Nur Âleminin Bir Anahtarı’nın Bir Hâşiyesi
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Emirdağ Lâhikası I
Emirdağ Lahiyəsi 2. Kitab 85. Məktub
Bu Nur Anahtarı’nın radyo bahsine dair, iki üniversiteli ilə bir gün hərəkət etmekte olan, heç bir telle bağlı bulunmayan bir otomobilde bulunan radyo ilə uzaqda bir mevlid-i şerif dinliyorduk. O iki Nurcu üniversitelilere dedim:
Nur’da də həyat, vücud kimi doğrudan doğruya qüdrət-i İlahiyenin perdesiz tecellisi bedahetle göründüyüne bir delil budur ki:
Indi bu makinecikteki tırnak qədər bir hava, manevî az bir nur, yalnız bu mevlidden gelen kelimeleri dinler, söyler deyil bəlkə minlərlə, milyonlar kelimeleri eyni anda dinler, söyler ki minlərlə istasyondaki ayrı ayrı kelimeleri şimdiki işittiğimiz kəlmələr kimi işitir və işittirebilir, bizə söyleyebilir. Demək en cüz’î en küllî olur. Hem o küçücük, parçacık hava, küre-i hava qədər vazife görür. En kiçik, en böyük küre-i hava qədər büyür.
Əgər cilve-i qüdrət-i ezeliyeye verilmezse elə acib bir hurafeli tezat olur ki heç bir hayale gəlməz. Bir şey zıddına inkılabı muhal olduğundan belə minlərlə derece en cüz’î, zıddı olan en küllî olmaq; en kiçik, en böyük olmaq; en camid, cahil, şuursuz, âciz; en muktedir, en dirayetli və iradetli və şuurlu olmaq lâzım gəlir ki yüzer tezat və muhaller və hurafetler içinde, emsali bulunmaz bir hurafedir. Demək, bilbedahe qüdrət-i ezeliyenin bir cilvesidir. Və o cilveyi küre-i havada umumen təmsil eden bu gelen hadîs-i şerifin meali gösterir. Belə ki:
“Bir melâike var, qırx min başı var. Hər başında qırx min dil var. Hər bir dilde qırx min tesbihat yapır.” Altmış dörd trilyon tesbihat eyni anda söylür. Demək küre-i hava, bu melâike gibidir. Yani bu melâikenin tesbihatı adedince hər kelime-i tayyibe, hava sahifesinde yazılır.
Küre-i hava dir ki: “Bu hadîs, məndən və ya mənə nezarete memur melekten haber verir. Çünki insandaki bütün konuşmalar və sair bütün hədsiz sesler, karışmaları içinde karıştırılmadan tam hurufatıyla və söyleyenlerin şiveleriyle, mümtaz sesleriyle söylenmek gösterir ki küllî bir şuurla yapılan bu iş, yalnız tək bir zerrenin vazifesi; ne mənə –yani küre-i havaya– və ne də bütün esbaba vermesi heç bir cihet-i imkânı yox. Demək hər yerde hazır, nâzır ehadiyet cilvesiyle və içinde ihatalı bir irade, muhit bir ilim bulunan bir qüdrət-i ezeliyenin cilvesidir. Buna milyonlar şahitlerinden biri radyodur.”
On Üçüncü Söz’de hikmet-i Kur’aniye ilə hikmet-i felsefeyi muvazene bahsinde denilmiş olan meselenin meali budur ki: Felsefe-i insaniye, gayet hârikulâde mu’cizat-ı qüdrət-i İlahiyenin mu’cizat-ı rəhməti üstüne âdiyat perdesi çeker. O âdiyat altındaki vahdaniyet delillerini və o hârika nemətlərini görmür, göstermir. Lakin âdetten huruç etmiş hususi bazı cüz’iyatı görür, ehemmiyet verir.
Mesela, yaradılış-i insaniyedeki qüdrət mu’cizelerini görmür, ehemmiyet vermir. Lakin kaideden çıkmış iki başlı, üç ayaklı bir insanı görüb istiğrab və velvele-i hayret ilə nazar-ı dikkati celbeder. Küllî, umumî mu’cizatı âdet perdesinde saklar. Cüz’î və kanundan çıkmış və taifesinden ayrılmış maddeleri medar-ı ibret yapar.
Hem mesela –hayvandan, insandan– yavruların çox hârika, çox mu’cizatlı iaşelerini âdi görüb ehemmiyet vermir. Lakin bir vaxt Amerika’da bir gazetenin neşretdiyi kimi; taifesinden çıkmış, milletinden ayrılmış, denizin dibine girmiş bir böceğin, bir yeşil yarpaq rızık olaraq ağzına verilmesini gören balıkçılar ağlamışlar, şaşaa ilə ilan etmişler.
Halbuki en cüz’î bir yavruda, memedeki âb-ı kevser kimi rızkında, onun kimi minlərlə mu’cizat-ı rəhmət və ihsan var. Felsefe-i beşeriye görmür ki şükretsin. O Rahmanu’r-Rahîm’i tanısın, şükür ilə mukabele etsin.
İşte hikmet-i Kur’aniye, o âdiyat perdesini yırtar. O küllî, umumî hârika mu’cizeleri və fevkalâde nimetleri beşere ders verir, Allah’ı tanıttırır. Küllî şükür adına bəndəlike sevk edər.
İşte felsefe-i beşeriyenin en acib, en antika hatasından biri də şudur ki: Cüz-i ihtiyarîsi və iradesi, en zâhir və kiçik fiili olan söylemeye kâfi gelmir, icad edemir. Yalnız havayı harflerin mahrecine soxur. Bu cüz’î kesb ilə Cənabı-Haqq, onun o kesbine binaen o kelimatı halk edər. Havaya da minlərlə nüsha yazar. Bu qədər icaddan insanın eli qısa olduğu halde, bütün esbab-ı kainat âciz kaldıkları bir hârika küllî mu’cizat-ı qüdrətə, beşer icadı namını vermək; ne qədər böyük bir hata olduğunu zerre qədər şuuru bulunan anlar.
İşte bunun bir misali, yüz min hârikaları tazammun eden bir kanun-u İlahîyi, beşerin istifadesine vesile olmaq üçün bir keşqiymət, yani fiilî dualarına bir nevi qəbul hükmünde bir ilham-ı İlahî ilə keşfolan radyo ilə beşer istifadesine vesile olan biçarə, âciz-i mutlak bir insana “Hah!.. Radyoyu filan keşşaf icad etti və elektrik kuvvetini buldu. Və bazı keşşaflar da beşerin kafasını okumak üçün bir madde icad etmeye çalışırlar.”
Bəli Cənabı-Haqq, bu kainatı insana lâzım və lâyık hər şeyi içinde halk etmiş bir misafirhanedir. Ziyafetler nevinde bazı zaman və asırlarda gizli kalmış nemətlərini dua-yı fiilî olan telahuk-u efkârdan ileri gelen taharriyat neticesinde ellerine ihsan edər. Buna qarşı şükretmek lâzım gelirken, bir küfran-ı nemət nevinden âdi, âciz bir insanın icadı, hüneri nazarıyla baxıb sonra o küllî bir şuur və ilim və irade və rəhmət və ihsanın neticesi olan o hârikaları unutturup yalnız ince bir perdesini gösterip; şuursuz tesadüfe, tabiata və camid maddelere havale edib ahsen-i takvimde olan insaniyetin mahiyetine zıt bir cehl-i mutlak kapısını açmaktır. Elə isə وَ فٖى كُلِّ شَى۟ءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ düsturuyla, mahlukata mana-yı harfiyle bakmak elzemdir ki insan, insan olsun.
سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ

