en muğlak muammasını, gayet kolay bir tarzda tefsir edərək keşfeder.

§123

YİRMİ BİRİNCİ MEKTUP:

§124

Kiçik bir mektuptur lakin gayet böyük bir ayənin böyük bir hakikatini beyan ettiği üçün ona ihtiyaç büyüktür.

§125

اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَٓا اَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَٓا اُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرٖيمًا ۞ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانٖى صَغٖيرًا

§126

ayəsi, beş ayrı ayrı surette ihtiyar valideyne şəfqəti celbettiğinin sırrını gösterir. Hanesinde ihtiyar valideyni və ya akrabası və ya Müslüman kardeşleri bulunan zatlar, bu məktubu okumaya çoxlu möhtactırlar.

§127

YİRMİ İKİNCİ MEKTUP:

§128

İki mebhastır.

§129

Birinci Mebhas

§130

اِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ اِخْوَةٌ فَاَصْلِحُوا بَيْنَ اَخَوَيْكُمْ ۞ اِدْفَعْ بِالَّتٖى هِىَ اَحْسَنُ فَاِذَا الَّذٖى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَاَنَّهُ وَلِىٌّ حَمٖيمٌ ۞ وَالْكَاظِمٖينَ الْغَيْظَ وَالْعَافٖينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّٰهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنٖينَ

§131

âyetlerinin sırrıyla; ehl-i imanı, uhuvvet və muhabbete davet edir. Nifak, şikak, kin və adâvetten men’edəcək mühim esbabı gösterir. Kin və adâvet –ehl-i iman ortasında– hem həqiqətçe hem hikmetçe hem insaniyetçe hem İslâmiyetçe hem hayat-ı şahsiyece hem hayat-ı içtimaiyece hem hayat-ı maneviyece gayet çirkin və merdud və zulüm olduğunu gayet kat’î bir surette ispat edib mezkûr ayələrin mühim bir sırrını tefsir edər.

§132

İkinci Mebhas

§133

اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتٖينُ ۞ وَكَاَيِّنْ مِنْ دَٓابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ وَ هُوَ السَّمٖيعُ الْعَلٖيمُ

§134

sırrıyla, ehl-i imanı hırstan şiddetli bir surette men’eden esbabı gösterir. Və hırs də adâvet qədər muzır və çirkin olduğunu kat’î delillerle ispat edərək bu âyet-i azîmenin mühim bir sırrını tefsir edir.

§135

Hırsa müptela adamlar, bu ikinci mebhası çox dikkatle mütalaa etmelidirler. Kin və adâvet marazıyla hasta olanlar, tam şifalarını birinci mebhasta bulurlar.

§136

İkinci Mebhas’ın Hâtime’sinde, zekâtın ehemmiyetini və bir rükn-ü İslâmî olduğunun hikmetini güzel bir surette beyan etmekle birlikdə; hakikatli bir rüyada güzel bir həqiqət beyan edilir.

§137

Bu risalenin Hâtime’sinde اَيُحِبُّ اَحَدُكُمْ اَنْ يَاْكُلَ لَحْمَ اَخٖيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ ayəsi altı derece zemmi zemmetmekle, altı vecihle gıybetten zecrettiğini və mu’cizane və hârika bir i’caz ilə gıybeti hem aklen hem kalben hem insaniyeten hem vicdanen hem fitrətən hem milliyeten mezmum və merdud və çirkin və muzır olduğunu gayet kat’î bir surette, Kur’an’ın i’cazına yakışacaq bir tarzda beyan edir.

§138

Və gıybet, alçakların silahı olduğu cihetle izzet-i nəfs sahibi, bu pis silaha tenezzül edib istimal etmediğine dair denilmişdir:

§139

اُكَبِّرُ نَفْسٖى عَنْ جَزَاءٍ بِغِيْبَةٍ ۞ فَكُلُّ اِغْتِيَابٍ جَهْدُ مَنْ لَا لَهُ جَهْدٌ

§140

YİRMİ ÜÇÜNCÜ MEKTUP:

§141

Bu məktubun bir neçə mebhası var. O biri mebhaslara bedel latîf və manidar bir tək mebhas eynilə yazıldı. Belə ki:

§142

Ahsenü’l-kasas olan kıssa-i Yusuf’un (as) hâtimesini haber veren تَوَفَّنٖى مُسْلِمًا وَ اَلْحِقْنٖى بِالصَّالِحٖينَ âyetinin ulvi və latîf və müjdeli və i’cazkârane bir nüktesi şudur ki:

§143

Sair ferahlı, saadetli kıssaların âhirindeki zeval və firak haberinin acıları və elemi; kıssadan alınan hayalî ləzzəti acılaştırır, kırır. Bâhusus kemal-i ferah və saadet içinde bulunduğunu ihbar ettiği hengâmda mevtini, firakını haber vermək daha elemlidir. Dinleyenlere “Eyvah!” dedirtir.

§144

Halbuki bu ayə, kıssa-i Yusufiyenin en parlak kısmı ki: Aziz-i Mısır olması, peder və validesiyle görüşmesi və kardeşleriyle sevişip tanışması olan dünyaca en saadetli və ferahlı bir hengâmda, Hazret-i Yusuf’un (as) mevtini belə bir surette haber verir və deyir ki:

§145

“Şu ferahlı və saadetli vaziyetten daha saadetli, daha parlak bir vaziyete mazhar olmaq üçün Hazret-i Yusuf aleyhisselâm, Cənabı-Haqq’tan vefatını istedi və vefat etti, o saadete mazhar oldu. Demək o dünyevî, ləzzətli saadetten daha cazibedar bir saadet və daha ferahlı bir vaziyet kabrin arkasında vardır ki Hazret-i Yusuf aleyhisselâm kimi hakikatbîn bir zat, o gayet ləzzətli bir vaziyet içinde, gayet acı olan mevti istedi, tâ o biri saadete mazhar olsun.”

§146

İşte Kur’an-ı Hakîm’in bu belâgatına hayran ol, bak ki Kıssa-i Yusuf’un (as) hâtimesini ne surətlə haber verdi. O haberi dinleyenlere elem və esef deyil; bəlkə bir müjde, bir sürur ilâvə edir.

§147

Hem irşad edir ki: Kabrin arkası üçün çalışınız! Həqiqi saadet və ləzzət ondadır.

§148

Hem Hazret-i Yusuf aleyhisselâmın âlî sıddıkıyetini gösterir və dir: “Dünyanın en parlak və en sürurlu haleti də ona gaflet vermir, onu meftun etmir; yenə âhireti istəyir.”

§149

YİRMİ Dördüncü MEKTUP:

§150

(Hâşiye[3]) Kainatın tılsım-ı acibini və müşkül muammasının en mühim bir sırrını keşif və halleden bir mektuptur və en mühim bir sualin cavabıdır. Belə ki:

§151

“Esma-i İlahiyenin a’zamlarından olan Rahîm, Kerîm, Vedud’un iktiza ettikleri şefkat-perverane və maslahatkârane və muhabbettarane taltifleri; ne surətlə çox müthiş və muvahhiş olan mevt və adem ilə zeval və firak ilə musibet və meşakkat ilə tevfik edilir?” deyə sualin cavabında, tılsım-ı kainatın üçüncü muammasını halleden və kainattaki daimî faaliyetin muktezasını və esbab-ı mûcibesini gösteren beş remiz ilə və gayelerini və faydalarını ispat eden beş işarə ilə cavab verir.

§152

Bu məktub iki makamdır. Birinci Makamı beş remizdir.

§153

Birinci Remiz: İspat edir ki Sâni’-i Hakîm ne yaparsa haktır. Heç bir şey və heç bir canlı, ona qarşı hak dava edemediğini və “Haksız bir iş oldu.” diyemediğinin sırrını, kat’î bir tarzda ispat edər.

§154

İkinci Remiz: Hayret-nüma, dehşet-engiz, daimî bir suretteki faaliyet-i Rabbaniyenin sırrını və halk və tebdil-i eşyadaki hikmet-i azîmesini beyan edir və en mühim bir muamma-yı yaradılışi halledir.

§155

Üçüncü Remiz: Zevale giden eşya ademe gitmediğini, bəlkə daire-i kudretten daire-i ilme geçtiğini və eşyadaki hüsün və cemale ait istihsan və şeref və makam, esma-i İlahiyeye ait olduğunu gayet güzel bir surette ispat edər.

§156

Dördüncü Remiz: Mevcudatın mütemadiyen tebeddül və tagayyür etmeleri; bir tək sahifede, hər dakikada ayrı ayrı və manidar məktubları yazmak nevinden, sahife-i kainatta esma-i İlahiyenin cilveleriyle yazılan cemal və celal və kemal-i İlahiyenin hədsiz âyâtını, mahdud sahifelerde də hədsiz bir surette yazıldığını ispat edər.

§157

Beşinci Remiz: İki nükte-i mühimmedir.

§158

Biri: Vâcibü’l-vücud’a intisabını iman ilə hisseden adam, hədsiz envar-ı vücuda mazhar olduğunu və hissetmeyen, nihayətsiz zulümat-ı ademe və âlâm-ı firaka maruz bulunduğunu gösterir.

§159

İkinci Nükte: Dünyanın üç yüzü bulunduğunu… Zahir yüzünde, zeval, firak, mevt və adem var lakin esma-i İlahiyenin âyinesi və âhiretin mezraası olan içyüzlerinde, zeval və firak, mevt və adem isə tazelenmek və teceddüddür və bekanın cilvelerini gösteren bir tavzif və terhistir.

§160

BU MEKTUBUN İKİNCİ MAKAMI:

§161

Bir mukaddime ilə beş işarətir.

§162

Mukaddime: Hallakıyet və tasarrufat-ı İlahiyeden gayet azîm bir həqiqəti, muazzam və muhteşem kanunlarla beyan edir. Mesela, bir kuşun tüylü libasını değiştiren Sâni’-i Hakîm, eyni kanunla kainatın suretini kıyamet vaxtında və âlem-i şehadetin libasını haşirde o kanun ilə değiştirir.

§163

Hem bir ağacın ne qədər meyvələri və çiçəkləri bulunur; hər bir çiçeğin o qədər gayeleri, hər bir meyvenin o qədər hikmetleri bulunduğunu gösterir.

§164

Beş işarə isə: Eşya, vücuddan gittikten sonra verdikleri ehemmiyetli beş netice itibarıyla, bir vecihle ma’dum iken beş vecihle mevcud kalır. Belə ki:

§165

Hər bir mevcud, vücuddan gittikten sonra, ifade ettiği manalar və arkasında bâki kalan hüviyet-i misaliyesi, âlem-i misalde mahfuz kalır.

§166

Hem hayatının etvarıyla “mukadderat-ı hayatiye” denilen sergüzeşte-i hayatiyesi âlem-i misalin defterlerinden olan levh-i misalîde yazılır. Ruhanîlere, daimî mevcud bir mütalaagâh olur.

§167

Hem cin və insin amelleri kimi âhiret pazarına və âlem-i âhirete gönderiləcək mahsulatı bâki kalır.

§168

Hem etvar-ı hayatiyeleriyle ettikleri enva-ı tesbihat-ı Rabbaniye bâki kalır.

§169

Hem şuunat-ı Sübhaniyenin zuhuruna medar çox şeyleri arkasında mevcud bırakır, elə gedər.

§170

Bu beş işarəteki beş həqiqəti, kat’î delil hükmünde beş makul və makbul təmsil ilə beyan edər.

§171

YİRMİ Dördüncü MEKTUP’UN BİRİNCİ ZEYLİ:

§172

قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبّٖى لَوْلَا دُعَٓاؤُكُمْ âyetinin mühim bir sırrını beş nükte ilə tefsir edir. Və dua, bir sırr-ı azîm-i bəndəlik olduğunu və kainattan daimî bir surette dərgah-ı rububiyete giden en azîm vesile isə dua olduğunu və duanın azîm təsiri bulunduğunu kat’î ispat etmekle birlikdə; külliyet və devam kesbeden bir dua, kat’iyen makbul olduğuna binaen umum ümmetin Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalama salavat adı ilə dualarının neticesinde, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın ne qədər yüksək bir mertebede olduğunu gösterir.

§173

Duanın da üç nev-i mühimmini zikretmekle birlikdə, beyan edər ki duanın en güzel və en latîf meyvəsi, en leziz və en hazır neticesi şudur ki: Dua eden adam, bilir və dua ilə bildirir ki biri var, onun sesini dinler, derdine derman yetiştirir, ona mərhəmət edər, onun eli hər şeye yetişir. Və bu boş, hâlî dünyada o yalnız deyil; bəlkə bir Kerîm zat var; ona bakar, ünsiyet verir. Onun hədsiz ehtiyacatını yerine getirebilir və hədsiz düşmənlarını def’edə bilər bir zatın huzurunda özünü tasavvur edərək, bir ferah və sürur duyup dünya qədər ağır bir yükü üzerinden atıp “Elhamdülillahi Rabbi’l-âlemîn” deyər.

§174

YİRMİ Dördüncü MEKTUP’UN İKİNCİ ZEYLİ:

§175

Mi’rac-ı Nebevî və Mevlid-i Nebevîye (asm) dair üç mühim suale, gayet mukni və mantıkî və parlak bir cevaptır. Bu zeyl çendan kısadır lakin gayet qiymətlidir. Mevlid-i Nebevîye (asm) iştiyakı olanlar buna çox müştaktırlar.

§176

Hâtimesinde gayet mühim bir düstur-u mantıkî ilə kainatta en böyük ferd-i ekmel və üstad-ı küll və habib-i a’zam, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam olduğunu ispat edər.

§177

YİRMİ BEŞİNCİ MEKTUP:

§178

Sure-i Yâsin’in iyirmi beş âyetine dair iyirmi beş nükte olmaq üzere rahmet-i İlahiyeden istenilmiş lakin daha zamanı gelmediğinden yazılmamışdır.

§179

YİRMİ ALTINCI MEKTUP:

§180

وَاِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللّٰهِ اِنَّهُ هُوَ السَّمٖيعُ الْعَلٖيمُ sırrına dair “Hüccetü’l-Kur’an Ale’ş-şeytan və Hizbihi” adı ilə, iblisi ilzam və ehl-i tuğyanı iskât eden gayet mühim bir mektuptur.

§181

Bu məktubun dörd mebhası var.

§182

Birinci Mebhas: Şeytanın en müthiş hücumunu def’etmekle, şeytanı elə bir surette ilzam edər ki içine girerek saklanıp vesvese edəcək bir yer bırakmır. Və o qədər qüvvətli delail-i akliye ilə və kat’î bürhanlarla şeytanı və şeytanın şakirdlerini ilzam edər ki şeytan olmasa idiler imana gelecektiler.

§183

Lakin maatteessüf şeytan-ı cin və insin, gayet çirkin davalarını və desiselerini bütün bütün iptal və def’etmək üçün farazî bir surette onların çirkin fikirlerini zikredip elə iptal edir. Mesela, deyər ki: “Eğer faraza dediğiniz kimi Kur’an kelâmullah olmazsa en âdi və sahte bir kitab olurdu. Halbuki meydandaki âsârıyla göstermiş ki en âlî bir kitaptır.” İşte bu kimi farazî tabiratın, titreyerek yazılmasına mecburiyet hasıl olmuşdur.

§184

Bu mebhasın âhirinde, şeytanın Sure-i قٓ وَ الْقُرْاٰنِ الْمَجٖيدِ in fesahat və selasetine dair bir vesvese və itirazını reddedir.

§185

İkinci Mebhas: Bir insanda, vazife və bəndəlik və zat itibarıyla üç şahsiyet bulunduğunu və o şahsiyetlerin ahlâkı və âsârı bazen birbirine muhalif olduğunu beyan edər.

§186

Üçüncü Mebhas:

§187

يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَاُنْثٰى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَٓائِلَ لِتَعَارَفُوا

§188

âyetinin, hayat-ı içtimaiye-i beşeriyenin münasebatına dair gayet mühim bir sırrını və insanlar, millet millet və kabile kabile yaratılmasının mühim bir hikmetini Yeddi Mesele ilə tefsir edir.

§189

Bu mebhas, milliyetçilere mühim bir tiryaktır. Bu zamanın en müthiş marazına gayet nâfi’ bir ilaçtır. Və sahtekâr hamiyet-füruşların və yalancı milliyet-perverlerin yüzlerindeki perdeyi açar, sahtekârlıklarını gösterir.

§190

Dördüncü Mebhas: Altı sualin cavabında on meseledir.

§191

Birincisi: “Rabbü’l-âlemîn” kelimesinin tefsirinde on səkkiz min âlem dediklerinin hikməti münasibətilə, bir neçə nükte-i Kur’aniye beyan edilir.

§192

İkinci Mesele: “Allah’ı bilmək, varlığını bilmenin gayrıdır.” Muhyiddin-i Arabî, Fahreddin-i Râzî’ye demiş. Ondan murad nedir? Cevabında, gayet mühim bir mesele-i marifetullah beyan edilmişdir.

§193

Üçüncü Mesele: “وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنٖى اٰدَمَ âyetiyle اِنَّهُ كَانَ ظَلُومًا جَهُولًا âyetinin vech-i tevfiki nedir?” deyə sualine, gayet güzel və nurlu mühim bir cevaptır.

§194

Dördüncü Mesele: “ جَدِّدُوا اٖيمَانَكُمْ بِلَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ hikməti nedir?” deyə suale, gayet güzel və nurlu bir cevaptır.

§195

Dördüncü Meselenin Zeyli’nde, vahdaniyetin gayet azîm bir hüccetine və geniş və uzun bir bürhanına muhtasar bir işarətir.

§196

Beşinci Mesele: “Yalnız ‌لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ deyən ‌مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ‌ demeyen ehl-i necat ola bilər mi?” sualine qarşı mühim bir cevaptır.

§197

Altıncısı: Birinci Mebhas’taki şeytanla münazaranın çirkin tabiratlarının sebeb-i zikrini bildirir. Hem mühim bir təmsil ilə hizbü’ş-şeytanı en dar və en muhal və en menfur bir mevkiye sıkıştırır. Meydanı Hizbü’l-Kur’an hesabına zapt edərək, hər bir hal-i Ahmediye (asm) hər bir haslet-i Muhammediye (asm) hər bir tavr-ı Nebevî (asm) o qüvvətli temsile göre birer mu’cize hükmüne geçip nübüvvetini ispat ettiğini gösterir.

§198

Yedincisi: Vehham və zarardan sakınmak üçün bizdən uzaklaşan bazı dostların kuvve-i maneviyelerini teyid üçün və hizmetimizden bazı maksatlarla çekilen və maksatlarının aksiyle tokat yiyenleri, çox misallerden yeddi kiçik misal ilə gösterir ki siperini buraxıb kaçanlar, daha ziyade yaralanırlar.

§199

Sekizincisi: Dirlər ki: “Elfaz-ı Kur’aniye və zikriye və tesbihatların hər birinden, bütün letaif-i insaniye hisselerini istəyirlər. Manaları bilinmezse hisse alınmaz, elə isə tercüme edilse daha iyi deyil mi?” deyə olan müthiş və mugalatalı bu suale qarşı, gayet mühim və ibretli və zevkli bir cevaptır.

§200

Elfaz-ı Kur’aniye və Nebeviye (asm) manalara, camid və ruhsuz libas deyillər; bəlkə hayattar feyiz-âver ciltlerdir. Canlı bir cəsəd soyulsa əlbəttə ölür. Hem lisan-ı nahvî olan elfaz-ı Kur’aniyedeki i’caz və îcaz, həqiqi tercümeye mani olduğunu gösterir.

§201

Dokuzuncusu: “Ehl-i Sünnet və Cemaat olan ehl-i hak dairesinin haricinde ehl-i velayet bulunabilir mi?” sualine, mühim və merak-âver bir cevaptır.

§202

Onuncusu: Kur’an-ı Hakîm’in hizmetinde bulunan bu biçarə Said ilə görüşen və görüşmek arzu eden dostlara mühim bir düsturdur.

§203

YİRMİ YEDİNCİ MEKTUP:

§204

Bu məktub, Risale-i Nur Müellifinin talebelerine yazdığı ayn-ı həqiqət və çox letafetli, güzel məktublarıyla; Risale-i Nur talebelerinin üstadlarına və bazen birbirlerine yazdıkları və Risale-i Nur’un mütalaasından aldıkları parlak feyizlerini ifade eden çox zengin bir məktub olub bu mecmuanın üç dörd misli qədər büyüdüğü üçün bu mecmuaya idhal edilmemişdir. Barla, Kastamonu, Emirdağı Lâhikaları olaraq müstakillen neşredilmişdir.

§205

YİRMİ SEKİZİNCİ MEKTUP:

§206

“Sekiz Mesele” adı ilə səkkiz risaledir.

§207

Birinci Risale Olan Birinci Mesele

§208

Rüya-yı sadıkanın hakikatini və faydasını, gayet güzel və hakikatli “Yedi Nükte” ilə beyan edir. Bu risale hem qiymətlidir hem merak-âverdir.

§209

İkinci Mesele Olan İkinci Risale

§210

“Hazret-i Musa aleyhisselâm, Hazret-i Azrail aleyhisselâmın gözüne tokat vurmuş.” mealindeki bir hadîse dair ehemmiyetli bir münakaşayı kökünden qaldırır və bu nevi hadîslere mülhidler tarafından gelen itirazata bir set çeker. Bu risale küçüktür lakin merak-âverdir.

§211

Üçüncü Mesele Olan Üçüncü Risale

§212

Bu biçarə müflis Said’in ziyaretine gelenlerin ne niyetle görüşmeleri lâzım geldiğini beyan edib sırf Kur’an-ı Hakîm’in dellâlı itibarıyla görüşmek lâzım geldiğini və o görüşmenin mühim faydalarını və Said’in şahsiyetinin hiçliği nazara alınmayacağını, bəlkə dellâlı olduğu mukaddes dükkânın qiymətli cevherlerini nazara almaq lâzım geldiğini “Beş Nöqtə” ilə gayet güzel bir surette ispat etmekle birlikdə; hizmet-i Kur’aniyenin keramatından və inayet-i Rabbaniyeden, mən və bazı qardaşlarım mazhar olduğumuz çox inayetlerden bir neçə vaki və kat’î misalleri zikredir.

§213

Bu risalenin tetimmesinde; risalelerin yazmasında, hususan telifinde və bilhassa Iyirmi Doqquzuncu Məktub’ta tezahür eden hârika bir inayəti beyan edir.

§214

Dördüncü Risale Olan Dördüncü Mesele

§215

Mescidimize iki defa taarruz edildi, âhirki defa da kapadılar. Ondan iki və ya üç sene mukaddem, yenə mübarək bir misafirin gelmesiyle, gayet vahşiyane və zalimane tecavüz edildiyi üçün hər taraftan məndən sual edildi. Belə merak-ı umumîyi tahrik eden bir hâdiseye lâyık cavab vermək üçün Eski Said dili ilə “Dört Nöqtə” ilə mühim bir ibretli cevaptır.

§216

Beşinci Risale Olan Beşinci Mesele

§217

Bəyanı Möcüzə Quran’da tekrar ilə اَفَلَا يَشْكُرُونَ ۞ اَفَلَا يَشْكُرُونَ və şükretmeyenleri, otuz bir defa فَبِاَىِّ اٰلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ fermanıyla tehdit ettiğinin sırrını gayet âlî və tatlı və makul və makbul bir surette tefsir edir, insan bir şükür fabrikası olduğunu ispat edir. Kainat bir nemət hazinesi olub şükür isə anahtarı olduğunu; və rızık, onun neticesi və şükrün mukaddimesi bulunduğunu gayet güzel və kat’î bir surette ispat edir.

§218

Deyər tarîk-ı acizlik-mendî, lâzım âmed çâr çîz:

§219

Acizlik-i mutlak, möhtaclıq-ı mutlak, şevk-i mutlak, şükr-ü mutlak ey aziz!

§220

olan düstur-u hakikatteki dördüncü rükün bulunan şükr-ü mutlakın parlak və yüksək hakikatini izah edir.

§221

Altıncı Risale Olan Altıncı Mesele

§222

Hatt-ı Kur’an Mektubat mecmuasında neşredildiğinden buraya dercedilmedi.

§223

Yeddinci Risale Olan Yeddinci Mesele

§224

قُلْ بِفَضْلِ اللّٰهِ وَبِرَحْمَتِهٖ فَبِذٰلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ

§225

âyetinin, Risale-i Nur və hâdimleri hakkındaki mühim bir sırrını “Yedi İşaret” adı ilə, yeddi inayet-i Rabbaniyeyi beyan edir. Və tahdis-i nemət surətində bu inayet-i seb’anın izharına, yeddi makul sebebini beyan edir. Bu inayet-i seb’a-i külliyenin hârikalarına işarəen, öz özünə telif vaxtında iki sahifenin bütün satırları başlarında iyirmi səkkiz elif gələrək, Iyirmi Səkkizinci Məktub’un mertebesine tevafuk ettiğini (Hâşiye[4]) teliften bir zaman sonra muttali olduk.

§226

Bu inayet-i seb’ayı okuyan adam, Risale-i Nur eczalarının ne qədər ehemmiyetli və nazar-ı inayet-i İlahiyede bulunduğunu və himayet-i Rabbaniyede olduğunu biləcək. Bu yeddi inayət külliyedir, cüz’iyatları yetmişi geçer.

§227

Âhirinde, bir sırr-ı inayete ait mahrem bir sualin cavabı vardır. Hâtimesinde, inayet-i seb’adan birincisi olan tevafukata gelen və ya gəlmək ihtimali olan evhamı gayet kat’î bir surette def’edir. O hâtimenin âhirinde də Üçüncü Nükte’de inayet-i hâssa və inayet-i âmmeye dair mühim bir sırr-ı dakik-i rububiyete və ehemmiyetli bir sırr-ı Rahmaniyete işarə edir.

§228

Səkkizinci Risale Olan Səkkizinci Mesele

§229

Altı sualin cavabı olan səkkiz nüktedir.

§230

Birinci Nükte: Tevafuktaki işarat-ı gaybiye, umum Risale-i Nur eczalarında cüz’î küllî bulunduğuna dairdir.

§231

İkinci Nükte: Tevafukatın meziyeti, lafz-ı Celal’den başqa ne üçün Kur’an’da fevkalâde matlub olmadığının sırrını beyan edər.

§232

Üçüncü Nükte: Bir kardeşimizin fazla ihtiyat və cesaretsizliği yerinde olmadığını və bir müftünün Onuncu Söz’e sathî tenkidine qarşı güzel bir cevaptır. (Lakin bu mecmuaya idhal edilmemişdir.)

§233

Dördüncü Nükte: “Meydan-ı haşirde insanlar necə toplanacaklar, çıplak olaraq mı? Hər kəs ahbaplarını görebilir mi? Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamı şefaat üçün necə bulacağız? Hədsiz insanlarla bir tək zat olan Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam necə görüşəcək? Ehl-i cənnət və cehennemin libasları necə olacaq? Və bizə kim yol gösterəcək?” Altı meraklı sualin mukni və makul cavabıdır.

§234

Beşinci Nükte: “Zaman-ı fetrette, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın ecdadı, bir din ilə mütedeyyin mi idiler?” cavabında, güzel bir həqiqət beyan edilir.

§235

Altıncı Nükte: “Hazret-i İsmail aleyhisselâmdan sonra, Peygamber’in (asm) ecdadından peygamber gelmiş midir?” sualine qarşı, gayet mühim bir cevaptır.

§236

Yeddinci Nükte: “Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın peder və validesinin və ceddi Abdülmuttalib’in imanları hakkında en sahih haber hangisidir?” sualine qarşı gayet mühim və makul bir cevaptır.

§237

Səkkizinci Nükte: “Amcası Ebu Talib’in imanı hakkında esahh olan nedir? Cənnətə girebilir mi?” sualine qarşı güzel bir cevaptır.

§238

YİRMİ Doqquzuncu MEKTUP

§239

Doqquz kısımdır. Iyirmi doqquz nükte-i mühimme içinde vardır. O doqquz kısım, kiçik böyük on yeddi risaledir.

§240

Birinci Risale Olan Birinci Kısım

§241

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ ۞ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمٖينَ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ مَالِكِ يَوْمِ الدّٖينِ اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعٖينُ اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقٖيمَ صِرَاطَ الَّذٖينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَا الضَّٓالّٖينَ ۞

§242

هُوَ الَّذٖٓى اَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ اٰيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ اُمُّ الْكِتَابِ وَاُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ… الخ

§243

âyetlerinin bazı sırlarını doqquz nükte ilə tefsir edər.

§244

Birinci Nükte: “Kur’an’a ait və Kur’an’ın esrarı bilinmir və müfessirler hakikatini anlamamışlar.” diyenlere qarşı mühim bir cevaptır.

§245

İkinci Nükte: Kur’an-ı Hakîm’de وَ التّٖينِ وَ الزَّيْتُونِ ۞ وَالشَّمْسِ وَضُحٰيهَا kimi kasemat-ı Kur’aniyedeki mühim bir hikməti beyan edir.

§246

Üçüncü Nükte: Surelerin başlarındaki birer şifre-i İlahiye olan huruf-u mukattaaya dairdir.

§247

Dördüncü Nükte: Kur’an-ı Hakîm’in həqiqi tercümesi kabil olmadığından və manevî i’cazındaki ulviyet-i üslup tercümeye gelmediğinden, mühim bir beyanla, üslub-u Kur’aniyedeki bir lem’a-i i’caziyeyi gösterir.

§248

Beşinci Nükte: “Elhamdülillah” cümlesinin ifade ettiği mananın en kısası, bir satır qədər olduğunu və həqiqi tercümesinin kabil olmadığını gösterir.

§249

Altıncı Nükte: اِيَّاكَ نَعْبُدُ وَاِيَّاكَ نَسْتَعٖينُ deki nun-u mütekellim-i maalgayra dair mühim bir sırrını, nurlu bir hal və hakikatli bir hayal içinde beyan edir.

§250

Yeddinci Nükte: اِهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقٖيمَ ۞ صِرَاطَ الَّذٖينَ اَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ in mühim və nurani sırrının beyanı içinde, bid’aların icadı ne qədər çirkin və zərər olduğunu gösterir.

§251

Səkkizinci Nükte: Şeair-i İslâmiye, hukuk-u umumiye hükmünde olduğuna dair mühim bir sırrını beyan edir.

§252

Doqquzuncu Nükte: Mesail-i şeriatın “taabbüdî” və “makulü’l-mana” olaraq iki kısım olduğunu və taabbüdî kısmı hikmət və maslahatların tebeddülü ilə tagayyür edemediğinin sırrını beyan edər.

§253

Və ezanın faydası, yalnız bir köy ahalisini namaza davet deyil bəlkə kainat sarayında mevcudata qarşı umum mahlukat adına bir ilan-ı tevhid olduğunu beyan edər.

§254

İkinci Risale Olan İkinci Kısım

§255

شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذٖٓى اُنْزِلَ فٖيهِ الْقُرْاٰنُ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدٰى وَ الْفُرْقَانِ

§256

âyetinin bir sırrını, sıyam-ı ramazanın yetmiş hikmetlerinden doqquz hikmetinin beyanıyla o sırr-ı azîmi tefsir edir. O doqquz hikmət, o qədər həqiqi və qüvvətli və cazibedardırlar ki Müslüman olmayan da onları görse oruç tutmak üçün böyük bir iştiyak və bir hevese gəlir. Özünə Müslüman deyip oruç tutmayanların, bu hikmetlere qarşı hacalet və hatalarından ezilmeleri lâzım gəlir.

§257

Üçüncü Risale Olan Üçüncü Kısım

§258

Bəyanı Möcüzə Quran’ın enva-ı i’cazından göz ilə görünəcək kısmının beş altı vechinden bir vechini, yeni bir Kur’an’ı yazmakla göstermeye dairdir. Lillahi’l-hamd, elə bir Kur’an yazıldı. Ümmetçe Hâfız Osman hattıyla makbul Kur’an’ın eyni sahifelerini və satırlarını muhafaza etmekle birlikdə lafzullah, mecmu Kur’an’da iki min səkkiz yüz altı defa tekerrür ettiği halde; nadir və nükteli müstesnalar hariç kalıp mütebâkisi tevafuk ettiğini anladık, sahife və satırlarını tağyir etmedik. Yalnız biz tanzim ettik. O tanzimden hârika bir tevafuk tezahür etti. Yazdığımız Kur’an’ın parçalarını bir kısım ehl-i qəlb görmüş, Levh-i Mahfuz hattına yaxın olduğunu qəbul etmişler.

§259

Bu risale isə tevafukat-ı Kur’aniyeye dair olduğu münasibətilə, sırf bir işarə-i gaybiye olaraq, hiçbirimizin haberimiz olmadan, iptida telif və birinci tesvidinde on bir “Kur’an” kəlməsi; bir tək sahifede, birer satırda, bir sırada hatt-ı müstakim ilə tevafukları, tevafuk-u Kur’aniyedeki lem’a-i i’caziyenin bir şuâı bu risalede bu hârika letafeti gösterdiğini, görenlere kanaat geldi.

§260

Bu Üçüncü Kısmın mütebâki meseleleri ilə Dördüncü Kısım tevafukata dair olduğu üçün tevafukata dair olan fihriste ilə iktifa edilmişdir.

§261

Dördüncü Kısım Olan Dördüncü Risale

§262

Üç nüktedir.

§263

Birinci Nükte: Kur’an’da “Kur’an” kelimesinin çox sırlarından bir sırrını, altmış doqquz âyât-ı azîmede latîf və manidar, sahifeler arkasında birbirine tevafukla baktıklarını və o âyât-ı azîmenin manen birbirinin hakikatini teyid ettiklerini göstermek və tilavet-i Kur’an sevabını və zikir faziletini və təfəkkür bəndəlikini birden kazanmak isteyenlere, evrad nevinden gayet güzel bir hizb-i Kur’anî olaraq yazılmışdır.

§264

İkinci Nükte: Kur’an-ı Hakîm’de “Resul” kelimesinin tekrarındaki esrarın tevafuk cihetiyle birisine işarə üçün yüz altmış âyâttaki “Resul” kəlməsi birbirine tevafukla manidar bakması kimi (Hâşiye[5]) o yüz altmış muazzam ayələr də birbirine bakır. Birbirini teyid və ispat ettiğine işarəen və Kur’an’dan hem kıraat hem zikir hem fikir olmaq üzere bir hizb-i mahsustur. Özünə âlî və tatlı və çox qiymətli və çox faziletli bir vird arzu edenlere mühim bir virddir.

§265

Üçüncü Nükte: Lafzullahın iki min səkkiz yüz altı defa zikrinin çox nükteleri var. İ’caz-ı Kur’an’ın çox şuâlarını gösterir. Bu Üçüncü Nükte də onun dörd şuâ-ı i’cazını gösterir.

§266

Beşinci Risale Olan Beşinci Kısım

§267

اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نُورِهٖ كَمِشْكٰوةٍ فٖيهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ فٖى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ … الخ

§268

âyet-i pür-envarının çox envar-ı esrarından güzel bir nuru, ramazan-ı şerifte bir halet-i ruhaniyede, mühim bir seyahat-i kalbiyede görünmüş və bir derece bu risalede beyan edilmişdir. Bu risale küçüktür lakin çox nurlu və ehemmiyetlidir.

§269

Altıncı Risale Olan Altıncı Kısım

§270

وَلَا تَرْكَنُٓوا اِلَى الَّذٖينَ ظَلَمُوا فَتَمَسَّكُمُ النَّارُ âyetinin mühim bir sırrını və azîm bir hakikatini; ins və cin şeytanlarının və Müslümanlar içine girmiş mülhidlerin və münafıkların altı desiseleriyle altı cihetten hücumlarını altı hakikatle set və reddetmekle, o sırr-ı azîmi tefsir edir.

§271

Birinci Desiseleri: Kur’an hâdimlerini hubb-u câh vasıtasıyla aldatmalarına mukabil, gayet mukni və kat’î bir cevapla susturur.

§272

İkinci Desiseleri: Korku damarıyla, ehl-i hakkı haktan çevirmelerine qarşı, gayet güzel və kat’î bir cevapla tard edilir.

§273

Üçüncü Desiseleri: Tama’ və hırs cihetiyle, ehl-i hidayeti hizmet-i Kur’aniyeden vazgeçirmelerine qarşı, gayet parlak və kat’î bir cevapla reddedilir.

§274

Dördüncü Desiseleri: Asabiyet-i milliyeyi tahrik etmək surətində, həqiqi din kardeşlerinin və hizmet-i Kur’aniyede samimi arkadaşlarının içine yabanilik və ihtilaf atmak və üstadlarından soğutmalarına mukabil, gayet mühim və kat’î elə bir cevaptır ki şeytan-ı insîyi tamamıyla susturduğu kimi sahtekâr milliyetçilerin maskelerini yırtarak, öyleler milletin düşmanları olduklarını və həqiqi milliyet-perverler kimler olduğunu gösterir.

§275

Beşinci Desiseleri: İnsanın en zayıf damarı olan enaniyetini tahrik edib ehl-i hakkı haksızlığa sevk etmək və ehl-i ittihadı ihtilafa düşürmelerine mukabil, qüvvətli və eneleri susturacaq bir cavab verilmişdir.

§276

Altıncı Desiseleri: Tembellik və ten-perverlik və vazifedarlık damarından istifadə suretiyle, Kur’an şakirdlerinin gayretlerini, sadakatlerini, ihlaslarını zedelemek suretindeki hücumlarına qarşı bir cevaptır.

§277

Âhirinde, umum cavabların hülâsası olaraq bu iki ayə ilə Bəyanı Möcüzə Quran mu’cizane cavab verir:

§278

يَٓا اَيُّهَا الَّذٖينَ اٰمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللّٰهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ۞ وَلَا تَشْتَرُوا بِاٰيَاتٖى ثَمَنًا قَلٖيلًا

§279

Bu risalenin âhirinde; iki yaprakta yazıldıktan sonra görülmüş, ihtiyarsız öz özünə gelen latîf və zarif bir tevafuktur ki sıkıntılı esaretimin tam doqquzuncu senesinde telif edilen bu risalenin âhirinde, Iyirmi Doqquzuncu Məktub’un bahsinde iyirmi doqquz nükte bulunması və doqquz kısım olması və bu risale fihristesinde doqquz defa “dokuz” lafzı ilə o məktubdan bahsedilmesi və Birinci Kısım doqquz nükte olması; və ramazanın, burada işarə edilen və İkinci Kısım’da mezkûr hikmetleri doqquz bulunması; və burada işarə edilen və Dördüncü Kısım’da mezkûr “Kur’an” kelimesine dair ayələrin altmış doqquz etmesi; və Kur’an kəlməsi də bu mebhasta iyirmi doqquz gelmesi və lafzullah də doqquz olması; və bu risale də iyirmi doqquz sahifede tamam olması cihetiyle, doqquz defa dokuzlar birbirine tevafuk edərək çox şirin düşmüşdür. Bu risalenin də sırr-ı tevafuktan kiçik lakin parlak bir hissesi var olduğunu gösterir.

§280

Bu doqquz defa dokuzların sırrının, doqquzuncu sene-i esaretimde zuhuru isə inşâallah esaretin doqquzuncu senesinde biteceğine işarî bir beşarettir. Doqquzuncu sene-i esaretimde sıkıntıdan o sene doqquz dişim düştüler, o münasebetle Isparta’ya mezuniyetle getmək o senede oldu.

§281

Hem latîf bir tevafuktur; bu parça də bu sahifede (Hâşiye[6]) doqquz, on doqquz defa gelmişdir. Hem fihristenin Dördüncü Kısmında və bu İkinci Kısmın bazı nüshalarında, aşağıdaki gösterilen tevafuk vardır:

§282

Umum elif yüz on doqquz, umum risaleler də yüz on dokuzdur. Demək, elifler də bir nevi fihristeye işarətir.

§283

Altıncı Kısım Olan Altıncı Risalenin Zeyli:

§284

وَمَا لَنَٓا اَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى اللّٰهِ وَقَدْ هَدٰينَا سُبُلَنَا وَلَنَصْبِرَنَّ عَلٰى مَٓا اٰذَيْتُمُونَا وَعَلَى اللّٰهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ

§285

âyetinin sırrına istinaden, dünyanın heç bir usûl və kanununa tatbik edilmeyen, vicdansız insanların bizə qarşı tecavüzatına səbir ilə və Hakk’a təvəkkül ilə birlikdə; istikbalde geləcək nefret və tahkirden sakınmak üçün və istikbal asırları, bu asrın simasına və gayretsiz adamların yüzlerine “Tuh!” dedikleri zaman, tükürükleri yüzümüze gelmemek üçün və ya silmek üçün yazılmış bir lâyihadır. Və Avrupa’nın insaniyet-perver maskesi altında sağır kulaklarını çınlatmak və bu vicdansız gaddarları bizə musallat eden o insafsız zalimlerin görmeyen gözlerine sokmak və bu asırda, yüz min cihetten “Yaşasın cəhənnəm!” dedirten mimsiz medeniyet-perestlerin başlarına vurmak üçün yazılmış bir arzuhal və ehl-i ilhad və bid’atçıları ilzam və iskât edəcək “Altı Sual”dir.

§286

Yeddinci Kısım: İşarat-ı Seb’a

§287

فَاٰمِنُوا بِاللّٰهِ وَرَسُولِهِ النَّبِىِّ الْاُمِّىِّ الَّذٖى يُؤْمِنُ بِاللّٰهِ وَكَلِمَاتِهٖ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ۞ يُرٖيدُونَ اَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلَّٓا اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ

§288

âyetlerinin bir sırrını və mühim bir hakikatini yeddi işarə ilə və yeddi mühim suale yeddi kat’î və qüvvətli cevapla tefsir edir.

§289

Birinci Sual: “Ecnebilerden ihtida edenler, öz dilleriyle şeair-i İslâmiyeyi tercüme edirlər. Âlem-i İslâm’ın onlara qarşı sükûtu və itiraz etmemesi, cevaz-ı şer’î olduğunu göstermez mi?” deyən ehl-i bid’atın sualine qarşı, gayet kat’î və qüvvətli bir cevaptır.

§290

İkincisi: “Frenklerdeki inkılabcılar və feylesoflar, Katolik mezhebinde inkılab yapmakla terakki ettiklerinden, əcəba İslâmiyet’te belə bir inkılab-ı dinî ola bilməz mı?” deyən ehl-i bid’atın sualine qarşı; gayet kat’î, zahir və bâhir və müskit bir cevaptır.

§291

Üçüncüsü: “Avrupa, taassubu bıraktıktan sonra terakki ettiğinden, biz də taassubu bıraksak daha iyi olmaz mı?” deyən ehl-i bid’at və sefahetin sualine qarşı, gayet müskit və mukni və mantıkî bir cevaptır.

§292

Dördüncüsü: “Zaafa uğrayan İslâmiyet’i takviye niyetiyle, qüvvətli olan milliyete mezcetmek və secaya-yı milliyeti şeair-i İslâmiye ilə kuvvetleştirmek, bu asırda daha iyi olmaz mı?” deyə dessas ehl-i dünyanın bu müthiş sualine qarşı, gayet metin bir cevaptır.

§293

Beşincisi: “Bu qədər heyet-i içtimaiye-i beşeriye fesada girmiş və hissiyat-ı diniye zayıflaşmış və şahsî dehalar və harekât, cemaatin şahs-ı manevîsinin icraatına mağlup düşmüş bir zamanda, necə rivayet-i sahihada denildiyi kimi bir neçə sene zarfında, Mehdi dünyayı ıslah edəcək? Halbuki bütün işi hârika olub və bir neçə nebinin mu’cizatı da birlikdə olsa yenə ıslahı çox müşkül görünür.” deyə ehl-i tenkidin sualine qarşı, gayet kavî bir cevaptır.

§294

Altıncısı: Âhir zamanda Hazret-i Mehdi’nin Süfyanî komitesine galebesi, Hazret-i İsa aleyhisselâmın Deccal komitesini dağıtması və şeriat-ı İslâmiyeye tebaiyetine dairdir.

§295

Yedincisi: “Mütefekkirîn-i İslâmiye, Avrupa’nın düsturlarını və fennin kanunlarını bir derece qəbul edib onların usûlüyle onlara qarşı İslâmiyet’i müdafaa ettikleri halde –sən də eskiden belə yapıyordun– indi nədən bütün bütün başqa bir çığır açıp felsefeyi kökünden vurursan? Və fünun-u müsbete dedikleri usûllerinin, Kur’an’ın düsturlarına nazaran çox sathî kaldığını gösterirsən?” deyə çoklar tarafından gelen suale qarşı, gayet hak və hakikatli bir cevaptır.

§296

Səkkizinci Kısım Olan Rumuzat-ı Semaniye

§297

Səkkiz remizdir, yani səkkiz kiçik risaledir. Bu remizlerin esası, ilm-i cifrin mühim bir düsturu və ulûm-u hafiyenin mühim bir anahtarı və bir kısım esrar-ı gaybiye-i Kur’aniyenin mühim bir miftahı olan tevafuktur. İleride müstakillen neşredileceğinden buraya dercedilmedi.

§298

Doqquzuncu Kısım Olan Doqquzuncu Risale

§299

Turuk-u velayet hakkında doqquz telvihtir ki Telvihat-ı Tis’a adı ilə maruf bir risaledir.

§300

Birinci Telvih: Tarîkatın sırrını və mi’rac-ı Ahmedînin (asm) sayesi altında qəlb ayağıyla bir seyr ü sülûk-u ruhanî neticesinde; zevkî və halî və bir derece şuhudî həqiqətlər-i imaniye və Kur’aniyeye mazhariyet olduğunu beyan edib insanın mahiyet-i câmiasında ağıl necə ki hədsiz fünuna istidadı və ıttılaı cihetiyle mahiyeti inkişaf etmiş və o surətlə işlettirilmiş, qəlb də onun kimi bu âlemin bir harita-i maneviyesi və çox kemalâtın bir çərdəyi hükmünde olduğundan tarîkat cihetiyle onu işlettirmek və kemalâtına sevk etmək olduğunu ispat edər.

§301

İkinci Telvih: Qəlbin işlemesi, zikir və təfəkkürle olduğunu və işlemesinin mehasininden hayat-ı dünyeviyenin medar-ı saadeti olan birisini beyan edər.

§302

Üçüncü Telvih: Velayet, bir hüccet-i risalet; və tarîkat, bir bürhan-ı şeriat olduğunu və onun kıymetini takdir etmeyen, ne qədər hasarete düşdüyünü beyan edər.

§303

Dördüncü Telvih: Meslek-i velayet çox kolay olmakla birlikdə çox müşkülatlı, çox qısa olmakla birlikdə çox uzun, çox qiymətli olmakla birlikdə çox hatarlı, çox geniş olmakla birlikdə çox dar olduğunu və âfakî və enfüsî iki yol ilə sülûk edildiğini beyan edər.

§304

Beşinci Telvih: Vahdetü’l-vücud və vahdetü’ş-şuhudun mahiyetini beyan edərək, ehl-i sahvın və ehl-i veraset-i nübüvvetin âlî meşrebinin rüçhaniyetini ispat edər.

§305

Altıncı Telvih: Velayet yolları içinde en güzeli və en müstakimi, sünnet-i seniyeye ittiba olduğunu və velayetin esaslarının en mühimmi, ihlas; və en keskin qüvvəti, muhabbet olduğunu beyan edərək; bu dünya dârü’l-hizmet olduğundan və dâr-ı ücret və mükâfat olmadığından tarîkatın lezaizini və ezvak və keramatını kasden tələb etməmək lâzım geldiğini beyan edər.

§306

Yeddinci Telvih: Tarîkat və həqiqət, şeriatın hâdimlerinden olduğunu; tarîkat və həqiqətin en yüksək mertebeleri, şeriatın cüzleri bulunduğunu; tarîkat və həqiqət, vesilelikten çıkmamak və daima şeriata tebaiyette kalmak lüzumunu beyan edib “Sünnet-i seniye və ahkâm-ı şeriat haricinde evliya bulunabilir mi?” deyə suale, merak-âver bir cavab verir.

§307

Səkkizinci Telvih: Tarîkatın səkkiz varta-i mühimmesini beyan edər.

§308

Doqquzuncu Telvih: Tarîkatın çoxlu semeratından gayet şirin və güzel doqquz adedini beyan edər.

§309

Bu risale ehl-i tarîk olana və olmayana bir iksir-i a’zamdır və bir tiryak-ı enfa’dır.

§310

ZEYL

§311

En qısa və selim və en müstakim bir tarîkın esasını “Dört Hatve” adı ilə, tezkiye-i nəfsin və tekemmül-ü ruhun medarı olan dörd mühim dersi verir.

§312

Otuzuncu MEKTUP

§313

Matbu Arabî İşaratü’l-İ’caz tefsiridir.

§314

Otuz BİRİNCİ MEKTUP

§315

Otuz bir Lem’a’dır.

§316

Otuz İKİNCİ MEKTUP

§317

Öz özünə manzum tarzını alan matbu “Lemaat” risalesidir. Eyni zamanda “Otuz İkinci Lem’a” olub Sözler mecmuasının âhirinde neşredilmişdir.

§318

Otuz ÜÇÜNCÜ MEKTUP

§319

Marifet-i İlahiyeye pencereler açan “Otuz Üç Pencereli Risale” olub bir cihette “Otuz Üçüncü Söz” olduğundan Sözler mecmuasında neşredilmiş, buraya dercedilmemişdir.

§320

İŞARAT-I GAYBİYE HAKKINDA BİR TAKRİZ:

§321

HAKİKAT ÇEKİRDEKLERİ:

§322

MEDİNE-İ MÜNEVVERE’DE BULUNAN MÜHİM BİR ÂLİMİN RİSALE-İ NUR HAKKINDA YAZDIĞI BİR MANZUME:

§323

On İKİ SENE EVVEL YAZILMIŞ Və SİKKE-İ TASDİK-İ GAYBÎ MECMUASINDA DERCEDİLMİŞ MÜHİM BİR MEKTUPTAN BİR PARÇADIR:

§324

FİHRİST:

§325

HAKİKAT IŞIKLARI:

§326

***

§327

[1] Hâşiye: Asıl nüshasına göredir.

§328

[2] Hâşiye: Asıl nüshasına göredir.

§329

[3] Hâşiye: Bu Məktub’un mesailini bir derece ihsas etmək arzu edildiğinden fihristiyet ihtisarı muhafaza edilmedi, uzun oldu.

§330

[4] Hâşiye: Asıl nüshasına göredir.

§331

[5] Hâşiye: Bu risalenin, o mukaddes iki kelimenin i’cazî tevafuklarından bahsi ayn-ı həqiqət olduğuna delil, o dördüncü risalede bütün o iki kelimenin tevafuk etmesidir. Hər bir ayə ayrı və satır başında yazılmasından, umum o iki mukaddes kəlmələr tevafuk etmişlerdir.

§332

[6] Hâşiye: Asıl nüshasına göredir.

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol