Mektubat

Seeds of Truth

منبع: risaleinur multilingual dataset, risale.site source · Risale-Nur multilingual research corpus
Risale reading plan
§1

(مطالب مختصری‌ست از رساله‌یی به نام «هسته های حقیقت» که سی و پنج سال پیش منتشر شد.) بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ رَبِّ ال۟عَالَمٖينَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِهٖ وَ صَح۟بِهٖ اَج۟مَعٖينَ 1. نسخه لازم برای زمانه‌یی بیمار، عنصری ناخوش و عضوی علیل، پیروی از قرآن است. 2. نسخه علاج برای قاره‌یی بزرگ اما بخت برگشته، دولتی با عظمت اما بی‌آتیه، و قومی با ارزش اما بی‌صاحب، اتحاد اسلام است. 3. کسی که قادر نیست زمین و همه ستاره‌ها و خورشیدها را مانند دانه‌های تسبیح بردارد و بچرخاند نمی‌تواند در عالم ادعای آفرینش و ایجاد کند، زیرا هر چیزی به چیز دیگر متصل است. 4. احیای همه ذی روحان در حشر برای قدرت «خداوند» نمی‌تواند سخت‌تر از زنده کردن و به وجود آوردن مگسی در بهار باشد که در زمستان با خوابی مرگ گونه در خود فرو رفته و آرمیده است، زیرا قدرت ازلی، ذاتی‌ست، تغییری در آن حاصل نمی‌شود، عجز و ناتوانی در آن راهی ندارد، و موانع سد راهش نمی‌شوند. قدرت ازلی دارای مراتب نیست و هر چیزی در نسبت با او مساوی‌ست. 5. همان کسی که چشم پشه‌یی را آفریده، خورشید را هم خلق کرده است. 6. همان کسی که معده کَک را تنظیم کرده، منظومه شمسی را نیز نظم بخشیده است. 7. در آفرینش کائنات چنان اعجازی وجود دارد که اگر بر فرض محال همه عوامل طبیعی را فاعل مختار و مقتدر بدانیم باز هم با کمال عجز در برابر اعجاز مذکور سجده کرده خواهند گفت:«سُبْحَانَكَ لاَ قُدْرَةَ لَنَا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ». 8. اجازه‌ی تأثیر گذاری حقیقی به اسباب داده نشده است؛ وحدت و جلال چنین می‌خواهد. لیکن اسباب از جهت مُلک، پرده و پوشش ید قدرت (الهی) می‌شوند. عزت و عظمت چنین ایجاب می‌کند، تا مباشرت ید قدرت با امور خسیسه در جهت مُلک، در ظاهر به چشم نیاید. 9. جهت ملکوتی در هر شی که محل تعلق قدرت است شفاف و منزه می‌باشد. 10. عالم شهادت پرده‌یی توری، بر عوالم الغیوب است. 11. برای ایجاد دقیق نقطه‌یی در جا و محل خود، به قدرتی لایتناهی نیاز است که قادر به ایجاد کائنات باشد، زیرا هر حرف کتاب کبیر کائنات مخصوصاً هر حرف ذی حیات آن چهره‌یی و دیده‌يی ناظر به‌سوی همه جمله‌ها دارد. 12. مشهور است که در جستجوی هلال عید بودند. یک بار هیچ کس چیزی ندید. شخص سالمندی قسم خورد و گفت هلال را دیدم. آن‌چه او دیده بود هلال نبود؛ یک تار موی سفید مژه‌اش بود که روی چشمش خم شده بود. آن تار مو کجا! ماه کجا؟ حرکت ذرات کجا! فاعل تشکیل انواع کجا؟ 13. طبیعت، چاپ‌خانه‌یی مثالی‌ست نه چاپ کننده؛ نقش است نه نقاش، قابل است نه فاعل، مِسطر است نه مصدر؛ نظام است نه ناظم؛ قانون است نه قدرت، شریعت ارادی‌ست نه حقیقت خارجی ...! 14. انجذاب و جذبه در وجدان که فطرت ذی شعور است به‌واسطه جذبه‌ی حقیقتی جاذبه‌دار است. 15. فطرت دروغ نمی‌گوید. میل به نشو و نما در یک دانه می‌گوید:«من خوشه خواهم داد، میوه و ثمره خواهم داد.» درست می‌گوید. در تخم مرغ نوعی میل به حیات هست، و می‌گوید:«من مرغ خواهم شد.» و به اذن خدا می‌شود. درست می‌گوید. مشتی آب با میلِ به انجماد می‌گوید:«جای بیش‌تری را اشغال خواهم کرد.» آهن قرص و محکم هم نمی‌تواند در این سخن دروغی بیابد. راستی سخن‌اش آهن را می‌شکافد. این میل‌ها، جلوه‌ها و تجلیاتِ اوامر تکوینی‌ست که ریشه در اراده دارد. 16. قدرت ازلی که مورچه را بدون امیر و زنبور عسل را بدون یعسوب نمی‌گذارد بی‌تردید انسان را نیز بدون نبی رها نمی‌کند. همان‌طور که «شق القمر» معجزه‌یی احمدی (ع) برای انسان‌های عالم شهادت است، معراج نیز برای ملائکه عالم ملکوت و موجودات روحانی یک معجزه کبرای احمدی‌ست. ولایت نبوت با این کرامات باهره اثبات شده و شخصیت درخشان پیامبر (ع) هم‌چون برق و ماه در ملکوت نور افشان گردیده است. 17. دو کلامِ کلمه شهادت شاهد و گواه هم‌اند. اولی برای دومی برهان «لمّی» است و دومی برای اولی برهان «انّی». 18. حیات نوعی تجلی وحدت در کثرت است، به همین علت همه را به‌سوی اتحاد سوق می‌دهد. حیات یک چیز را مالک همه چیز می‌کند. 19. روح یک قانون ذی وجود خارجی‌ست. یک ناموس ذی شعور می‌باشد. روح نیز هم‌چون قوانین فطریِ دائم و ثابت از عالم امر و صفت اراده آمده و قدرت، جامه وجود حسی بر تنش کرده است. سیاله‌یی لطیف را صدف آن گوهر قرار داد. روحِ موجود برادر قانون معقول است. هر دوی آن‌ها هم دائمی‌اند و هم از عالم امر آمده‌اند. اگر قدرت ازلی وجودی خارجی بر تن قوانین موجود در انواع می‌کرد آن‌ها هم روح می‌شدند. روح اگر جامه وجود را از تن بیرون می‌کرد و شعور را نیز به کناری می‌نهاد باز هم قانونی لایموت بود. 20. موجودات با نور دیده می‌شوند و با حیات است که هستی موجودات دانسته می‌شود. هر کدام این‌ها یک کشاف‌اند. 21. مسیحیت یا به انتها می‌رسد یا تصفیه می‌شود و بالاخره در برابر اسلام سلاح بر زمین می‌گذارد. در این دین چند بار شکاف ایجاد شد تا این که سر از پروتستانیسم در آورد. در آن هم انشعاب حاصل شد و به توحید نزدیک شد. باز هم آماده انشعاب دیگری می‌شود، و در این مرحله نیز یا به پایان کار خود می‌رسد و تمام می‌شود یا حقایق اسلام را که اساس مسیحیت واقعی را نیز در بر دارد در مقابل خود دیده و تسلیم خواهد شد. حضرت پیامبر (ع) به این راز بزرگ اشاره نمود و فرمود:«حضرت عیسی نزول فرموده، خواهد آمد و از امت من خواهد شد و به شریعت من عمل خواهد کرد.» 22. قداست موجود در مآخذ، بیش از برهان، جمهور عوام را به امتثال (اوامر شریعت) سوق می‌دهد. 23. نود درصد شریعت (ضروریات و مسلمات دینی) هر یک چون ستونی از الماس‌اند. مسایل اجتهادیِ اختلافی تنها ده درصد آن را تشکیل می‌دهند. نمی‌توان نود ستون الماسین را زیر پوشش ده ستون زرین قرار داد. کتاب‌ها و اجتهادها باید دوربینی برای غور در قرآن باشند؛ باید آیینه قرآن باشند؛ نه این‌که سایه و وکیل شوند...! 24. هر مستعدی می‌تواند برای خود اجتهاد نماید، اما نمی‌تواند چیزی را تشریع کند. 25. دعوت به اندیشه‌یی در گرو پذیرش جمهور علماست؛ در غیر این صورت دعوت مذکور بدعت است و باید آن را رد کرد. 26. انسان فطرتاً مُکرّم است، لذا در پی حق بر می‌آید. گاه باطل را می‌یابد، و به گمان این‌که حق است آن را به آغوش می‌کشد؛ گاه در حالی که حقیقت را می‌جوید بی‌اختیار با ضلالت و گمراهی مواجه می‌شود و به گمان این‌که حقیقت است آن را بر سر می‌گذارد. 27. قدرت، آیینه‌هایی شفاف‌تر و لطیف‌تر از یک‌دیگر دارد. تنوع آن‌ها آب تا هوا، هوا تا اثیر، اثیر تا عالم مثال، عالم مثال تا عالم ارواح؛ و حتی زمان و اندیشه را نیز در بر می‌گیرد. در آیینه‌ی هوا، یک کلمه تبدیل به میلیون‌ها کلمه می‌شود. قلم قدرت، این سرّ تناسل را به شگفتی استنساخ می‌کند. انعکاس، شکل، یا شکلِ توأم با ماهیت را در بر می‌گیرد. تمثال‌های موجودی کثیف [مادی] هر کدام مرده‌یی متحرک‌اند. تمثال‌های یک روح نورانی در آیینه‌های خویش، هر کدام یک حی مرتبط‌اند؛ اگر عین‌اش نباشند، غیرش هم نیستند. 28. تکان خورشید اگر براساس حرکت محوری‌اش باشد میوه‌هایش نمی‌ریزد؛ در غیر این صورت سیارات که به منزله ثمره‌ی آن هستند می‌ریزند و متلاشی می‌شوند. 29. نور اندیشه اگر منور به نور دل نشود و با آن امتزاج نیابد، ظلمت است و ظلم افشانی می‌کند. سپیدی روز گون و مُظلم چشم اگر با لیله‌ی سُوَیدای روشنی بخش امتزاج نیابد بی‌بصر خواهد بود و به همین ترتیب فکرت بیاض اگر تهی از سُوَیدای دل باشد بی‌بصیرت است. 30. علم اگر فاقد اذعان قلبی باشد، جهل است. التزام، چیزی و اعتقاد چیز دیگری‌ست. 31. تصویر کردن نیک چیزهای باطل، گمراه کردن اذهان صاف و ساده است. 32. عالم مرشد باید چون گوسفند باشد، نه پرنده؛ گوسفند به بَرّه‌اش شیر می‌دهد، اما پرنده قی خود را به جوجه‌اش می‌دهد. 33. وجود چیزی به وجود همه اجزایش وابسته است. عدم آن نیز با عدم حتی یک جزء‌اش حاصل می‌گردد، لذا انسان ضعیف برای نشان دادن قدرتش، طرفدار تخریب می‌شود و به جای حرکت در مسیر مثبت در راه منفی پیش می‌رود. 34. دستورهای حکمت اگر با نوامیس حکومت، و قوانین حق اگر با روابط قدرت امتزاج نیابد بر جمهور عوام تأثیری نخواهد گذاشت. 35. ظلم کلاه عدالت بر سر کرده است؛ خیانت لباس حمیت بر تن دارد؛ جهاد را بغی (تجاوز) می‌نامند؛ و اسارت، حریت و آزادی نام گرفته است...! اضداد، صورت‌ها را مبادله نموده‌اند. 36. سیاستی که براساس منفعت باشد، جانور است. 37. مهربانی با حیوان وحشیِ گرسنه موجب می‌شود اشتهایش بیش‌تر شود نه دوستی‌اش. دست‌مزد به کار انداختن دندان و پنجه‌اش را هم خواهد خواست. 38. زمان نشان داد که بهشت ارزان نیست؛ جهنم نیز بی‌فایده نیست. 39. مزیت انسان‌هایی که در نظر مردم خواص شناخته می‌شوند، طبیعتاً می‌بایست موجب تواضع و فروتنی آن‌ها شود، اما عامل تکبر و تحکم شده است. عجز فقرا و فقر عوام در حالی که باید موجب مرحمت و احسان شود منجر به اسارت و محکومیت آن‌ها شده است. 40. وقتی در چیزی محاسن و افتخاری حاصل شود پیشکش خواص کرده و اگر سیئات باشد بین عوام تقسیم‌اش می‌کنند... 41. اگر غایت خیال وجود نداشته باشد؛ یا آن را فراموش کنند یا این‌که خود را به فراموشی بزنند، اذهان همه به «انا» ها مبدل شده، دورش می‌گردند. 42. منبع اصلی همه فسادها و اختلال‌ها، هم‌چنین عامل و سبب و منبع همه رذیلت‌های اخلاقی فقط دو کلمه است: کلمه اول: من اگر سیر باشم و دیگری از گرسنگی بمیرد، چه ربطی به من دارد. کلمه دوم: برای راحتی من زحمت بکش، تو کار کن تا من بخورم. فقط یک علاج می‌تواند ریشه کلمه اول را از بیخ بَر کند، آن هم وجوب زکات است. داروی کلمه دوم حرمت رباست. عدالت قرآنی بر دروازه عالم قرار گرفته، و خطاب به ربا می‌گوید:«ممنوع است؛ حق ورود نداری.» بشر به این دستور گوش نکرد؛ در نتیجه سیلی محکمی خورد. تا سیلی محکم‌تری نخورده باید به آن توجه کند. 43. جنگ دولت‌ها و ملت‌ها جای خود را به جنگ طبقات انسان‌ها می‌دهد، زیرا بشر هم‌چنان که علاقه‌یی به اسیر شدن ندارد، اجیر هم نمی‌خواهد بشود. 44. کسی که از راه نامشروع در پی رسیدن به هدفی‌ست معمولاً با آن‌چه در تناقض و ضدیت با هدفش است مجازات می‌شود. نتیجه نهایی محبت نامشروعی مانند شیفته اروپا بودن، عداوت غدارانه محبوب است. 45. باید با نگاه تقدیر به گذشته و مصایب نگریست و به آینده و معاصی نیز از نقطه نظر تکلیف نگاه کرد. در این‌جا جبر و اعتزال آشتی می‌کنند. 46. در مشکلی که چاره دارد به عجز و در چیزی که چاره ندارد به آه و ناله نباید متوسل شد. 47. زخم زندگی التیام می‌یابد، اما زخمی که بر عزت اسلامی، ناموس و عزت ملی وارد شود بسیار عمیق است. 48. زمانی می‌رسد که کلمه‌یی یک ارتش را شکست می‌دهد و یک گلوله جان سی میلیون نفر را می‌گیرد. چنان شرایطی حاکم می‌شود که حرکتی کوچک انسان را به اعلی علیین می‌برد و چنان وضعی به وجود می‌آید که کار کوچکی انسان را به اسفل سافلین سقوط می‌دهد. 49. یک صدق، خرمنی از دروغ را از بین می‌برد. یک حقیقت بر خرمنی خیال ترجیح دارد. «لاَ يَلْزَمُ مِنْ لُزُومِ صِدْقِ كُلِّ قَوْلٍ قَوْلُ كُلِّ صِدْقٍ» هر سخن‌ات باید راست باشد، اما بیان همه سخنان راست هم درست نیست. 50. کسی که زیبا می‌بیند زیبا هم فکر می‌کند، و کسی که زیبا فکر می‌کند از زندگی خود لذت می‌برد. 51. آن‌چه به انسان‌ها جان می‌بخشد امید است و آن‌چه آن‌ها را می‌میراند ناامیدی و یأس است. 52. دولتی اسلامی که از دیر باز جهاد را که واجب کفایی‌ست برای اعلای کلمةُ‌الله و بقای استقلال اسلام وظیفه خود می‌دانست، و همیشه آماده فدا شدن در راه عالم یک پارچه اسلام بود و پرچم خلافت را بر دوش داشت؛ صدمه‌یی خورد که با سعادت و آزادی آتی جهان اسلام تلافی خواهد شد، زیرا این مصیبت، ظهور و بروز اخوت اسلامی را که مایه حیات‌مان است به صورت خارق العاده‌یی تسریع نمود. 53. محاسن تمدن را که ربطی به مسیحیت ندارد، متعلق به مسیحیت دانستن، و عقب‌ماندگی را که خصم اسلام است دوست این دین آسمانی قلمداد کردن، نشان می‌دهد که فلک در جهت خطا می‌چرخد. 54. الماس بی‌نظیر کهنه شده و بی‌رنگ و رو همواره بر شیشه‌یی صیقلی ترجیح دارد. 55. عقل کسانی که همه چیز را در ماده می‌جویند در چشمان‌شان است؛ چشم نیز از دیدن معنویات عاجز است. 56. مجاز اگر از دست علم بیرون رفته و در اختیار جهل قرار بگیرد تبدیل به حقیقت می‌شود؛ و در را به روی خرافات می‌گشاید. 57. احسانی که بیش‌تر از احسان الهی باشد احسان نیست. هر چیز را باید همان‌طور که هست توصیف نمود. 58. شهرت، آن‌چه را متعلق به فرد نیست نیز متعلق به او می‌کند. 59. حدیث، معدن حیات و ملهم حقیقت است. 60. احیای دین، احیای ملت است. حیات دین، نور زندگانی‌ست. 61. قرآن که برای نوع بشر رحمت است تمدنی را قبول دارد که تأمین کننده سعادت همه‌ی انسان‌ها یا دست‌کم اکثریت آنان باشد. تمدن حاضر بر پنج پایه منفی زیر استوار است: پایه اول: نقطه اتکایش، قدرت است؛ و شأن قدرت نیز تجاوز است. پایه دوم: هدف و مقصدش کسب منفعت است؛ و شأن منفعت، تزاحم است. پایه سوم: قاعده‌اش در حیات، جدال است؛ و شأن جدال نیز تنازع است. پایه چهارم: رابطه‌ی اصلی در بین توده‌ها را نژاد و ملیت منفی می‌داند که با از بین بردن دیگری تغذیه می‌کند. شأن چنین ملیت گرایی نیز برخوردهای وحشتناکی‌ست. پایه پنجم: خدمت جذّابش، تشجیع هوا و هوس، و ارضای آرزوهای نفسانی‌ست. چنین هوسی نیز عامل مسخ معنوی انسان می‌باشد. نقطه اتکای تمدنی که شریعت احمدی (ع) آن را ضمانت می‌کند و به آن فرا می‌خواند، به جای قدرت، حق است؛ که شأن آن عدالت و توازن می‌باشد؛ هدف این تمدن نیز به جای منفعت، فضیلت است که شأن آن محبت و جذب است؛ در جهت وحدت هم به جای نژاد طلبی و ملی گرایی، رابطه دینی و وطنی و طبقاتی قرار دارد که شأن‌اش برادری صمیمانه و مسالمت و دفاع صرف در برابر تجاوز نیروهای خارجی‌ست. دستور و قاعده‌اش به جای جدال در زندگی، تعاون است که شأن آن اتحاد و همبستگی‌ست. به جای «هوی» در این تمدن هُدی (هدایت) هست که شأن‌اش ترقی انسانی و تکامل روحانی می‌باشد. از اسلام که حامی موجودیت ماست دست بر ندار؛ با دو دستت آن را محکم بگیر؛ در غیر این صورت نابود می‌شوی. 62. مصیبت عمومی از خطای اکثریت حاصل می‌شود. مصیبت نتیجه جنایت و مقدمه مکافات است. 63. شهید خود را حی می‌داند. او طعم سکرات را نمی‌چشد، لذا زندگی‌اش را که فدا می‌کند ابدی، باقی و بسیار پاک می‌بیند. 64. عدالت محض قرآنی زندگی و خون یک بی‌گناه را حتی برای همه انسان‌ها هم که شده به هدر نمی‌دهد. همان‌طور که این دو در برابر قدرت مساوی‌اند، از نظر عدالت هم مساوی و برابرند. خودکامگی انسان را به جایی می‌رساند که می‌خواهد هر مانعی را که در راه هوس‌هایش باشد حتی دنیا را ویران و نوع بشر را نابود کند. 65. خوف و ضعف، تأثیرات خارجی را تشجیع می‌کند. 66. مصلحت قطعی، فدای ضرری موهوم نمی‌شود. 67. فعلاً سیاست استانبول مرضی چون بیماری اسپانیایی [زکام و واگیردار] است. 68. اگر به دیوانه گفته شود «خوبی، خوبی» و به فرد سالم گفته شود «وضعیت بدی داری، وضعیت بدی داری» امکان خوب شدن اولی و ناخوش شدن دومی کم نیست. 69. دشمنِ دشمن تا وقتی دشمن هست، دوست است. دوستِ دشمن تا وقتی دوست باشد دشمن است. 70. اگر شیطان به کسی کمک کند لجباز و اهل عناد می‌گوید:« فرشته است، خدا امواتش را بیامرزد.» حالا اگر مخالف او فرشته باشد می‌گوید:« شیطان است که لباس عوض کرده است.» لعنتش می‌کند. 71. درمان دردی ممکن است برای درد دیگری سم کشنده باشد. درمان اگر از حدش بگذرد موجب درد می‌شود. 72. اَلْجَمْعِيَّةُ الَّتِى فِيهَا التَّسَانُدُ الَةٌ خُلِقَتْ لِتَحْرِيكِ السَّكَنَاتِ وَالْجَمَاعَةُ الَّتِى فِيهَا التَّحَاسُدُ الَةٌ خُلِقَتْ لِتَسْكِينِ الْحَرَكَاتِ. 73. اگر جماعت فاقد واحد صحیح باشد، جمع و به اضافه در آن مانند ضرب کسرها باعث کم‌تر شدن می‌شود. 74. گاه عدم قبول با قبول عدم در هم آمیخته می‌شود. عدم دلیل ثبوت، دلیل عدم قبول است، اما قبول عدم نیازمند دلیل عدم است. یکی از این دو شک و دیگری انکار است. 75. شبهه اگر بتواند در مسایل ایمانی یک دلیل یا حتی صد دلیل را هم کنار بگذارد قادر نخواهد بود به مدلول ضرری برساند، زیرا هزاران دلیل وجود دارد. 76. باید تابع سواد اعظم بود. امویانِ لاقید وقتی به سواد اعظم و اکثریت تکیه کردند بالاخره وارد جماعت اهل سنت شدند، اما بعضی از علویانِ با صلابت که معمولاً در اقلیت بوده‌اند سرانجام سر از رافضیه در آوردند. 77. اتفاق نظر در حق، اختلاف در احق است، لذا برخی اوقات حق گاهی از احق، احق؛ و حسن، احسن از احسن است. هر کس درباره مشرب خویش باید بگوید «هو حق» نه این‌که «هو الحق». یا بگوید «هو حسن» نه این‌که بگوید «هو الحسن». 78. اگر بهشت نباشد، جهنم تعذیب نخواهد کرد. 79. به موازات پیر شدن زمان، قرآن جوان می‌شود و رموزش آشکار می‌گردد؛ هم‌چنان که نور ممکن است به صورت نار دیده شود، بعضی اوقات شدت بلاغت نیز مبالغه دیده می‌شود. 80. مراتبی که در حرارت هست به موجب دخالت برودت حاصل می‌شود، نیز درجات حُسن به دلیل تداخل قبح است. قدرت ازلی، ذاتی‌ست، لازم است، ضروری‌ست. عجز نمی‌تواند در آن دخالت کند، دارای مراتب نیست، و همه چیز در نسبت با آن مساوی‌ست. 81. عکس خورشید که تجلی فیض آن است، در سطح دریا یا در قطرات دریا هویت واحدی را نشان می‌دهد. 82. حیات جلوه‌یی از توحید است و منتهایش نیز کسب وحدت می‌کند. 83. وقتی «ولی» در میان انسان‌ها پنهان باشد، لحظه اجابت دعا در روز جمعه، لیلة القدر در ماه رمضان، اسم اعظم در میان اسمای حسنی، و زمان مرگ نیز در زندگی ناشناخته باشد سایر افراد هم با ارزش می‌شوند و اهمیت می‌یابند. عمر بیست ساله‌ی توأم با ابهام بر عمری هزار ساله که انتهایش معین است ترجیح دارد. 84. عاقبت معصیت در دنیا، دلیل عقاب اخروی‌ست. 85. رزق در نظر قدرت به اندازه حیات مهم است. قدرت خلق می‌کند، قَدَر [لباس] می‌پوشاند و عنایت تغذیه می‌کند. حیات، نتیجه‌یی‌ست که در دست است، مشاهده می‌شود، اما رزق نتیجه‌یی‌ست غیر محصّل که به تدریج منتشر می‌گردد و آدمی را به فکر فرو می‌برد. مردن بر اثر گرسنگی وجود ندارد، زیرا فرد قبل از اتمام مواد غذایی که به صورت چربی و غیره در بدن‌اش ذخیره شده می‌میرد؛ به عبارت دیگر مرضی که منشأ آن ترک عادت است فرد را از بین می‌برد نه بی‌رزق و روزی بودن. 86. رزق حلالِ حیوانات وحشی‌ای که آکل اللحم‌اند جنازه‌های بی‌شمار حیوانات است. هم روی زمین را پاکیزه می‌کنند، هم رزق خود را می‌یابند. 87. لقمه‌یی به چهل پارا و لقمه‌یی دیگر به ده قروش... این‌ها هر دو قبل از گذاشته شدن به دهان و بعد از فرو رفتن در گلو مساوی‌اند. فقط چند ثانیه‌یی در دهان با هم تفاوت دارند. صرف نظر کردن از یکی و اختیار دیگری برای جلب نظر و رضایت خاطر قوه ذائقه که در وجود انسان نقش حاجب و مفتش را دارد، بدترین نوع اسراف است. 88. لذایذ وقتی آدمی را به‌سوی خود می‌خوانند باید گفت « گویا خوردم». کسی که «گویا خوردم» را برای خود اصل قرار می‌دهد، مسجدی به نام «گویا خوردم» را می‌توانست بخورد، اما نخورد. 89. در گذشته بیش‌تر مسلمانان گرسنه نبودند و اختیار مرفّه بودن را داشتند، اما حالا گرسنه‌اند و اختیاری برای لذت بردن ندارند. 90. بیش از لذت موقت باید به درد موقت لبخند زد و به آن خوش‌آمد گفت. لذایذ گذشته موجب می‌شوند آدمی آه و واه کند. آه ترجمان دردی پنهان است. دردهای طی شده باعث می‌شوند فرد «اوه» بگوید. این «اوه» خبر از لذت و نعمتی پوشیده دارد. 91. نسیان و فراموشی هم نعمت است، باعث می‌شود فرد دردهای روزانه را متحمل شود، ولی آلام متراکم را به فراموشی بسپارد. 92. مانند درجه حرارت، در هر مصیبتی، درجه‌یی از نعمت وجود دارد. باید با اندیشه در مصیبت بزرگ‌تر، درجه‌یی از نعمت در مصیبت کوچک‌تر را دید و شکر خدا را به جا آورد؛ وگرنه دمیدن با اغراق و بزرگ‌نمایی در آن موجب می‌شود باد کند، و نگرانی از آن مضاعفش می‌کند، و مثال خیالی که در قلب وجود دارد تبدیل به حقیقت می‌شود و به دل صدمه می‌زند. 93. هر آدمیزادی برای دیدن و دیده شدن در عرصه اجتماع، پنجره‌یی دارد که به آن مقام گفته می‌شود. این پنجره اگر از قامت ارزش او بالاتر باشد موجب تطاول (گردنکشی) توأم با تکبر می‌شود، و اگر پایین‌تر باشد موجب خمیدگی متواضعانه‌اش می‌شود... تا در آن سطح و درجه ببیند و دیده شود. مقیاس بزرگی در انسان، کوچکی یعنی فروتنی‌ست. میزان کوچکی، بزرگی یعنی تکبر است. 94. عزت نفس فرد ضعیف در مقابل قوی، اگر در شخص قوی باشد تکبر محسوب می‌شود، تواضع فرد قوی در مقابل ضعیف نیز اگر در شخص ضعیف باشد تذلل محسوب می‌شود. جدیت اولی الامر در مقام خود، وقار است، اما افتادگی‌اش ذلت است. جدیتش در خانه، کبر است و خشوع‌اش تواضع. فرد اگر متکلم وحده باشد، مسامحه و فداکاری‌اش عمل صالح است؛ اما اگر متکلم مع الغیر باشد، خیانت و عمل ناشایست است. شخص به نام خود می‌تواند شکسته نفسی کند، اما نباید فخر فروشی نماید؛ هم‌چنین به نام ملت می‌تواند تفاخر کند، اما شکسته نفسی نباید بکند. 95. تفویض در ترتیب مقدمات، سستی و تنبلی‌ست، و در ترتب نتیجه، توکل است. رضا به قسمت و ثمره‌ی سعی و کوشش، قناعت است؛ و اشتیاق به سعی و تلاش را افزایش می‌دهد. اکتفا به آن‌چه هست دون همتی آدمی‌ست. 96. هم‌چنان‌که در برابر اوامر شرعی، اطاعت و عصیان مطرح است در برابر اوامر تکوینی هم اطاعت و عصیان موضوعیت دارد. در مورد اول بخش اعظم مکافات و مجازات در آخرت صورت می‌گیرد، اما در دومی غالباً در دنیا اتفاق می‌افتد. برای نمونه پاداش صبر، پیروزی‌ست و مجازات تنبلی و سستی، فقر و تنگدستی. نیز ثواب سعی و کوشش ثروت است و پاداش ثبات قدم غلبه و پیروزی. عدالتِ فاقد مساوات، عدالت نیست. 97. تماثل سبب تضاد، و تناسب اساس تساند (تعاون و همکاری) است. صغار نفس منبع تکبر و ضعف، معدن غرور است. عجز منشأ مخالفت، و کنجکاوی استاد علم و دانش است. 98. قدرت فاطره با احتیاج مخصوصاً احتیاج ناشی از گرسنگی سر رشته‌ی همه حیوانات و در رأس‌شان انسان را در اختیار گرفته منظم‌شان کرده است. به این وسیله عالم را از هرج و مرج نجات داده، نیاز و احتیاج را راهنمای تمدن قرار داده، و موجب تأمین ترقی و پیشرفت شده است. 99. فشار روحی به فسق و فجور رهنمون می‌شود و یأس و ناامیدی، سرچشمه گمراهی فکری؛ ظلمت دل نیز منبع فشارهای روحی‌ست. 100. اِذَا تَاَنَّثَ الرِّجَالُ بِالتَّهَوُّسِ تَرَجَّلَ النِّسَاءِ بِالتَّوَقُّحِ وقتی زنی زیبا وارد مجلس برادرانه‌یی شود، حس رقابت و ریا و حسد بیدار می‌شود. به سخن دیگر ورود زنان به تمام عرصه‌های اجتماع موجب پیدایش اخلاق‌های ناپسند در انسان متمدن می‌گردد. 101. در روح عصبی و آلوده به سیئات بشر امروز، نقش صورت‌هایی که جنازه‌های کوچک متبسم‌اند، دارای اهمیت است. 102. تندیس ممنوع، یا ظلمی متحجر است یا هوسی متجسم یا ریایی متجسد. 103. در شخصی که از مسلمات اسلام به طور کامل پیروی کرده و بالحق وارد دایره‌ی اسلام شده، میل به توسیع، میل به تکامل است، اما در فردی که به موجب لاقیدی در خارج دایره قرار دارد، میل به توسیع، میل به تخریب است. در زمان توفان و زمین لرزه نه تنها باز کردن باب اجتهاد مصلحت نیست، بلکه پنجره‌هایش را هم باید بست. لاابالی را نباید با رخصت‌ها نوازش کرد، بلکه باید با عزیمت و با جدیت بیدار نمود. 104. بیچاره حقیقت‌ها، که در دستان بی‌ارزش، بی‌ارزش می‌شوند. 105. کره ما شبیه حیوان است و آثار حیات خود را می‌نمایاند. آیا اگر به اندازه یک تخم مرغ کوچک شود حیوان محسوب نخواهد شد؟ یا اگر یک میکروب به اندازه کره ما بزرگ شود شبیه آن نخواهد بود؟ اگر حیات داشته باشد روح هم خواهد داشت؟ عالم اگر به اندازه انسان کوچک شود و ستارگانش حکم ذرات و جواهر فردی بیابند آیا حیوانی دارای شعور نخواهد بود؟ خداوند چنین حیواناتی را بسیار دارد. 106. شریعت دو نوع است: نوع اول: شریعتی که همه با آن آشناییم، احوال و افعال انسان را به عنوان عالم صغیر تنظیم می‌کند و ریشه در صفت کلام دارد. نوع دوم: شریعت کبرای فطری‌ست که حرکات و سکنات عالم را که انسان اکبر می‌باشد تنظیم می‌کند و منشأ آن صفت اراده است؛ آن را گاه به اشتباه «طبیعت» هم می‌نامند. فرشتگان امت عظیمی هستند که حاملان و ممثلان و متمثلان اوامر تکوینیه‌یی هستند که منشأ آن صفت اراده است و شریعت فطری نامیده می‌شود. 107. اِذَا وَازَنْتَ بَيْنَ حَوَاسِّ حُوَيْنَةٍ خُرْدَ بِينِيَّةٍ وَ حَوَاسِّ اْلاِنْسَانِ تَرَى سِرًّا عَجِيبًا اِنَّ اْلاِنْسَانَ كَصُورَةِ يس كُتِبَ فِيهَا سُورَةُ يس. 108. مادی‌گرایی طاعون معنوی‌ست که موجب شد بشر دچار این تب نوبه وحشتناک شده گرفتار غضب الهی گردد. به موازات بیش‌تر شدن قابلیت القا و انتقاد بشر، این طاعون هم گسترش می‌یابد. 109. بدبخت‌ترین و مضطرب‌ترین و گرفتار‌ترین آدم کسی است که بیکار است. زیرا بیکاری برادر زاده عدم است و سعی و تلاش، حیات وجود و نشاط زندگی‌ست. 110. سود بانک‌ها که محل ربا و ورودی‌های آن هستند به جیب کفار که بدترین انسان‌ها و ظالم‌ترین آن‌ها و بی‌قیدترین‌شان می‌باشند می‌رود. ربا برای عالم اسلام، ضرر مطلق است. در ربا به هیچ وجه رفاه بشر مورد توجه قرار نمی‌گیرد، زیرا کافر اگر حربی و متجاوز باشد محترم و معصوم نیست. 111. خطبه در نماز جمعه برای یادآوری مسلّمات و ضروریات است نه تعلیم دادن نظریه‌ها، و اگر به زبان عربی ایراد شود بهتر یادآوری خواهد کرد، نیز اگر بین احادیث و آیات موازنه صورت گیرد مشاهده می‌شود که بلیغ‌ترین فرد نیز نمی‌تواند به بلاغت آیات برسد و به آن تشبه یابد. سعید نورسی

Private reading note

This note stays on this device and is never uploaded to a server.

Up to 1,200 characters