(Hâşiye )
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Sikke-i Tasdik-i Gaybî
Sikke-i Tasdik-i Gaybi Səkkizinci Ləma
Bu risale içindeki imzalar ilə gösterildiyi kimi hizmet-i Kur’aniyedeki arkadaşlarıma iştirakim var. Bir kısmı mənim imzam iledir. Bir kısmı onların tasvip və istihracıyla və tasdikleriyle olduğundan, mənə ait haddimden fazla hisseyi onların hatırı üçün sükût ilə qəbul ettim. Yoxsa bu risalenin başında söylediyim kimi bunda elə bir hisse-i şerefe hakkım yoxdur. On sene mukaddem, o kaside-i gaybiyeyi gördükçe mənə manevî bir ihtar kimi “Dikkat et!” deyə kalbime gelirdi. O hatırayı iki cihetle dinlemiyordum:
Birincisi: Mənim kimi ehemmiyetli ömrü şan və şeref perdesi altında hubb-u câh zehiriyle zehirlenip öldüğü üçün yeniden bu surətlə nefs-i emmareye digər bir şeref kapısı açmak istememekti.
İkinci cihet: Bu muannid zamanda, bedihî davaları və zâhirî hüccetleri qəbul etmeyenlere qarşı, belə işarat-ı gaybiye nevinden hodfüruşane bir tarzda izhar etmək hoşuma gitmemekti.
En nihayet esaretimin səkkizinci senesinde, en işkenceli və en sıkıntılı bir zamanda gayet qüvvətli bir teselli və teşvike möhtac olduğumuzdan mənə ihtar edildi ki: “Bunu, tahdis-i nemət və bir şükr-ü manevî nevinden izhar et. Hem korkma, kanaat verəcək derecede kuvvetlidir.”
Bu izharda en mühim maksadım, esrar-ı Kur’aniyeye ait olan risalelerin makbuliyetine Gavs-ı A’zam’ın imza basması nevinden olduğudur.
İkinci maksadım; o kudsî üstadımın kerametini izhar etmekle, keramat-ı evliyayı inkâr eden mülhidleri iskât edib hizmet-i Kur’aniyeye fütur verəcək çox esbaba maruz və çox avâika hedef olan arkadaşlarımın kuvve-i maneviyesini takviye və şevklerini tezyid və füturlarını izale etmək idi.
Mənim üçün bir nevi hodfüruşluk nevinden olduğu üçün ehemmiyetli zarardır. Lakin o zararımı, o kudsî üstadım və arkadaşlarım hatırı üçün qəbul ettim.
Bu “Keramet-i Gavsiye Risalesi” tedricen istihraç edildiyi üçün bir neçə parça və tetimmelere inkısam etti. Gittikçe birbirini tenvir və teyid ettikçe vuzuh peyda edir. İşaretin bazısında zaaf varsa da sair arkadaşlarının ittifakından aldığı qüvvət, o zaafı izale edər.
* * *
Səbri, Süleyman, Bekir, Galib və Tevfik’in fıkrasıdır. Hem Hüsrev, Hâfız Ali və Re’fet və Âsım’ın və Kuleönü’nden Mustafaların fıkrasıdır.
Latîf və müjdeli bir tefe’ül:
Üstad, Galib və Süleyman, Ümmi Sinan divanında mesleğimize və Sözler’e dair tefe’ül edildi, bu beyitler çıktı. Baktık “Sözler” lafzı, bütün divanında yalnız bu kafiyelerde görünür. Demək Sözler “hak söz” hem “nur söz” olur.
Derim ki yardımcım Allah
Şefaatçim Resulullah
Ki bürhanım Kitabullah
Budur bendeki hak söz
Sənin kapında kul çoktur
Hesabı, haddi heç yoxdur
Velâkin bir də yoxdur
Sinan-ı Ümmi kimi nur söz
* * *
(Şeyh-i Geylanî’nin özündən səkkiz yüz sene sonra, gayb-aşina gözüyle haber verdiyi bir hâdise-i Kur’aniyedir.)
Bəyanı Möcüzə Quran’ın hizmetindeki kudsiyete, kerametkârane səkkiz yüz küsur sene evvel “Gavs-ı A’zam” unvanıyla bihakkın iştihar eden Kutb-u A’zam Şeyh-i Geylanî
نَظَر۟تُ بِعَي۟نِ ال۟فِك۟رِ فٖى حَانِ حَض۟رَتٖى .. حَبٖيبًا تَجَلّٰى لِل۟قُلُوبِ فَجَنَّتِ
fıkrasıyla başlayan kasidesinin âhirinde “Mecmuatü’l-Ahzab”ın birinci cildinin beş yüz altmış ikinci sahifesinde, beş satırla bu zamanda hizmet-i Kur’aniyedeki heyete və başında bulunan Üstadımıza beş vecihle bakır və gösterir. İşte o beş satır şudur:
تَوَسَّل۟ بِنَا فٖى كُلِّ هَو۟لٍ وَشِدَّةٍ اَغٖيثُكَ فِى ال۟اَش۟يَاءِ دَه۟رًا بِهِمَّتٖى
اَنَا لِمُرٖيدٖى حَافِظًا مَا يَخَافُهُ وَاَح۟رُسُهُ فٖى كُلِّ شَرٍّ وَ فِت۟نَةٍ
مُرٖيدٖى اِذَا مَا كَانَ شَر۟قًا وَ مَغ۟رِبًا اَغِث۟هُ اِذَا مَا سَارَ فٖى اَىِّ بَل۟دَةٍ
فَيَا مُن۟شِدًا نَظ۟مٖى فَقُل۟هُ وَلَا تَخَف۟ فَاِنَّكَ مَح۟رُوسٌ بِعَي۟نِ ال۟عِنَايَةِ
وَكُن۟ قَادِرِىَّ ال۟وَق۟تِ لِلّٰهِ مُخ۟لِصًا تَعٖيشُ سَعٖيدًا صَادِقًا بِمُحَبَّتٖى
Beşinci satırdan sonra gelen hâtime-i kaside:
وَ جَدّٖى رَسُولُ اللّٰهِ اَع۟نٖى مُحَمَّدًا اَنَا عَب۟دُ ال۟قَادِرِ دَامَ عِزّٖى وَ رِف۟عَتٖى
İşte evvelki beş satırda, beş vecihle və beş tevafukla indi hizmet-i Kur’aniyenin başında bulunanı gösterir.
Birinci vecih: Âhirdeki satırda تَعٖيشُ سَعٖيدًا adını sarahatle haber vermekle birlikdə, maişet hususunda izzət və saadetle geçineceğini haber verir. Bəli hocamız, küçüklüğünden beri möhtaclıq-ı haliyle istiğna-yı tam ilə birlikdə, maişet hususunda en mesud bir zattır.
İkinci vecih: Eyni satırın başında وَكُن۟ قَادِرِىَّ ال۟وَق۟تِ fıkrasıyla o müridine dir ki: “Vaxtın Abdülkadirîsi ol.” Bu قَادِرٖى kelimatı, hesab-ı ebcedî ilə üç yüz iyirmi beş (325) edər. Üstadımızın lakabı “Nursî” olduğu cihetle “Nursî”nin makam-ı ebcedîsi üç yüz iyirmi altı (326) edir. Bir tək fark var. O tək eliftir. Min manasında “elf”e remzeder. Demək min üç yüz iyirmi beşte (1325) Şeyh-i Geylanî’ye mensup bir zat, Şeyh-i Geylanî tarzında həqiqət-i Kur’aniyeyi müdafaa etmeye çalışacaq. Hakikaten Üstadımız, min üç yüz iyirmi altı (1326) senesinde –Hürriyet’in ikinci senesi– mücahede-i maneviyeye atılmışdır.
Üçüncü vecih: Onun iki ismi var: “Said” “Bediüzzaman.” Bu iki ismin mecmuunun makam-ı ebcedîsi “Ez-zaman”daki şedde sayılmazsa üç yüz iyirmi doqquz (329) edir. İki “dal” bir sayılsa üç yüz iyirmi beş (325). Eynilə كُن۟ قَادِرِىَّ ال۟وَق۟تِ deki muhatap o olmasına işarə edir bəlkə delâlet edir. Əgər اَلزَّمَان۟ daki okunmayan elif-lâm sayılsa kaideten قَادِرٖى ye də bir elif-lâm dâhil olmaq lâzım gəlir. Çünki tarif üçün muzafünileyh kalktıktan sonra elif-lâm lâzım gəlir, o halde də müsavi olurlar.
Dördüncü vecih: Bu beş satırda Hazret-i Şeyh, istikbalde bir müridine teminat verir. قُل۟ وَلَا تَخَف۟ “Korkma, sözlerini selə!” dir. “Sen şark və garba gidəcəksən, çox fitnelere və şerlere girip umumunda esbab-ı âdiyenin fevkinde bir tarz ilə kurtularak mahfuz kalacaqsan.” Bəli, bu hizmet-i Kur’aniye içindeki zat, hakikaten esaretle şarka gitti. Və yenə acib bir esaretle Asya’nın garbında on doqquz sene kaldı. Hazret-i Şeyh’in dediyi kimi çox şehirleri gəzdi. Mücahedesi Sözler’ledir.
قُل۟ وَلَا تَخَف۟ hükmüyle, çekinmeyerek Hazret-i Şeyh’in dediyi kimi yapmış. Iyirmi sene zarfında iyirmi fitne və mehalik-i azîmeye düştüğü halde, bir hıfz-ı gaybî ilə Hazret-i Şeyh’in dediyi kimi mahfuz kalmış. Hem fevka’l-me’mul, bir gurbet diyarında fevkalâde inayete mazhariyeti o dereceye gelmiş ki bir risale sırf o inayatın ta’dadında yazılmışdır. Hazret-i Gavs’ın dediyi kimi biz onun etrafında مَح۟رُوسٌ بِعَي۟نِ ال۟عِنَايَةِ fıkrasının mealini gözümüzle görürük.
Beşinci vecih: Üstadımız özü söylür ki:
Mən səkkiz doqquz yaşında iken, bütün nahiyemizde və etrafında ahali Nakşî tarîkatında və oraca meşhur Gavs-ı Hizan adı ilə bir zattan istimdad ederken mən, akrabama və umum ahaliye muhalif olaraq “Yâ Gavs-ı Geylanî!” derdim. Çocukluk itibarıyla elimden bir ceviz kimi ehemmiyetsiz bir şey kaybolsa “Yâ Şeyh! Sənə bir Fatiha, sən mənim bu şeyimi buldur.” Acibdir və yemin edirəm ki min defa belə Hazret-i Şeyh, himmet və duasıyla imdadıma yetişmiş. Onun üçün bütün hayatımda umumiyetle Fatiha və ezkâr ne qədər okumuş isem, Zat-ı Risalet’ten (asm) sonra Şeyh-i Geylanî’ye hədiyyə edilirdi. Mən üç dörd cihetle Nakşî iken Kādirî meşrebi və muhabbeti məndə ihtiyarsız hükmedirdi. Lakin tarîkatla iştigale, ilmin meşguliyeti mani olurdu.
Sonra bir inayet-i İlahiye imdadıma yetişip gafleti dağıttığı bir zamanda, Hazret-i Şeyh’in “Fütuhu’l-Gayb” namındaki kitabı hüsn-ü tesadüfle elime geçmiş. Iyirmi Səkkizinci Məktub’ta beyan edildiyi kimi Hazret-i Şeyh’in himmet və irşadıyla Eski Said (ra) Yeni Said’e inkılab etmiş. O Fütuhu’l-Gayb’ın tefe’ülünde en evvel bu fıkra çıktı:
اَن۟تَ فٖى دَارِ ال۟حِك۟مَةِ فَاط۟لُب۟ طَبٖيبًا يُدَاوٖى قَل۟بَكَ
Yani “Ey biçarə! Sən Dârülhikmeti’l-İslâmiyede bir aza olmaq cihetiyle güya bir hekimsin, ehl-i İslâm’ın manevî hastalıklarını tedavi edirsən. Halbuki en ziyade hasta sensin. Sən evvel özünə tabip ara, şifa bul; sonra başkasının şifasına çalış.”
İşte o vaxt, o tefe’ül sırrıyla, maddî hastalığım kimi manevî hastalığımı da kat’iyen anladım. O Şeyhime dedim: “Sen tabibim ol.” Elhak, o tabibim oldu. Lakin olduqca şiddətli ameliyat-ı cerrahiye yaptı. “Fütuhu’l-Gayb” kitabında “Yâ gulam!” tabir ettiği bir talebesine çox müthiş ameliyat-ı cerrahiye yapır. Mən özümü o gulam yerine vaz’ettim. Lakin olduqca şiddətli hitap edirdi. “Eyyühe’l-münafık!” “Ey dinini dünyaya satan riyakâr!” deyə deyə yarısını ancaq okuyabildim. Sonra o risaleyi terk ettim. Bir hafta bakamadım. Lakin ameliyat-ı cerrahiyenin arkasından bir ləzzət geldi; iştiyak ilə o mübarək eseri acı tiryak kimi və ya sulfato kimi içtim. Elhamdülillah kabahatlerimi anladım, yaralarımı hissettim, gurur bir derece kırıldı.
Hocamızın sözü bitti.
İşte hocamızın bu macera-yı hayatiyesi gösterir ki Hazret-i Şeyh’in müteveccih olduğu və ehemmiyetle bahsetdiyi və istikbalde geləcək müridi bu olmaq üçün qüvvətli bir ihtimaldir. Hazret-i Şeyh’in vefatından sonra hayatta oldukları kimi tasarrufu ehl-i velayetçe qəbul edilen üç evliya-yı azîmenin en a’zamı, o Hazret-i Gavs-ı Geylanî’dir. Və demiş:
اَفَلَت۟ شُمُوسُ ال۟اَوَّلٖينَ وَ شَم۟سُنَا اَبَدًا عَلٰى فَلَكِ ال۟عُلٰى لَا تَغ۟رُبُ
fıkrasıyla ba’de’l-memat dua və himmetiyle müridlerinin arkasında və önünde bulunmasıyla, belə hârika keramet-i acibe ilə meşhur bir zat, əlbəttə belə bir zamanda qiymətli bir hizmet-i Kur’aniye bir müridinin vasıtasıyla olacağını onun görmesi və göstermesi şe’nindendir. Hazret-i Şeyh’in bahsetdiyi ehemmiyetli müridi və talebesi və himaye-gerdesi olan şahıs; binden sonra, on dördüncü asırda geleceğine bir îmadır.
Süleyman, Səbri, Zekâi, Âsım, Re’fet, Ali, Ahmed Hüsrev, Mustafa Efendi, Rüşdü, Lütfü, Şamlı Tevfik, Ahmed Galib, Zühdü, Bekir Bey, Lütfü, Mustafa, Mustafa, Mesud, Mustafa Çavuş, Hâfız Ahmed, Hacı Hâfız, Mehmed Efendi, Ali Rıza (r. aleyhim)
* * *
اَنَا لِمُرٖيدٖى fıkrasında مُرٖيدٖى “Molla Said” kelimesine tam tevafuk edir. Yalnız bir elif fark var. Elif isə kaide-i sarfiyece “elfün” okunur. Elfün isə bindir. Demək min iki yüz doksan dörtte (1294) dünyaya geləcək bir müridi, bu مُرٖيدٖى lafzında muraddır. Çünki لِمُرٖيدٖى də lâm sayılsa iki yüz doksan dörd (294) edər ki bir tək fark ilə Said’in tarih-i veladetine tevafuk edər. Esas Arabî sayılsa fark yoxdur. Lâmsız مُرٖيدٖى isə iki yüz altmış dörd (264) edər. “Molla Said” də iki yüz altmış beş (265) edər. “Molla”daki elif, bine işarə olduğu üçün mütebâkisi iki yüz altmış dörd (264) kalır.
Elhasıl: Bu zamanda dellâl-ı Kur’an və hâdim-i Furkan olan o adamın iki ismi və iki lakabı var. “El-Kürdî” lakabı ilə “Molla Said” ismi
اَنَا لِمُرٖيدٖى fıkrasında zâhir görünür. “Nursî” lakabıyla “Bediüzzaman Said” ismi كُن۟ قَادِرِىَّ ال۟وَق۟تِ fıkrasında aşikâr görünür. Hattâ hizmet-i Kur’aniyede en mühim bir arkadaşı və hâlis bir talebesi olan Hulusi Bey’e لِلّٰهِ مُخ۟لِصًا تَعٖيشُ سَعٖيدًا صَادِقًا بِمُحَبَّتٖى fıkrasında işarə olduğu kimi digər bir kısım talebelerine işarəler var.
Risale-i Nur talebeleri adına
Rüşdü, Hüsrev
* * *
Hazret-i Şeyh-i Geylanî, hizmet-i Kur’aniyeye nazar-ı dikkati celbetmek və o hizmet-i Kur’aniye âhir zamanda dağ kimi böyük bir hâdise olduğuna işarə üçün kerametkârane bu hizmette istidat və liyakatimin çox fevkinde bulunması və fedakâr, çalışkan kardeşlerimle çalışdığımıza fazilet noktasından deyil bəlkə sebkatiyet noktasından ismimi bir derece göstermesi məni epey zamandır düşündürürdü. Əcəba bunun izharında manevî bir zərər mənə terettüp edər, bir gurur, bir hodfüruşluk getirir deyə səkkiz on senedir tevakkuf ettim. Bugünlerde izhara bir ihtar hissettim.
Hem kalbime geldi ki: Hazret-i Şeyh mənə bir pâye vermedi. Bəlkə Said isminde bir müridim mühim bir hizmette bulunacaq, fitne və belalardan izn-i İlahî ilə və Şeyh’in duasıyla və himmetiyle mahfuz kalacaq.
Hem uzaq yerde taşlar görünmez, dağlar görünür. Demək səkkiz yüz sene bir mesafede görünen, hizmet-i Kur’aniyenin şâhikasıdır; yoxsa Said kimi karıncalar deyil. Madam ki bu keramet-i Gavsiyeyi ilan və izharından, Kur’an şakirdlerinin və hizmetkârlarının şevki artır, əlbəttə arkalarında Şeyh-i Geylanî kimi kahramanlar kahramanı zatlar himmet və dualarıyla və izn-i İlahî ilə himaye ettiklerini bilseler şevk və gayretleri daha artar.
Elhasıl: Bunu, kardeşlerimi fazla şevke və ziyade gayrete getirmek üçün izhar ettim. Əgər kusur etmiş isem Cənabı-Haqq affetsin.
اِنَّمَا ال۟اَع۟مَالُ بِالنِّيَّاتِ
…
Elhasıl: Bu acib kasidesinin âhirindeki bu beş beyitte beş kəlmə, medar-ı nazar-ı Şeyh və mahall-i hitab-ı Gavsîdir. Və o beş kəlmə isə لِمُرٖيدٖى və مُرٖيدٖى və مُن۟شِدًا və قَادِرٖى və سَعٖيدًا lafızlarıdır. Said’in də iki lakabı olan Nursî, El-Kürdî; iki ismi Molla Said, Bediüzzaman bu beş kelimede bulunur. Hazret-i Gavs’ın medar-ı teveccüh və hitabı olan bu beş kelimesinde, aşikâr bir surette, mezkûr iki isim və lakap, ilm-i cifir kaidesinde makam-ı ebced ilə görünmesi şübhə bırakmır ki Hazret-i Şeyh, kasidesinin âhirinde onunla konuşur, ona teselli verib teşci edir. وَال۟عَاقِبَةُ لِل۟مُتَّقٖينَ sırrıyla muvaffakiyetine teminat verir.
لَا يَع۟لَمُ ال۟غَي۟بَ اِلَّا اللّٰهُ وَاللّٰهُ اَع۟لَمُ بِالصَّوَابِ
فَيَا مُن۟شِدًا نَظ۟مٖى fıkrasında نَظ۟مٖى kəlməsi, makam-ı ebcedîsi min (1000) olub رِسَالَةُ النُّورِ iki farkla, رَسَائِلُ كِتَابِ النُّورِ un (iki medde sayılmazsa və şedde də lâm sayılsa) makam-ı ebcedîsi yenə bindir. Demək فَيَا مُن۟شِدًا نَظ۟مٖى فَقُل۟هُ وَلَا تَخَف۟ fıkrasının meal-i gaybîsi şudur ki: يَا مُؤَلِّفَ رِسَالَةِ النُّورِ جَاهِد۟ بِهَا فَقُل۟ وَلَا تَخَف۟ Yani “Korkma, sözlerini selə, neşrine çalış!”
وَال۟عِل۟مُ عِن۟دَ اللّٰهِ
Amma فَقُل۟هُ وَلَا تَخَف۟ fıkrasında şâyan-ı hayret bir tevafuk var ki: İlm-i cifir kaidesiyle makam-ı ebcedîsi min üç yüz otuz iki (1332) edər. Bu halde يَا مُن۟شِدًا نَظ۟مٖى فَقُل۟هُ وَلَا تَخَف۟ meal-i gaybîsi “Yâ Risaletü’n-Nur və Sözler sahibi! Mənə bak. Gafil davranma! Min üç yüz otuz ikide mücahedeye başla; Sözleri korkma yaz, selə!” Filhakika Said (ra) Hürriyet’ten sonra az bir zamanda mücahedesinde tevakkuf etmiş isə min üç yüz otuz ikide İşaratü’l-İ’caz’ı telif ilə birlikdə Eski Said’den sıyrılmak niyet edib Yeni Said surətində bütün qüvvəti ilə mücahede-i maneviyeye başlayıp iki üç sene sonra da Dârülhikmeti’l-İslâmiyede bir iki sene Hazret-i Gavs-ı Geylanî’nin bu vasiyetini və emrini imtisal edərək envar-ı Kur’aniyeyi neşretmiş. Lillahi’l-hamd, indiyə qədər devam edir.
Bu şâyan-ı hayret fıkrada cây-ı dikkat bu nöqtə var ki Hazret-i Gavs, doğrudan doğruya altıncı asırdan bu asrımıza bakır. O altıncı asrın âhirlerinde Hülâgu felaketi kimi feci, dehşetli, meşhur fitnenin çox elîm və feci və kuburdaki emvatı ağlattıracaq derecede dehşetli bir nev’i, bu on dördüncü asırda bulunur. Bu iki asır birbirine tevafuk edir ki Hazret-i Şeyh ondan buna bakır.
Risale-i Nur talebeleri adına
Re’fet, Hüsrev, Hâfız Ali, Səbri
* * *
Birinci Nöqtə: Hazret-i Gavs’ın kasidesinin başında bu beş satırdan evvel; acib, çox garib, çox beliğ, nazdarane tahdis-i nemət surətində bir dava-yı iftiharkârane ifade eden iki sahifelik kasidesindeki hârika davasına delil olaraq bir keramet-i bâhireyi âdeta mu’cizeye yaxın bir hârikayı göstermek lâzım gelirdi. İşte o akılları hayrette bırakan mertebeye lâyık olduğunu gösterir bir keramet izhar etti ki səkkiz yüz sene bir mesafede Cənabı-Haqqın izniyle, i’lamıyla zamanımızı tafsilatıyla görür tarzında, bizim kimi âciz, zayıf talebelerine ders verib teşvik edər. İşte Hazret-i Gavs’ın davasına bu ihbar-ı gaybîsi en bâhir bürhan olduğu kimi Risale-i Nur’un eczalarının hakkaniyet və ulviyetine bir hüccet-i kātıa hükmündedir. Bəli Hazret-i Şeyh, bu kasidesiyle Sözler’in hakkaniyetini imza edir.
İkinci Nöqtə: Ehl-i tarîkat və həqiqətçe müttefekun aleyh bir esas var ki: Tarîk-i Hak’ta sülûk eden bir insan, nefs-i emmaresinin enaniyetini və serkeşliğini kırmak üçün lâzım gəlir ki nazarını nəfsindən kaldırıp şeyhine hasr-ı nazar ede ede tâ fena fi’ş-şeyh hükmüne gəlir. “Mən” dediyi vaxt, şeyhinin hissiyatıyla konuşur və hâkeza… Tâ fena fi’r-resul, fenafillaha qədər gedər.
Mesela, necə ki gayet fedakâr və sadık bir hizmetkâr, bir yaver, efendisinin hissiyatıyla güya özü özünün efendisidir və padşahıdır kimi konuşur. “Mən belə istəyirəm.” deyər; yani “Mənim seyyidim, üstadım, sultanım belə istəyir.” Çünki özünü unutmuş, yalnız onu düşünür. “Belə emredir.” deyər.
Elə də Gavs-ı Geylanî, o hârika kasidesinin tazammun ettiği ezvak-ı fevkalâde, Hazret-i Şeyh’in sırr-ı azîm-i Ehl-i Beyt’in irsiyetiyle Âl-i Beyt’in şahs-ı manevîsinin makamı noktasında və Zat-ı Ahmediye aleyhissalâtü Vəssalamın verasetiyle həqiqət-i Muhammediyesinde (asm) özünü gördüğü kimi fena-yı mutlak ilə Cənabı-Haqqın tecelli-i zatîsine mazhariyet noktasında, kasidesinde o sözleri söylemiş. Onun kimi olmayan və o makama yetişmeyen onu söyleyemez, söylese mes’uldür.
Hazret-i Şeyh veraset-i mütləq noktasında, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın kadem-i mübareğini omuzunda gördüğü üçün öz kademini evliyanın omuzuna o sırdan bırakır. Kasidesinde zâhir görünen temeddüh və iftihar deyil bəlkə tahdis-i nemət və âlî bir şükürdür. Yalnız bu qədər var ki muhibbiyet makamı olan makam-ı niyazdan, mahbubiyet makamı olan nazdarlık makamına çıkmış. Yani tarîk-i acizlik və möhtaclıqdan, meşreb-i aşk və istiğraka girmiş. Və özünə olan niam-ı azîme-i İlahiyeyi yâd edib bihakkın müftehirane şükretmişdir.
Üçüncü Nöqtə: Keramet, mu’cize kimi Cənabı-Haqqın fiilidir, hediyesidir, ihsanıdır və ikramıdır; beşerin fiili deyildir. O keramete mazhar olan zat isə bazen bilir, bazen bilmir; vukuundan sonra bilir. Keramete mazhariyetini kable’l-vuku bilen və ikram-ı İlahîye ihtiyarıyla tevfik-i hərəkət eden kısım, əgər enaniyetten bütün bütün tecerrüd etmiş isə və Hazret-i Gavs kimi kudsiyet kesbetmiş isə Cənabı-Haqqın izniyle, o kerametin hər tarafını bilerek özü sahib çıkar, bilir və bildirir. Lakin bununla birlikdə, madam ki o keramet ikramdır; bütün tafsilatıyla keramet sahibine də meşhud olmaq lâzım deyildir.
Bu sırra binaen Hazret-i Şeyh i’lam-ı Rabbanî və izn-i İlahî ilə bu asrı görmüş və hizmet-i Kur’aniyenin etrafında bizleri müşahede edib nazar-ı şefkatiyle bakmış. O beş satır, sırf bir keramet və intak-ı bi’l-hak və bir ikram-ı İlahî və veraset-i Nebeviye itibarıyla zuhur ettiğinden mu’cizevari, qüdrət-i beşer fevkinde bir şəkil almış. Sun’î, irade-i Şeyh ilə olduğu deyildir. Çünki intaktır. Ruh-u kudsîsi hissetmiş, görmüş. İrade və ihtiyar yetişemir. Ağıl isə ruhun harekâtını ihata edə bilməz. Dil, ne qədər ağlın dekaik-ı tasavvuratının tercümesinde âciz isə ihtiyar də ruhun dekaik-ı harekâtının derkinde o derece âcizdir.
Hazret-i Gavs, o derece yüksək bir mertebeye mâlik və o derece hârika bir keramete mazhardır ki kâfirlerin bir kısmı demiş: “Biz İslâmiyet’i qəbul edemirik lakin Abdülkadir-i Geylanî’yi də inkâr edemirik.” Hem evliyayı inkâr eden Vehhabî’nin müfrit kısmı də Hazret-i Şeyh’i inkâr edemirlər. Evliya onun derece-i celaletine yetişmediyi, bütün ehl-i tarîkatça teslim edilmişdir.
İşte belə güneş kimi bir mu’cize-i Muhammediye (aleyhissalâtü Vəssalam) yüksək və sönmez bir bârika-i İslâmiyet olan bir zat-ı nuraninin gayb-aşina nazarıyla asrımızı görüb, belə bir keramet izharıyla teselli verib teşci etmək şe’nindendir.
Əcəba heç mümkün müdür ki “Sultanü’l-evliya” makamını ihraz etmiş və hamiyet-i İslâmiye ilə zamanındaki padişahları titretmiş və kuvve-i kudsiye ilə mazi və müstakbeli hazır kimi izn-i İlahî ilə görmüş və mematında də hayatındaki kimi daimî tasarrufu bulunduğu tasdik edilmiş olan bir kahraman-ı velayet, bu asrımıza və bu asır içindeki kemal-i acizlik və zaaf ilə Kur’an’ın hizmetinde çalışan və insafsız düşmanların hücumuna maruz və teselli və temine möhtac biçarə Kur’an’ın hâdimlerine və talebelerine lâkayt kalabilir mi? Heç mümkün müdür ki bizimlə münasebettar olmasın? Səkkiz doqquz bəlkə on beş qüvvətli delilden kat’-ı nazar, edna bir işarə kelâmında bulunsa bizə baktığına delâlet edər; hafî bir işarə etse kâfidir. Çünki makam iktiza edir, mutabık-ı mukteza-yı haldir və münasibət kavîdir.
Ey mənimlə birlikdə Hazret-i Şeyh’in teveccüh və duasına mazhar qardaşlarım! Bu üstadımız, bizi istikbalde adem zulümatı içinde düşünüb bizimlə meşgul olurken, biz o mazide mevcud və nur perdeleri içinde Üstadımızı və Üstadımızın üstadı və ceddi olan Fahrü’l-âlemîn aleyhissalâtü Vəssalam Efendimizin teveccühlerinden gaflet etmək, onlara istinad etməmək lâyık mıdır? Madam ki onlar bizi düşünürlər, biz də bütün qüvvət və ruhumuzla onlara itimat edib və emirlerine bilâ-kayd u şart itaat etməliyik.
Ehl-i dünyanın telsiz telgraf və telefonları şarktan garba gittiği kimi bax ehl-i həqiqətin də maziden, doqquz yüz sene mesafe-i azîmeden müstakbele belə manevî telefonları işleyebilir və manevî teleskopları görebilir. Malûmdur ki zayıf emareler içtima ettikçe qüvvət bulur, delil hükmüne geçer. İncecik ipler, içtima ettikçe kopmaz halat olur. Küllî umumî kayıtlar, içtima ettikçe hususiyet peyda edib taayyün edər. Bu sırra binaen, Hazret-i Şeyh’in bu beş satırında səkkiz doqquz qüvvətli işarəin içtimaında heç şek və şübhə bırakmadı ki Hazret-i Şeyh, şimdiki Kur’an-ı Hakîm’in şakirdlerine biiznillah üstadlık edir, bihavlillah şəfqəti altında himaye edir.
Cem’-i kutbiyet və ferdiyet və gavsiyet
İle üç sütun üzerine durur
Râyet-i ulviyet-i şeyh-i hakkanîdir hitab-ı Abdülkadir
İlham-ı Hudâ, kitab-ı Abdülkadir
Bâzü’l-eşheb ferd-i ferîd-i deveran
Gavs-ı A’zam Cenab-ı Abdülkadir.
Said Nursî
* * *
وَكُن۟ قَادِرِىَّ ال۟وَق۟تِ لِلّٰهِ مُخ۟لِصًا تَعٖيشُ سَعٖيدًا صَادِقًا بِمُحَبَّتٖى
İlm-i cifir ilə manası: “Ey Said! Sən, zamanın Abdülkadir’i ol, ihlas-ı tammı qazan, möhtaclıqınla birlikdə maişetini düşünme, nâstan minnet alma, ismin Said olduğu kimi maişette də mesud olacaqsan! Muhabbetimde sadık olduğundan və ihlasa çalıştığından, Hulusi kimi muhlis talebeler və yardımcılar və Süleyman, Bekir kimi sadık hizmetkârlar və Səbri kimi tam takdir edici və ciddi müştak talebeler sizə verilmiş.”
Bəli lillahi’l-hamd, Gavs’ın sarahat derecesinde ihbar ettiği hal vuku bulmuşdur. Gavs-ı A’zam “Said” adı ilə tesmiye ettiği müridinin tarihçe-i hayatında en mühim nöqtələrı beyan etmekle birlikdə, ilm-i cifir esrarıyla səkkiz doqquz cihette Said’in başına barmağını basır. Beyitlerin mana-yı zâhirîsi ilə maânî-i cifriyesi birbirine çox yaxın olmakla, doqquz vecihteki işarəler birbirini teyid ettiğinden sarahat derecesine çıkmış.
اَنَا لِمُرٖيدٖى حَافِظًا مَا يَخَافُهُ وَاَح۟رُسُهُ فٖى كُلِّ شَرٍّ وَ فِت۟نَةٍ
İlm-i cifir ilə manası: “On dördüncü asırda “El-Kürdî” lakabıyla yâd edilen Molla Said, mənim müridimdir. O fitne və bela asrının hər şer və fitnesinden Allah’ın izniyle və havl və qüvvəti ilə onun muhafızıyım.”
Bəli, Hürriyet’ten iyirmi otuz sene sonraya qədər, iyirmi fitne-i azîme içinde fevkalâde bir surette Gavs’ın o müridi mahfuz kalmışdır. Korkduğu şer və mehalikten bir hıfz-ı gaybî ilə kurtulmuşdur.
مُرٖيدٖى اِذَا مَا كَانَ شَر۟قًا وَ مَغ۟رِبًا اَغِث۟هُ اِذَا مَا سَارَ فٖى اَىِّ بَل۟دَةٍ
İlm-i cifir ilə manası: “O Gavs’ın müridi olan Saidü’l-Kürdî, Rusya’da esaretle Asya’nın şark-ı şimalîsinde və ehl-i bid’anın eliyle Asya’nın garbına nefyolunarak kaldığı miktarca və Sibirya taraflarından firar edib fevkalâde çox bilâdı seyr ü seyahat etmeye mecbur olduğu zaman, Allah’ın izniyle, havl və qüvvət-i Rabbanî ilə ona imdat etmişim və istimdadına yetişmişim.”
Bəli, Hazret-i Gavs’ın müridi unvanıyla irade ettiği Said (ra) üç sene esaretle Asya’nın şark-ı şimalîsinde mehalik içinde mahfuz kalıp üç dörd aylık mesafeyi firar suretiyle katederek çox şehirleri gezip Gavs’ın dediyi kimi mahfuz kalmışdır.
فَيَا مُن۟شِدًا نَظ۟مٖى فَقُل۟هُ وَلَا تَخَف۟ فَاِنَّكَ مَح۟رُوسٌ بِعَي۟نِ ال۟عِنَايَةِ
İlm-i cifirle manası: Bediüzzaman Molla Said adı ilə yâd olunan və evrad-ı muntazamasını okuyan müridine deyər ki: “Mənim nazmımı, yani meslek və meşrebimi və mücahedatımı gösteren makalatımı selə. Yani nazmımdan murad, sənin Risalelerin və Sözlerin və Mektubatındır. فَقُل۟هُ وَ لَا تَخَف۟ Min üç yüz otuz ikide (1332) o Sözler ilə mücahedeye başla. Sən inayet-i İlahiyenin hıfzındasın.”
Bəli مُن۟شِدًا ilm-i cifirle “Molla Said”i gösterdiyi kimi; ظ,نَظ۟مٖى ilə Risaletü’n-Nur’u gösterir və مٖى ilə hem Mektubat’ı hem كَلِمَاتُ سَعٖيدِ ال۟كُر۟دٖى gösterir. “Kelimat” Sözler deməkdir. فَقُل۟هُ وَ لَا تَخَف۟ min üç yüz otuz ikiyi (1332) gösterir. O tarih, mebde-i cihadıdır. O tarihte İşaratü’l-İ’caz tefsirinin neşriyle mücahedeye başlamış.
* * *
اَنَا لِمُرٖيدٖى حَافِظًا İlm-i cifir itibarıyla, makam-ı ebcedî hesabıyla min üç yüz otuz altıyı (1336) gösterir. Demək Hazret-i Gavs, bu tarihte istikbalde geləcək müridini emr-i İlahî ilə muhafaza edəcək dir.
Bəli, bu biçarə Said də dir: Nev-i beşere gelen en böyük bir musibet –Harb-i Umumî– hengâmında, çox tehlikelere maruz kaldım. Hazret-i Gavs’ın gösterdiyi Arabî tarihte və ya az evvel, hârika bir surette kurtuldum. Hattâ bir defa, bir dakikada üç gülle öldürəcək yere mukabil mənə isabet ettiği halde təsir etmediler. Bitlis’in sukutunda, bir miktar talebelerimle Rus askerlerinin bir taburu içine düştük. Bizi sardılar, hər tarafta el ele ateş edildi. Dörd tanesi müstesna, bütün arkadaşlarım şehit olduktan sonra taburun dörd sıralarını yardık; yenə onların içinde bir yere girdik. Onlar üstümüzde, etrafımızda sesimizi, öksürüğümüzü işittikleri halde bizi görmüyordular. Otuz saat, o halde çamur içinde, mən yaralı iken hıfz-ı İlahî ilə istirahat-i qəlb içinde muhafaza edildim.
Bunun kimi müteaddid tehlikede Hazret-i Gavs’ın gösterdiyi tarih-i Arabî itibarıyla, hakikaten bir hıfz-ı İlahî içinde bulunduğumu hissediyordum. Demək Cənabı-Haqq, o kudsî üstadımı bir melâike-i sıyanet kimi mənə muhafız kılmış.
İşte bu اَنَا لِمُرٖيدٖى حَافِظًا fıkrası, bu fakirin mühim sergüzeştlerine işarə ettiği kimi bu fakirin etrafında hizmet-i Kur’aniye işinde toplanan arkadaşlarından doqquz talebesini “Hâfız” adı ilə işarə edir.
وَاَح۟رُسُهُ فٖى كُلِّ شَرٍّ وَ فِت۟نَةٍ fıkrasında iki hüküm var. Biri şerden, diğeri fitnedendir. Demək ikincisi اَح۟رُسُهُ فٖى كُلِّ فِت۟نَةٍ və bu cümle كُلِّ deki şedde sayılmazsa min üç yüz qırx dörd (1344) edər. Bəli, bu tarihten indiyə qədər çox fitne-i mühimmeden, bir himayet-i gaybî ilə mahfuz kaldığımı تَح۟دٖيثًا لِلنِّع۟مَةِ ilan edirəm.
مُرٖيدٖى اِذَا مَا كَانَ شَر۟قًا وَ مَغ۟رِبًا اَغِث۟هُ اِذَا مَا سَارَ فٖى اَىِّ بَل۟دَةٍ
fıkrasında bahsetdiyi və konuşduğu müridi isə şarka esareten gittiği tarihi gösterdiyi kimi garba nefiy olduğu tarihi də gösterir. Belə ki:
Bu fıkranın həqiqi tabiri اِذَا مَا كَانَ مُرٖيدٖى اَسٖيرًا فٖى شَر۟قٍ olur. Demək zaman-ı esaret مَا كَانَ مُرٖيدٖى اَسٖيرًا فٖى شَر۟قٍ də çıkır. Və min üç yüz otuz yeddi (1337) edir. İşte bu fakir, o tarih-i Arabîde Rus esaretinde, tək başımla Petrograd’dan bir ay şimal-i şark tarafından firar edib çox enva-ı mehalik varken, Rusça bilmediyim halde, bir muhafaza-i gaybiye altında çoxlu bilâdı seyr ü seyahat ettim. Tâ Varşova, Avusturya tarîkiyle İstanbul’a gəlib uzun bir daire-i arzda seyahat ettim. Hazret-i Gavs’ın dediyi kimi o esaret-i şarkiye və o seyr-i bilâd-ı kesîre içinde izn-i İlahî ilə istigaseme meded görüyordum. Demək izn-i İlahî ilə Hazret-i Gavs, melek kimi bu vazifeyi duasıyla yapmış.
Amma مَا كَانَ مَغ۟رِبًا kaydı, tarih-i Arabî olaraq min üç yüz əlli bir (1351) meşhur Rumî tarihiyle iki sene fark var. İşte –Hazret-i Gavs’ın dediyi kimi– bu fakir, tarih-i Arabî ilə min üç yüz əlli birde (1351) şeair-i İslâm içinde mühim tahavvülat zamanında bütün kuvvetimle şeairin muhafazasına hizmetle mükellef olduğum halde, o manevî herc ü mercdeki fırtınalar bizi sarsmadı.
Hem مَغ۟رِبًا kəlməsi, âhirdeki tenvin ilə birlikdə min iki yüz doksan iki (1292) edər ki bu fakirin dünyaya gelmesinden bir sene evvel veyahut rahm-ı maderdeki tarihe işarəle birlikdə كَانَ مَغ۟رِبًا min üç yüz on dörd (1314) edər. Min üç yüz on dörd senelerinde mevzu-u bahis olan müridi, mühim vartadan kurtulmasına Gavs (ra) işarə edir, onun imdadına yetiştim dir.
Hayatta olan eski talebelerim bilirlər ki min üç yüz on dörd, min üç yüz on beş, on altı senelerinde, Van Kalesi ki iki minare yüksekliğinde sırf dağ kimi bir taştan ibarettir, eskiden kalma oda kimi bir in kapısına gidiyorduk. Ayağımdan kunduralar kaydı, iki ayağım birden kaydı. Tehlike yüzde yüz… Başkaca nöqtə-i istinad kalmadığı halde, böyük bir istinada basmış kimi üç metrelik bir kavisle o mağaranın kapısına atılmışım. Hem mən hem beraberimdeki orada hazır arkadaşlarım, ecel gelmediyi üçün sırf bir hıfz-ı İlahî, hârika bir imdad-ı gaybî telakki ettik.
İşte Hazret-i Gavs, madam ki bu kasidesinde sergüzeşt-i hayatımın mühim nöqtələrına işarə edir; əlbəttə bu acib və en tehlikeli bir sergüzeşt-i hayatıma bu cümlesiyle işarə edir denilebilir.
Elhasıl: Hazret-i Gavs’ın mezkûr kelimatları, bu fakirin tarih-i hayatımda geçen en mühim nöqtələrı manasıyla ifade ettikleri kimi hesab-ı ebced makamıyla mühim nöqtələrın tarih-i vukularına tevafukları, əlbəttə tesadüfî və tesadüf işi ola bilməz. Sair işaratın qüvvəti, kat’iyeti, tesadüfü muhal derecesine getirmişdir. Madam ki bu beş satır kasidesi, bir keramettir; keramet isə mu’cize kimi Cənabı-Haqq tarafındandır, intak-ı bi’l-hak nevindendir, daha beyan etmediyimiz çox esrarı hâvidir, ihtiyar-ı beşer çata bilməz.
…
Said Nursî
* * *
Şeyh Sa’dî-i Şirazî’nin “Bostan”ından Sözler hakkında mən, Hâfız Hâlid, Galib, Süleyman niyet edib açtık. Tefe’ül bu çıktı:
نِگَر۟ تَا گُلِس۟تَانِ مَع۟نَا شُگُف۟ت۟ بَرُو هٖيچ۟ بُل۟بُل۟ چُنٖين۟ خُوش۟ نَگُف۟ت۟
عَجَب۟ گَر۟ بِمٖيرَد۟ چُنٖين۟ بُل۟بُلٖى كِه اَز۟ اُس۟تُخٰوانَش۟ نَرُويَد۟ گُلٖى
Meali: Yani “Gel, bak, güller bağı şeklinde həqiqət gülleri açılmış. Belə həqiqət bahçesinde heç bir bülbül, belə şirin, hoş nağme etmemişdir. Necə olur ki belə bir bülbül öldükten sonra onun kemiklerinden güller açılmasın.”
Bu meal, maksadımıza o qədər yakındır ki tabire lüzum yoxdur. Yalnız gülistanımız; ebedî Kur’an cennetindendir, ondan gelmişdir.
Mehmed Tevfik, Galib, Süleyman, Hâfız Hâlid, Said (ra)
* * *
Gavs, meşhur kasidesinde –sarahat derecesinde– bizlerden yani hizbü’l-Kur’an’dan haber verdiyi kimi daha bir neçə yerde yenə işarî bir tarzda haber verir. Ezcümle, o kasidenin arkasında “Mecmuatü’l-Ahzab”ın 563’üncü sahifesinde, yenə o malûm müridinden bahsedir və beytinde dir ki:
فَمُرٖيدٖى اِذَا دَعَانٖى بِشَر۟قٍ اَو۟ بِغَر۟بٍ اَو۟ غَارٍ فٖى بَح۟رِ طَامٖى اَغِث۟هُ
“Garpta məni çağırdığı vaxt, onun imdadına yetişəcəyəm.” Bəli doğrudur. Arabî tarih ilə min üç yüz otuz dokuzda (1339) müthiş bir buhran-ı ruhî və dehşetli bir heyecan-ı kalbî və dağdağalı bir teşevvüş-ü fikrî geçirdiyim sıralarda, olduqca şiddətli bir surette Hazret-i Gavs’tan istimdad eyledim. Bir iki yerde bahsetdiyim kimi Fütuhu’l-Gayb kitabı ilə və dua və himmetiyle imdadıma yetişti və o buhranı geçirdim.
İşte o müridi isə biçarə Saidü’l-Kürdî olduğunu meşhur kasidesinde kat’î gösterdiyi kimi bu kasidede də فَمُرٖيدٖى den murad odur. Çünki دَعَانٖى بِغَر۟بٍ ebced hesabıyla min üç yüz otuz doqquz (1339) edər. O zaman memleketime nisbeten garp sayılan İstanbul’da idim.
دَعَانٖى بِغَر۟بٍ makam-ı ebcedîsi zaman-ı istimdadıma tevafuk edir. Hesapta اِذَا lafzı dâhil olmaz. Çünki اِذَا zamanı gösterir دَعَانٖى بِغَر۟بٍ cümlesi o mübhem zamanı tayin edir.
Hem ezcümle “Mecmuatü’l-Ahzab”ın ikinci cildinin 379’uncu sahifesinde Hazret-i Gavs’ın “Virdü’l-İşâ” namındaki münâcatında bu fıkra var:
فَال۟وَاصِلُ اِلٰى سَاحِلِ السَّلَامَةِ هُوَ السَّعٖيدُ ال۟مُقَرَّبُ
وَذُو ال۟هَلَاكِ هُوَ الشَّقِىُّ ال۟مُبَعَّدُ وَ ال۟مُعَذَّبُ
İşte Gavs’ın bu fıkrası فَمِن۟هُم۟ شَقِىٌّ وَ سَعٖيدٌ âyetinin bir nevi tefsiridir. Bu küllî ayənin bir kısım efradını, altıncı asır və on dördüncü asırda ayənin külliyetinde dâhil bir kısım efrad-ı mahsusayı irae ettiğine müteaddid emareler var. Ayənin külliyetinde (Hâşiye ) tevafuk sırrıyla
فَمِن۟هُم۟ شَقِىٌّ kelimesinde bu zamanın en böyük şakîlerinden üçüne cifirce tevafuk etmesi, o küllî ayədə bunlar də kasden murad olduklarına emaredir bəlkə işarətir.
İşte Hazret-i Gavs bu âyetteki bu emareden, bu zamana bakmış. Mezkûr fıkrasını küllî ayəyə bir nevi hususi tefsir yaparak, kasidesinde kerametkârane bahsetdiyi fitne-i âhir zaman içindeki şakirdlerini görüb o zamanın şakîlerinin şerrinden muhafaza edildiyi və burada münâcatında də o kasidenin mealine bakır.
Bu fıkra-i Gavsiyede bir îma var. Buradaki “Said” lafzında, meşhur kasidesindeki تَعٖيشُ سَعٖيدًا kelimesine hafî bir işarə olduğu kimi ذُو ال۟هَلَاكِ هُوَ الشَّقِىُّ ال۟مُبَعَّدُ fıkrasıyla özündən sonra vuku bulan və ulûm-u İslâmiyeyi mahvetmek niyetiyle kütüphaneleri Dicle və Fırat nehrine atan Hülâgu felaketini haber vermekle birlikdə; Hülâgu kimi ulûm-u İslâmiyeye perde çeken şakîleri də mezkûr ayəyə istinaden haber verir.
Bəli فَال۟وَاصِلُ اِلٰى سَاحِلِ السَّلَامَةِ fıkrasıyla Hizbü’l-Kur’an’a işarə ettiği kimi ذُو ال۟هَلَاكِ هُوَ الشَّقِىُّ ال۟مُبَعَّدُ وَ ال۟مُعَذَّبُ fıkrasıyla ulûm-u İslâmiyeyi imha niyetiyle Hülâgu və vüzerası kimi davranan bazı malûm insanların isimleri ilm-i cifirce də mezkûr ayənin işarəine istinaden tam tevafuk edir, gösterir.
Malûmdur ki tevafuk, ilm-i cifrin anahtarlarından mühim bir anahtardır. Əgər bir tevafuk isə delâlet denilmez lakin hafî bir îma olur. Əgər iki cihet ilə eyni meseleye tevafuk gelse îmadan remiz derecesine çıkar. Əgər iki üç cihetle eyni meseleye gelse işarə olur. Əgər maânî-i elfaz, işarat-ı harfiyeye münasib gelse və işarəle bahsedilen insanların ahvali o manaya mutabık və muvafık olsa o işarə o vaxt delâlet derecesine çıkar. Əgər altı yeddi vecihle tevafukla birlikdə, mana-yı kelimat işarə-i harfiyeye muvafık gelse və mukteza-yı hale də mutabık olsa o delâlet, o vaxt sarahat derecesine çıkar.
İşte bu düstura binaen Şeyh-i Geylanî o meşhur kasidesinde sarahat derecesinde Hizbü’l-Kur’an’dan bahsetdiyi kimi وِر۟دُ ال۟عِشَاءِ münâcatında də mezkûr ayəyə istinaden Hizbü’l-Kur’an’ın bir hâdimini tasrihen və arkadaşlarını da işarə derecesinde haber verir.
Gavs-ı A’zam’ın istikbalden haber verdiyi nevinden, meşhur Şeyhülislâm Ahmed-i Câmî də İmam-ı Rabbanî (ra) olan Ahmed-i Farukî’den haber verdiyi kimi Celaleddin-i Rumî, Nakşibendîlerden haber vermiş. Daha bu neviden çox evliyalar, vakıa mutabık haber vermişler. Lakin onların bir kısmı sarahate yaxın haber vermişler, digər bir kısmı haberleri çendan bir derece mübhem, mutlaktır lakin bahsetdikləri zatlar makam sahibi və böyük olduklarından, büyüklükleri və taayyünleri cihetiyle o mübhem ihbar-ı gaybîyi bi’l-istihkak özlərinə almışlar.
Mesela, Ahmed-i Câmî (ks) demiş ki: “Her dörd yüz sene başında mühim bir Ahmed gəlir. Min tarihi başındaki Ahmed en mühimmidir.” Yani o elfin müceddididir. İşte belə mutlak bir surette söylediyi halde, İmam-ı Rabbanî’nin (ks) büyüklüğü və teşahhusu, o haber-i gaybîyi kat’iyen özünə almış. Hazret-i Mevlana Celaleddin-i Rumî də (ks) Nakşibendî’den mübhem bir surette bahsetmiş lakin Nakşîlerin büyüklüğü və yüksekliği və teşahhusları, o haberi də bi’l-istihkak özlərinə almışlar.
İşte bu kerametkârane ihbar-ı gaybî nevinden Gavs-ı A’zam (ks) də Hizbü’l-Kur’an’dan –işarî bir surette– haber verdiyi kimi; Hizbü’l-Kur’an’ın bir hâdimi olan bu biçarə Said’i (ra) iki yerde sarahaten haber verir. Mübhem və mutlak bırakmadığının sırrı budur ki: Bu biçarə Said, makam sahibi olmamış iken və böyük deyil iken və mutlak tabiri teşhis edəcək bir teşahhus yokken, lütf-u İlahî ilə böyük bir makamın hizmetinde bulunmasıdır. Âdeta bir nefer iken müşiriyet makamı hizmetinde bulunmasıdır. İşte küçüklüğü və ehemmiyetsizliği içindir ki Hazret-i Gavs o biri evliyaya muhalif olaraq yalnız işarəle kalmayıp –sarahat derecesinde– barmağını onun başına basır.
Sergüzeşt-i hayatımda geçen və çoğunu gizlediyim çox hârika vakıalar vardı. Özümü heç bir vecihle keramete lâyık görmediyim üçün onları bazen tesadüfe, bazen də başqa esbaba isnad ediyordum. Indi kanaatim gəlir ki o hârikalar, Gavs-ı A’zam’ın bir silsile-i kerametini teşkil edərlər. Demək onun duasıyla, himmetiyle, ona kerameten və bizə ikram nevinden, bir nevi inayet-i İlahiyeye mazhar olmuşuz.
Ezcümle: Mən menfî olaraq İstanbul’a getirildiyim vaxt, bir zaman Meşihat-ı İslâmiye dairesinde bulunan Dârülhikmeti’l-İslâmiyedeki hizmet-i Kur’aniyeye çalışdığım üçün o alâkadarlık cihetinde “Meşihat Dairesi ne haldedir?” deyə sordum. Eyvah! Elə bir cavab aldım ki ruhum, kalbim və fikrim titrediler və ağladılar. Sorduğum adam dedi ki: “Yüzer sene envar-ı şeriatın mazharı olmuş olan o daire, indi böyük kızların lisesi və mel’abegâhıdır.” İşte o vaxt elə bir halet-i ruhiyeye giriftar oldum ki dünya başıma yıkılmış kimi oldu. Kuvvetim yox, kerametim yox, kemal-i meyusiyetle âh vâh deyərək dərgah-ı İlahiyeye müteveccih oldum. Və bizim kimi kalpleri yanan çox zatların hararetli âhları, mənim âhıma iltihak ettiler. Hatırıma gelmir ki əcəba Şeyh-i Geylanî’nin duasını və himmetini, duamıza yardım üçün istədim mi, istemedim mi bilmirəm. Lakin herhalde o eskiden beri nurlar yeri olmuş bir yeri zulmetten kurtarmak üçün bizim gibilerin âhlarını ateşlendiren onun duasıdır və himmetidir. İşte o gece Meşihat kısmen yandı. Hər kəs vâ-esefâ dedi. Mən və mənim kimi yananlar, elhamdülillah dedik. Zannederim ki bu fakir millete iki yüz milyon zərər veren adliye dairesindeki yangında belə bir mana var. İnşâallah bu da bir ikaz və intibahı verəcəkdir. Ateş bazen sudan ziyade temizlik yapar.
Hakikatli bir latîfe:
Sultan Süleyman-ı Kanunî, kesretli qırx çeşme sularını İstanbul’a getirdiyi vaxt, Şeyhülislâm Zembilli Ali Efendi ona demiş: “Hilaf-ı şeriat kanunları Avrupa’dan getirdiyin cihetle, İstanbul’a elə bir bok sıçtın ki o getirdiyin suların cümlesi üzerinden akıp geçse yüz senede temizleyemez.”
Sual: Gavs-ı A’zam kimi böyük veliler, bazı evkatta, mazi və müstakbeli hazır kimi müşahede edərlər. Nədən maziye ait cihette sarahat surətində haber verirlər da istikbalden hafî remizlerle, gizli işarəlerle bahsedirlər?
Cavab: لَا يَع۟لَمُ ال۟غَي۟بَ اِلَّا اللّٰهُ âyetiyle
عَالِمُ ال۟غَي۟بِ فَلَا يُظ۟هِرُ عَلٰى غَي۟بِهٖٓ اَحَدًا اِلَّا مَنِ ار۟تَضٰى مِن۟ رَسُولٍ
ayəsi ifade ettikleri kudsî yasağa qarşı bəndəlikkârane bir hüsn-ü edep takınmak üçün tasrihten işarə mesleğine girmişler. Tâ ki işarəler ilə remiz ilə anlaşılsın ki ihtiyarsız, niyetsiz bir surette talim-i İlahî ilə olmuşdur. Çünki istikbalî olan gaybiyat, niyet və ihtiyar ilə verilmediyi kimi niyet ilə də müdahale etmək, o yasağa qarşı adem-i itaati işmam edir.
* * *
Kur’an’dan tereşşuh eden o Sözler və risaleler, Kur’an-ı Hakîm’in bir nevi müstakim tefsiri və həqiqətlər-i imaniyenin istikametli və qüvvətli delilleri olduğundan; o risaleler və Sözler’e gelen şeref və takdir və tahsin, Kur’an’a və həqiqətlər-i imana aittir. Madam ki belədir, bilâ-perva derim ki:
وَلَا رَط۟بٍ وَلَا يَابِسٍ اِلَّا فٖى كِتَابٍ مُبٖينٍ
sırrıyla, Kur’an’da əlbəttə bu istikametli tefsirinin istikametine işarə var. Bəli, var. Kur’an o tefsirine hususi bakır. Çünki âyât-ı mühimmeden Sure-i Hud’daki (Hâşiye ) فَمِن۟هُم۟ شَقِىٌّ وَ سَعٖيدٌ ayəsi bulunan sahifenin qarşısında فَاس۟تَقِم۟ كَمَٓا اُمِر۟تَ ayəsi, fâ-yı atıf hariç olaraq
اِس۟تَقِم۟ كَمَٓا اُمِر۟تَ makam-ı ebcedîsi min üç yüz ikidir (1302). Demək اِس۟تَقِم۟ deki emr-i has içinde bulunan hitab-ı âmmın hədsiz müstakim efradları içinde, o min üç yüz iki (1302) tarihinde bir ferdin bir cihette istikamet emrinin imtisali bir hususiyet kazanacaq. Demək, on dördüncü asırda Kur’an’dan iktibas edib istikametsiz, sakîm yollar içinde sırat-ı müstakimi gösterəcək âsârı neşreden bir adamı, o hədsiz efrad içinde dâhil edir. Hem o istikametin bir hususiyeti var ki tarihiyle işarə edir.
Halbuki o asırda şahsen istikamette mümtaz bir hususiyet kesbetmek çox uzaktır. Demək, şahsî istikamet deyil. Elə isə o adamın teşebbüsüyle neşredilen esrar-ı Kur’aniye, o asırda istikamette imtiyaz kesbedəcək. O adam şahsen gayr-ı müstakim olduğu halde, müstakimler içine idhali, o imtiyaza remzeder.
Madam ki həqiqət budur, mən kat’î bir surette itiraf edirəm ki hayatım istikametsiz gitmiş, kalbim sekametten kurtulmamış, o kudsî emrin imtisalinden bəlkə yüz derece uzağım. Lakin وَ اَمَّا بِنِع۟مَةِ رَبِّكَ فَحَدِّث۟ sırrıyla o nimete bir şükür olaraq derim ki: O min üç yüz iki (1302) tarihi isə –Arabî tarih itibarıyla olsa– Kur’an okumaya başladığım eyni tarihe tevafuk edər. Və Rumî tarihi hesabıyla, ilme başladığım tarihe tevafuk edər. Elə isə o îma edilen fert olabiliriz. Halbuki şahsen bütün həyatı sakîm və istikametsiz olan bir ferde istikametle îma edilse və gayr-ı müstakim iken müstakimler içine idhal edilse əlbəttə o ferdin mazhar olacağı âsârın istikametine îmadır. Və o âsârın istikameti, o tarihte başlayıp dalalet yolları və zulümat tarîkleri içinde sırat-ı müstakimi gösterəcək اِس۟تَقِم۟ كَمَٓا اُمِر۟تَ emrini imtisal edəcək deməkdir. Bəli, lillahi’l-hamd Risale-i Nur eczaları; Kur’an’ın bu mu’cizane îma-i gaybîsini bilfiil göstermiş, meydandadır.
Bu ayənin gizli îmasını اِنَّ حِز۟بَ اللّٰهِ هُمُ ال۟غَالِبُونَ ayəsi teyid edir. Çünki اِنَّ deki şeddeli nun bir sayılsa tam evvelki ayəyə tevafuk ilə hizbü’l-Kur’an’ın faaliyetine vasıta olan bir hâdiminin Kur’an okumaya başladığı min üç yüz iki (1302) tarihine, iki fark ilə tevafuk etmekle birlikdə, şeddeli nun iki nun sayılsa min üç yüz əlli (1350) edər ki bu tarihte Kur’an’dan muktebes olan Risale-i Nur etrafında toplanan, bütün kuvvetleriyle Kur’an’ın hizmetlerine çalışan hizbü’l-Kur’an’ın faaliyeti və dalalet və zındıkaya manen galebe ettikleri bir zamana tevafuku isə istikbalde tam galebelerine bir îma-i gaybîdir.
* * *
Cavab:
Evvela: Fitne-i âhir zamanın müddeti uzundur, biz bir faslındayız.
Sâniyen: Yerde Allah Allah denilmeyecekten murad, Allah’a iman kalkacaq demək deyildir. (Hâşiye-1 ) Bəlkə Allah’ın namını değiştirecekler deməkdir. Necə ki yerde Allah Allah denilmezse kıyamet-i kübra kopacaq. Bir memlekette də Allah Allah denilmezse bir nevi kıyamet kopmasına işarətir (Hâşiye-2 ).
تَوَسَّل۟ بِنَا فٖى كُلِّ هَو۟لٍ وَشِدَّةٍ اَغٖيثُكَ فِى ال۟اَش۟يَاءِ دَه۟رًا بِهِمَّتٖى
İlm-i cifirle manası: “Yâ Said! Âhir zamanın fitnelerine yetişip düşdüyün zaman, mənim dua və himmetimi özünə vesile və şefaatçi yap. İnşâallah sənin hər şeyinde və hər işinde uzun bir zamanda, yani tufuliyet zamanından tâ ihtiyarlığın vaxtında işkenceli esaretine qədər yani min iki yüz doksan dörtten (1294) tâ min üç yüz qırx beş (1345) bəlkə altmış dörde (1364) daha ziyade bir zamana qədər Allah’ın izniyle və qüvvəti ilə sənin imdadına yetişəcəyəm.”
رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذ۟نَٓا اِن۟ نَسٖينَٓا اَو۟ اَخ۟طَا۟نَا
Said Nursî
* * *

