شامل هفت نوع اخبارغیبی مندرج در آیه پایانی سوره فتح است. بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ لَقَد۟ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤ۟يَا بِال۟حَقِّ لَتَد۟خُلُنَّ ال۟مَس۟جِدَ ال۟حَرَامَ اِن۟ شَٓاءَ اللّٰهُ اٰمِنٖينَ مُحَلِّقٖينَ رُؤُسَكُم۟ وَ مُقَصِّرٖينَ لَا تَخَافُونَ فَعَلِمَ مَا لَم۟ تَع۟لَمُوا فَجَعَلَ مِن۟ دُونِ ذٰلِكَ فَت۟حًا قَرٖيبًا هُوَ الَّذٖٓى اَر۟سَلَ رَسُولَهُ بِال۟هُدٰى وَدٖينِ ال۟حَقِّ لِيُظ۟هِرَهُ عَلَى الدّٖينِ كُلِّهٖ وَ كَفٰى بِاللّٰهِ شَهٖيدًا مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَالَّذٖينَ مَعَهُٓ اَشِدَّٓاءُ عَلَى ال۟كُفَّارِ رُحَمَٓاءُ بَي۟نَهُم۟ تَرٰيهُم۟ رُكَّعًا سُجَّدًا يَب۟تَغُونَ فَض۟لًا مِنَ اللّٰهِ وَ رِض۟وَانًا سٖيمَاهُم۟ فٖى وُجُوهِهِم۟ مِن۟ اَثَرِ السُّجُودِ ذٰلِكَ مَثَلُهُم۟ فِى التَّو۟رٰيةِ وَ مَثَلُهُم۟ فِى ال۟اِن۟جٖيلِ كَزَر۟عٍ اَخ۟رَجَ شَط۟ئَهُ فَاٰزَرَهُ فَاس۟تَغ۟لَظَ فَاس۟تَوٰى عَلٰى سُوقِهٖ يُع۟جِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغٖيظَ بِهِمُ ال۟كُفَّارَ وَعَدَ اللّٰهُ الَّذٖينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِن۟هُم۟ مَغ۟فِرَةً وَ اَج۟رًا عَظٖيمًا (فتح:29-27) «حقا خدا رؤياى پيامبر خود را تحقق بخشيد [كه ديده بود] شما بدون شك به خواستخدا در حالى كه سر تراشيده و موى [و ناخن] كوتاه كردهايد با خاطرى آسوده در مسجد الحرام درخواهيد آمد خدا آنچه را نمىدانستيد دانست و غير از اين پيروزى نزديكى [براى شما] قرار داد؛ اوست كسى كه پيامبر خود را به [قصد] هدايت با آيين درست روانه ساخت تا آن را بر تمام اديان پيروز گرداند و گواهبودن خدا كفايت مىكند؛ محمد(ع) پيامبر خداست و كسانى كه با اويند بر كافران سختگير [و] با همديگر مهربانند آنان را در ركوع و سجود مىبينى فضل و خشنودى خدا را خواستارند علامت [مشخصه] آنان بر اثر سجود در چهرههايشان است اين صفت ايشان است در تورات و مثل آنها در انجيل چون كِشتهییست كه جوانه خود برآورد و آن را مايه دهد تا ستبر شود و بر ساقههاى خود بايستد و دهقانان را به شگفت آورد تا از [انبوهى] آنان [خدا] كافران را به خشم دراندازد خدا به كسانى از آنان كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كردهاند آمرزش و پاداش بزرگى وعده دادهاست؛» این سه آیه سوره فتح وجوه اعجازی فراوانی دارد. وجه اخبار بالغیب از ده وجه کلی اعجاز قرآن معجز بیان، در این سه آیه به هفت هشت وجه به شرح زیر مشاهده میشود:
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Lem'alar
The Seventh Gleam
لَقَد۟ صَدَقَ اللّٰهُ رَسُولَهُ الرُّؤ۟يَا ... الخ با قطعیت فتح مکه را پیش از وقوع خبر میدهد. این امر دو سال بعد به همان صورت که (قرآن) خبر داده بود واقع میشود.
عبارت فَجَعَلَ مِن۟ دُونِ ذٰلِكَ فَت۟حًا قَرٖيبًا خبر میدهد صلح حدیبیه گرچه در ظاهر علیه اسلام دیده میشود و به نظر میرسد قریش در آن تا حدی غالب شده است، اما به لحاظ معنا در حکم فتحی بزرگ خواهد بود و کلید سایر فتوحات میشود؛ در حقیقت شمشیر مادی با صلح حدیبیه موقتاً در نیام قرار گرفت و شمشیر الماس نشان و بارقه آسای قرآن حکیم بیرون آمد و قلوب و عقول را فتح کرد. به مناسبت مصالحه با یکدیگر اختلاط کردند. محاسن اسلام و انوار قرآن پردههای عناد و تعصبات قومی را درید و احکامش به اجرا درآمد، مثلاً خالد بن ولید که از نوابغ جنگ بود و عمرو بن العاص که نابغه در سیاست بود شکست را نمیپذیرفتند، اما شمشیر قرآن که بهواسطه صلح حدیبیه جلوه خود را بروز داد آنها را مغلوب نمود؛ طوری که حضرت خالد در کمال انقیاد خود را در مدینه منوره تسلیم اسلام نمود و «سیف الله» لقب گرفت و شمشیری برای فتوحات اسلامیشد. سؤالی مهم: حکمت شکست اصحاب فخر العالمین و حبیب رب العالمین حضرت رسول اکرم (ع) در مقابله با مشرکین در انتهای اُحد و ابتدای حُنین چیست؟ پاسخ: در آن زمان در میان مشرکان اشخاص زیادی مانند حضرت خالد بودند که در آینده با بزرگان صحابه هم طراز میشدند؛ با توجه به آینده پر افتخار آنان و برای اینکه عزتشان به تمامی لطمه نخورد، حکمت الهی در عوض حسنات آتی، پاداششان را از پیش به آنها داد و مانع شد که عزتشان بهکلي خدشهدار گردد. پس میتوان گفت اصحاب ایام گذشته مغلوب اصحاب ایام آتی شدند تا اصحاب آتی نه بر اثر ترس از برق شمشیرها بلکه با شوق مشاهده بارقه حقیقت وارد جرگه اسلام شوند و شهامت فطری آنها دچار ذلت چندانی نگردد.
با قید «لاتخافون» خبر میدهد که «شما در امنیت مطلق کعبه را طواف خواهید کرد.» این در حالی است که اکثریت اقوام بدوی جزیرة العرب دشمن بودند و بخش اعظم قبیله قریش و ساکنان اطراف مکه نیز (با پیامبر) دشمنی میکردند. (قرآن) در این وضع خبر میدهد که «بهزودی و بدون اینکه احساس ترس و واهمه کنید کعبه را طواف خواهید کرد.» اطلاع میدهد که جزیرة العرب را تحت انقیاد خود درمیآورید، همه قریشیان را مسلمان میکنید و امنیت کامل را برقرار خواهید کرد؛ و همانطور که خبر داده بود وقوع مییابد.
هُوَ الَّذٖٓى اَر۟سَلَ رَسُولَهُ بِال۟هُدٰى وَ دٖينِ ال۟حَقِّ لِيُظ۟هِرَهُ عَلَى الدّٖينِ كُلِّهٖ با قاطعیت خبر میدهد «دینی که رسول اکرم(ع) آورده است بر همه دینها غلبه خواهد یافت.» این خبر را زمانی میدهد که مسیحیت و یهودیت و مجوسیت صدها میلیون پیرو داشته و دین رسمیدولتهای بزرگی چون روم و چین و ایران بودهاند، دولتهایی که هریک صدها میلیون تبعه داشتند. محمد عربی(ع) هنوز نتوانسته بود بر قبیله کوچک خود کاملاً غلبه کند و حالا گفته میشد دین او بر همه دینها غالب خواهد شد و همه دولتها را شکست خواهد داد. (قرآن) این خبر را کاملاً واضح و با قاطعیت میدهد. آینده، با امتداد شمشیر اسلام از اقیانوس هند تا اقیانوس اطلس صحت خبر فوق را تصدیق نمود.
ذٰلِكَ مَثَلُهُم۟ فِى التَّو۟رٰيةِ از دو بُعد زیر اخبار غیبیست:
اوصاف صحابه در تورات را که در نسبت با فردی اُمیمانند حضرت پیامبرr در حکم غیب است خبر میدهد. آری، در تورات (چنانکه در مکتوب نوزدهم بیان شده است) پیرامون اصحاب پیامبری که در آخرالزمان میآید این عبارت وجود دارد: «بیرق قدسیان را دارند» یعنی اصحاب او اهل طاعت و عبادت و اهل صلاحیت و ولایت هستند. این اوصاف در تورات با تعبیر قدسیان یعنی آنان که «مقدس»اند بیان شده است. با اینکه بهسبب ترجمه تورات به زبانهای گوناگون تحریفات زیادی در آن به وجود آمد، اما (تورات فعلی) در آیات متعدد حکم مَثَلُهُم۟ فِى التَّو۟رٰيةِ را تصدیق میکند.
اخبار غیبی این است که با مَثَلُهُم۟ فِى التَّو۟رٰيةِ خبر میدهد «صحابه و تابعین در عبادت به درجهیی میرسند که نورانیت روحشان در چهره آنها میدرخشد و بر اثر کثرت سجود بر پیشانی آنها مُهری از نوع خاتم ولایت دیده خواهد شد.» آری، آینده این مطلب را بهوضوح و با قطعیت اثبات کرده است. در بحبوحه فتنههای عجیب و دغدغههای سیاسی، افراد فراوان بسیار مهمیچون زین العابدین که شبانه روز هزار رکعت نماز میخواند یا طاووس یمنی که چهل سال نماز صبح را با وضوی نماز عشاء خواند، سرّ مَثَلُهُم۟ فِى التَّو۟رٰيةِ را نشان دادهاند.
عبارت وَ مَثَلُهُم۟ فِى ال۟اِن۟جٖيلِ كَزَر۟عٍ اَخ۟رَجَ شَط۟ئَهُ فَاٰزَرَهُ فَاس۟تَغ۟لَظَ فَاس۟تَوٰى عَلٰى سُوقِهٖ يُع۟جِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغٖيظَ بِهِمُ ال۟كُفَّارَ از دو بُعد زیر اخبار غیبیست:
خبر دادن از اخبار مربوط به صحابه در انجیل که در نسبت با نبی اُمی در حکم غیب است. آری، در وصف پیامبری(ع) که در آخر الزمان میآید در انجیل آیاتی مانند «مَعَهُ قَضِیبٌ مِنْ حَدِیدٍ وَ اُمَّتُهُ کَذَالِکَ» وجود دارد، یعنی همچون حضرت عیسی (ع) بیشمشیر نیست، پیامبری صاحب السیف خواهد آمد که مأمور است به جهاد و اصحابش نیز شمشیر بهدست و مأمور به جهادند؛ در جایی از انجیل میگوید: «من میروم تا رییس عالم بیاید.» یعنی رییس عالم میآید. به عبارت دیگر از دو فقره مذکور انجیل دانسته میشود که گرچه تعداد اصحاب در آغاز اندک و توانشان ناچیز به نظر خواهد رسید اما چون هسته (نباتات) نشو و نما میکنند و میبالند و پرقدرت میشوند. آن گاه زمانی که غیض کفار را در گلویشان خفه میکنند با شمشیرهایشان نوع بشر را مُسخر خود ساخته و اثبات خواهند کرد که رییسشان پیامبر(ع) رییس عالم است. این مطلب دقیقاً بیانگر معنی آیه سوره فتح میباشد.
عبارت مزبور خبر میدهد، که اصحاب گرچه به دلیل ضعف و تعدادِ اندک، صلح حدیبیه را میپذیرند اما پس از مدت کمیچنان قدرت و شکوه و عظمتی مییابند که در نسبت با سنبلههایی که به دست قدرت بر مزرعه روی زمین کاشته شده و به سبب غفلت نوع بشرِ زمانه کوتاه، بیقوت و ناقص و بیبرکتاند، پرقدرت و پرثمر و بابرکت افزایش مییابند و نیرو میگیرند و حاکمیتهای پرطمطراق را در غیظی برآمده از غبطه و رشک و حسادت رها خواهند کرد. آری، آینده این اخبار غیبی را بسیار واضح و درخشان نشان داده است. در این خبر اشاره پنهان دیگری هست؛ در حالی که صحابه را با توصیفات مهم مورد تمجید قرار میدهد و در حالی که از نظر مقام لازم است بزرگترین پاداش وعده داده شود، با کلمه «مغفره» اشاره میکند که در آینده صحابه بهسبب فتنهها دچار قصورهای مهمیمیشوند، زیرا مغفرت بر وقوع قصور دلالت دارد. در آن زمان مهمترین مطلوب و عالیترین احسان در نظر صحابه «مغفرت» خواهد بود و بزرگترین پاداش نیز عفو، و مجازات نکردن است. واژه «مغفرت» همانطور که این اشاره لطیف را نشان میدهد، با جمله لِيَغ۟فِرَلَكَ اللّٰهُ مَا تَقَدَّمَ مِن۟ ذَن۟بِكَ وَمَا تَاَخَّرَ در ابتدای سوره مناسبت دارد. درابتدای سوره، بحث از مغفرت درباره گناهان نیست چرا که پیامبر دارای عصمت است و مرتکب گناهی نمیشود، بلکه با معنایی شایستهی مقام نبوت، به پیامبر مژده مغفرت داده میشود و در آخر نیز به صحابه بشارت مغفرت داده میشود. این امر لطافت دیگری را به اشاره مذکور میافزاید. از ده وجه اعجاز بیان شده در سه آیه پایانی سوره فتح فقط هفت مورد از وجوه فراوان اخبار غیبی را مورد بحث قرار دادیم. در انتهای کلام بیست و ششم که درباره قَدَر و اختیار جزیی انسان است به لمعه مهمی از اعجاز موجود در حروف آیه پایانی اشاره شده است. این آیه انتهایی همچنان که با عباراتش ناظر بر صحابه است با قیدهایش نیز متوجه احوال ایشان میباشد. همانطور که با الفاظش اوصاف صحابه را بیان میکند با حروف و تکرار عددی حروف به کسانی چون اصحاب بدر، احد، حنین، صفه و رضوان از طبقات مشهور صحابه اشاره دارد. نیز با جهت توافقي که به مثابه کلید نوعی از علم جفر است و با حساب ابجد، اسرار فراوانی را افاده میکند. سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ به مناسبت اخبار غیبیای که در آخرین آیه سوره فتح با معنای اشاری آمده است و به این مناسبت که در آیه زیر، همان خبر با همان معنای اشاری آمده است کمی دربارهاش بحث میکنیم.
وَلَهَدَيْنَاهُمْ صِرَاطاً مُسْتَقٖيماً وَمَنْ يُطِعِ اللّٰهَ وَالرَّسُولَ فَاُو۬لٰٓئِكَ مَعَ الَّذٖينَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيّٖنَ وَالصِّدّٖيقٖينَ وَالشُّهَدَٓاءِ وَالصَّالِحٖينَۚ وَحَسُنَ اُو۬لٰٓئِكَ رَفٖيقاًؕ (نسا:69-68) «و قطعاً آنان را به راهى راست هدايت مىكرديم؛ و كسانى كه از خدا و پيامبر اطاعت كنند در زمره كسانى خواهند بود كه خدا ايشان را گرامى داشته [يعنى] با پيامبران و راستان و شهيدان و شايستگانند و آنان چه نيكو همدمانند؛» از هزاران نکتهیی که در بیان این آیه هست به «دو نکته» زیر اشاره میکنیم:
همچنان که قرآن معجز بیان با مفاهیم و معانی صریح، حقایق را بیان میکند با اسلوبها و ویژگیهای ساختاریاش نیز معانی اشاری فراوانی را بیان میدارد. هر آیه طبقات معنایی متعددی داشته، و قرآن ریشه در علمی فراگیر دارد، لذا ممکن است همه معانی (مورد نظر مفسرین) مراد باشد. مانند کلام انسان نیست که به سبب افکاری محدود و اراده شخصی در یکی دو معنا منحصر شود. بر اساس همین سرّ، حقایق بیشمار آیات قرآن توسط اهل تفسیر بیان شده است. البته حقایق بسیار زیادی هست که مفسران هنوز بیان نکردهاند. مخصوصاً گذشته از حروف و معنای صریح، در اشارات قرآنی علوم بسیار مهمیوجود دارد.
یکی از نکات اعجازی قرآن حکیم که از لحاظ توافق و همخوانی ظاهر میگردد این است: اسمای الله، رحمن، رحیم، رب و هو به جای اسم جلاله، بیش از چهار هزاربار در قرآن بهکار رفته است. بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ نیز (با توجه به نوع دوم حساب ابجد که به ترتیب حروف هجاییست) چهار هزار و اندی میشود. از خردهها در اعداد بزرگ صرفنظر شد چون در تطابقها و هماهنگیها خللی ایجاد نمیکند. الٓمٓ با دو «واو» عطفی که در بر دارد دویست و هشتاد و اندی میشود؛ که علاوهبر اینکه با دویست و هشتاد و اندی اسم جلاله در سوره بقره و تعداد آیات سوره بقره که دویست و هشتاد و خردهییست همخوانی دارد، به حساب نوع دوم ابجد که به طرز هجاییست، چهار هزار و خردهیی ميشود. این نیز علاوهبر همخوانی با تعداد پنج اسم مشهور و مذکور(از اسماء الله) قطع نظر از خردهها، با عدد بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ همخوانی دارد. پس میتوان گفت بر اساس این سرّ توافق و همخوانی، الٓمٓ اسمیست که هم دربرگیرنده مسمای خود است، هم اسم البقره و هم اسم قرآن است، هم فهرست خلاصهیی است و هم نمونه و خلاصه و چکیدهیی برای هر دوی آنها و نیز مجمل بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ میباشد. با حساب مشهور ابجد بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ با عدد اسم «رب» مساویست؛ اگر «ر» مُشدَّد را در اَلرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ دو «ر» بهشمار آوریم نهصد و نود میشودکه در آن صورت مدار اسرار مهمیخواهد بود و با نوزده حرفش کلید نهصد هزار عالم میشود. از لطایف همخوانی لفظ جلاله در قرآن معجز بیان این است که در بالای سطر آخر صفحات سراسر قرآن هشتاد لفظ جلاله با توافق و همخوانی ناظر بر هماند و در بخش سطر انتهایی نیز به همان صورت هشتاد لفظ جلاله وجود دارد. دقیقاً در وسط سطرهای پایانی (برخی) صفحات، پنجاه و پنج لفظ جلاله هست که بر روی هم انطباق دارند و به نظر میرسد یک لفظ جلاله است که از پنجاه و پنج لفظ جلاله ترکیب مییابد. در ابتدای سطرهای آخر، با فاصلهي کلماتی یک حرفی و گاه سه حرفی و کوتاه، بیست و پنج توافق دقیق وجود دارد که اگر به پنجاه و پنج مورد قبلی اضافه شود هشتاد همخوانی را بهدست خواهد داد که با هشتاد توافق موجود در نیمه اول سطر و هشتاد توافق موجود در نیمه دوم همخوانی کامل دارد. آیا چنین تناسبات و همخوانیهای لطیف، ظریف، منظم، هماهنگ و اعجازآمیزی ممکن است بیحکمت و عاری از نکات (دقیق) باشد؟ حاشا! امکان ندارد. با کلید این همخوانیها و تناسبات میتوان درهای گنجینهیی بااهمیت را گشود. رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذ۟نَٓا اِن۟ نَسٖينَٓا اَو۟ اَخ۟طَا۟نَا سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ سعید نورسی

