İman ve Küfür Muvazeneleri

On Birinci Şüa

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

Denizli Hapsinin Bir Meyvəsi

§2

Zındıka və küfr-ü mütləq qarşı Risale-i Nur’un bir müdafaanamesidir. Və bu hapsimizde həqiqi müdafaanamemiz də budur. Çünki yalnız buna çalışırıq.

§3

Bu risale, Denizli Hapishanesinin bir meyvəsi və bir hatırası və iki cuma gününün mahsulüdür.

§4

Said Nursî

§5

بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ

§6

فَلَبِثَ فِى السِّج۟نِ بِض۟عَ سِنٖينَ âyetinin ihbarı və sırrıyla Yusuf aleyhisselâm mahpusların pîridir. Və hapishane bir nevi Medrese-i Yusufiye olur. Madam ki Risale-i Nur şakirdleri, iki defadır çoklukla bu medreseye girirlər; əlbəttə Risale-i Nur’un hapse temas və ispat ettiği bir kısım meselelerinin kısacık hülâsalarını, bu terbiye üçün açılan dershanede okumak və okutmakla tam terbiye almaq lâzım gəlir. İşte o hülâsalardan beş altı tanesini beyan edirik.

§7

Dördüncü Söz’de izahı bulunan, hər gün iyirmi dörd saat sermaye-i həyatı Hâlık’ımız bizə ihsan edir. Tâ ki iki hayatımıza lâzım şeyler o sermaye ilə alınsın.

§8

Biz kısacık hayat-ı dünyeviyeye iyirmi üç saati sarf edib beş farz namaza kâfi gelen bir saati, çoxlu uzun olan hayat-ı uhreviyemize sarf etmezsek ne qədər hilaf-ı ağıl bir hata və o hatanın cezası olaraq hem kalbî hem ruhî sıkıntıları çekmek və o sıkıntılar yüzünden ahlâkını bozmak və meyusane hayatını geçirmek sebebiyle deyil terbiye almaq, bəlkə terbiyenin aksine gitmekle ne derece hasaret ederiz, kıyas edilsin.

§9

Əgər, bir saati beş farz namaza sarf etsek o halde hapis və musibet müddetinin hər bir saati, bazen bir gün ibadət və fâni bir saati bâki saatler hükmüne geçebilmesi və kalbî və ruhî meyusiyet və sıkıntıların kısmen zeval bulması və hapse sebebiyet veren hatalara keffareten affettirmesi və hapsin hikməti olan terbiyeyi alması ne derece kârlı bir imtihan, bir ders və musibet arkadaşlarıyla tesellidarane bir hoşsohbet olduğu düşünülsün.

§10

Dördüncü Söz’de denildiyi kimi min lira ikramiye kazancı üçün min adam iştirak etmiş bir piyango kumarına iyirmi dörd lirasından beş on lirayı veren və iyirmi dörtten birisini ebedî bir mücevherat hazinesinin biletine verməyən; halbuki dünyevî piyangoda o min lirayı kazanmak ihtimali binden birdir, çünki min hissedar daha var.

§11

Və uhrevî mukadderat-ı beşer piyangosunda, hüsn-ü hâtimeye mazhar ehl-i iman üçün kazanç ihtimali binden doqquz yüz doksan doqquz olduğuna yüz iyirmi dörd min enbiyanın ona dair ihbarını keşif ilə tasdik eden evliyadan və asfiyadan hadd ü hesaba gəlməz sadık muhbirler haber verdikleri halde; evvelki piyangoya koşmak, ikincisinden kaçmak ne derece maslahata muhalif düşer, mukayese edilsin.

§12

Bu meselede hapishane müdürleri və ser-gardiyanları və bəlkə memleketin idare müdebbirleri və asayiş muhafızları, Risale-i Nur’un bu dersinden memnun olmaları gerektir. Çünki min mütedeyyin və cəhənnəm hapsini hər vaxt tahattur eden adamların idare və inzibatı, on namazsız və itikadsız, yalnız dünyevî hapsi düşünen və haram helâl bilmeyen və kısmen serseriliğe alışan adamlardan daha kolay olduğu, çox tecrübelerle görülmüş.

§13

Risale-i Nur’dan Gençlik Rehberi’nin güzelce izah ettiği kimi ölüm, o qədər kat’î və zâhirdir ki bugünün gecesi və bu güzün kışı gelmesi kimi ölüm başımıza geləcək. Bu hapishane necə ki mütemadiyen çıkanlar və girenler üçün muvakkat bir misafirhanedir. Elə də bu zemin yüzü də acele hərəkət eden kafilelerin yollarında bir gecelik konmak və göçmek üçün bir handır. Hər bir şəhəri yüz defa mezaristana boşaltan ölüm, əlbəttə hayattan ziyade bir istediyi var. İşte bu dehşetli həqiqətin muammasını Risale-i Nur hall və keşfetmiş. Bir kısacık hülâsası şudur:

§14

Madam ki ölüm öldürülmür və kabir kapısı kapanmır; əlbəttə bu ecel celladının elinden və kabir haps-i münferidinden kurtulmak çarəsi varsa insanın en böyük və hər şeyin fevkinde bir endişesi, bir meselesidir. Bəli, çarəsi var və Risale-i Nur, Kur’an’ın sırrıyla o çareyi iki kere iki dörd edər derecesinde kat’î ispat etmiş. Kısacık hülâsası şudur ki:

§15

Ölüm ya idam-ı ebedîdir hem o insanı hem bütün ahbabını və akaribini asacaq bir darağacıdır. Veyahut başqa bir bâki âleme getmək və iman vesikasıyla saadet sarayına girmek üçün bir terhis tezkeresidir.

§16

Və kabir isə ya karanlıklı bir haps-i münferid və dipsiz bir kuyudur veyahut bu zindan-ı dünyadan bâki və nurani bir ziyafetgâh və bağistana açılan bir kapıdır. Bu həqiqəti “Gençlik Rehberi” bir təmsil ilə ispat etmiş.

§17

Mesela, bu hapsin bahçesinde asmak üçün darağaçları konulmuş və onların dayandıkları duvarın arkasında gayet böyük və umum dünya iştirak etmiş bir piyango dairesi kurulmuş. Biz bu hapisteki beş yüz kişi, herhalde heç müstesnası yox və kurtulmak mümkün deyil, bizi birer birer o meydana çağıracaklar: Ya “Gel idam ilanını al, darağacına çık.” və ya “Daimî haps-i münferid pusulasını tut, bu açık kapıya gir.” veyahut “Sana müjde! Milyonlar altın bileti sənə çıkmış, gel al.” deyə hər tarafta ilanatlar yapılır. Biz də gözümüzle görürük ki birbiri arkasında o darağaçlarına çıkırlar. Bir kısmın asıldıklarını müşahede edirik. Bir kısmı da darağaçlarını basamak yapıp o duvarın arkasındaki piyango dairesine girdiklerini, orada böyük və ciddi memurların kat’î haberleri ilə görür kimi bildiyimiz bir sırada, bu hapishanemize iki heyet girdi.

§18

Bir kafile ellerinde çalgılar, şaraplar, zâhirde gayet tatlı helvalar, baklavalar var. Bizlərə yedirmeye çalıştılar. Lakin o tatlılar zehirlidir, insî şeytanlar içine zehir atmışlar.

§19

İkinci cemaat və heyet, ellerinde terbiyenameler və helâl yemekler və mübarək şerbetler var. Bizə hədiyyə verirlər və bi’l-ittifak, birlikdə, çox ciddi və kat’î dirlər ki: “Eğer o evvelki heyetin sizi tecrübe üçün verilen hediyelerini alsanız, yeseniz bu gözümüz önündeki bu darağaçlarda başqa gördükleriniz kimi asılacaqsanız. Əgər bizim bu memleket hâkiminin fermanıyla getirdiyimiz hediyeleri evvelkinin yerine qəbul edib və terbiyenamelerdeki duaları və evradları okusanız o asılmaktan kurtulacaqsanız. O piyango dairesinde ihsan-ı şahane olaraq hər biriniz milyon altın biletini alacağınızı, görür kimi və gündüz kimi inanınız. Əgər o haram və şüpheli və zehirli tatlıları yeseniz asılmaya gittiğiniz zamana qədər də o zehirin sancısını çekeceğinizi, bu fermanlar və bizler müttefikan sizə kat’î haber veririk.” dirlər.

§20

İşte bu təmsil kimi hər vaxt gördüyümüz ecel darağacının arkasında mukadderat-ı nev-i beşer piyangosundan ehl-i iman və taat üçün –hüsn-ü hâtime şartıyla– ebedî və tükenmez bir hazinenin bileti çıkacağını yüzde yüz ihtimal ilə; sefahet və haram və itikadsızlık və fıskta devam edenler –tövbe etməmək şartıyla– ya idam-ı ebedî (âhirete inanmayanlara) və ya daimî və karanlık haps-i münferid (beka-i ruha inanan və sefahette gidenlere) və şakavet-i ebediye i’lamını alacaklarını yüzde doksan doqquz ihtimal ilə kat’î haber veren, başta ellerinde nişane-i tasdik olan hədsiz mu’cizeler bulunan yüz iyirmi dörd min peygamberler və onların verdikleri haberlerin izlerini və sinemada kimi gölgelerini, keşif ilə zevk ilə görüb tasdik edərək imza basan yüz iyirmi dörd milyondan ziyade evliyalar (kaddesallahu esrarahum) və o iki kısım meşahir-i insaniyenin haberlerini aklen kat’î bürhanlarla və qüvvətli hüccetlerle –fikren və mantıken– yakînî bir surette ispat edərək tasdik edib imza basan milyarlar gelen geçen muhakkikler, müçtehidler və sıddıkînler; bi’l-icma, mütevatiren nev-i insanın güneşleri, kamerleri, yıldızları olan bu üç cemaat-i azîme və bu üç taife-i ehl-i həqiqət və beşerin kudsî kumandanları olan bu üç böyük və âlî heyetlerin fermanları ilə verdikleri haberleri dinlemeyen və saadet-i ebediyeye giden, onların gösterdikleri yol olan sırat-ı müstakimde gitmeyenler, yüzde doksan doqquz dehşetli tehlike ihtimalini nazara almayan və bir tək muhbirin bir yolda tehlike var demesiyle o yolu bırakan başqa uzun yolda hərəkət eden bir adam, əlbəttə və əlbəttə vaziyeti şudur ki:

§21

İki yolun –hədsiz muhbirlerin kat’î ihbarlarıyla– en qısa və kolayı və yüzde yüz cənnət və saadet-i ebediyeyi kazandıranı buraxıb en dağdağalı və uzun və sıkıntılı və yüzde doksan doqquz cəhənnəm hapsini və şakavet-i daimeyi netice veren yolunu ihtiyar ettiği halde, dünyada iki yolun, bir tək muhbirin yalan ola bilər haberiyle yüzde bir tək ihtimal tehlike və bir ay hapis imkânı bulunan qısa yolu buraxıb, menfaatsiz –yalnız zərərsiz olduğu üçün– uzun yolu ihtiyar eden bedbaht, sarhoş divaneler kimi dehşetli və uzaqda görünen və ona musallat olan ejderhalara ehemmiyet verməz, sineklerle uğraşır, yalnız onlara ehemmiyet verir derecede aklını, kalbini, ruhunu, insaniyetini kaybetmiş olur.

§22

Madam ki həqiqət-i hal budur; biz mahpuslar, bu hapis musibetinden intikamımızı tam almaq üçün o mübarək ikinci heyetin hediyelerini qəbul etməliyik. Yani, necə ki bir dakika intikam ləzzəti və bir neçə dakika və ya bir iki saat sefahet lezzetleriyle bu musibet, bizi on beş və beş və on və iki üç sene bu hapse soktu, dünyamızı bizə zindan eyledi. Biz də bu musibetin rağmına və inadına, bir iki saat müddet-i hapsi bir iki gün ibadəte və iki üç sene cezamızı –mübarək kafilenin hediyeleriyle– iyirmi otuz sene bâki bir ömre və on və iyirmi sene hapiste cezamızı milyonlar sene cəhənnəm hapsinden affımıza vesile edib fâni dünyamızın ağlamasına mukabil bâki hayatımızı güldürerek bu musibetten tam intikamımızı almalıyıq. Hapishaneyi terbiyehane gösterip vatanımıza və milletimize birer terbiyeli, emniyetli, menfaatli adam olmaya çalışmalıyız. Və hapishane memurları və müdürleri və müdebbirleri də cani və eşkıya və serseri və kātil və sefahetçi və vatana muzır zannetdikləri adamları, bir mübarək dershanede çalışan talebeler görsünler və müftehirane Allah’a şükretsinler.

§23

Gençlik Rehberi’nde izahı bulunan ibretli bir hâdisenin hülâsası şudur:

§24

Bir zaman, Eskişəhər Hapishanesinin penceresinde bir Cumhuriyet Bayramı’nda oturmuşdum. Qarşısındaki lise mektebinin böyük kızları, onun avlusunda gülerek raks ediyorlardı.

§25

Birden manevî bir sinema ilə əlli sene sonraki vaziyetleri mənə göründü. Və gördüm ki o əlli altmış kızlardan və talebelerden qırx ellisi kabirde torpaq olurlar, azap çekirlər. Və on tanesi, yetmiş seksen yaşında çirkinleşmiş, gençliğinde iffetini muhafaza etmediğinden sevmek beklediyi nazarlardan nefret görürlər, kat’î müşahede ettim. Onların o acınacaq hallerine ağladım. Hapishanedeki bir kısım arkadaşlar ağladığımı işittiler. Geldiler, sordular. Mən dedim: Indi məni öz halime bırakınız, gidiniz.

§26

Bəli, gördüyüm hakikattir, hayal deyil. Necə ki bu yaz və güzün âhiri kıştır. Elə də gençlik yazı və ihtiyarlık güzünün arkası kabir və berzah kışıdır. Geçmiş zamanın əlli sene evvelki hâdisatı sinema ilə hal-i hazırda gösterildiyi kimi geləcək zamanın əlli sene sonraki istikbal hâdisatını gösteren bir sinema bulunsa, ehl-i dalalet və sefahetin əlli altmış sene sonraki vaziyetleri onlara gösterilse idi, şimdiki güldüklerine və gayr-ı meşru keyiflerine nefretler və teellümlerle ağlayacaklardı.

§27

Mən o Eskişəhər Hapishanesindeki müşahede ilə meşgul iken sefahet və dalaleti terviç eden bir şahs-ı manevî, insî bir şeytan kimi qarşıma dikildi və dedi: “Biz, hayatın hər bir çeşit lezzetini və keyiflerini tatmak və tattırmak istirik, bizə karışma.”

§28

Mən də cevaben dedim:

§29

Madam ki ləzzət və zevk üçün ölümü hatıra getirmeyip dalalet və sefahete atılırsan, kat’iyen bil ki sənin dalaletin hükmüyle bütün geçmiş zaman-ı mazi ölmüş və ma’dumdur və içinde cenazeleri çürümüş bir vahşetli mezaristandır. İnsaniyet alâkadarlığıyla və dalalet yoluyla sənin başına və varsa və ölmemiş isə kalbine, o hədsiz firaklardan və o nihayətsiz dostlarının ebedî ölümlerinden gelen elemler, sənin şimdiki sarhoşça, çox qısa bir zamandaki cüz’î lezzetini imha ettiği kimi; geləcək istikbal zamanı də itikadsızlığın cihetiyle yenə ma’dum və karanlıklı və ölü və dehşetli bir vahşetgâhtır. Və oradan gelen və başını vücuda çıkaran və zaman-ı hazıra uğrayan bîçarelerin başları, ecel celladının satırıyla kesilip hiçliğe atıldığından, mütemadiyen ağıl alâkadarlığıyla sənin imansız başına hədsiz elîm endişeler yağdırır. Sənin sefihane, cüz’î lezzetini zîr ü zeber edər.

§30

Əgər dalaleti və sefaheti buraxıb iman-ı tahkikî və istikamet dairesine girsen iman nuruyla görəcəksən ki o geçmiş zaman-ı mazi, ma’dum və hər şeyi çürüten bir mezaristan deyil bəlkə mevcud və istikbale inkılab eden nurani bir âlem və bâki ruhların istikbaldeki saadet saraylarına girmelerine bir intizar salonu görünmesi haysiyetiyle deyil elem, bəlkə imanın kuvvetine göre cennetin bir nevi manevî lezzetini dünyada də tattırdığı kimi; geləcək istikbal zamanı, deyil vahşetgâh və karanlık, bəlkə iman gözüyle görünür ki saadet-i ebediye saraylarında hədsiz rəhməti və keremi bulunan və hər bahar və yazı birer sofra yapan və nimetlerle dolduran bir Rahman-ı Rahîm-i Zülcelali və’l-ikram’ın ziyafetleri kurulmuş və ihsanlarının sergileri açılmış, oraya sevkiyat var deyə iman sinemasıyla müşahede ettiğinden, derecesine göre bâki âlemin bir nevi lezzetini hissedebilir. Demək, həqiqi və elemsiz ləzzət, yalnız imanda və iman ilə ola bilər.

§31

İmanın bu dünyada də verdiyi minlərlə fayda və neticelerinden yalnız bir tək fayda və lezzetini, bu mezkûr bahsimiz münasibətilə Gençlik Rehberi’nde bir hâşiye olaraq yazılan bir təmsil ilə beyan edeceğiz. Belə ki:

§32

Mesela, sənin gayet sevdiyin bir tək evladın sekeratta ölmek üzere iken və meyusane, elîm, ebedî firakını düşünürken birden Hazret-i Hızır və Hakîm-i Lokman kimi bir doktor geldi, tiryak kimi bir macun içirdi. O sevimli və güzel evladın gözünü açtı, ölümden kurtuldu. Ne qədər sevinç və ferah verir, anlarsın.

§33

İşte o çocuk kimi sevdiyin və ciddi alâkadar olduğun milyonlar sence mahbub insanlar, o mazi mezaristanında –sənin nazarında– çürüyüp mahvolmak üzere iken birden həqiqət-i iman, Hakîm-i Lokman kimi o böyük idamhane tevehhüm edilen mezaristana qəlb penceresinden bir ışık verdi. Onunla baştan başa bütün ölüler dirildiler. Və “Biz ölmemişiz və ölmeyeceğiz, yenə sizinlə görüşeceğiz.” hal dili ilə dediklerinden aldığın hədsiz sevinçler və ferahları, iman bu dünyada də vermesiyle ispat edər ki: İman həqiqəti elə bir çekirdektir ki əgər tecessüm etse bir cennet-i hususiye ondan çıkar, o çekirdeğin şecere-i tûbası olur dedim.

§34

O muannid döndü dedi: “Hiç olmazsa heyvan kimi hayatımızı keyif və lezzetle geçirmek üçün sefahet və eğlencelerle bu ince şeyleri düşünmeyerek yaşayacağız.”

§35

Cevaben dedim: “Heyvan kimi olamazsın. Çünki heyvanın mazi və müstakbeli yox. Ne geçmişten elemler və teessüfler alır və ne də gelecekten endişeler və korkular gəlir. Lezzetini tam alır. Rahatla yaşar, yatar. Hâlık’ına şükreder. Hattâ kesilmek üçün yatırılan bir heyvan, bir şey hissetmez. Yalnız bıçak kestiği vaxt hissetmek istəyər lakin o his də gedər. O elemden də kurtulur. Demək, en böyük bir rəhmət, bir şefkat-i İlahiye, gaybı bildirmemektedir və başa gelen şeyleri setretmektedir. Hususan masum heyvanlar hakkında daha mükemmeldir. Lakin ey insan, sənin mazi və müstakbelin ağıl cihetiyle bir derece gaybîlikten çıkmasıyla setr-i gaybdan hayvana gelen istirahatten tamamen mahrumsun. Geçmişten çıkan teessüfler, elîm firaklar və gelecekten gelen korkular və endişeler; sənin cüz’î lezzetini hiçe indirir. Ləzzət cihetinde yüz derece hayvandan aşağı düşürür. Madam ki həqiqət budur. Ya aklını çıkar, at; heyvan ol, kurtul və ya aklını imanla başına al, Kur’an’ı dinlə. Yüz derece hayvandan ziyade bu fâni dünyada də safi lezzetleri qazan!” deyərək onu ilzam ettim.

§36

Yenə o mütemerrid şahıs döndü dedi: “Hiç olmazsa ecnebi dinsizleri kimi yaşarız.”

§37

Cevaben dedim: “Ecnebi dinsizleri kimi də olamazsın. Çünki onlar bir peygamberi inkâr etse diğerlerine inanabilirler. Peygamberleri bilmese də Allah’a inanabilir. Bunu da bilmezse kemalâta medar bazı seciyeleri bulunabilir. Lakin bir Müslüman, en âhir və en böyük və dini və daveti umumî olan Âhir Zaman Peygamberi aleyhissalâtü Vəssalamı inkâr etse və zincirinden çıksa daha heç bir peygamberi, hattâ Allah’ı qəbul etməz. Çünki bütün peygamberleri və Allah’ı və kemalâtı onunla bilmiş. Onlar onsuz kalbinde kalmaz. Bunun içindir ki eskiden beri hər dinden İslâmiyet’e girirlər. Və heç bir Müslüman, həqiqi Yahudi və ya Mecusi və ya Nasrani olmaz. Bəlkə dinsiz olur, seciyeleri bozulur; vatana, millete muzır bir halete girer.” ispat ettim. O muannid və mütemerrid şahsın daha tutunacaq bir yeri kalmadı. Kayboldu, cəhənnəmə gitti.

§38

Bax, ey bu Medrese-i Yusufiyede mənim ders arkadaşlarım! Madam ki həqiqət budur. Və bu həqiqəti Risale-i Nur o derece kat’î və güneş kimi ispat etmiş ki iyirmi senedir mütemerridlerin inatlarını kırıp imana getirir. Biz də hem dünyamıza hem istikbalimize hem âhiretimize hem vatanımıza hem milletimize tam menfaatli və kolay və selâmetli olan iman və istikamet yolunu takip edib, boş vaktimizi sıkıntılı hülyalar yerinde, Kur’an’dan bildiyimiz sureleri okumak və manalarını bildiren arkadaşlardan öğrenmek və kazaya kalmış farz namazlarımızı kaza etmək və birbirinin güzel huylarından istifadə edib bu hapishaneyi güzel seciyeli fidanlar yetiştiren bir mübarək bahçeye çevirmek kimi a’mal-i saliha ilə hapishane müdür və alâkadarları, cani və kātillerin başlarında zebani kimi azap memurları deyil bəlkə Medrese-i Yusufiyede cənnətə adam yetiştirmek və onların terbiyesine nezaret etmək vazifesiyle memur birer müstakim üstad və birer şəfqətli rehber olmalarına çalışmalıyız.

§39

Yenə Gençlik Rehberi’nde izahı var. Bir zaman mənə hizmet eden qardaşlarım tarafından sual edildi ki:

§40

“Küre-i arzı herc ü merce gətirən və İslâm mukadderatıyla alâkadar olan bu dehşetli Harb-i Umumî’den əlli gündür (indi yeddi seneden geçti eyni hal) heç sormursan və merak etmirsən. Halbuki bir kısım mütedeyyin və âlim insanlar, cemaati və camiyi buraxıb radyo dinlemeye koşurlar. Əcəba bundan daha böyük bir hâdise mi var? Və ya onunla meşgul olmanın zərəri mı var?” dediler.

§41

Cevaben dedim ki:

§42

Ömür sermayesi çox azdır. Lüzumlu işler çox çoktur. Birbiri içinde mütedâhil daireler kimi hər insanın qəlb və mide dairesinden və cəsəd və hane dairesinden, mahalle və şəhər dairesinden və vatan və memleket dairesinden və küre-i arz və nev-i beşer dairesinden tut tâ canlı və dünya dairesine qədər, birbiri içinde daireler var. Hər bir dairede hər bir insanın bir nevi vazifesi bulunabilir. Lakin en kiçik dairede, en böyük və ehemmiyetli və daimî vazife var. Və en böyük dairede en kiçik və muvakkat, ara sıra vazife bulunabilir. Bu kıyas ilə küçüklük və büyüklük makûsen mütenasip vazifeler bulunabilir.

§43

Lakin böyük dairenin cazibedarlığı cihetiyle kiçik dairedeki lüzumlu və ehemmiyetli hizmeti bıraktırıp lüzumsuz, malayani və âfakî işlerle meşgul edər. Sermaye-i hayatını boş yerde imha edər. O qiymətli ömrünü kıymetsiz şeylerde öldürür. Və bazen bu harp boğuşmalarını merak ilə takip eden, bir tarafa kalben taraftar olur. Onun zulümlerini hoş görür, zulmüne şerik olur.

§44

Birinci noktaya cavab isə: Bəli, bu Cihan Harbi’nden daha böyük bir hâdise və bu zemin yüzündeki hâkimiyet-i âmme davasından daha ehemmiyetli bir dava, hər kəsin və bilhassa Müslümanların başına elə bir hâdise və elə bir dava açılmış ki hər adam, əgər Alman və İngiliz qədər qüvvəti və serveti olsa və aklı da varsa o tək davayı kazanmak üçün bilâ-tereddüt sarf edəcək.

§45

İşte o dava isə yüz min meşahir-i insaniyenin və hədsiz nev-i beşerin yıldızları və mürşidlerinin müttefikan, kainat sahibinin və mutasarrıfının minlərlə vaad və ahidlerine istinaden haber verdikleri və bir kısmı gözleriyle gördükleri bu ki hər kəsin iman mukabilinde bu zemin yüzü qədər bağlar və kasırlar ilə müzeyyen və bâki və daimî bir tarla və mülkü kazanmak və ya kaybetmek davası başına açılmış. Əgər iman vesikasını sağlam elde etmezse kaybedəcək. Və bu asırda, maddiyyunluk taunuyla çoklar o davasını kaybedir. Hattâ bir ehl-i keşif və tahkik, bir yerde qırx vefiyattan yalnız bir neçə tanesi kazandığını sekeratta müşahede etmiş, ötekiler kaybetmişler. Əcəba bu kaybetdiyi davanın yerini, bütün dünya saltanatı o adama verilse doldurabilir mi?

§46

İşte o davayı kazandıracaq olan hizmetleri və yüzde doksanına o davayı kaybettirmeyen hârika bir dava vekilini, o bax çalıştıran vazifeleri buraxıb ebedî dünyada kalacaq kimi âfakî malayaniyat ilə iştigal etmək, tam bir akılsızlık bildiğimizden biz Risale-i Nur şakirdleri, hər birimizin yüz derece aklımız ziyade olsa da ancaq bu vazifeye sarf etmək lâzımdır, deyə kanaatimiz var.

§47

Ey hapis musibetinde mənim yeni qardaşlarım! Sizler, mənim ilə birlikdə gelen eski qardaşlarım kimi Risale-i Nur’u görmemişsiniz. Mən onları və onlar kimi minlərlə şakirdleri şahit göstererek derim və ispat ederim və ispat etmişim ki o böyük davayı yüzde doksanına kazandıran və iyirmi senede iyirmi min adama o davanın kazancının vesikası və senedi və beratı olan iman-ı tahkikîyi eline veren və Kur’an-ı Hakîm’in mu’cize-i maneviyesinden neş’et edib çıkan və bu zamanın birinci bir dava vekili bulunan Risale-i Nur’dur.

§48

Bu on səkkiz senedir mənim düşmanlarım və zındıklar və maddiyyunlar, aleyhimde gayet gaddarane desiselerle hükûmetin bazı erkânlarını iğfal edərək bizi imha üçün bu defa kimi eskide də hapislere, zindanlara soktukları halde, Risale-i Nur’un çelik kalesinde yüz otuz parça cihazatından ancaq iki üç parçasına ilişebilmişler. Demək, avukat tutmak isteyen onu elde etse yeter.

§49

Hem korkmayınız, Risale-i Nur yasak olmaz; hükûmet-i cumhuriyenin mebusları və erkânlarının ellerinde mühim risaleleri, iki üçü müstesna olaraq serbest geziyorlardı. İnşâallah, bir zaman hapishaneleri tam bir ıslahhane etmək üçün bahtiyar müdürler və memurlar, o Nurları mahpuslara ekmek və ilaç kimi tevzi edecekler.

§50

Gençlik Rehberi’nde izah edildiyi kimi gençlik heç şübhə yox ki gidəcək. Yaz güze və kışa yer vermesi və gündüz akşama və geceye değişmesi kat’iyetinde, gençlik də ihtiyarlığa və ölüme değişəcək. Əgər o fâni və geçici gençliğini iffetle hayrata –istikamet dairesinde– sarf etse onunla ebedî, bâki bir gençliği kazanacağını bütün semavî fermanlar müjde verirlər.

§51

Əgər sefahete sarf etse necə ki bir dakika hiddet yüzünden bir katl, milyonlar dakika hapis cezasını çektirir. Elə də gayr-ı meşru dairedeki gençlik keyifleri və lezzetleri, âhiret mes’uliyetinden və kabir azabından və zevalinden gelen teessüflerden və günahlardan və dünyevî mücazatlarından başqa, eyni ləzzət içinde o lezzetten ziyade elemler olduğunu aklı başında hər genç tecrübe ilə tasdik edər.

§52

Mesela, haram sevmekte bir kıskançlık elemi və firak elemi və mukabele görmemek elemi kimi çox arızalar ilə o cüz’î ləzzət, zehirli bir bal hükmüne geçer. Və o gençliğin sû-i istimali ilə gelen hastalıkla hastahanelere və taşkınlıklarıyla hapishanelere və qəlb və ruhun gıdasızlık və vazifesizliğinden neş’et eden sıkıntılarla meyhanelere, sefahethanelere və ya mezaristana düşeceklerini bilmək istersen, git hastahanelerden və hapishanelerden və meyhanelerden və kabristandan sor. Əlbəttə ekseriyetle, gençlerin gençliğinin sû-i istimalinden və taşkınlıklarından və gayr-ı meşru keyiflerin cezası olaraq gelen tokatlardan eyvahlar və ağlamalar və esefler işitəcəksən.

§53

Əgər istikamet dairesinde gitse gençlik, gayet şirin və güzel bir nemət-i İlahiye və tatlı və qüvvətli bir vasıta-i hayrat olaraq âhirette gayet parlak və bâki bir gençlik netice vereceğini, başta Kur’an olaraq çox kat’î âyâtıyla bütün semavî kitablar və fermanlar haber verib müjde edirlər.

§54

Madam ki həqiqət budur. Və madam ki helâl dairesi keyfe kâfidir. Və madam ki haram dairesindeki bir saat ləzzət, bazen bir sene və on sene hapis cezasını çektirir. Əlbəttə gençlik nemətinə bir şükür olaraq o tatlı neməti iffette, istikamette sarf etmək lâzım və elzemdir.

§55

Risale-i Nur’un çox yerlerinde izahı və kat’î hədsiz hüccetleri bulunan iman-ı billah rüknünün minlərlə küllî bürhanlarından bir tək bürhana qısaca bir işarətir.

§56

Kastamonu’da lise talebelerinden bir kısmı yanıma geldiler. “Bize Hâlık’ımızı tanıttır, muallimlerimiz Allah’tan bahsetmirlər.” dediler.

§57

Mən dedim: Sizin okuduğunuz fenlerden hər fen, öz lisan-ı mahsusuyla mütemadiyen Allah’tan bahsedip Hâlık’ı tanıttırırlar. Muallimleri deyil, onları dinləyin.

§58

Mesela, necə ki mükemmel bir eczahane ki hər kavanozunda hârika və hassas mizanlarla alınmış hayattar macunlar və tiryaklar var. Şübhəsiz gayet maharetli və kimyager və hakîm bir eczacıyı gösterir.

§59

Elə də küre-i arz eczahanesinde bulunan dörd yüz min çeşit nebatat və hayvanat kavanozlarındaki canlı macunlar və tiryaklar cihetiyle, bu çarşıdaki eczahaneden ne derece ziyade mükemmel və böyük olması nisbetinde, okuduğunuz fenn-i tıp mikyasıyla küre-i arz eczahane-i kübrasının eczacısı olan Hakîm-i Zülcelal’i hattâ kör gözlere də gösterir, tanıttırır.

§60

Hem mesela, necə bir hârika fabrika ki minlərlə çeşit çeşit kumaşları basit bir maddeden dokur. Şeksiz, bir fabrikatörü və maharetli bir makinisti tanıttırır.

§61

Elə də küre-i arz denilen yüz minlərlə başlı, hər başında yüz minlərlə mükemmel fabrika bulunan bu seyyar makine-i Rabbaniye, ne derece bu insan fabrikasından büyükse, mükemmelse o derecede okuduğunuz fenn-i makine mikyasıyla küre-i arzın ustasını və sahibini bildirir və tanıttırır.

§62

Hem mesela, necə ki gayet mükemmel min bir çeşit erzak etrafından celbedip içinde muntazaman istif və ihzar edilmiş depo və iaşe ambarı və dükkân; şeksiz, bir fevkalâde iaşe və erzak mâlikini və sahibini və memurunu bildirir.

§63

Elə də bir senede iyirmi dörd min senelik bir dairede muntazaman seyahat eden və yüz minlərlə və ayrı ayrı erzak isteyen taifeleri içine alan və seyahatiyle mevsimlere uğrayıp baharı bir böyük vagon kimi minlərlə ayrı ayrı taamlarla doldurarak kışta erzakı tükenen biçarə canlılara gətirən və küre-i arz denilen bu Rahmanî iaşe ambarı və bu sefine-i Sübhaniye və min bir çeşit cihazatı və malları və konserve paketleri taşıyan bu depo və dükkân-ı Rabbanî, ne derece o fabrikadan böyük və mükemmel isə okuduğunuz və ya okuyacağınız fenn-i iaşe mikyasıyla o kat’iyette və o derecede küre-i arz deposunun sahibini, mutasarrıfını, müdebbirini bildirir, tanıttırır, sevdirir.

§64

Hem necə ki dörd yüz min millet içinde bulunan və hər milletin istediyi erzakı ayrı və istimal ettiği silahı ayrı və giydiyi elbisesi ayrı və talimatı ayrı və terhisatı ayrı olan bir ordunun mu’cizekâr bir kumandanı, təkbaşına bütün o ayrı ayrı milletlerin ayrı ayrı erzaklarını və çeşit çeşit eslihalarını və elbiselerini və cihazatlarını, hiçbirini unutmayarak və şaşırmayarak verdiyi o acib ordu və ordugâh, şübhəsiz bedahetle o hârika kumandanı gösterir, takdirkârane sevdirir.

§65

Eynilə elə də zemin yüzünün ordugâhında və hər baharda yeniden silah altına alınmış bir yeni ordu-yu Sübhanîde, nebatat və hayvanat milletlerinden dörd yüz min nev’in çeşit çeşit elbise, erzak, esliha, talim, terhisleri gayet mükemmel və muntazam və hiçbirini unutmayarak və şaşırmayarak bir tək kumandan-ı a’zam tarafından verilen küre-i arzın bahar ordugâhı, ne derece mezkûr insan ordu və ordugâhından böyük və mükemmel isə sizin okuyacağınız fenn-i əsgərî mikyasıyla, dikkatli və aklı başında olanlara o derece küre-i arzın hâkimini və Rabb’ini və müdebbirini və Kumandan-ı Akdes’ini hayretler və takdislerle bildirir və tahmid və tesbihle sevdirir.

§66

Hem necə ki bir hârika şehirde milyonlar elektrik lambaları hərəkət edərək hər yeri gəzərlər, yanmak maddeleri tükenmir bir tarzdaki elektrik lambaları və fabrikası; şeksiz, bedahetle elektriği idare eden və seyyar lambaları yapan və fabrikayı kuran və iştial maddelerini gətirən bir mu’cizekâr ustayı və fevkalâde kudretli bir elektrikçiyi hayretler və tebriklerle tanıttırır, yaşasınlar ilə sevdirir.

§67

Eynilə elə də bu âlem şehrinde dünya sarayının damındaki yıldız lambaları, bir kısmı –kozmoğrafyanın dediğine bakılsa– küre-i arzdan min defa böyük və top güllesinden yetmiş defa süratli hərəkət ettikleri halde, nizam-nizam-intizamını bozmur, birbirine çarpmır, sönmür, yanmak maddeleri tükenmir.

§68

Okuduğunuz kozmoğrafyanın dediğine göre, küre-i arzdan bir milyon defadan ziyade böyük və bir milyon seneden ziyade yaşayan və bir misafirhane-i Rahmaniyede bir lamba və soba olan güneşimizin yanmasının devamı üçün hər gün, küre-i arzın denizleri qədər gaz yağı və dağları qədər kömür və ya min arz qədər odun yığınları lâzımdır ki sönmesin.

§69

Və onu və onun kimi ulvi yıldızları gaz yağsız, odunsuz, kömürsüz yandıran və söndürmeyen və birlikdə və çabuk gezdiren və birbirine çarptırmayan bir nihayətsiz qüdrəti və saltanatı, ışık barmaqlarıyla gösteren bu kainat şehr-i muhteşemindeki dünya sarayının elektrik lambaları və idareleri ne derece o misalden daha böyük, daha mükemmeldir, o derecede sizin okuduğunuz və ya okuyacağınız fenn-i elektrik mikyasıyla bu meşher-i a’zam-ı kainatın sultanını, münevvirini, müdebbirini, sâni’ini, o nurani yıldızları şahit göstererek tanıttırır. Tesbihatla, takdisatla sevdirir, perestiş ettirir.

§70

Hem mesela, necə ki bir kitab bulunsa ki bir satırında bir kitab ince yazılmış və hər bir kelimesinde ince kalemle bir sure-i Kur’aniye yazılmış, gayet manidar və bütün meseleleri birbirini teyid edər və kâtibini və müellifini fevkalâde maharetli və iktidarlı gösteren bir acib mecmua; şeksiz, gündüz kimi kâtip və musannifini kemalâtıyla, hünerleriyle bildirir, tanıttırır. “Mâşâallah, bârekellah” cümleleriyle takdir ettirir.

§71

Eynilə elə də bu kainat kitab-ı kebiri ki bir tək sahifesi olan zemin yüzünde və bir tək forması olan baharda, üç yüz min ayrı ayrı kitablar hükmündeki üç yüz min nebatî və heyvanî taifeleri birlikdə, birbiri içinde, yanlışsız, hatasız, karıştırmayarak, şaşırmayarak; mükemmel, muntazam və bazen ağac kimi bir kelimede bir kasideyi; və çərdək kimi bir noktada bir kitabın tamam bir fihristesini yazan bir qələm işlediğini gözümüzle gördüyümüz bu nihayətsiz manidar və hər kelimesinde çox hikmətlər bulunan bu mecmua-i kainat və bu mücessem Kur’an-ı Ekber-i Âlem, mezkûr misaldeki kitabdan ne derece böyük və mükemmel və manidar isə o derecede sizin okuduğunuz fenn-i hikmetü’l-eşya və mektepte bilfiil mübaşeret ettiğiniz fenn-i kıraat və fenn-i kitabet, geniş mikyaslarıyla və dürbün gözleriyle bu kitab-ı kainatın nakkaşını, kâtibini hədsiz kemalâtıyla tanıttırır. “Allahu ekber” cümlesiyle bildirir, “Sübhanallah” takdisiyle tarif edər, “Elhamdülillah” senalarıyla sevdirir.

§72

İşte bu fenlere kıyasen, yüzer fünundan hər bir fen, geniş mikyasıyla və hususi âyinesiyle və dürbünlü gözüyle və ibretli nazarıyla bu kainatın Hâlık-ı Zülcelal’ini esmasıyla bildirir; sıfâtını, kemalâtını tanıttırır.

§73

İşte bu muhteşem və parlak bir bürhan-ı vahdaniyet olan mezkûr hücceti ders vermək içindir ki Bəyanı Möcüzə Quran çox tekrar ilə en ziyade رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَ ال۟اَر۟ضِ və خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَال۟اَر۟ضَ âyetleriyle Hâlık’ımızı bizə tanıttırır, deyə o mektepli gençlere dedim. Onlar də tamamıyla qəbul edib tasdik edərək: “Hadsiz şükür olsun Rabb’imize ki tam kudsî və ayn-ı həqiqət bir ders aldık. Allah səndən razı olsun.” dediler. Mən də dedim:

§74

İnsan, minlərlə çeşit elemler ilə müteellim və minlərlə nevi lezzetler ilə mütelezziz olacaq bir canlı makine və gayet derece acziyle birlikdə hədsiz maddî, manevî düşmanları və nihayətsiz möhtaclıqıyla birlikdə hədsiz zâhirî və bâtınî ihtiyaçları bulunan və mütemadiyen zeval və firak tokatlarını yiyen bir biçarə mahluk iken, birden iman və bəndəlikle belə bir Padşah-ı Zülcelal’e intisap edib bütün düşmanlarına qarşı bir nöqtə-i istinad və bütün hâcatına medar bir nöqtə-i istimdad bularak hər kəs mensup olduğu efendisinin şerefiyle, makamıyla iftihar ettiği kimi o da belə nihayətsiz Kadîr və Rahîm bir Padşah’a iman ilə intisap etse və bəndəlikle hizmetine girse və ecelin idam ilanını öz hakkında terhis tezkeresine çevirse ne qədər memnun və minnettar və ne qədər müteşekkirane iftihar edə bilər, kıyas ediniz.

§75

O mektepli gençlere dediyim kimi musibetzede mahpuslara da tekrar ilə derim: Onu tanıyan və itaat eden zindanda də olsa bahtiyardır. Onu unutan saraylarda da olsa zindandadır, bedbahttır.

§76

Hattâ bir bahtiyar mazlum, idam olunurken bedbaht zalimlere demiş: “Mən idam olmuram. Bəlkə terhis ilə saadete gidirəm. Lakin mən də sizi idam-ı ebedî ilə mahkûm gördüyümden sizdən tam intikamımı alıram.” لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ deyərək sürur ilə teslim-i ruh edər.

§77

سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ

§78

Denizli hapsinde bir cuma gününün meyvesidir.

§79

وَمَٓا اَم۟رُ السَّاعَةِ اِلَّا كَلَم۟حِ ال۟بَصَرِ اَو۟ هُوَ اَق۟رَبُ ۝ مَا خَل۟قُكُم۟ وَلَا بَع۟ثُكُم۟ اِلَّا كَنَف۟سٍ وَاحِدَةٍ ۝ فَان۟ظُر۟ اِلٰٓى اٰثَارِ رَح۟مَتِ اللّٰهِ كَي۟فَ يُح۟يِى ال۟اَر۟ضَ بَع۟دَ مَو۟تِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُح۟يِى ال۟مَو۟تٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَى۟ءٍ قَدٖيرٌ

§80

Bir zaman Kastamonu’da “Hâlık’ımızı bizə tanıttır.” deyən lise talebelerine sâbık Altıncı Mesele’de mektep fünununun dilleriyle verdiyim dersi, Denizli Hapishanesinde mənimlə temas edebilen mahpuslar okudular. Tam bir kanaat-i imaniye aldıklarından âhirete bir iştiyak hissedip “Bize âhiretimizi də tam bildir. Tâ ki nefsimiz və zamanın şeytanları bizi yoldan çıkarmasın, daha belə hapislere sokmasın.” dediler. Və Denizli hapsindeki Risale-i Nur şakirdlerinin və sâbıkan Altıncı Mesele’yi okuyanların arzuları ilə âhiret rüknünün də bir hülâsasının beyanı lâzım geldi. Mən də Risale-i Nur’dan bir kısacık hülâsa ilə derim:

§81

Necə ki Altıncı Mesele’de biz Hâlık’ımızı arzdan, semavattan sorduk; onlar fenlerin dilleri ilə güneş kimi Hâlık’ımızı bizə tanıttırdılar. Eynilə biz də âhiretimizi başta o bildiyimiz Rabb’imizden, sonra Peygamberimizden, sonra Kur’an’ımızdan, sonra sair peygamberler və mukaddes kitaplardan, sonra melâikelerden, sonra kainattan soracağız.

§82

İşte birinci mertebede âhireti Allah’tan soruruq. O da bütün gönderdiyi elçileriyle və fermanlarıyla və bütün isimleriyle və sıfatlarıyla “Evet, âhiret vardır və sizi oraya sevk edirəm.” ferman edir. Onuncu Söz, on iki parlak və kat’î həqiqətlər ilə bir kısım isimlerin âhirete dair cavablarını ispat və izah eylemiş. Burada, o izaha iktifaen gayet qısa bir işarə ederiz.

§83

Bəli, madam ki heç bir saltanat yoxdur ki o saltanata itaat edenlere mükâfatı və isyan edenlere mücazatı bulunmasın. Əlbəttə rububiyet-i mütləq mertebesinde bir saltanat-ı sermediyenin, o saltanata iman ilə intisap və taat ilə fermanlarına teslim olanlara mükâfatı və o izzetli saltanatı küfür və isyanla inkâr edenlere də mücazatı; o rəhmət və cemale, o izzət və celale lâyık bir tarzda olacaq deyə Rabbü’l-âlemîn və Sultanü’d-Deyyan isimleri cavab verirlər.

§84

Hem madam ki güneş kimi gündüz kimi zemin yüzünde bir umumî rəhmət və ihatalı bir şəfqət və kerem gözümüzle görürük. Mesela, o rəhmət hər baharda umum ağacları və meyveli nebatları cənnət hurileri kimi giydirip, süslendirip, ellerine hər çeşit meyvələri verib, bizlərə uzatıp “Haydi alınız, yeyiniz.” dediyi kimi; bir zehirli sineğin eliyle bizlərə şifalı, tatlı balı yedirdiyi və elsiz bir böceğin eliyle en yumşaq ipeği bizlərə giydirdiyi kimi bir avuç qədər küçücük çekirdeklerde, tohumcuklarda minlərlə batman taamları bizim üçün saklayan və ihtiyat zahîresi olaraq o küçücük depolarda yerleştiren bir rəhmət, bir şəfqət, əlbəttə heç şübhə ola bilməz ki:

§85

Bu derece nâzeninane beslediyi bu sevimli və minnettarları və perestişkârları olan mü’min insanları idam etməz. Bəlkə onları daha parlak rahmetlere mazhar etmək üçün hayat-ı dünyeviye vazifesinden terhis edər, deyə Rahîm və Kerîm isimleri sualimize cavab verirlər اَل۟جَنَّةُ حَقٌّ dirlər.

§86

Hem madam ki biz gözümüzle görürük ki: Umum mahluklarda və zemin yüzünde elə bir hikmət eli işlir və elə bir adalet ölçüleriyle işler dönür ki akl-ı beşer onun fevkinde düşünemir. Mesela, insanın min cihazatına takılan hikmetlerinden yalnız bir kiçik çərdək qədər kuvve-i hâfızasında bütün tarihçe-i hayatını və ona temas eden hədsiz hâdisatı o kuvvecikte yazıp, onu bir kütüphane hükmüne getirip və insanın haşirde muhakemesi üçün neşir olacaq olan defter-i a’malinin bir kiçik senedi olaraq hər vaxt hatırlatmak sırrı ilə hər insanın eline vererek dimağının cebine koyan bir ezelî hikmət və bütün masnuatta gayet hassas mizanlar ilə azalarını yerleştiren, mikroptan gergedana, sinekten simurga kuşuna, bir çiçekli nebattan milyarlar, trilyonlarla çiçəklər açan bahar çiçeğine qədər, israfsız ölçülerle bir tenasüp, bir muvazene, bir nizam-nizam-intizam və bir cemal içinde masnuatı bir hüsn-ü sanat yapan və hər canlıın hukuk-u hayatını kemal-i mizanla veren; iyiliklere güzel neticeler və fenalıklara fena neticeler verdiren və Âdem zamanından beri tâğî və zalim kavimlere vurduğu tokatlarla özünü çox qüvvətli ihsas ettiren bir adalet-i sermediye, əlbəttə və heç şübhə getirmez ki:

§87

Güneş gündüzsüz olmadığı kimi o hikmet-i ezeliye, o adalet-i sermediye âhiretsiz olmazlar və ölümde en zalimlerin və en mazlumların bir tarzda gitmelerindeki âkıbetsiz bir dehşetli haksızlığa, adaletsizliğe və hikmetsizliğe heç bir vechile müsaade etmezler, deyə Hakîm və Hakem və Adl və Âdil isimleri bizim sualimize kat’î cavab verirlər.

§88

Hem madam ki bütün canlı mahlukların əlləri yetişmediyi və iktidarları dairesinde olmayan bütün hâcatlarını, bütün fitri matlablarını bir nevi dua bulunan istidad-ı fitri və ehtiyac-ı zarurî dilleriyle istedikleri vakitte, gayet rahîm və işitici və şəfqətli bir dest-i gaybî tarafından verildiğinden və ihtiyarî olan daavat-ı insaniyenin, hususan havasların və nebilerin dualarının on adetten altı yeddisi hilaf-ı âdet makbul olmasından kat’î anlaşılır ki:

§89

Hər dertlinin âhını, hər möhtacın duasını işiten və dinleyen bir Semî’-i Mücîb perde arkasında var, bakar ki en kiçik bir canlıın en kiçik bir ehtiyacını görür və en gizli bir âhını işitir, şəfqət edər, fiilen cavab verir, memnun edər.

§90

Əlbəttə və herhalde heç bir şübhə ihtimali kalmaz ki mahlukların en ehemmiyetlisi olan nev-i insanın en ehemmiyetli və umumî və umum kainatı və umum esma və sıfât-ı İlahiyeyi alâkadar eden beka-i uhreviyeye ait dualarını içine alan və nev-i insanın güneşleri və yıldızları və kumandanları olan bütün peygamberleri arkasına alıb onlara duasına “Âmin, âmin!” dedirten və ümmetinden hər gün, hər ferd-i mütedeyyin heç olmazsa kaç defa ona salavat getirmekle onun duasına “Âmin, âmin!” deyən və bəlkə bütün mahlukat o duasına iştirak edərək “Evet, yâ Rabbenâ! İstediğini ver, biz də onun istediğini istirik.” dirlər. Bütün bu reddedilmez şerait altında beka-i uhrevî və saadet-i ebediye üçün Muhammed aleyhissalâtü Vəssalamın –haşrin hədsiz esbab-ı mûcibesinden– yalnız tək duası, cennetin vücuduna və baharın icadı qədər kudretine kolay olan âhiretin icadına kâfi bir sebeptir, deyə Mücîb və Semî’ və Rahîm isimleri bizim sualimize cavab verirlər.

§91

Hem madam ki gündüz bedahetle güneşi gösterdiyi kimi; zemin yüzünde, mevsimlerin tebeddülünde küllî ölmek və dirilmekte, perde arkasında bir mutasarrıf, gayet nizam-nizam-intizamla koca küre-i arzı bir bahçe, bəlkə bir ağac kolaylığında və nizam-nizam-intizamında və azametli baharı bir çiçək suhuletinde və mizanlı ziynetinde və zemin sahifesinde üç yüz min haşir və neşrin numune və misallerini gösteren üç yüz min kitab hükmündeki nebatat və hayvanat taifelerini onda yazar, birlikdə və birbiri içinde şaşırmayarak, karışık iken karıştırmayarak, birbirine benzemekle birlikdə iltibassız, sehivsiz, hatasız, mükemmel, muntazam, manidar yazan bir qələm-i qüdrət, bu azameti içinde hədsiz bir rəhmət, nihayətsiz bir hikmət ilə işlediyi kimi; koca kainatı bir hanesi misillü insana musahhar və müzeyyen və tefriş etmək və o insanı halife-i zemin edərək və dağ və gök və yer tahammülünden çekindikleri emanet-i kübrayı ona vermesi və sair canlılara bir derece zabitlik mertebesiyle mükerrem etmesi və hitabat-ı Sübhaniyesine və sohbetine müşerref eylemesi ilə fevkalâde bir makam verdiyi və bütün semavî fermanlarda ona saadet-i ebediyeyi və beka-i uhreviyeyi kat’î vaad və ahdetdiyi halde, əlbəttə və heç bir şübhə olmaz ki:

§92

Bahar qədər kudretine kolay gelen dâr-ı saadeti o mükerrem və müşerref insanlar üçün açacaq və yapacaq və haşir və kıyameti getirəcək, deyə Muhyî və Mümît və Hay və Kayyum və Kadîr və Alîm isimleri, Hâlık’ımızdan sormamıza cavab verirlər.

§93

Bəli, hər baharda bütün ağacları və otların köklerini eynilə ihya və nebatî və heyvanî üç yüz min nevi haşrin və neşrin numunelerini icad eden bir qüdrət, Muhammed və Musa aleyhimessalâtü Vəssalamların hər birinin ümmetinin geçirdiyi min senelik zaman, qarşı qarşıya hayalen getirilip bakılsa haşrin və neşrin min misalini və min delilini iki min baharda gösterdiyi görüləcək. Və belə bir kudretten haşr-i cismanîyi uzaq görmək, min derece körlük və akılsızlıktır.

§94

Hem madam ki nev-i beşerin en meşhurları olan yüz iyirmi dörd min peygamberler ittifak ilə saadet-i ebediyeyi və beka-yı uhrevîyi Cənabı-Haqqın minlərlə vaad və ahidlerine istinaden ilan edib, mu’cizeleriyle doğru olduklarını ispat ettikleri kimi hədsiz ehl-i velayet, keşif ilə və zevk ilə eyni həqiqətə imza basırlar. Əlbəttə, o həqiqət güneş kimi zâhir olur, şübhə eden divane olur.

§95

Bəli, bir fende və bir sanatta mütehassıs bir iki zatın o fen və o sanata ait hükümleri və fikirleri, onda ihtisası olmayan min adamın –hattâ başqa fenlerde âlim və ehl-i ihtisas da olsalar– muhalif fikirlerini hükümden ıskat ettikleri kimi bir meselede, mesela, ramazan hilâlini yevm-i şekte ispat etmək və “Süt konservelerine benzeyen ceviz-i Hindî bahçesi rûy-i zeminde var.” deyə dava etmekte iki ispat edici, min inkâr edici və nefyedicilere galebe edib davayı kazanırlar. Çünki ispat eden yalnız bir ceviz-i Hindîyi veyahut yerini gösterse kolayca davayı kazanır.

§96

Onu nefiy və inkâr eden, bütün rûy-i zemini aramak, taramakla heç bir yerde bulunmadığını göstermekle davasını ispat edebildiyi kimi; cenneti və dâr-ı saadeti ihbar və ispat eden yalnız bir izini, sinemada kimi keşfen bir gölgesini, bir tereşşuhunu göstermekle davayı kazandığı halde; onu nefiy və inkâr eden, bütün kainatı və ezelden ebede qədər zamanları görmək və göstermekle ancaq inkârını və nefyini ispat ilə davayı kazanabilir.

§97

Və bu ehemmiyetli sırdandır ki hususi bir yere bakmayan və imanî həqiqətlər kimi umum kainata bakan nefiyler, inkârlar –zatında muhal olmamaq şartıyla– ispat edilmez, deyə ehl-i tahkik ittifak edib bir düstur-u esasî qəbul etmişler.

§98

İşte bu kat’î həqiqətə binaen minlərlə feylesofların muhalif fikirleri, belə imanî meselelerde bir tək muhbir-i sadıka qarşı heç bir şübhə hattâ vesvese vermemek lâzım iken, yüz iyirmi min ispat edici ehl-i ihtisas və muhbir-i sadıkın və hədsiz və nihayətsiz müsbit və mütehassıs ehl-i həqiqət və ashab-ı tahkikin ittifak ettikleri erkân-ı imaniyede; aklı gözüne inmiş, kalpsiz, maneviyattan uzaklaşmış, körleşmiş bir neçə feylesofun inkârlarıyla şüpheye düşmenin ne qədər ahmaklık və divanelik olduğunu kıyas ediniz.

§99

Hem madam ki gözümüzle, gündüz kimi hem nefsimizde hem etrafımızda bir rahmet-i âmme və bir hikmet-i şâmile və bir inayet-i daime müşahede edirik və dehşetli bir saltanat-ı rububiyet və dikkatli bir adalet-i âliye və izzetli icraat-ı celaliyenin âsârını və cilvelerini görürük. Hattâ bir ağacın meyvələri və çiçəkləri sayısınca o ağaca hikmətlər takan bir hikmət və hər bir insanın cihazatı və hissiyatı və kuvveleri adedince ihsanları, in’amları ona bağlamış bir rəhmət və kavm-i Nuh və Hud və Salih aleyhimüsselâm və kavm-i Âd və Semud və Firavun kimi âsi milletlere tokat vuran və en kiçik bir canlıın hakkını muhafaza eden izzetli və inayetli bir adalet və وَمِن۟ اٰيَاتِهٖٓ اَن۟ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَال۟اَر۟ضُ بِاَم۟رِهٖ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُم۟ دَع۟وَةً مِنَ ال۟اَر۟ضِ اِذَٓا اَن۟تُم۟ تَخ۟رُجُونَ ayəsi, azametli bir îcaz ilə deyər:

§100

Necə ki iki kışlada yatan və duran mutî əsgərlər, bir kumandanın çağırmasıyla silah başına və vazife başına boru sesiyle gelmeleri kimi eynilə elə də bu iki kışlanın misalinde və emre itaatinde koca semavat və küre-i arz, Sultan-ı Ezelî’nin askerlerine iki mutî kışla kimi ne vaxt Hazret-i İsrafil aleyhisselâmın borusuyla o kışlalarda ölüm ilə yatanlar çağrılsa, derhal cəsəd libaslarını giyip dışarı fırlamalarını ispat edib gösteren hər baharda arz kışlası içindekiler, melek-i ra’dın borusuyla eyni vaziyeti göstermesiyle nihayətsiz azameti anlaşılan bir saltanat-ı rububiyet; əlbəttə və əlbəttə və herhalde və heç şübhə getirmez ki:

§101

Onuncu Söz’de ispatına binaen, o rəhmət və hikmət və inayət və adalet və saltanat-ı sermediyenin gayet kat’î istedikleri dâr-ı âhiret və daire-i haşir və neşrin açılmamasıyla; o nihayətsiz cemal-i rəhmət nihayətsiz bir çirkin merhametsizliğe inkılab etmesi və o hədsiz kemal-i hikmət, hədsiz kusurlu abesiyete və faydasız israfata dönmesi və o gayet şirin inayət, gayet acı ihanetlere değişmesi və o gayet mizanlı və hakkaniyetli adalet, gayet şiddetli zulümlere kalbolması və o gayet derecede haşmetli və qüvvətli saltanat-ı sermediye sukut etmesi və haşrin gelmemesiyle bütün haşmeti kaybolması və kemalât-ı rububiyeti acizlik və kusur ilə lekedar olması, heç bir cihet-i imkânı yox; heç bir ağıl ihtimal verməz, yüz muhal içinde birden bulunur, daire-i imkân haricinde bâtıl və mümtenidir.

§102

Çünki nâzenin və nazdar beslediyi və ağıl və qəlb kimi cihazatla saadet-i ebediyeye və âhirette beka-i daimîye iştiyak hissini verdiyi halde onu ebedî idam etmək, ne qədər gadirli bir merhametsizlik və onun yalnız dimağına yüzer hikmətlər və faydalar taktığı halde onu dirilmemek üzere bütün cihazatını və minlərlə faydaları bulunan istidadatını âkıbetsiz bir ölümle faydasız, neticesiz, hikmetsiz bütün bütün israf etmək ne derece hilaf-ı hikmət və minlərlə vaad və ahidlerini yerine getirmemek ilə –hâşâ– acizliyini və cehlini göstermek, ne qədər o haşmet-i saltanata və o kemal-i rububiyete zıttır, hər şüurlu anlar. Bunlara kıyasen, inayət və adaleti tatbik eyle.

§103

İşte Hâlık’ımızdan sorduğumuz âhirete dair sualimize Rahman və Hakîm və Adl və Kerîm və Hâkim isimleri mezkûr hakikatle cavab verirlər, şeksiz şübhəsiz, güneş kimi âhireti ispat edirlər.

§104

Hem madam ki biz gözümüzle görürük, elə ihatalı və azametli bir hafîziyet hükmeder ki canlı hər şeyin və hər hâdisenin çox suretlerini və gördüğü fitri vazifesinin defterini və esma-i İlahiyeye qarşı hal dili ilə tesbihatına dair sahife-i a’malini misalî levhalarda və çekirdeklerinde və tohumcuklarında və levh-i mahfuzun numunecikleri olan kuva-yı hâfızalarında və bilhassa insanın dimağındaki çox böyük və çox kiçik kütüphanesi olan kuvve-i hâfızasında və sair maddî və manevî in’ikas âyinelerinde kaydeder, yazdırır; zapt edərək muhafaza altına alır. Sonra mevsimi geldikçe bütün o manevî yazıları maddî bir tarzda da gözümüze gösterip milyonlarla misaller və deliller və numuneler qüvvəti ilə وَ اِذَا الصُّحُفُ نُشِرَت۟ âyetindeki en acib bir həqiqət-i haşriyeyi, qüdrətin bir çiçeği olan hər bahar, öz çiçək-i ekberinde milyarlar dil ilə kainata ilan edər.

§105

Və başta insan olaraq eşya, fenaya düşmek və ademe sukut etmək və hiçlikte mahvolmak və başta nev-i beşer olaraq canlılar idam edilmek üçün yaratılmamışlar. Bəlkə bekaya terakki ilə və devama tasaffi ilə və sermedî vazifeye istidadıyla girmek üçün halk olunduklarını gayet qüvvətli ispat edər.

§106

Bəli, hər baharda müşahede edirik ki güz mevsimi kıyametinde vefat eden hədsiz nebatat, bahar haşrinde hər bir ağac hər bir kök hər bir çərdək hər bir toxum وَ اِذَا الصُّحُفُ نُشِرَت۟ âyetini okuyup bir manasını, bir ferdini öz diliyle geçmiş senelerde gördüğü vazifenin misalleriyle tefsir edərək o azametli hafîziyete şehadet edər.

§107

هُوَ ال۟اَوَّلُ وَال۟اٰخِرُ وَالظَّاهِرُ وَال۟بَاطِنُ âyetindeki dörd muazzam həqiqətləri hər şeyde gösterip hafîziyeti a’zamî derecede və haşri bahar kolaylığında və kat’iyetinde bizlərə ders verir.

§108

Bəli, bu dörd ismin cilveleri, en cüz’îden en küllîye qədər cereyan edərlər. Mesela, necə ki bu ağacın menşei olan bir çərdək اَل۟اَوَّلُ ismine mazhariyetle o ağacın gayet mükemmel programını və icadının noksansız cihazatını və teşekkülünün bütün şeraitini câmi’ bir kutucuktur ki hafîziyetin azametini ispat edər.

§109

وَال۟اٰخِرُ ismine mazhar olan meyvəsi isə çekirdekleriyle o ağacın işlediyi bütün fitri vazifelerinin fihristesini və amellerinin listesini və hayat-ı sâniyesinin düsturlarını ihtiva eden bir sandukçuktur ki a’zamî derecede hafîziyete şehadet edər.

§110

وَالظَّاهِرُ ismine mazhar olan o ağacın suret-i cismaniyesi isə elə tenasüplü və sanatlı və süslü bir hulle, bir libas və ayrı ayrı nakışlar və ziynetler və yaldızlı nişanlar ilə tezyin edilmiş, güya yetmiş renkli bir huri elbisesidir ki hafîziyet içinde azamet-i qüdrət və kemal-i hikmət və cemal-i rəhməti gözlere gösterir.

§111

وَال۟بَاطِنُ ismine âyenə olan o ağacın içindeki makinesi isə elə muntazam və mükemmel və mu’cizatlı bir fabrika, bir tezgâh, bir kimyahane və heç bir dalı və meyveyi və yarpağı gıdasız bırakmayan mizanlı bir qazan-ı erzaktır ki hafîziyet içinde kemal-i qüdrət və adalet və cemal-i rəhmət və hikməti güneş kimi ispat edər.

§112

Eynilə elə də küre-i arz, senevî mevsimler cihetinde bir ağactır. İsm-i Evvel cilvesiyle güz mevsiminde hafîziyete emanet edilen bütün toxumlar və çərdəklər, bahar çarşafını giyen zemin yüzünün milyarlar dal, budak, meyvə veren və çiçək açan ağacının teşkilatına dair İlahî emirlerin mecmuacıkları və kaderden gelen düsturların listeleri və geçen yazın işlediyi vazifelerin küçücük sahife-i amelleri və defter-i hidematıdır ki bilbedahe bir Hafîz-i Zülcelali və’l-ikram’ın hədsiz qüdrət, adalet, hikmət, rəhmət ilə iş gördüyünü gösterir.

§113

Və senevî zemin ağacının âhiri isə ikinci güzde o ağacın gördüğü bütün vazifelerini və esma-i İlahiyeye qarşı ettiği bütün fitri tesbihatlarını və geləcək bahar haşrinde neşir olabilen bütün sahaif-i a’mallerini, zerrecik və küçücük kutucukların içine koyup Hafîz-i Zülcelal’in dest-i hikmetine teslim edər. هُوَ ال۟اٰخِرُ adını hədsiz dillerle kainat yüzünde okur.

§114

Və bu ağacın zâhiri isə haşrin üç yüz min misallerini və emarelerini gösteren üç yüz min küllî və çeşit çeşit çiçəklər açıp hədsiz rahmaniyet və rezzakıyet və rahîmiyet və kerîmiyet sofralarını sererek canlılara ziyafetler vermekle هُوَ الظَّاهِرُ adını meyvələri, çiçəkləri, taamları sayısınca lisanlarıyla zikredip medh ü sena edər, gündüz kimi وَ اِذَا الصُّحُفُ نُشِرَت۟ hakikatini gösterir.

§115

Bu haşmetli ağacın bâtını isə hədsiz və hesaba gəlməz muntazam makineleri və mizanlı fabrikaları kemal-i dikkat və nizam-nizam-intizamla işlettiren elə bir qazan və tezgâhtır ki bir dirhemden min batman taamları bişirir, açlara yetiştirir. Və elə bir mizan və dikkatle işler ki zerre qədər tesadüfün karışmasına bir yer bırakmır. هُوَ ال۟بَاطِنُ adını zeminin içyüzüyle yüz min dil ilə tesbih eden bazı melâike kimi yüz min tarzlarda ilan edib ispat edər.

§116

Hem arz, senevî həyatı haysiyetiyle bir ağac olduğu və o dörd isim içinde hafîziyeti və onunla haşir kapısına bir anahtar yaptığı kimi eynilə elə də dehrî və dünya həyatı cihetiyle yenə meyvələri âhiret pazarına gönderilen bir muntazam ağactır. Və o dörd isme elə bir mazhar, bir âyenə və âhirete giden bir yol açar ki genişliğini ihataya və tabire aklımız kâfi gelmir. Yalnız bu qədər deriz:

§117

Necə ki bir saatin saniyeleri və dakikaları və saatleri və günleri sayan haftalık saatin milleri birbirine benzer, birbirini ispat edər. Saniyelerin hareketini gören, sair çarkların hareketlerini tasdik etmeye mecbur olur.

§118

Eynilə elə də semavat və arzın Hâlık-ı Zülcelal’inin bir saat-i ekberi olan bu dünyanın saniyelerini sayan günler və dakikalarını hesap eden seneler və saatlerini gösteren asırlar və günlerini bildiren devirler birbirine benzer, birbirini ispat edər. Və bu gecenin sabahı və bu kışın baharı kat’iyetinde fâni dünyanın karanlıklı kışının bâki bir baharı və sermedî bir sabahı geleceğini hədsiz emarelerle haber verir deyə Hafîz ismi ilə هُوَ ال۟اَوَّلُ وَال۟اٰخِرُ وَالظَّاهِرُ وَال۟بَاطِنُ isimleri, biz Hâlık’ımızdan sorduğumuz haşir meselesine, mezkûr hakikatle cavab verirlər.

§119

Hem madam ki gözümüzle görürük və aklımızla anlırıq ki:

§120

İnsan

§121

Bu kainat ağacının en son və en cem’iyetli meyvəsi.

§122

Və həqiqət-i Muhammediye aleyhissalâtü Vəssalam cihetiyle çərdək-i aslîsi.

§123

Və kainat Kur’an’ının âyet-i kübrası.

§124

Və ism-i a’zamı taşıyan âyetü’l-kürsisi.

§125

Və kainat sarayının en mükerrem misafiri.

§126

Və o saraydaki sair sekenelerde tasarrufa mezun en faal memuru.

§127

Və kainat şehrinin zemin mahallesinin bahçesinde və tarlasında, vâridat və sarfiyatına və zer’ və ekilmesine nezarete memur və yüzer fenler və minlərlə sanatlarla teçhiz edilmiş en gürültülü və mes’uliyetli nâzırı.

§128

Və kainat ülkesinin arz memleketinde, Padşah-ı ezel və ebed’in gayet dikkat altında bir müfettişi, bir nevi halife-i arzı.

§129

Və cüz’î və küllî harekâtı kaydedilen bir mutasarrıfı.

§130

Və sema və arz və cibalin kaldırmasından çekindikleri emanet-i kübrayı omuzuna alan və önüne iki acib yol açılan, bir yolda canlıın en bedbahtı və diğerinde en bahtiyarı, çox geniş bir bəndəlikle mükellef bir abd-i küllî.

§131

Və kainat Sultanı’nın ism-i a’zamına mazhar və bütün esmasına en câmi’ bir âyinesi.

§132

Və hitabat-ı Sübhaniyesine və konuşmalarına en anlayışlı bir muhatab-ı hâssı.

§133

Və kainatın canlıları içinde en ziyade ihtiyaçlısı və hədsiz möhtaclıqıyla və aczi ilə birlikdə hədsiz maksatları və arzuları və nihayətsiz düşmanları və onu inciten zərərli şeyleri bulunan bir biçarə canlıı.

§134

Və istidatça en zengini.

§135

Və lezzet-i həyat cihetinde en müteellimi və lezzetleri dehşetli elemlerle âlûde.

§136

Və bekaya en ziyade müştak və möhtac və en çox lâyık və müstahak.

§137

Və devamı və saadet-i ebediyeyi hədsiz dualarla isteyen və yalvaran.

§138

Və bütün dünya lezzetleri ona verilse onun bekaya qarşı arzusunu tatmin etmeyen.

§139

Və ona ihsanlar eden zatı perestiş derecesinde seven və sevdiren və sevilen çox hârika bir qüdrət möcüzəsi-i Samedaniye və bir acube-i yaradılış.

§140

Və kainatı içine alan və ebede getmək üçün yaratıldığına bütün cihazat-ı insaniyesi şehadet eden…

§141

Belə iyirmi küllî həqiqətlər ilə Cənabı-Haqqın Hak ismine bağlanan və en kiçik canlıın en cüz’î ehtiyacını gören və niyazını işiten və fiilen cavab veren Hafîz-i Zülcelal’in Hafîz adı ilə mütemadiyen amelleri kaydedilen və kainatı alâkadar edəcək ef’alleri o ismin kâtibîn-i kiramlarıyla yazılan və hər şeyden ziyade o ismin nazar-ı dikkatine mazhar bulunan bu insanlar, əlbəttə və əlbəttə və herhalde və heç bir şübhə getirmez ki bu iyirmi həqiqətin hükmüyle, insanlar üçün bir haşir və neşir olacaq. Və Hak adı ilə evvelki hizmetlerinin mükâfatını və kusuratının mücazatını çekəcək. Və Hafîz adı ilə cüz’î küllî kayıt altına alınan hər amelinden muhasebe və sorguya çekiləcək. Və dâr-ı bekada saadet-i ebediye ziyafetgâhının və şakavet-i daime hapishanesinin kapıları açılacaq. Və bu âlemde çox taifelere kumandanlık yapan və karışan və bazen karıştıran bir zabit, toprağa girip hər amelinden sual olunmamak və uyandırılmamak üzere yatıp saklanmayacaqdır.

§142

Yoxsa sineğin sesini işitip hakk-ı hayatını vermekle fiilen cavab verdiyi halde, gök gürültüsü kuvvetinde bekaya ait hədsiz hukuk-u insaniyenin, mezkûr iyirmi həqiqətlər lisanları ilə edilen və arşı və ferşi çınlatan dualarını işitmemek və o hədsiz hukuku zayi etmək və sinek kanadının nizam-nizam-intizamı şehadetiyle sinek kanadı qədər israf etmeyen bir hikmət, bütün o həqiqətlərin bağlandıkları insanî istidadatı və ebede uzanan emelleri və arzuları və o istidat və arzuları besleyen kainatın çoxlu rabıtalarını və hakikatlerini bütün bütün israf etmək elə bir haksızlıktır və imkân haricinde və zalimane bir çirkinliktir ki Hak və Hafîz və Hakîm və Cemil və Rahîm isimlerine şehadet eden bütün mövcudat onu reddeder. Yüz derece muhal və min vecihle mümtenidir deyərlər.

§143

İşte biz Hâlık’ımızdan haşre dair sorduğumuz suale Hak, Hafîz, Hakîm, Cemil, Rahîm isimleri cavab verib deyərlər: “Biz, hak və həqiqət olduğumuz kimi və hem bizə şehadet eden mevcudatın tahakkuku misillü, haşir haktır və muhakkaktır.”

§144

Hem madam…

§145

Daha yazacaktım lakin güneş kimi malûm olmasından qısa kestim.

§146

İşte geçmiş misallerde və mademlerdeki maddelere kıyasen, Cənabı-Haqqın yüz, bəlkə min esmasının kainata bakan isimlerinin hər biri, necə ki mevcudattaki âyenə və cilveleriyle müsemmasını bedahetle ispat edər. Eynilə elə də haşri və dâr-ı âhireti də gösterirler və kat’iyetle ispat edərlər.

§147

Hem necə Hâlık’ımızdan sorduğumuz sualimize, o Rabb’imiz bütün fermanlarıyla və nâzil ettiği bütün kitablarıyla və müsemma olduğu ekser isimleriyle bizə kudsî və kat’î cavab verir. Eynilə elə də melâikeleriyle və onların diliyle daha başqa bir tarzda dedirir:

§148

“Sizin zaman-ı Âdem’den beri hem ruhanîlerle hem bizimlə görüşmenizin yüzer tevatür kuvvetinde hâdiseleri var. Və bizim və ruhanîlerin vücudlarına və bəndəliklerine delâlet eden hədsiz emare və deliller var. Və biz âhiret salonlarında və bazı dairelerinde gezdiğimizi, birbirimize mutabık olaraq sizin kumandanlarınız ilə görüşdüyümüz zaman söylemişiz və daima da söylürük. Əlbəttə bu gezdiyimiz bâki və mükemmel salonlar və bu salonların arkalarında tefriş və tezyin edilmiş olan saraylar və menziller, heç şüphemiz yoxdur ki gayet ehemmiyetli misafirleri o yerlerde iskân etmək üzere beklirlər. Sizə kat’î beyan edirik.” deyə sualimize cavab verirlər.

§149

Hem madam ki Hâlık’ımız, bizə en böyük muallim və en mükemmel üstad və şaşırmaz və şaşırtmaz en doğru rehber olaraq Muhammed-i Arabî aleyhissalâtü Vəssalamı tayin etmiş. Və en son elçi olaraq göndermiş. Biz də ilmelyakîn mertebesinden aynelyakîn və hakkalyakîn mertebelerine terakki və tekemmül etmək üzere hər şeyden evvel bu üstadımızdan, Hâlık’ımızdan sorduğumuz suali sormaklığımız lâzım gəlir. Çünki o zat, Hâlık’ımız tarafından hər biri birer nişane-i tasdik olan min mu’cizatıyla, Kur’an’ın bir mu’cizesi olaraq Kur’an’ın hak və kelâmullah olduğunu ispat ettiği kimi; Kur’an də qırx nevi i’caz ilə o zatın bir mu’cizesi olub onun doğru və resulullah olduğunu ispat edərək ikisi birlikdə, biri âlem-i şehadet dili –bütün hayatında bütün enbiya və evliyanın tasdikleri altında– diğeri âlem-i gayb dili –bütün semavî fermanların və kainat hakikatlerinin tasdikleri içinde– minlərlə âyâtıyla iddia və ispat ettikleri həqiqət-i haşriye, əlbəttə güneş və gündüz kimi bir kat’iyettedir.

§150

Bəli, haşir kimi en acib və en dehşetli və tavr-ı ağlın haricinde bir mesele ancaq və ancaq belə hârika iki üstadın dersleriyle halledilir, anlaşılır.

§151

Eski zaman peygamberleri ümmetlerine Kur’an kimi izahat vermediklerinin səbəbi, o devirler beşerin bedeviyet və tufuliyet devri olmasıdır. İptidaî derslerde izah az olur.

§152

Elhasıl: Madam ki Cənabı-Haqqın ekser isimleri âhireti iktiza edib istəyərlər. Əlbəttə o isimlere delâlet eden bütün hüccetler, bir cihette âhiretin tahakkukuna də delâlet edərlər.

§153

Və madam ki melâikeler âhiretin və âlem-i bekanın dairelerini gördüklerini haber verirlər. Əlbəttə melâike və ruhların və ruhaniyatın vücud və bəndəliklerine şehadet eden deliller, dolayısıyla âhiretin vücuduna də delâlet edərlər.

§154

Və madam ki Muhammed aleyhissalâtü Vəssalamın bütün hayatında vahdaniyetten sonra en daimî davası və müddeası və esası âhirettir. Əlbəttə o zatın nübüvvetine və sıdkına delâlet eden bütün mu’cizeleri və hüccetleri, bir cihette, dolayısıyla âhiretin tahakkukuna və geleceğine şehadet edərlər.

§155

Və madam ki Kur’an’ın dörtten biri haşir və âhirettir və min âyâtıyla onun ispatına çalışır və onu haber verir. Əlbəttə Kur’an’ın hakkaniyetine şehadet və delâlet eden bütün hüccetleri və delilleri və bürhanları, dolayısıyla âhiretin vücuduna və tahakkukuna və açılmasına də delâlet və şehadet edərlər.

§156

İşte bak, bu rükn-ü imanî ne qədər qüvvətli və kat’î olduğunu gör.

§157

Yedinci’de haşri çox makamattan soracaktık. Lakin Hâlık’ımızın isimleriyle verdiyi cavab o derece qüvvətli yakîn və kanaat verdi ki daha başqa sorgulara ihtiyaç bırakmadığından orada qısa kestik.

§158

Indi bu meselede, âhiret imanının hem âhiretin saadetine hem dünya saadetine dair temin ettiği faydalar və neticelerinden yüzden biri hülâsa ediləcək. Saadet-i uhreviyeye ait kısmı, Bəyanı Möcüzə Quran’ın izahatı daha heç bir beyana ihtiyaç bırakmamış, onu ona havale edərək və saadet-i dünyeviyeye ait kısmı izah cihetini Risale-i Nur’a buraxıb yalnız qısa bir hülâsa ilə insanın hayat-ı şahsiye və hayat-ı içtimaiyesine ait yüzer neticelerinden üç dörd tanesini beyan ederiz.

§159

Birincisi:

§160

İnsan, sair hayvanata muhalif olaraq, hanesiyle alâkadar olduğu misillü dünya ilə alâkadardır və akaribiyle münasebettar olduğu kimi nev-i beşer ilə də ciddi və fitri münasebettardır. Və dünyada muvakkat bekasını arzuladığı kimi bir dâr-ı ebedîde bekasını, aşk derecesinde arzulur. Və midesinin gıda ehtiyacını temin etmeye çalıştığı kimi dünya qədər geniş, bəlkə ebede qədər uzanan sofraları və gıdaları, ağıl və qəlb və ruh və insaniyet mideleri üçün tedarik etmeye fitrətən mecburdur, çabalır. Və elə arzuları və matlabları var ki ebedî saadetten başqa heç bir şey onları tatmin etmir.

§161

Hattâ Onuncu Söz’de işarə edildiyi kimi bir zaman, küçüklüğümde hayalimden sordum: “Sana bir milyon sene ömür və dünya saltanatı verilmesini lakin sonra ademe və hiçliğe düşmesini mi istersin? Yoxsa bâki lakin âdi və meşakkatli bir vücudu mu istersin?” dedim. Baktım, ikincisini arzulayıp birincisinden “Âh!” çekti. “Cehennem də olsa beka isterim.” dedi.

§162

İşte madam ki mahiyet-i insaniyenin bir hizmetkârı olan kuvve-i hayaliyeyi bu dünya lezzetleri tatmin etmir. Əlbəttə gayet câmi’ mahiyet-i insaniye, ebediyetle fitrətən alâkadardır. İşte bu hədsiz arzu və emellere bağlı olduğu halde, sermayesi bir cüz’î cüz-ü ihtiyarî və möhtaclıq-ı mutlak bir insana, âhirete iman ne derece qüvvətli və kâfi və vâfi bir hazine, bir medar-ı saadet və ləzzət, bir medar-ı istimdad, bir merci və dünyanın hədsiz gamlarına qarşı bir medar-ı teselli olduğu elə bir meyvə və faydadır ki onu kazanmak yolunda dünya hayatını feda etse yenə ucuzdur.

§163

İkinci meyvəsi və hayat-ı şahsiyeye bakan bir faydası:

§164

Üçüncü Mesele’de izah edilen və Gençlik Rehberi’nde bir hâşiye bulunan çox ehemmiyetli bir neticedir.

§165

Bəli, hər insanın hər zaman düşündüğü en ehemmiyetli endişesi, mezaristana giren öz dostları və akrabaları kimi o idamhaneye girmek keyfiyetidir. Bir tək dostu üçün ruhunu feda eden o biçarə insanın; minlərlə, bəlkə milyonlar, milyarlar dostları ebedî bir müfarakat içinde idam olmalarını tevehhüm edib cəhənnəm azabından beter bir elem –o düşünmək ucundan– göründüğü vaxt, âhirete iman geldi, gözünü açtırdı və perdeyi kaldırdı. Bak, dedi. O imanla baktı. Cənnət lezzetinden haber veren bir lezzet-i ruhaniyeyi o dostları ebedî ölümlerden və çürümelerden kurtulup mesrurane bir nurani âlemde onu da beklirlər vaziyetinde müşahedesiyle aldı. Risale-i Nur’da bu netice hüccetlerle izahına iktifaen qısa kesirik.

§166

Hayat-ı şahsiyeye ait üçüncü bir faydası:

§167

İnsanın sair canlılar üstündeki tefevvuku və rütbesi isə yüksək seciyeleri və cem’iyetli istidatları və küllî bəndəlikleri və geniş vücudî daireleri itibarıyladır. Halbuki o insan hem ma’dum hem ölü hem karanlık olan geçmiş və geləcək zamanların ortasında sıkışmış bir qısa zaman olan hazır vaxtın mikyasıyla, ölçüsüyle; hamiyeti, muhabbeti, kardeşliği, insaniyeti kimi seciyeler alır.

§168

Mesela, eskiden tanımadığı və ayrıldıktan sonra da heç göremeyeceği babasını, kardeşini, karısını, milletini və vatanını sever, hizmet edər. Və tam sadakate və ihlasa çox nadir muvaffak ola bilər, o nisbette kemalâtı və seciyeleri küçülür. Deyil heyvanların en ulvisi bəlkə baş aşağı, ağıl cihetiyle en bîçaresi və aşağısı olmaq vaziyetine düşeceği sırada, âhirete iman imdada yetişir. Mezar kimi dar zamanını, geçmiş və geləcək zamanları içine alan çox geniş bir zamana çevirir. Və dünya qədər, bəlkə ezelden ebede qədər bir daire-i vücud gösterir.

§169

Babasını, dâr-ı saadette və âlem-i ervahta də pederlik münasibətilə və kardeşini, tâ ebede qədər uhuvvetini düşünmesiyle və karısını cennette də en güzel bir refika-i həyatı olduğunu bilmesi haysiyetiyle sever, hörmət edər, mərhəmət edər, yardım edər. Və o böyük və geniş daire-i hayatta və vücuddaki münasebetler üçün olan ehemmiyetli hizmetleri, dünyanın kıymetsiz işlerine və cüz’î garazlarına və menfaatlerine âlet etməz. Ciddi sadakate və samimi ihlasa muvaffak olaraq kemalâtı və hasletleri, o nisbette derecesine göre yükselmeye başlar. İnsaniyeti teali edər.

§170

Həyat lezzetinde serçe kuşuna yetişmeyen o insan; bütün hayvanat üstünde, kainatın en müntehab və bahtiyar bir misafiri və Sahib-i kainat’ın en mahbub və makbul bir abdi olmasıdır. Bu netice də Risale-i Nur’da hüccetlerle izahına iktifaen qısa kesildi.

§171

Dördüncü bir faydası ki insanın hayat-ı içtimaiyesine bakır:

§172

Risale-i Nur’dan Doqquzuncu Şuâ’da beyan edilen o neticenin bir hülâsası şudur:

§173

Nev-i insanın dörtten birini teşkil eden çocuklar, âhiret imanıyla insanca yaşayabilirler və insaniyetin istidatlarını taşıyabilirler. Yoxsa elîm endişeler içinde, özünü uyutturmak və unutturmak üçün çocukça oyuncaklarıyla, haylaz bir hayatla yaşayacaq. Çünki hər vaxt etrafında onun kimi çocukların ölmesiyle onun nazik dimağında və ileride uzun arzuları taşıyan zayıf kalbinde və mukavemetsiz ruhunda elə bir təsir yapar ki həyatı və aklı o bîçareye âlet-i azap və işkence edeceği zamanda, âhiret imanının dersiyle, görmemek üçün oyuncaklar altında onlardan saklandığı o endişeler yerinde, bir sevinç və genişlik hissederek deyər:

§174

“Bu qardaşım və ya arkadaşım öldü, cennetin bir kuşu oldu. Bizdən daha iyi keyfeder, gəzər. Və validem öldü lakin rahmet-i İlahiyeye gitti, yenə məni cennette kucağına alıb sevəcək və mən də o şəfqətli anneciğimi görəcəyəm.” deyə insaniyete lâyık bir tarzda yaşayabilir.

§175

Hem insanın bir rub’unu teşkil eden ihtiyarlar; yaxında hayatlarının sönmesine və toprağa girmelerine və güzel və sevimli dünyalarının kapanmasına qarşı teselliyi ancaq və ancaq âhiret imanında bulabilirler. Yoxsa o mərhəmətli, muhterem babalar və fedakâr, şəfqətli analar; elə bir vaveylâ-yı ruhî və bir dağdağa-i kalbî çekeceklerdi ki dünya onlara meyusane bir zindan və həyat işkenceli bir azap olurdu.

§176

Lakin âhiret imanı onlara deyər: “Merak etmeyiniz. Sizin ebedî bir gençliğiniz var, geləcək. Və parlak bir həyat və nihayətsiz bir ömür sizi beklir. Və zayi ettiğiniz evlat və akrabalarınızla sevinçlerle görüşeceksiniz. Və ettiğiniz bütün iyilikleriniz muhafaza edilmiş, mükâfatlarını göreceksiniz.” deyə iman-ı âhiret onlara elə bir teselli və inşirah verir ki hər birinin yüz ihtiyarlık birden başlarına toplansa onları meyus etməz.

§177

Nev-i insanın üçten birisini teşkil eden gençler; hevesatları galeyanda, hissiyata mağlup, cüretkâr, akıllarını hər vaxt başına almayan o gençler, âhiret imanını kaybetseler və cəhənnəm azabını tahattur etmezlerse; hayat-ı içtimaiyede ehl-i namusun malı və ırzı və zayıf və ihtiyarların rahatı və haysiyeti tehlikede kalır. Bazı bir dakika ləzzəti üçün bir mesud hanenin saadetini mahveder və bu kimi hapiste dörd beş sene azap çeker, canavar bir heyvan hükmüne geçer.

§178

Əgər iman-ı âhiret onun imdadına gelse çabuk aklını başına alır. “Gerçi hükûmet hafiyeleri məni görmürlər və mən onlardan saklanabilirim lakin cəhənnəm kimi bir zindanı bulunan bir Padşah-ı Zülcelal’in melâikeleri məni görürlər və fenalıklarımı kaydedirlər. Mən başıboş değilim və vazifedar bir yolcuyum. Mən də onlar kimi ihtiyar və zayıf olacağam.” deyə birden, zulmen tecavüz etmək istediyi adamlara qarşı bir şəfqət, bir hörmət hissetmeye başlar. Bu mananın də Risale-i Nur’da bürhanlarıyla izahına iktifaen qısa kesirik.

§179

Hem nev-i beşerin ehemmiyetli bir kısmı, hastalar və mazlumlar və bizim kimi musibetzedeler və fakirler və ağır ceza alan mahpuslar; əgər iman-ı âhiret onların imdadına yetişmezse, hər vaxt hastalığın ihtarıyla gözü önüne gelen ölüm və intikamını alamadığı və namusunu elinden kurtaramadığı zalimin mağrurane ihaneti və böyük musibetlerde boşu boşuna malını, evladını kaybetmekle gelen elîm meyusiyeti və bir iki dakika və ya bir iki saat keyif yüzünden beş on sene belə bir hapis azabını çekmekten gelen kederli sıkıntı, əlbəttə o bîçarelere dünyayı zindan və həyatı bir işkenceli azaba çevirir.

§180

Əgər âhirete iman imdatlarına yetişse birden onlar nefes alırlar; sıkıntıları, meyusiyetleri və endişeleri və intikam hiddetleri derece-i imanına göre kısmen və bazen tamamen zâil olur.

§181

Hattâ diyebilirim ki mənim və bir kısım kardeşlerimin bu sebepsiz hapsimizde və dehşetli musibetimizde, əgər iman-ı âhiret yardım etmese idi, bir gün dayanmak ölüm qədər təsir edib bizi hayattan istifa etmeye sevk edecekti. Lakin hədsiz şükür olsun, mənim canım qədər sevdiyim çoxlu kardeşlerimin bu musibetten gelen elemlerini də çekdiyim və gözüm qədər sevdiyim minlərlə Risale-i Nur risaleleri və mənim yaldızlı və süslü və çox qiymətli kitablarımın ziya’ları və ağlamalarından teessüflerini çekdiyim və eskiden beri az bir ihaneti və tahakkümü kaldıramadığım halde, sizi kasemle temin ederim ki:

§182

İman-ı bi’l-âhiret nuru və qüvvəti mənə elə bir səbir və tahammül və teselli və metanet, bəlkə mücahidane, kârlı bir imtihan dersinde daha böyük mükâfatı kazanmak üçün bir şevk verdi ki mən bu risalenin başında dediyim kimi özümü Medrese-i Yusufiye unvanına lâyık bir güzel və hayırlı medresede bilirəm. Ara sıra gelen hastalıklar və ihtiyarlıktan neş’et eden titizlikler olmasa idi, mükemmel və rahat-ı qəlb ilə derslerime daha ziyade çalışacaktım. Hər ne ise… Bu makam münasibətilə saded harici girdi, kusura bakılmasın.

§183

Hem hər insanın kiçik bir dünyası, bəlkə kiçik bir cenneti də öz hanesidir. Əgər iman-ı âhiret o hanenin saadetinde hükmetmezse o aile efradı, hər biri şəfqət və muhabbet və alâkadarlığı derecesinde elîm endişeler və azaplar çeker. O cenneti, cəhənnəmə döner. Veyahut muvakkat eğlenceler və sefahetlerle aklını tenvim edib uyutur. Dəvə kuşu kimi avcıyı görür, kaçamır, uçamır. Başını kuma sokar, tâ görünmesin. Başını gaflete sokar, tâ ölüm və zeval və firak onu görmesin. Divanece, muvakkat, iptal-i his nevinden bir çarə bulur.

§184

Çünki mesela, valide ruhunu feda ettiği evladını daima tehlikelere maruz gördükçe titrer. Və pederini və kardeşini eksik olmayan belalardan kurtaramayan evlatlar, daim bir keder, bir korkaklık hisseder. Buna kıyasen bu dağdağalı, kararsız hayat-ı dünyeviyede o mesud zannedilen aile həyatı çox cihetlerle saadetini kaybeder və kısacık bir hayattaki münasibət və karabet də həqiqi sadakati və samimi ihlası və garazsız bir hizmeti və muhabbeti verməz. Ahlâk o nisbette küçülür, bəlkə sukut edər.

§185

Əgər âhirete iman o haneye girse birden ışıklandıracaq, ortalarındaki münasibət və şəfqət və karabet və muhabbet kısacık bir zaman ölçüsüyle deyil bəlkə dâr-ı âhirette, saadet-i ebediyede də o münasebetlerin devamı ölçüsüyle samimi hörmət edər, sever, şəfqət edər, sadakat edər, kusurlarına bakmaz kimi ahlâk yükseklenir. Həqiqi insaniyet saadeti o hanede başlar inkişafa. Bu mana də hüccetlerle Risale-i Nur’da beyanına binaen qısa kesildi.

§186

Hem hər bir şəhər öz ahalisine geniş bir hanedir. Əgər iman-ı âhiret o böyük aile efradında hükmetmezse güzel ahlâkın esasları olan ihlas, samimiyet, fazilet, hamiyet, fedakârlık, rıza-yı İlahî, sevab-ı uhrevî yerine garaz, menfaat, sahtekârlık, hodgâmlık, tasannu, riya, rüşvet, aldatmak kimi haller meydan alır. Zâhirî asayiş və insaniyet altında, anarşistlik və vahşet manaları hükmeder; o hayat-ı şehriye zehirlenir. Çocuklar haylazlığa, gençler sarhoşluğa, kavîler zulme, ihtiyarlar ağlamaya başlarlar.

§187

Buna kıyasen, memleket də bir hanedir və vatan də bir millî ailenin hanesidir. Əgər iman-ı âhiret bu geniş hanelerde hükmetse birden samimi hörmət və ciddi mərhəmət və rüşvetsiz muhabbet və muavenet və hilesiz hizmet və muaşeret və riyasız ihsan və fazilet və enaniyetsiz büyüklük və meziyet o hayatta inkişafa başlarlar.

§188

Çocuklara deyər: “Cennet var, haylazlığı bırak.” Kur’an dersiyle temkin verir.

§189

Gençlere deyər: “Cehennem var, sarhoşluğu bırak.” Aklı başlarına getirir.

§190

Zalime deyər: “Şiddetli azap var, tokat yiyəcəksən.” Adalete başını eğdirir.

§191

İhtiyarlara deyər: “Senin elinden çıkmış bütün saadetlerinden çox yüksək və daimî bir uhrevî saadet və taze, bâki bir gençlik səni beklirlər. Onları kazanmaya çalış.” Ağlamasını gülmeye çevirir.

§192

Bunlara kıyasen cüz’î və küllî hər bir taifede hüsn-ü tesirini gösterir, ışıklandırır. Nev-i beşerin hayat-ı içtimaiyesiyle alâkadar olan içtimaiyyun və ahlâkiyyunların kulakları çınlasın!

§193

İşte iman-ı âhiretin minlərlə faydalarından işarə ettiğimiz beş altı numunelerine sairleri kıyas edilse kat’î anlaşılır ki iki cihanın və iki hayatın medar-ı saadeti yalnız imandır.

§194

Risale-i Nur’da Iyirmi Səkkizinci Söz’de və başqa risalelerinde, haşrin cismaniyeti cihetinde gelen zayıf şüphelere qüvvətli cavablarına iktifaen burada yalnız bir qısa işarəle deriz ki:

§195

Esma-i İlahiyenin en cem’iyetli âyinesi cismaniyettedir. Və yaradılış-i kainattaki makasıd-ı İlahiyenin en zengini və faal merkezi cismaniyettedir. Və ihsanat-ı Rabbaniyenin en çox çeşitleri və rengârenkleri cismaniyettedir. Və beşerin ehtiyacat dilleriyle Hâlık’ına qarşı dualarının və teşekküratının en kesretli toxumları yenə cismaniyettedir. Maneviyat və ruhaniyat âlemlerinin en mütenevvi çekirdekleri yenə cismaniyettedir.

§196

Bunlara kıyasen, yüzer küllî həqiqətlər cismaniyette temerküz ettiğinden Hâlık-ı Hakîm, zemin yüzünde cismaniyeti çoğaltmak və mezkûr həqiqətlərə mazhar eylemek üçün elə süratli və dehşetli bir faaliyetle kafile kafile arkasına mevcudata vücud giydirir, o meşhere gönderir. Sonra onları terhis edər, başkalarını gönderir. Mütemadiyen kainat fabrikasını işlettirir. Cismanî mahsulatı dokuyup zemini âhirete və cənnətə bir fidanlık bahçesi hükmüne getirir.

§197

Hattâ insanın cismanî midesini memnun etmək üçün o midenin hal dili ilə bekasına dair duasını kemal-i ehemmiyetle dinleyip qəbul edərək fiilen cavab vermək üçün hədsiz-hesabsız və yüz minlərlə tarzlarda və minlərlə çeşit çeşit lezzetlerde gayet sanatlı taamları və gayet qiymətli nimetleri cismaniyete ihzar etmək, bedahetle və şeksiz gösterir ki dâr-ı âhirette cennetin en çox və en mütenevvi lezzetleri cismanîdir. Və saadet-i ebediyenin en ehemmiyetli və hər kəsin istediyi və ünsiyet ettiği nimetleri cismanîdir.

§198

Əcəba heç bir cihet-i ihtimali və imkânı var mı ki bu âdi midenin hal dili ilə beka duasını qəbul edib nihayətsiz mu’cizatlı maddî təamlar ilə onu minnettar edərək hər vaxt tesadüfsüz, kasdî olaraq fiilen cavab veren bir Qadir-i Rəhim, bir Alîm-i Kerîm, kainatın en ehemmiyetli neticesi və arzın halifesi və o Hâlık’ın güzidesi və perestişkârı olan nev-i insanın insaniyet mide-i kübrası ilə küllî və yüksək və daima arzu ettiği və ünsiyet ettiği və fitrətən istediyi cismanî lezzetleri, dâr-ı bekada verilmesine dair hədsiz umumî duaları qəbul olmasın və haşr-i cismanî ilə fiilen cavab verilmesin; onu ebedî minnettar etmesin; âdeta sineğin sesini işitsin, gök gürültüsünü işitmesin və âdi bir neferin kemal-i ehemmiyetle teçhizatına baksın; orduya heç bakmasın, ehemmiyet vermesin? Bu yüz derece muhal və bâtıldır.

§199

Bəli وَ فٖيهَا مَا تَش۟تَهٖيهِ ال۟اَن۟فُسُ وَ تَلَذُّ ال۟اَع۟يُنُ âyetinin sarahat-i kat’iyesiyle insan, en ziyade ünsiyet ettiği və dünyada numunesini tatmış olduğu cismanî lezzetleri cənnətə lâyık bir tarzda görəcək, tadacaq. Və dil, göz və kulak kimi azaların ettikleri hâlis şükürler və hususi ibadətlerin mükâfatları, o uzuvlara mahsus cismanî lezzetler ilə veriləcəkdir. Bəyanı Möcüzə Quran o derece cismanî lezzetleri sarîh bir surette beyan edər ki başqa teviller ilə mana-yı zâhirîyi qəbul etməmək, imkân haricindedir.

§200

İşte iman-ı âhiretin meyvələri və neticeleri gösterirlər ki necə ki aza-yı insanîden midenin həqiqəti və ehtiyacatı, taamların vücuduna kat’î delâlet edər. Elə də insanın həqiqəti və kemalâtı və fitri ehtiyacatı və ebedî arzuları və iman-ı âhiretin mezkûr netice və faydalarını isteyen həqiqətləri və istidatları daha kat’î olaraq âhirete və cənnətə və cismanî bâki lezzetlere delâlet və tahakkuklarına şehadet ettiği kimi bu kainatın həqiqət-i kemalâtı və manidar tekvinî âyâtı və insaniyetin mezkûr həqiqətlər ilə alâkadar bütün həqiqətləri, dâr-ı âhiretin vücuduna və tahakkukuna və haşrin gelmesine və cənnət və cehennemin açılmasına delâlet və şehadet ettiklerini, Risale-i Nur eczaları və bilhassa Onuncu və Iyirmi Səkkizinci (İki Makamı), Iyirmi Doqquzuncu Sözler və Doqquzuncu Şuâ və Münâcat Risaleleri hüccetlerle, parlak və şübhə bırakmaz bir tarzda ispat etmişler. Onlara havale edərək bu uzun kıssayı qısa kesirik.

§201

Cəhənnəmə dair beyanat-ı Kur’aniye o qədər vâzıh və zâhirdir ki başqa izahata ihtiyaç bırakmamış. Yalnız bir iki zayıf şüpheyi izale edəcək iki üç nükteyi, tafsilini Risale-i Nur’a havale edib gayet qısa bir hülâsasını beyan edeceğiz.

§202

Birinci Nükte: Cəhənnəm fikri, geçmiş iman meyvelerinin lezzetlerini korkusuyla kaçırmır. Çünki hədsiz rahmet-i Rabbaniye o korkan adama deyər: Mənə gel, tövbe kapısıyla gir. Tâ cehennemin vücudu deyil korkutmak, bəlkə sənə cennetin lezzetlerini tam bildirsin və sənin və hukuklarına tecavüz edilen hədsiz mahlukatın intikamlarını alsın, sizi keyiflendirsin.

§203

Əgər sən dalalette boğulup çıkamıyorsan yenə cehennemin vücudu, min derece idam-ı ebedîden hayırlıdır və kâfirlere də bir nevi merhamettir. Çünki insan hattâ yavrulu hayvanat də akrabasının və evladının və ahbabının lezzetleriyle və saadetleriyle lezzetlenir, bir cihette mesud olur.

§204

Bu halde sən ey mülhid, dalaletin itibarıyla ya idam-ı ebedî ilə ademe düşəcəksən və ya cəhənnəmə girəcəksən! Şerr-i mahz olan adem isə sənin bütün sevdiklerin və saadetleriyle memnun və bir derece mesud olduğun umum akraba və asıl və neslin səninlə birlikdə idam olmasından, minlərlə derece cehennemden ziyade sənin ruhunu və kalbini və mahiyet-i insaniyeni yandırır. Çünki cəhənnəm olmazsa cənnət də olmaz. Hər şey sənin küfrün ilə ademe düşer.

§205

Əgər sən cəhənnəmə girsen, vücud dairesinde kalsan sənin sevdiklerin və akrabaların ya cennette mesud və ya vücud dairelerinde bir cihette merhametlere mazhar olurlar. Demək, herhalde cehennemin vücuduna taraftar olmaq sənə lâzımdır. Cəhənnəm aleyhinde bulunmak, ademe taraftar olmaktır ki hədsiz dostlarının saadetlerinin heç olmasına taraftarlıktır.

§206

Bəli, cəhənnəm isə hayr-ı mahz olan daire-i vücudun Hâkim-i Zülcelal’inin hakîmane və âdilane bir hapishane vazifesini gören dehşetli və celalli bir mevcud ülkesidir. Hapishane vazifesini də görmekle birlikdə, başqa çoxlu vazifeleri var. Və çoxlu hikmetleri və âlem-i bekaya ait hizmetleri var. Və zebani kimi çoxlu canlıın celaldarane meskenleridir.

§207

İkinci Nükte: Cehennemin vücudu və şiddetli azabı, hədsiz rahmete və həqiqi adalete və israfsız, mizanlı hikmete zıddiyeti yoxdur. Bəlkə rəhmət və adalet və hikmət, onun vücudunu istəyərlər. Çünki necə min masumların hukukunu çiğneyen bir zalimi cezalandırmak və yüz mazlum heyvanları parçalayan bir canavarı öldürmek, adalet içinde mazlumlara min rahmettir. Və o zalimi affetmek və canavarı serbest buraxmaq, bir tək yolsuz merhamete mukabil yüzer bîçarelere yüzer merhametsizliktir.

§208

Eynilə elə də cəhənnəm hapsine girenlerden olan kâfir-i mutlak, küfrüyle hem esma-i İlahiyenin hukukuna inkâr ilə tecavüz hem o esmaya şehadet eden mevcudatın şehadetlerini tekzip ilə hukuklarına tecavüz və mahlukatın o esmaya qarşı tesbihkârane yüksək vazifelerini inkâr etmekle hukuklarına tecavüz və kainatın gaye-i yaradılışi və bir sebeb-i vücudu və bekası olan tezahür-ü rububiyet-i İlahiyeye qarşı bəndəliklerle mukabelelerini və âyinedarlıklarını tekzip ilə hukukuna bir nevi tecavüz ettiği haysiyetiyle elə azîm bir cinayet, bir zulümdür ki affa kabiliyeti kalmaz. اِنَّ اللّٰهَ لَا يَغ۟فِرُ اَن۟ يُش۟رَكَ بِهٖ âyetinin tehdidine müstahak olur.

§209

Onu cəhənnəmə atmamak, bir yersiz merhamete mukabil, hukuklarına taarruz edilen hədsiz davacılara hədsiz merhametsizlikler olur. İşte o davacılar, cehennemin vücudunu istedikleri kimi izzet-i celal və azamet-i kemal də kat’î istəyərlər.

§210

Bəli, necə bir serseri, âsi və raiyete tecavüz eden bir adam, oranın izzetli hâkimine dese: “Məni hapse atamazsın və yapamazsın.” deyə izzetine dokunsa əlbəttə o şehirde hapis olmasa da o edepsiz üçün bir hapis yapacaq, onu içine atacaq.

§211

Eynilə elə də kâfir-i mutlak, küfrüyle izzet-i celaline şiddetle dokunur. Və azamet-i kudretine inkâr ilə dokundurur. Və kemal-i rububiyetine tecavüzüyle ilişir. Əlbəttə cehennemin çoxlu vazifeler üçün çoxlu esbab-ı mûcibesi və vücudunun hikmetleri olmasa da elə kâfirler üçün bir cehennemi halk etmək və onları içine atmak, o izzət və celalin şe’nidir.

§212

Hem mahiyet-i küfür də cehennemi bildirir. Bəli, necə ki imanın mahiyeti əgər tecessüm etse lezzetleriyle bir cennet-i hususiye şekline girebilir və cennetten bu noktadan gizli haber verir.

§213

Eynilə elə də Risale-i Nur’da delilleriyle ispat və baştaki meselelerde də işarə edilmiş ki küfrün və bilhassa küfr-ü mutlakın və nifakın və irtidadın elə karanlıklı və dehşetli elemleri və manevî azapları var. Əgər tecessüm etse o mürted adama bir hususi cəhənnəm olur. Və böyük cehennemden bu cihette gizli haber verir. Və bu fidanlık dünya mezraasındaki həqiqətçikler âhirette sümbüller vermesi noktasından bu zehirli çərdək, o zakkum ağacına işarə edər. “Mən onun bir mâyesiyim.” deyər. “Və məni kalbinde taşıyan bedbaht üçün o zakkum ağacının bir hususi numunesi, mənim meyvem olur.”

§214

Madam ki küfür hədsiz hukuka bir tecavüzdür, əlbəttə hədsiz bir cinayettir. Elə isə hədsiz bir azaba müstahak edər. Madam ki bir dakika katl, on beş sene cezada (səkkiz milyona yaxın dakikada) hapis azabını çekmesini adalet-i beşeriye qəbul edib maslahata və hukuk-u âmmeye muvafık görür. Əlbəttə bir küfür, min katl qədər olması cihetiyle bir dakika küfr-ü mutlak, səkkiz milyara yaxın dakikalarda azap çekmesi, o kanun-u adalete muvafık gəlir. Bir sene ömrünü o küfürde geçiren, iki trilyon səkkiz yüz seksen milyara yaxın dakikada azaba müstahak və خَالِدٖينَ فٖيهَٓا اَبَدًا sırrına mazhar olur. Hər ne ise…

§215

Kur’an-ı Hakîm’in cənnət və cəhənnəm hakkındaki mu’cizane izahatı və Kur’an’ın tefsiri və ondan gelen Risale-i Nur’un cənnət və cehennemin vücudlarına dair hüccetleri, daha başqa beyana ihtiyaç bırakmamışlar.

§216

وَيَتَفَكَّرُونَ فٖى خَل۟قِ السَّمٰوَاتِ وَال۟اَر۟ضِ رَبَّنَا مَا خَلَق۟تَ هٰذَا بَاطِلًا سُب۟حَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ۝ رَبَّنَا اص۟رِف۟ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ اِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا ۝ اِنَّهَا سَٓاءَت۟ مُس۟تَقَرًّا وَمُقَامًا kimi çoxlu ayələrin və başta Rəsuli-Əkrəm (asm) və umum peygamberler və ehl-i həqiqətin hər vaxt dualarında, en ziyade اَجِر۟نَا مِنَ النَّارِ ۝ نَجِّنَا مِنَ النَّارِ ۝ خَلِّص۟نَا مِنَ النَّارِ və vahiy və şuhuda binaen onlarca kat’iyet kesbeden cehennemden bizi hıfzeyle, demeleri gösterir ki nev-i beşerin en böyük meselesi, cehennemden kurtulmaktır. Və kainatın çoxlu ehemmiyetli və muazzam və dehşetli bir həqiqəti cehennemdir ki bir kısım o ehl-i şuhud və keşif və tahkik onu müşahede edər. Və bir kısmı tereşşuhatını və gölgelerini görür, dehşetinden feryat edərlər. “Bizi ondan kurtar!” deyərlər.

§217

Bəli, bu kainatta xeyr şer, ləzzət elem, ziya zulmet, hararet bürudet, güzellik çirkinlik, hidayet dalalet birbirine qarşı gelmesi və içine girmesi, çox böyük bir hikmət içindir. Çünki şer olmazsa xeyr bilinmez. Elem olmazsa ləzzət anlaşılmaz. Zulmetsiz ziya, ehemmiyeti olmaz. Soğukla, hararetin dereceleri tahakkuk edər. Çirkinlik ilə, hüsnün tək bir həqiqəti min həqiqət və minlərlə çeşit hüsün mertebeleri vücud bulur. Cehennemsiz cennetin çoxlu lezzetleri gizli kalır. Bunlara kıyasen hər şey bir cihette zıddıyla bilinebilir. Və bir tək həqiqəti, sümbül verib çox həqiqətlər olur.

§218

Madam ki bu karışık mevcudat dâr-ı fâniden dâr-ı bekaya akıp gidir; əlbəttə necə ki xeyr, ləzzət, ışık, güzellik, iman kimi şeyler cənnətə akar. Elə də şer, elem, karanlık, çirkinlik, küfür kimi zərərli maddeler cəhənnəmə yağar. Və bu mütemadiyen çalkanan kainatın selleri o iki havuza girer, durur. Kerametli Iyirmi Doqquzuncu Söz’ün âhirindeki remizli nüktelerine havale edərək qısa kesirik.

§219

Ey bu Medrese-i Yusufiyede mənim ders arkadaşlarım! Bu dehşetli haps-i ebedîden kurtulmanın kolayı, çarəsi; bu dünyevî hapsimizden istifadə edərək elimiz mecburiyetle yetişmeyen çox günahlardan kurtulduğumuzla birlikdə, eski günahlardan tövbe edib farzlarımızı eda edərək hər bir saat bu hapisteki ömrümüzü bir gün ibadət hükmüne getirmekle o ebedî hapisten necatımız və o nurani cənnətə girmemiz üçün en iyi bir fırsattır. Bu fırsatı kaçırırsak dünyamız ağladığı kimi âhiretimiz də ağlayacaq. خَسِرَ الدُّن۟يَا وَ ال۟اٰخِرَةَ tokadını yiyeceğiz.

§220

Bu makam yazıldığı zaman Kurban Bayramı geldi.

§221

اَللّٰهُ اَك۟بَرُ ۝ اَللّٰهُ اَك۟بَرُ ۝ اَللّٰهُ اَك۟بَرُ ler ilə nev-i beşerin beşten birisine, üç yüz milyon insanlara birden اَللّٰهُ اَك۟بَرُ dedirmesi; koca küre-i arz, büyüklüğü nisbetinde o اَللّٰهُ اَك۟بَرُ kelime-i kudsiyesini semavattaki seyyarat arkadaşlarına işittirir kimi iyirmi binden ziyade hacıların Arafat’ta və iyd’de birlikdə, birden اَللّٰهُ اَك۟بَرُ demeleri, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın min üç yüz sene evvel âl və sahabeleriyle söylediyi və emretdiyi اَللّٰهُ اَك۟بَرُ kelâmının bir nevi aks-i sadâsı olaraq rububiyet-i İlahiyenin رَبُّ ال۟اَر۟ضِ وَ رَبُّ ال۟عَالَمٖينَ azamet-i unvanıyla küllî tecellisine qarşı geniş və küllî bir bəndəlikle bir mukabeledir, deyə tahayyül və his və kanaat ettim.

§222

Sonra, əcəba bu kelâm-ı kudsînin bizim meselemizle də münasebeti var mı, deyə tahattur ettim. Birden hatıra geldi ki başta bu kelâm olaraq sair bâkiyat-ı salihat unvanını taşıyan سُب۟حَانَ اللّٰهِ və اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ və لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ kimi şeairden çox kelâmlar, cüz’î və küllî meselemizi ihtar və tahakkukuna işarə edərlər.

§223

Mesela اَللّٰهُ اَك۟بَرُ in bir vech-i manası, Cənabı-Haqqın qüdrəti və ilmi hər şeyin fevkinde büyüktür, heç bir şey daire-i ilminden çıxa bilməz, tasarruf-u kudretinden kaçamaz və kurtulamaz. Və korktuğumuz en böyük şeylerden daha büyüktür. Demək haşri getirmekten və bizi ademden kurtarmaktan və saadet-i ebediyeyi vermekten daha büyüktür. Hər acib və tavr-ı ağlın haricindeki hər şeyden daha büyüktür ki مَا خَل۟قُكُم۟ وَلَا بَع۟ثُكُم۟ اِلَّا كَنَف۟سٍ وَاحِدَةٍ âyetinin sarahat-i kat’iyesi ilə nev-i beşerin haşri və neşri, bir tək nəfsin icadı qədər o qüdrətə kolay gəlir. Bu mana itibarıyladır ki darb-ı mesel hükmünde, böyük musibetlere və böyük maksatlara qarşı hər kəs “Allah büyüktür, Allah büyüktür.” deyər, özünə teselli və qüvvət və nöqtə-i istinad yapar.

§224

Bəli, necə ki Doqquzuncu Söz’de, bu kəlmə iki arkadaşıyla bütün ibadatın fihristesi olan namazın çekirdekleri və hülâsaları və içinde və tesbihatında tekrar ilə namazın manasını takviye üçün سُب۟حَانَ اللّٰهِ ۝ اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ ۝ اَللّٰهُ اَك۟بَرُ üç muazzam həqiqətlərə və insanın kainatta gördüğü medar-ı hayret, medar-ı şükran və medar-ı azamet və kibriya, acib və güzel və böyük, çoxlu fevkalâde şeylerden aldığı hayret və ləzzət və heybetten neş’et eden suallerine çox qüvvətli cavab verdiyi kimi On Altıncı Söz’ün âhirinde izah edilen bu:

§225

Necə bir nefer, bayramda bir müşir ilə birlikdə huzur-u padşaha girer; sair vakitte zabitinin makamı ilə onu tanır. Eynilə elə də hər adam hacda bir derece veliler kimi Cənabı-Haqq’ı رَبُّ ال۟اَرَضِ وَ رَبُّ ال۟عَالَمٖينَ unvanı ilə tanımaya başlar. Və o kibriya mertebeleri kalbine açıldıkça ruhunu istila eden mükerrer və hararetli hayret suallerine yenə اَللّٰهُ اَك۟بَرُ tekrarıyla umumuna cavab verdiyi misillü; On Üçüncü Lem’a’nın âhirinde izahı bulunan ki şeytanların en ehemmiyetli desiselerini köküyle kesip cevab-ı kat’î veren yenə اَللّٰهُ اَك۟بَرُ olduğu kimi bizim âhiret hakkındaki sualimize də qısa lakin qüvvətli cavab verdiyi misillü اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ cümlesi də haşri ihtar edib istəyər.

§226

Bizə deyər: “Manam âhiretsiz olmaz. Çünki ezelden ebede qədər hər kimden və hər kime qarşı bütün həmd və şükür ona mahsustur, ifade ettiğimden bütün nemətlərin başı və nimetleri həqiqi nemət yapan və bütün şüurluu ademin hədsiz musibetlerinden kurtaran, yalnız saadet-i ebediye ola bilər. Və mənim o küllî manama mukabele edər.”

§227

Bəli, hər mü’min namazlardan sonra, hər gün heç olmazsa yüz elliden ziyade اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ ۝ اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ şer’an demesi və manası da ezelden ebede qədər bir hədsiz geniş həmd və şükrü ifade etmesi ancaq və ancaq saadet-i ebediyenin və cennetin peşin bir qiymətı və muaccel bir pahasıdır. Və dünyanın qısa və fâni elemlerle âlûde olan nimetlerine münhasır olmaz və mahsus deyil və onlara da ebedî nemətlərə vesile olmaları cihetiyle bakar, şükreder.

§228

سُب۟حَانَ اللّٰهِ kelime-i kudsiyesi isə Cənabı-Haqq’ı şerikten, kusurdan, noksaniyetten, zulümden, aczden, merhametsizlikten, ihtiyaçtan və aldatmaktan və kemal və cemal və celaline muhalif olan bütün kusurattan takdis və tenzih etmək manasıyla, saadet-i ebediyeyi və celal və cemal və kemal-i saltanatının haşmetine medar olan dâr-ı âhireti və ondaki cenneti ihtar edib delâlet və işarə edər. Yoxsa sâbıkan ispat edildiyi kimi saadet-i ebediye olmazsa hem saltanatı hem kemali hem celal hem cemal hem rəhməti, kusur və noksan lekeleriyle lekedar olurlar.

§229

İşte bu üç kudsî kəlmələr kimi بِس۟مِ اللّٰهِ və لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ və sair kelimat-ı mübareke, hər biri erkân-ı imaniyenin birer çərdəyi və bu zamanda keşfedilen et hülâsası və şeker hülâsası kimi hem erkân-ı imaniyenin hem Kur’an hakikatlerinin hülâsaları və bu üçü namazın çekirdekleri oldukları kimi Kur’an’ın də çekirdekleri və parlak bir kısım surelerin başlarında pırlanta kimi görünmeleri və çox sünuhatı tesbihatta başlayan Risale-i Nur’un də həqiqi madenleri və esasları və hakikatlerinin çekirdekleridirler.

§230

Və velayet-i Ahmediye və bəndəlik-i Muhammediye aleyhissalâtü Vəssalam cihetinde, elə bir daire-i zikirde, namazdan sonraki tesbihatta bir tarîkat-ı Muhammediyenin (asm) virdidirler ki hər namaz vaxtında yüz milyondan ziyade mü’minler birlikdə, o halka-i kübra-yı zikirde, ellerinde tesbihler سُب۟حَانَ اللّٰهِ otuz üç, اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ otuz üç, اَللّٰهُ اَك۟بَرُ otuz üç defa tekrar edərlər.

§231

İşte belə gayet muhteşem bir halka-i zikirde, sâbıkan beyan ettiğimiz kimi hem Kur’an’ın hem imanın hem namazın hülâsaları və çekirdekleri olan o üç kelime-i mübarekeyi namazdan sonra otuz üçer defa okumak ne qədər qiymətli və sevaplı olduğunu əlbəttə anladınız.

§232

Bu risalenin başında Birinci Meselesi namaza dair güzel bir ders olduğu kimi heç düşünmediyim halde, âdeta ihtiyarsız olaraq onun âhiri də namaz tesbihatına dair ehemmiyetli bir ders oldu.

§233

اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ عَلٰى اِن۟عَامِهٖ

§234

سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ

§235

بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ

§236

اٰمَنَ الرَّسُولُ بِمَٓا اُن۟زِلَ اِلَي۟هِ مِن۟ رَبِّهٖ وَال۟مُؤ۟مِنُونَ كُلٌّ اٰمَنَ بِاللّٰهِ وَمَلٰٓئِكَتِهٖ وَكُتُبِهٖ وَرُسُلِهٖ لَا نُفَرِّقُ بَي۟نَ اَحَدٍ مِن۟ رُسُلِهٖ ... اِلٰى اٰخِرِ ال۟اٰيَة

§237

Bu âyet-i ecma və a’lâ və ekber’in bir küllî və uzun nüktesini beyan etmeye, bir dehşetli manevî sual və bir azametli və İlahî bir nimetin inkişafından neş’et eden bir hal sebebiyet verdiler. Belə ki manen ruha geldi:

§238

Nədən bir cüz’î həqiqət-i imaniyeyi inkâr eden kâfir olur və qəbul etmeyen Müslüman olmaz? Halbuki Allah və âhirete iman, birer güneş kimi o karanlığı izale etmək lâzım gəlir. Hem nədən bir rükün və həqiqət-i imaniyeyi inkâr eden mürted olur, küfr-ü mütləq düşer və qəbul etmeyen İslâmiyet’ten çıkar? Halbuki sair erkân-ı imaniyeye imanı varsa onu küfr-ü mutlaktan kurtarmak lâzım gəlir.

§239

Cavab: İman, altı rüknünden çıkan elə bir vahdanî hakikattir ki tefrik qəbul etməz. Və elə bir küllîdir ki tecezzi kaldırmaz. Və elə bir külldür ki kabil-i inkısam olmazlar. Çünki hər bir rükn-ü imanî, özünü ispat eden hüccetleriyle sair erkân-ı imaniyeyi ispat edər. Hər biri, hər birisine gayet qüvvətli bir hüccet-i a’zam olur. Elə isə bütün erkânı, bütün delilleriyle sarsmayan bir fikr-i bâtıl, həqiqət nazarında bir tək rüknü, bəlkə bir həqiqəti iptal edib inkâr edə bilməz. Bəlkə adem-i qəbul perdesi altında gözünü kapamakla bir küfr-ü inadî yapabilir. Gitgide küfr-ü mütləq düşer, insaniyeti mahvolur. Hem maddî hem manevî cəhənnəmə gedər.

§240

İşte biz bu makamda, gayet muhtasar işarəlerle və Meyvə Risalesi’nde haşrin ispatında sair erkân-ı imaniye, haşri də ispat ettiklerini kısacık hülâsalarla beyanı kimi bu makamda də mücmel fezleke və muhtasar hülâsalarla Cənabı-Haqqın inayetiyle bu nükte-i a’zam altı noktada beyan ediləcək.

§241

BİRİNCİ NOKTA

§242

İman-ı Billah, öz hüccetleriyle hem sair rükünlerini hem iman-ı bi’l-âhireti ispat edər ki Meyvə Risalesi’nin Yeddinci Mesele’sinde güzelce göstermiş. Bəli, bu hədsiz kainatı bir saray, bir şəhər, bir memleket kimi bütün levazımı ilə idare eden və mizan və nizam-nizam-intizam dairesinde çeviren və hikmetlerle değiştiren və zerratı və seyyaratı və sinekleri və yıldızları birer muntazam ordu kimi birlikdə teçhiz və idare eden və emir və iradesi dairesinde mütemadiyen bir ulvi manevra içinde talim və tavzifatla faaliyete və seyr ü cevelana və bəndəlikkârane bir resm-i küşada və seyahate gətirən ezelî və bâki bir saltanat-ı rububiyet və ebedî və daimî bir hâkimiyet-i uluhiyet, heç mümkün müdür və heç ağıl qəbul edər mi və heç bir ihtimal var mı ki o ebedî və sermedî və bâki və daimî saltanatın bâki bir makarrı və daimî bir medarı və sermedî bir mazharı olan dâr-ı âhiret olmasın? Min defa hâşâ!

§243

Demək, Cənabı-Haqqın saltanat-ı rububiyeti və –Yeddinci Mesele’de beyan edildiyi kimi– ekser isimleri və vücub-u vücudunun hüccetleri, âhirete şehadet edərlər və istəyərlər. Və bu kutb-u imanî ne qədər qüvvətli bir nöqtə-i istinadı var; gör, bil, görür kimi inan.

§244

Hem necə iman-ı billah âhiretsiz olmaz, elə də Onuncu Söz’de qısa işarəlerle beyan edildiyi kimi heç bir cihette mümkün müdür və heç ağıl qəbul edər mi ki uluhiyet və mabudiyetin tezahürü üçün bu kainatı elə bir mücessem kitab-ı Samedanî ki hər sahifesi bir kitab qədər və hər satırı bir sahife qədər manaları ifade edər. Və elə cismanî bir Kur’an-ı Sübhanî ki hər bir âyet-i tekviniyesi və hər bir kəlməsi, hattâ hər bir noktası, hər bir harfi birer mu’cize hükmündedir. Və elə muhteşem və içi hədsiz âyâtla və manidar nakışlarla tezyin edilmiş bir mescid-i Rahmanîdir ki hər bir köşesinde bir taife, bir nevi ibadət-i fitriye ilə iştigal edər bir şəkildə halk eden bir Allah, bir Mabud-u Bi’l-hak, o kitab-ı kebirin manalarını ders verəcək üstadları və o Kur’an-ı Samedanî’nin âyetlerini tefsir edəcək müfessirleri elçi olaraq göndermesin və o mescid-i ekberde hədsiz tarzlarda ibadət edenlere imamları tayin etmesin və o üstadlara və müfessirlere və imamlara fermanları vermesin? Hâşâ, yüz min hâşâ!

§245

Hem cemal-i rahmetini və hüsn-ü şefkatini və kemal-i rububiyetini şüurlulara göstermek və onları şükre və hamde sevk etmək üçün bu kainatı elə bir ziyafetgâh və bir teşhirgâh və elə bir seyrangâh ki hədsiz çeşit çeşit, leziz nemətlər və gayet antika, hədsiz hârika sanatlar içinde dizilmiş bir tarzda halk eden bir Sâni’-i Rahîm və Kerîm heç mümkün müdür və heç ağıl qəbul edər mi ki o ziyafetgâhtaki şüurlu mahluklar ilə konuşmasın və onlara o nemətlərə mukabil elçileri vasıtasıyla vazife-i teşekküriyeyi və tezahür-ü rahmetine və sevdirmesine qarşı vazife-i bəndəliki bildirmesin? Hâşâ, minlərlə hâşâ!

§246

Hem heç mümkün müdür bir sâni’ sanatını sever, beğendirmek istəyər; hattâ ağızların min çeşit zevklerini nazara alması delâletiyle, takdir və tahsinlerle qarşılanmak arzu edər və hər bir sanatıyla özünü hem tanıttırmak hem sevdirmek hem bir çeşit manevî cemalini göstermek istəyər bir tarzda bu kainatı antika sanatlarla süslendirdiyi halde, kainattaki canlıın kumandanları olan insanlara onların büyüklerinden bir kısmı ilə konuşup elçi olaraq göndermesin; güzel sanatları takdirsiz və fevkalâde hüsn-ü esması tahsinsiz və tanıttırması və sevdirmesi mukabelesiz kalsın? Hâşâ, yüz min hâşâ!

§247

Hem bütün canlıın ehtiyacat-ı fitriyeleri üçün dualarına və hal dili ilə edilen bütün ilticalara və arzulara, vaxtı vaktine, kasd və ihtiyar və iradeyi gösterir bir tarzda hədsiz in’amlarıyla və nihayətsiz ihsanatıyla fiilen və halen sarîh bir surette konuşan bir Mütekellim-i Alîm; heç mümkün müdür, heç ağıl qəbul edər mi, en cüz’î bir canlı ilə fiilen və halen konuşsun və tam derdine derman yetiştiren ihsanıyla derdini dinləsin və ehtiyacını görsün və bilsin və bütün kainatın en müntehab neticesi və arzın halifesi və ekser mahlukat-ı arziyenin kumandanları olan insanların manevî reisleri ilə görüşmesin; onlarla, bəlkə hər canlı ilə fiilen və halen konuşduğu kimi onlar ilə kavlen və kelâmen konuşmasın və onlara fermanları və suhuf və kitabları göndermesin? Hâşâ, hədsiz hâşâ!

§248

Demək iman-ı billah, kat’iyetiyle və hədsiz hüccetleriyle وَ بِكُتُبِهٖ وَ رُسُلِهٖ yani peygamberlere və mukaddes kitaplara imanı ispat edər.

§249

Hem heç bir cihet-i imkânı var mı və heç ağıl qəbul edər mi ki bütün masnuatıyla özünü tanıttırana və sevdirene və teşekküratı fiilen və halen isteyene mukabil; kainatı velveleye veren həqiqət-i Kur’aniye ilə zülcelal o sanatkârı, ekmel bir tarzda tanıyıp və tanıttırıp və sevip və sevdirip və teşekkür edib və ettirip və سُب۟حَانَ اللّٰهِ ۝ اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ ۝ اَللّٰهُ اَك۟بَرُ ler ilə küre-i arzı semavata işittirəcək derecede konuşturup və kara və denizleri cezbeye getirəcək bir vaziyetle, min üç yüz sene zarfında nev-i beşerin kemiyeten beşten birisini və keyfiyeten və insaniyeten yarısını arkasına alıb o Hâlık’ın bütün tezahürat-ı rububiyetine, geniş və küllî bir bəndəlikle mukabele eden və bütün makasıd-ı İlahiyesine qarşı Kur’an’ın sureleriyle kainata və asırlara bağıran, ders veren, dellâllık eden və nev-i insanın şerefini və kıymetini və vazifesini gösteren və min mu’cizatıyla tasdik edilen Muhammed aleyhissalâtü Vəssalam, en müntehab mahluku və en mükemmel elçisi və en böyük resulü olmasın? Hâşâ və kellâ! Yüz min defa hâşâ!

§250

Demək اَش۟هَدُ اَن۟ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ həqiqəti, bütün hüccetleriyle اَش۟هَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ hakikatini ispat edər.

§251

Hem heç imkân var mı ki bu kainatın Sâni’i, mahlukatını yüz min diller ilə birbiriyle konuştursun və onların konuşmalarını işitsin və bilsin və özü konuşmasın? Hâşâ!

§252

Hem heç ağıl qəbul edər mi ki kainattaki makasıd-ı İlahiyesini bir ferman ilə bildirmesin və muammasını açacaq və mahlukat ne yerden gelirlər və ne yere gidecekler və ne üçün belə kafile kafile arkasında buraya gəlib bir parça durup geçirlər, deyə üç dehşetli sual-i umumîye həqiqi cavab verəcək Kur’an kimi bir kitabı göndermesin? Hâşâ!

§253

Hem heç mümkün müdür ki on üç asrı ışıklandıran və hər saatte yüz milyon lisanlarda kemal-i hörmətlə gezen və milyonlar hâfızların kalplerinde kudsiyetiyle yazılan və nev-i beşerin keyfiyeten kısm-ı a’zamını kanunlarıyla idare eden və nefislerini və ruhlarını və kalplerini və akıllarını terbiye və tezkiye və tasfiye və talim eden və Risale-i Nur’da qırx vech-i i’cazı ispat edilen və qırx taife və tabaka-i nâsa və hər bir tabakaya qarşı bir nevi i’cazını gösterdiyi kerametli və hârikalı On Doqquzuncu Məktub’ta beyan olunan və Muhammed aleyhissalâtü Vəssalam min mu’cizatıyla onun bir mu’cizesi olaraq hak kelâmullah olduğu kat’î ispat edilen Bəyanı Möcüzə Quran, heç bir cihette imkânı var mı ki o Mütekellim-i Ezelî və o Sâni’-i Sermedî’nin kelâmı və fermanı olmasın? Hâşâ, yüz min defa hâşâ və kellâ!

§254

Demək, iman-ı billah bütün hüccetleriyle Kur’an’ın kelâmullah olduğunu ispat edir.

§255

Hem heç mümkün müdür ki zeminin yüzünü mütemadiyen canlılarla doldurup boşaltan və özünü tanıttırmak və ibadət və tesbihat ettirmek üçün bu dünyamızı şüurlularla şenlendiren bir Sultan-ı Zülcelal, semavatı və yıldızları boş və hâlî bıraksın; onlara münasib ahaliyi yaratıp o semavî saraylarda iskân etmesin və saltanat-ı rububiyetini en böyük memleketinde hademesiz, haşmetsiz, memursuz, elçisiz, yaversiz, nâzırsız, seyircisiz, âbidsiz, raiyetsiz bıraksın? Hâşâ, melekler sayısınca hâşâ!

§256

Hem heç bir cihette imkânı var mı ki bu kainatı elə bir kitab tarzında yazar ki hər bir ağacın bütün tarihçe-i hayatını bütün çekirdeklerinde kaydeden və hər bir otun və çiçeğin bütün vazife-i hayatiyesini bütün toxumlarında yazan və hər bir şüurluun bütün sergüzeşte-i hayatiyesini hardal kimi kiçik kuvve-i hâfızasında gayet mükemmel yazdıran və bütün mülkünde və devair-i saltanatında hər aməli və hər hâdiseyi müteaddid fotoğraflarla alarak muhafaza eden və rububiyetin en ehemmiyetli bir esası olan adalet, hikmət və rahmetin tecellileri və tahakkukları üçün koca cənnət və cehennemi və sırat və mizan-ı ekberi yaratan bir Hâkim-i Hakîm və bir Alîm-i Rahîm, insanların kainatı alâkadar eden amellerini yazdırmasın və mücazat və mükâfat üçün fiillerini kaydettirmesin və seyyiat və hasenatlarını kaderin levhalarında yazmasın? Hâşâ, kaderin levh-i mahfuzunda yazılan harfleri adedince hâşâ!

§257

Demək, iman-ı billah həqiqəti, hüccetleriyle hem melâikeye iman hem kadere iman hakikatlerini də kat’î ispat edər. Güneş gündüzü və gündüz güneşi gösterdiyi kimi imanın rükünleri birbirini ispat edərlər.

§258

İKİNCİ NOKTA

§259

Başta Kur’an, bütün semavî kitablar və suhuflar və başta Muhammed aleyhissalâtü Vəssalam olaraq bütün peygamberler aleyhimüsselâm, bütün davaları beş altı esas üzerine dönürlər. Mütemadiyen o esasları ders vermeye və ispat etmeye çalışırlar. Onların peygamberliklerine və doğruluklarına şehadet eden bütün hüccetler və deliller, o esaslara bakırlar. Onların hakkaniyetlerine qüvvət verirlər. O esaslar isə iman-ı billah və iman-ı bi’l-âhiret və sair rükünlere imandır.

§260

Demək, imanın altı rüknü birbirlerinden ayrılmaları mümkün deyildir. Hər biri umumunu ispat edər, istəyər, iktiza edər. O altı, elə bir küll və küllîdir ki tecezzi qəbul etməz və inkısamı imkân haricindedir. Necə ki kökü göklerde Tûba ağacı kimi hər bir dalı hər bir meyvəsi hər bir yarpağı; o koca ağacın küllî, tükenmez hayatına dayanır. O qüvvətli və güneş kimi zâhir o həyatı inkâr edemeyen, bir tək muttasıl yarpağın hayatını inkâr edə bilməz. Əgər etse o ağac, dalları və meyvələri və yarpaqları sayısınca o münkiri tekzip edəcək, susturacaq. Elə də iman, altı rükünleriyle eyni vaziyettedir.

§261

Bu makamın başında, altı nöqtə və hər bir nöqtə də beş nükte olaraq altı erkân-ı imaniyeyi otuz altı nüktede beyan etmək niyet edilmişdi. Və baştaki dehşetli suale izahat ilə cavab vermək murad etmişdim. Lakin bazı arızalar meydan vermediler. Tahmin ederim ki Birinci Nöqtə kâfi bir mikyas olmasından daha zekilere ziyade izaha ihtiyaç kalmadı. Və tam anlaşıldı ki bir Müslüman, bir həqiqət-i imaniyeyi inkâr etse küfr-ü mütləq düşer.

§262

Çünki başqa dinlerin icmallerine mukabil, İslâmiyet’te tam izahat verilmiş, rükünler birbiriyle zincirlenmiş. Muhammed aleyhissalâtü Vəssalamı tanımayan, tasdik etmeyen bir Müslüman, Allah’ı da (sıfâtıyla) daha tanımaz və âhireti bilməz. Bir Müslüman’ın imanı, o qədər qüvvətli və sarsılmaz hədsiz hüccetlere dayanır ki inkârda heç bir özür kalmır. Âdeta ağıl, kabulde mecbur olur.

§263

ÜÇÜNCÜ NOKTA

§264

Bir zaman اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ dedim. Onun hədsiz geniş manasına mukabil geləcək bir nemət aradım. Birden bu cümle hatıra geldi:

§265

اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ عَلَى ال۟اٖيمَانِ بِاللّٰهِ وَعَلٰى وَح۟دَانِيَّتِهٖ وَعَلٰى وُجُوبِ وُجُودِهٖ وَعَلٰى صِفَاتِهٖ وَاَس۟مَائِهٖ حَم۟دًا بِعَدَدِ تَجَلِّيَاتِ اَس۟مَائِهٖ مِنَ ال۟اَزَلِ اِلَى ال۟اَبَدِ

§266

Mən də baktım, tam mutabıktır. Belə ki:…

§267

Kur’an’da olan tekrarata gelen itirazlara qarşı gayet qüvvətli bir cevaptır.

§268

Aziz, sıddık qardaşlarım!

§269

Gerçi bu mesele, pərişan vaziyetimden müşevveş və letafetsiz olmuş. Lakin o müşevveş ibare altında çox qiymətli bir nevi i’cazı kat’î bildim. Maatteessüf ifadeye muktedir olamadım. Hər ne qədər ibaresi sönük olsa da Kur’an’a ait olmaq cihetiyle hem ibadət-i təfəkküriye hem kudsî, yüksək, parlak bir cevherin sadefidir. Yırtık libasına deyil, elindeki elmasa bakılsın.

§270

Hem bunu gayet hasta və pərişan və gıdasız, bir iki gün ramazanda, mecburiyetle gayet mücmel və qısa və bir cümlede çoxlu həqiqətləri və müteaddid hüccetleri dercederek yazdım. Kusura bakılmasın.

§271

Aziz, sıddık qardaşlarım!

§272

Ramazan-ı şerifte Bəyanı Möcüzə Quran’ı okurken Risale-i Nur’a işarəleri Birinci Şuâ’da beyan olunan otuz üç ayədən hangisi gelse bakıyordum ki o ayənin sahifesi və yarpağı və kıssası də Risale-i Nur’a və şakirdlerine kıssadan hisse almaq noktasında bir derece bakır. Hususan Sure-i Nur’dan Âyetü’n-Nur, on parmakla Risale-i Nur’a baktığı kimi arkasındaki Âyet-i Zulümat də muarızlarına tam bakır və ziyade hisse verir. Âdeta o makam, cüz’iyetten çıxıb külliyet kesbeder və bu asırda o küllînin tam bir ferdi Risale-i Nur və şakirdleridir deyə hissettim.

§273

Bəli, Kur’an’ın hitabı, evvela Mütekellim-i Ezelî’nin rububiyet-i âmmesinin geniş makamından hem nev-i beşer, bəlkə kainat adına muhatap olan zatın geniş makamından hem umum nev-i mənî-Âdem’in bütün asırlarda irşadlarının gayet vüs’atli makamından hem dünya və âhiretin və arz və semavatın və ezel və ebedin və Hâlık-ı kainat’ın rububiyetine və bütün mahlukatın tedbirine dair kavanin-i İlahiyenin gayet yüksək və ihatalı beyanatının geniş makamından aldığı vüs’at və ulviyet və ihata cihetiyle o hitap, elə bir yüksək i’caz və şümul gösterir ki ders-i Kur’an’ın muhataplarından en kesretli taife olan tabaka-i avamın basit fehimlerini okşayan zâhirî və basit mertebesi də en ulvi tabakayı da tam hissedar edər.

§274

Güya kıssadan yalnız bir hisse və bir hikâye-i tarihiyeden bir ibret deyil bəlkə bir küllî düsturun efradı olaraq hər asra və hər tabakaya hitap edərək taze nâzil olur və bilhassa çox tekrarla اَلظَّالِمٖينَ ، اَلظَّالِمٖينَ deyip tehditleri və zulümlerinin cezası olan musibet-i semaviye və arziyeyi şiddetle beyanı, bu asrın emsalsiz zulümlerine kavm-i Âd və Semud və Firavun’un başlarına gelen azaplar ilə baktırır və mazlum ehl-i imana İbrahim (as) və Musa (as) kimi enbiyanın necatlarıyla teselli verir.

§275

Bəli, nazar-ı gaflet və dalalette, vahşetli və dehşetli bir ademistan və elîm və mahvolmuş bir mezaristan olan bütün geçmiş zaman və ölmüş karnlar və asırlar; canlı birer sahife-i ibret və baştan başa ruhlu, hayattar bir acib âlem və mevcud və bizimlə münasebettar bir memleket-i Rabbaniye surətində sinema perdeleri kimi kâh bizi o zamanlara kâh o zamanları yanımıza getirerek hər asra və hər tabakaya gösterip yüksək bir i’caz ilə ders veren Bəyanı Möcüzə Quran, eyni i’cazla nazar-ı dalalette camid, pərişan, ölü, hədsiz bir vahşetgâh olan və firak və zevalde yuvarlanan bu kainatı bir kitab-ı Samedanî, bir şehr-i Rahmanî, bir meşher-i sun’-u Rabbanî olaraq o camidatı canlandırarak, birer vazifedar surətində birbiriyle konuşturup və birbirinin imdadına koşturup nev-i beşere və cin və meleğe həqiqi və nurlu və zevkli hikmət dersleri veren bu Kur’an-ı Azîmüşşan, əlbəttə hər harfinde on və yüz və bazen min və minlərlə sevap bulunması və bütün cin və ins toplansa onun mislini getirememesi və bütün mənî-Âdem’le və kainatla tam yerinde konuşması və hər zaman milyonlar hâfızların kalplerinde zevkle yazılması və çox tekrarla və kesretli tekraratıyla usandırmaması və çox iltibas yerleri və cümleleriyle birlikdə çocukların nazik və basit kafalarında mükemmel yerleşmesi və hastaların və az sözden müteessir olan və sekeratta olanların kulağında mâ-i zemzem misillü hoş gelmesi kimi kudsî imtiyazları kazanır və iki cihanın saadetlerini öz şakirdlerine kazandırır.

§276

Və tercümanının ümmiyet mertebesini tam riayet etmək sırrıyla heç bir tekellüf və heç bir tasannu və heç bir gösterişe meydan vermeden selaset-i fitriyesini və doğrudan doğruya semadan gelmesini və en kesretli olan tabaka-i avamın basit fehimlerini tenezzülat-ı kelâmiye ilə okşamak hikmetiyle en ziyade sema və arz kimi en zâhir və bedihî sahifeleri açıp o âdiyat altındaki hârikulâde mu’cizat-ı kudretini və manidar sutûr-u hikmetini ders vermekle lütf-u irşadda güzel bir i’caz gösterir.

§277

Tekrarı iktiza eden dua və davet və zikir və tevhid kitabı də olduğunu bildirmek sırrıyla güzel, tatlı tekraratıyla bir tək cümlede və bir tək kıssada ayrı ayrı çox manaları, ayrı ayrı muhatap tabakalarına tefhim etmekte və cüz’î və âdi bir hâdisede en cüz’î və ehemmiyetsiz şeyler də nazar-ı merhametinde və daire-i tedbir və iradesinde bulunmasını bildirmek sırrıyla tesis-i İslâmiyette və tedvin-i şeriatta sahabelerin cüz’î hâdiselerini də nazar-ı ehemmiyete almasında hem küllî düsturların bulunması hem umumî olan İslâmiyet’in və şeriatın tesisinde o cüz’î hâdiseler, çərdəklər hükmünde çox ehemmiyetli meyvələri verdikleri cihetinde də bir nev-i i’cazını gösterir.

§278

Bəli, ehtiyacın tekerrürüyle, tekrarın lüzumu haysiyetiyle iyirmi sene zarfında çoxlu mükerrer suallere cavab olaraq ayrı ayrı çox tabakalara ders veren və koca kainatı parça parça edib kıyamette şeklini değiştirerek dünyayı kaldırıp onun yerine azametli âhireti kuracaq və zerrattan yıldızlara qədər bütün cüz’iyat və külliyatı, tək bir zatın elinde və tasarrufunda bulunduğunu ispat edəcək və kainatı və arz və semavatı və anâsırı kızdıran və hiddete gətirən nev-i beşerin zulümlerine, kainatın netice-i yaradılışi hesabına gazab-ı İlahî və hiddet-i Rabbaniyeyi gösterəcək hədsiz hârika və nihayətsiz dehşetli və geniş bir inkılabın tesisinde minlərlə netice kuvvetinde bazı cümleleri və hədsiz delillerin neticesi olan bir kısım âyetleri tekrar etmək; deyil bir kusur, bəlkə gayet qüvvətli bir i’caz və gayet yüksək bir belâgat və mukteza-yı hale gayet mutabık bir cezalettir və fesahattir.

§279

Mesela, bir tək ayə iken yüz on dörd defa tekerrür eden بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ cümlesi, Risale-i Nur’un On Dördüncü Lem’a’sında beyan edildiyi kimi arşı ferşle bağlayan və kainatı ışıklandıran və hər dakika hər kəs ona möhtac olan elə bir hakikattir ki milyonlar defa tekrar edilse yenə ihtiyaç var. Deyil yalnız ekmek kimi hər gün, bəlkə hava və ziya kimi hər dakika ona ihtiyaç və iştiyak vardır.

§280

Hem mesela, Sure-i طٰسٓمٓ də səkkiz defa tekrar edilen bu اِنَّ رَبَّكَ لَهُوَ ال۟عَزٖيزُ الرَّحٖيمُ ayəsi, o surede hikâye edilen peygamberlerin necatlarını və kavimlerinin azaplarını, kainatın netice-i yaradılışi hesabına və rububiyet-i âmmenin adına o minlərlə həqiqət kuvvetinde olan ayəsi tekrar edərək, izzet-i Rabbaniye o zalim kavimlerin azabını və rahîmiyet-i İlahiye də enbiyanın necatlarını iktiza ettiğini ders vermək üçün minlərlə defa tekrar olsa yenə ihtiyaç və iştiyak var və i’cazlı, îcazlı bir ulvi belâgattır.

§281

Hem mesela, Sure-i Rahman’da tekrar edilen فَبِاَىِّ اٰلَٓاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ ayəsi ilə Sure-i Mürselât’ta وَي۟لٌ يَو۟مَئِذٍ لِل۟مُكَذِّبٖينَ ayəsi, cin və nev-i beşerin, kainatı kızdıran və arz və semavatı hiddete gətirən və yaradılış-i âlemin neticelerini bozan və haşmet-i saltanat-ı İlahiyeye qarşı inkâr və istihfafla mukabele eden küfür və küfranlarını və zulümlerini və bütün mahlukatın hukuklarına tecavüzlerini, asırlara və arz və semavata tehditkârane haykıran bu iki ayə, belə minlərlə hakikatlerle alâkadar və minlərlə mesele kuvvetinde olan bir ders-i umumîde minlərlə defa tekrar edilse yenə lüzum var və celalli bir i’caz və cemalli bir îcaz-ı belâgattır.

§282

Hem mesela, Kur’an’ın həqiqi və tam bir nevi münâcatı və Kur’an’dan çıkan bir çeşit hülâsası olan Cevşenü’l-Kebir namındaki münâcat-ı Peygamberîde yüz defa سُب۟حَانَكَ يَا لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اَن۟تَ ال۟اَمَانُ ال۟اَمَانُ خَلِّص۟نَا وَ اَجِر۟نَا وَ نَجِّنَا مِنَ النَّارِ cümlesi tekrarında tevhid kimi kainatça en böyük həqiqət və tesbih və takdis kimi mahlukatın rububiyete qarşı üç muazzam vazifesinden en ehemmiyetli vazifesi və şakavet-i ebediyeden kurtulmak kimi nev-i insanın en dehşetli meselesi və bəndəlik və acizlik-i beşerînin en lüzumlu neticesi bulunması cihetiyle minlərlə defa tekrar edilse yenə azdır.

§283

İşte –namaz tesbihatı kimi ibadətlerden bir kısmının tekrarı sünnet bulunan maddeler kimi– tekrarat-ı Kur’aniye, bu kimi metin esaslara bakır. Hattâ bazen bir sahifede iktiza-yı makam və ehtiyac-ı ifham və belâgat-ı beyan cihetiyle iyirmi defa sarîhan və zımnen tevhid hakikatini ifade edər. Deyil usanç, bəlkə qüvvət və şevk və halâvet verir. Risale-i Nur’da, tekrarat-ı Kur’aniye ne qədər yerinde və münasib və belâgatça makbul olduğu hüccetleriyle beyan edilmiş.

§284

Bəyanı Möcüzə Quran’ın Mekkiye sureleriyle Medeniye sureleri belâgat noktasında və i’caz cihetinde və tafsil və icmal vechinde birbirinden ayrı olmasının sırr-ı hikməti şudur ki:

§285

Mekke’de birinci safta muhatap və muarızları, Kureyş müşrikleri və ümmileri olduğundan belâgatça qüvvətli bir üslub-u âlî və îcazlı, mukni, kanaat verici bir icmal və tesbit üçün tekrar lâzım geldiğinden ekseriyetçe Mekkî sureleri erkân-ı imaniyeyi və tevhidin mertebelerini gayet qüvvətli və yüksək və i’cazlı bir îcaz ilə ifade və tekrar edərək mebde və meâdi, Allah’ı və âhireti, deyil yalnız bir sahifede, bir ayədə, bir cümlede, bir kelimede bəlkə bazen bir harfte və takdim-tehir, tarif-tenkir və hazf-zikir kimi heyetlerde elə qüvvətli ispat edər ki ilm-i belâgatın dâhî imamları hayretle qarşılamışlar.

§286

Risale-i Nur və bilhassa Kur’an’ın qırx vech-i i’cazını icmalen ispat eden Iyirmi Beşinci Söz, zeylleriyle birlikdə və nazımdaki vech-i i’cazı hârika bir tarzda beyan və ispat eden Arabî Risale-i Nur’dan İşaratü’l-İ’caz tefsiri bilfiil göstermişler ki Mekkî surə və ayələrdə en âlî bir üslub-u belâgat və en yüksək bir i’caz-ı îcazî vardır.

§287

Amma Medine surə və âyetlerinin birinci safta muhatap və muarızları isə Allah’ı tasdik eden Yahudi və Nasâra kimi ehl-i kitab olduğundan mukteza-yı belâgat və irşad və mutabık-ı makam və halin lüzumundan, sade və vâzıh və tafsilli bir üslupla ehl-i kitaba qarşı dinin yüksək usûlünü və imanın rükünlerini deyil bəlkə medar-ı ihtilaf olan şeriatın və ahkâmın və teferruatın və küllî kanunların menşeleri və sebepleri olan cüz’iyatın beyanı lâzım geldiğinden, o surə və ayələrdə ekseriyetçe tafsil və izah və sade üslupla beyanat içinde Kur’an’a mahsus emsalsiz bir tarz-ı beyanla, birden o cüz’î teferruat hâdisesi içinde yüksək, qüvvətli bir fezleke, bir hâtime, bir hüccet və o cüz’î hâdise-i şer’iyeyi küllîleştiren və imtisalini iman-ı billah ilə temin eden bir cümle-i tevhidiye və esmaiye və uhreviyeyi zikreder. O makamı nurlandırır, ulvileştirir, küllîleştirir.

§288

Risale-i Nur, ayələrin âhirlerinde ekseriyetle gelen اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَى۟ءٍ قَدٖيرٌ ۝ اِنَّ اللّٰهَ بِكُلِّ شَى۟ءٍ عَلٖيمٌ ۝ وَهُوَ ال۟عَزٖيزُ الرَّحٖيمُ ۝ وَهُوَ ال۟عَزٖيزُ ال۟حَكٖيمُ kimi tevhidi və ya âhireti ifade eden fezlekeler və hâtimelerde ne qədər yüksək bir belâgat və meziyetler və cezaletler və nükteler bulunduğunu Iyirmi Beşinci Söz’ün İkinci Şule’sinin İkinci Nur’unda o fezleke və hâtimelerin çoxlu nüktelerinden və meziyetlerinden on tanesini beyan edərək o hülâsalarda bir mu’cize-i kübra bulunduğunu muannidlere də ispat etmiş.

§289

Bəli Kur’an, o teferruat-ı şer’iye və kavanin-i içtimaiyenin beyanı içinde birden muhatabın nazarını en yüksək və küllî noktalara kaldırıp, sade üslubu bir ulvi üsluba və şeriat dersinden tevhid dersine çevirerek Kur’an’ı hem bir kitab-ı şeriat və ahkâm və hikmət hem bir kitab-ı akide və iman və zikir və fikir və dua və davet olduğunu gösterip hər makamda çox makasıd-ı irşadiye və Kur’aniyeyi ders vermesiyle Mekkiye ayələrin tarz-ı belâgatlarından ayrı və parlak, mu’cizane bir cezalet izhar edər.

§290

Bazen iki kelimede mesela رَبُّ ال۟عَالَمٖينَ və رَبُّكَ də رَبُّكَ tabiriyle ehadiyeti və رَبُّ ال۟عَالَمٖينَ ilə vâhidiyeti bildirir. Ehadiyet içinde vâhidiyeti ifade edər. Hattâ bir cümlede, bir zerreyi bir göz bebeğinde gördüğü və yerleştirdiyi kimi güneşi də eyni âyetle, eyni çekiçle göğün göz bebeğinde yerleştirir və göğe bir göz yapar.

§291

Mesela خَلَقَ السَّمٰوَاتِ وَ ال۟اَر۟ضَ âyetinden sonra يُولِجُ الَّي۟لَ فِى النَّهَارِ وَ يُولِجُ النَّهَارَ فِى الَّي۟لِ âyetinin akabinde وَ هُوَ عَلٖيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ deyər. “Zemin və göklerin haşmet-i yaradılışinde qəlbin də hatıratını bilir, idare edər.” deyər, tarzında bir beyanat cihetiyle o sade və ümmiyet mertebesini və avamın fehmini nazara alan o basit və cüz’î muhavere, o tarz ilə ulvi və cazibedar və umumî və irşadkâr bir mükâlemeye döner.

§292

Ehemmiyetli Bir Sual: Bazen bir həqiqət, sathî nazarlara görünmediğinden və bazı makamlarda cüz’î və âdi bir hâdiseden yüksək bir fezleke-i tevhidi və ya küllî bir düsturu beyan etmekte münasibət bilinmediğinden bir kusur tevehhüm edilir. Mesela “Hazret-i Yusuf aleyhisselâm, kardeşini bir hile ilə alması” içinde وَفَو۟قَ كُلِّ ذٖى عِل۟مٍ عَلٖيمٌ deyə gayet yüksək bir düsturun zikri, belâgatça münasebeti görünmür. Bunun sırrı və hikməti nedir?

§293

Cavab: Hər biri birer kiçik Kur’an olan ekser uzun surə və mutavassıtlarda və çox sahife və makamlarda yalnız iki üç maksat deyil bəlkə Kur’an mahiyeti hem bir kitab-ı zikir və iman və fikir hem bir kitab-ı şeriat və hikmət və irşad kimi çox kitabları və ayrı ayrı dersleri tazammun edərək rububiyet-i İlahiyenin hər şeye ihatasını və haşmetli tecelliyatını ifade etmək cihetiyle, kainat kitab-ı kebirinin bir nevi kıraatı olan Kur’an, əlbəttə hər makamda, hattâ bazen bir sahifede çox maksatları takiben marifetullahtan və tevhidin mertebelerinden və iman hakikatlerinden ders verdiyi haysiyetiyle, öbür makamda mesela, zâhirce zayıf bir münasebetle başqa bir ders açar və o zayıf münasebete çox qüvvətli münasebetler iltihak edərlər. O makama gayet mutabık olur, mertebe-i belâgatı yükseklenir.

§294

İkinci Bir Sual: Kur’an’da sarîhan və zımnen və işarəen, âhiret və tevhidi və beşerin mükâfat və mücazatını minlərlə defa ispat edib nazara vermenin və hər surede hər sahifede hər makamda ders vermenin hikməti nedir?

§295

Cavab: Daire-i imkânda və kainatın sergüzeştine ait inkılablarda və emanet-i kübrayı və hilafet-i arziyeyi omuzuna alan nev-i beşerin şakavet və saadet-i ebediyeye medar olan vazifesine dair en ehemmiyetli en böyük en dehşetli meselelerinden en azametlilerini ders vermək və hədsiz şüpheleri izale etmək və gayet şiddetli inkârları və inatları kırmak cihetinde əlbəttə o dehşetli inkılabları tasdik ettirmek və o inkılablar azametinde böyük və beşere en elzem və en zarurî meseleleri teslim ettirmek üçün Kur’an, minlərlə defa deyil bəlkə milyonlar defa onlara baktırsa yenə israf deyil ki milyonlar kere tekrar ilə o bahisler Kur’an’da okunur, usanç verməz, ihtiyaç kesilmez.

§296

Mesela اِنَّ الَّذٖينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُم۟ جَنَّاتٌ تَج۟رٖى مِن۟ تَح۟تِهَا ال۟اَن۟هَارُ ۝... خَالِدٖينَ فٖيهَٓا اَبَدًا âyetinin gösterdiyi müjde-i saadet-i ebediye həqiqəti, biçarə beşere hər dakika özünü gösteren həqiqət-i mevtin hem insanı hem dünyasını hem bütün ahbabını idam-ı ebedîsinden kurtarıp ebedî bir saltanatı kazandırdığından, milyarlar defa tekrar edilse və kainat qədər ehemmiyet verilse yenə israf olmaz, kıymetten düşmez.

§297

İşte bu çeşit hədsiz qiymətli meseleleri ders veren və kainatı bir hane kimi değiştiren və şeklini bozan dehşetli inkılabları tesis etmekte iknaya və inandırmaya və ispata çalışan Bəyanı Möcüzə Quran əlbəttə sarîhan və zımnen və işarəen minlərlə defa o meselelere nazar-ı dikkati celbetmek; deyil israf bəlkə ekmek, ilaç, hava, ziya kimi birer hâcet-i zaruriye hükmünde ihsanını tazelendirir.

§298

Hem mesela اِنَّ ال۟كَافِرٖينَ فٖى نَارِ جَهَنَّمَ və اَلظَّالِمٖينَ لَهُم۟ عَذَابٌ اَلٖيمٌ kimi tehdit âyetlerini Kur’an gayet şiddetle və hiddetle və gayet qüvvət və tekrarla zikretmesinin hikməti isə –Risale-i Nur’da kat’î ispat edildiyi kimi– beşerin küfrü, kainatın və ekser mahlukatın hukukuna elə bir tecavüzdür ki semavatı və arzı kızdırır və anâsırı hiddete getirip tufanlar ilə o zalimleri tokatlır. Və اِذَٓا اُل۟قُوا فٖيهَا سَمِعُوا لَهَا شَهٖيقًا وَهِىَ تَفُورُ ۝ تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ ال۟غَي۟ظِ âyetinin sarahatiyle o zalim münkirlere cəhənnəm, elə öfkelenir ki hiddetinden parçalanmak derecesine gəlir.

§299

İşte belə bir cinayet-i âmmeye və hədsiz bir tecavüze qarşı beşerin küçüklük və ehemmiyetsizliği noktasına deyil bəlkə zalimane cinayetinin azametine və kâfirane tecavüzünün dehşetine qarşı Sultan-ı Kainat, öz raiyetinin hukuklarının ehemmiyetini və o münkirlerin küfür və zulmündeki nihayətsiz çirkinliğini göstermek hikmetiyle fermanında gayet hiddet və şiddetle o cinayeti və cezasını deyil min defa, bəlkə milyonlar və milyarlar ilə tekrar etse yenə israf və kusur deyil ki min seneden beri yüzer milyon insanlar hər gün usanmadan kemal-i iştiyakla və ihtiyaçla okurlar.

§300

Bəli, hər gün hər zaman, hər kəs üçün bir âlem gedər, taze bir âlemin kapısı özünə açılmasından, o geçici hər bir âlemini nurlandırmak üçün ihtiyaç və iştiyakla لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ cümlesini minlərlə defa tekrar ilə o değişen perdelere və âlemlere hər birisine bir لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ ı lamba yaptığı kimi elə də o kesretli, geçici perdeleri və tazelenen seyyar kainatları karanlıklandırmamak və âyenə-i hayatında in’ikas eden suretlerini çirkinleştirmemek və lehinde şahit olabilen o misafir vaziyetleri aleyhine çevirmemek üçün o cinayetlerin cezalarını və Padşah-ı Ezelî’nin şiddetli və inatları kıran tehditlerini, hər vaxt Kur’an’ı okumakla tahattur edib nəfsin tuğyanından kurtulmaya çalışmak hikmetiyle Kur’an, gayet mu’cizane tekrar edər və bu derece qüvvət və şiddet və tekrarla tehdidat-ı Kur’aniyeyi hakikatsiz tevehhüm etmekten şeytan hətta kaçar. Və onları dinlemeyen münkirlere cəhənnəm azabı ayn-ı adalettir, deyə gösterir.

§301

Hem mesela, asâ-yı Musa kimi çox hikmetleri və faydaları bulunan kıssa-i Musa’nın (as) və sair enbiyanın kıssalarını çox tekrarında, risalet-i Ahmediyenin hakkaniyetine bütün enbiyanın nübüvvetlerini hüccet gösterip onların umumunu inkâr edemeyen, bu zatın risaletini həqiqət noktasında inkâr edə bilməz hikmetiyle və hər kəs, hər vaxt bütün Kur’an’ı okumaya muktedir və muvaffak olamadığından hər bir uzun və mutavassıt sureyi birer kiçik Kur’an hükmüne getirmek üçün ehemmiyetli erkân-ı imaniye kimi o kıssaları tekrar etmesi; deyil israf bəlkə mu’cizane bir belâgattır və hâdise-i Muhammediye bütün mənî-Âdem’in en böyük hâdisesi və kainatın en azametli meselesi olduğunu ders vermektir.

§302

Bəli, Kur’an’da Zat-ı Ahmediye’ye en böyük makam vermək və dörd erkân-ı imaniyeyi içine almakla لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ rüknüne denk tutulan مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ və risalet-i Muhammediye kainatın en böyük həqiqəti və Zat-ı Ahmediye, bütün mahlukatın en eşrefi və həqiqət-i Muhammediye tabir edilen küllî şahsiyet-i maneviyesi və makam-ı kudsîsi, iki cihanın en parlak bir güneşi olduğuna və bu hârika makama liyakatine çoxlu hüccetleri və emareleri, kat’î bir surette Risale-i Nur’da ispat edilmiş. Binden biri şudur ki:

§303

اَلسَّبَبُ كَال۟فَاعِلِ düsturuyla, bütün ümmetinin bütün zamanlarda işlediyi hasenatın bir misli onun defter-i hasenatına girmesi və bütün kainatın hakikatlerini, getirdiyi nur ilə nurlandırması, deyil yalnız cin, ins, melek və canlıı, bəlkə kainatı, semavat və arzı minnettar eylemesi və istidat dili ilə nebatatın duaları və ehtiyac-ı fitri diliyle hayvanatın duaları, gözümüz önünde bilfiil qəbul olmasının şehadetiyle milyonlar, bəlkə milyarlar fitri və reddedilmez duaları makbul olan suleha-yı ümmeti hər gün o zata salât ü selâm unvanıyla rəhmət duaları və manevî kazançlarını en evvel o zata bağışlamaları və bütün ümmetçe okunan Kur’an’ın üç yüz min harfinin hər birisinde on sevaptan tâ yüz, tâ min hasene və meyvə vermesinden yalnız kıraat-ı Kur’an cihetiyle defter-i a’maline hədsiz nurlar girmesi haysiyetiyle o zatın şahsiyet-i maneviyesi olan həqiqət-i Muhammediye, istikbalde bir şecere-i tûba-i cənnət hükmünde olacağını Allâmü’l-guyub bilmiş və görmüş, o makama göre Kur’an’ında o azîm ehemmiyeti vermiş və fermanında ona tebaiyetle və sünnetine ittiba ilə şefaatine mazhariyeti en ehemmiyetli bir mesele-i insaniye göstermiş və o haşmetli şecere-i tûbanın bir çərdəyi olan şahsiyet-i beşeriyetini və bidayetteki vaziyet-i insaniyesini ara sıra nazara almasıdır.

§304

İşte Kur’an’ın tekrar edilen həqiqətləri bu kıymette olduğundan tekraratında qüvvətli və geniş bir mu’cize-i maneviye bulunmasına fıtrat-ı selime şehadet edər. Məgər maddiyyunluk taunuyla maraz-ı kalbe və vicdan hastalığına müptela ola.

§305

قَد۟ يُن۟كِرُ ال۟مَر۟ءُ ضَو۟ءَ الشَّم۟سِ مِن۟ رَمَدٍ وَ يُن۟كِرُ ال۟فَمُ طَع۟مَ ال۟مَاءِ مِن۟ سَقَمٍ kaidesine dâhil olur.

§306

Birincisi: Bundan on iki sene evvel işittim ki en dehşetli və muannid bir zındık, Kur’an’a qarşı suikastını tercümesiyle yapmaya başlamış və demiş ki: “Kur’an tercüme edilsin, tâ ne mal olduğu bilinsin.” Yani, lüzumsuz tekraratı hər kəs görsün və tercümesi onun yerinde okunsun deyə dehşetli bir plan çevirmiş.

§307

Lakin Risale-i Nur’un cerh edilmez hüccetleri kat’î ispat etmiş ki Kur’an’ın həqiqi tercümesi kabil deyil və lisan-ı nahvî olan lisan-ı Arabî yerinde Kur’an’ın meziyetlerini və nüktelerini başqa dil muhafaza edə bilməz və hər bir harfi, on adetten bine qədər sevap veren kelimat-ı Kur’aniyenin mu’cizane və cem’iyetli tabirleri yerinde, beşerin âdi və cüz’î tercümeleri tutamaz, onun yerinde camilerde okunmaz deyə Risale-i Nur, hər tarafta intişarıyla o dehşetli planı akîm bıraktı. Lakin o zındıktan ders alan münafıklar, yenə şeytan hesabına Kur’an güneşini üflemekle söndürmeye, aptal çocuklar kimi ahmakane və divanecesine çalışmaları hikmetiyle, mənə gayet sıkı və sıkıcı və sıkıntılı bir halette bu Onuncu Mesele yazdırıldı tahmin edirəm. Başkalarla görüşemediyim üçün həqiqət-i hali bilemirəm.

§308

İkinci Hâşiye: Denizli hapsinden tahliyemizden sonra meşhur Şəhər Otelinin yüksək katında oturmuşdum. Qarşımda güzel bahçelerde kesretli kavak ağacları birer halka-i zikir tarzında gayet latîf, tatlı bir surette hem özləri hem dalları hem yarpaqları, havanın dokunmasıyla cezbekârane və cazibedarane hareketle raksları, kardeşlerimin müfarakatlarından və yalnız kaldığımdan hüzünlü və gamlı kalbime ilişti. Birden güz və kış mevsimi hatıra geldi və mənə bir gaflet bastı. Mən, o kemal-i neşe ilə cilvelenen o nâzenin kavaklara və canlılara o qədər acıdım ki gözlerim yaşla doldu. Kainatın süslü perdesi altındaki ademleri, firakları ihtar və ihsasıyla kainat dolusu firakların, zevallerin hüzünleri başıma toplandı.

§309

Birden həqiqət-i Muhammediyenin (asm) getirdiyi nur, imdada yetişti. O hədsiz hüzünleri və gamları, sürurlara çevirdi. Hattâ o nurun, hər kəs və hər ehl-i iman kimi mənim hakkımda milyon feyzinden yalnız o vaxtte, o vaziyete temas eden imdat və tesellisi üçün Zat-ı Muhammediye’ye (asm) qarşı ebediyen minnettar oldum. Belə ki:

§310

Ol nazar-ı gaflet, o mübarək nâzeninleri; vazifesiz, neticesiz, bir mevsimde görünüp, hareketleri neşeden deyil bəlkə güya ademden və firaktan titreyerek hiçliğe düştüklerini göstermekle, hər kəs kimi bendeki aşk-ı beka və hubb-u mehasin və muhabbet-i vücud və şefkat-i cinsiye və alâka-i hayatiyeye medar olan damarlarıma o derece dokundu ki belə dünyayı bir manevî cəhənnəmə və aklı bir tazip âletine çevirdiyi sırada, Muhammed aleyhissalâtü Vəssalamın beşere hədiyyə getirdiyi nur perdeyi kaldırdı; idam, adem, hiçlik, vazifesizlik, abes, firak, fânilik yerinde o kavakların hər birinin yarpaqları adedince hikmetleri, manaları və Risale-i Nur’da ispat edildiyi kimi üç kısma ayrılan neticeleri və vazifeleri var, deyə gösterdi:

§311

Birinci kısım neticeleri: Sâni’-i Zülcelal’in esmasına bakar. Mesela, necə ki bir usta hârika bir makineyi yapsa onu takdir eden hər kəs o zata “Mâşâallah, bârekellah” deyip alkışlar. Elə də o makine də ondan maksud neticeleri tam tamına göstermesiyle, hal dili ilə ustasını tebrik edər, alkışlar. Hər canlı və hər şey belə bir makinedir, ustasını tebriklerle alkışlar.

§312

İkinci kısım hikmetleri isə: Canlıın və şüurluun nazarlarına bakar. Onlara şirin bir mütalaagâh, birer kitab-ı marifet olur. Manalarını şüurluun zihinlerinde və suretlerini kuvve-i hâfızalarında və elvah-ı misaliyede və âlem-i gaybın defterlerinde daire-i vücudda buraxıb sonra âlem-i şehadeti terk edər, âlem-i gayba çekilir. Demək, surî bir vücudu bırakır, manevî və gaybî və ilmî çox vücudları kazanır.

§313

Bəli, madam ki Allah var və ilmi ihata edər. Əlbəttə adem, idam, hiçlik, mahv, fena; həqiqət noktasında ehl-i imanın dünyasında yoxdur və kâfir münkirlerin dünyaları ademle, firakla, hiçlikle, fânilikle doludur. İşte bu həqiqəti, umumun lisanında gezen bu gelen darb-ı mesel ders verib deyər: “Kimin üçün Allah var, ona hər şey var və kimin üçün yoxsa hər şey ona yoxdur, hiçtir.”

§314

Elhasıl: Necə ki iman, ölüm vaxtında insanı idam-ı ebedîden kurtarır; elə də hər kəsin hususi dünyasını də idamdan və hiçlik karanlıklarından kurtarır. Və küfür isə hususan küfr-ü mutlak olsa hem o insanı hem hususi dünyasını ölümle idam edib manevî cəhənnəm zulmetlerine atar. Hayatının lezzetlerini acı zehirlere çevirir. Hayat-ı dünyeviyeyi âhiretine tercih edenlerin kulakları çınlasın. Gelsinler, buna ya bir çarə bulsunlar və ya imana girsinler. Bu dehşetli hasarattan kurtulsunlar.

§315

سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ

§316

Duanıza çox möhtac və sizə çox müştak kardeşiniz

§317

Said Nursî

§318

Onuncu Mesele Münasibətilə Hüsrev’in Üstadına Yazdığı Məktub

§319

Çox sevgili üstadım efendim!

§320

Cənabı-Haqq’a hədsiz şükürler olsun, iki aylık iftirak üzüntülerini və muhaberesizlik ızdıraplarını hafifleştiren və kalplerimize taze həyat bahşeden və ruhlarımıza yeni, safi bir nesîm ihda eden Kur’an’ın celalli və izzetli, rahmetli və şəfqətli âyetlerindeki tekraratın mehasinini ta’dad eden, hikmet-i tekrarının lüzum və ehemmiyetini izah eden və Risale-i Nur’un bir hârika müdafaası olan Denizli Meyvesinin Onuncu Meselesi namını alan “Emirdağı Çiçeği”ni aldık. Elhak, takdir və tahsine çox lâyık olan bu çiçeği kokladıkça ruhumuzdaki iştiyak yükseldi. Doqquz aylık hapis sıkıntısına mukabil, Meyvə’nin Doqquz Meselesi necə beraetimize böyük bir vesile olmakla güzelliğini göstermiş isə Onuncu Meselesi olan çiçeği də Kur’an’ın îcazlı i’cazındaki hârikaları göstermekle o nisbette güzelliğini göstermektedir.

§321

Bəli, sevgili üstadım, gülün çiçeğindeki fevkalâde letafet və güzellik, ağacındaki dikenleri nazara heç göstermediyi kimi; bu nurani çiçək də bizə doqquz aylık hapis sıkıntısını unutturacaq bir şəkildə o sıkıntılarımızı da hiçe indirmişdir.

§322

Mütalaasına doyulmayacaq şəkildə kaleme alınan və akılları hayrete sevk eden bu nurani çiçək, muhtevi olduğu çox güzelliklerinden bilhassa Kur’an’ın tercümesi suretiyle nazar-ı beşerde âdileştirilmek ihanetine mukabil; o tekraratın kıymetini tam göstermekle, Kur’an’ın cihan-değer ulviyetini meydana koymuşdur.

§323

Sâliklerinin hər asırda fevkalâde bir metanetle sarılmaları ilə və emir və nehyine tamamen inkıyad etmeleriyle, güya yeni nâzil olmuş kimi tazeliği ispat edilmiş olan Bəyanı Möcüzə Quran’ın, bütün asırlarda, zalimlerine qarşı şiddetli və dehşetli və tekrarlı tehditleri və mazlumlarına qarşı şəfqətli və rahmetli mükerrer taltifleri, hususuyla bu asrımıza bakan tehdidatı içinde zalimlerine misli görülmemiş bir halette, sanki feze’-i ekberden bir numuneyi andıran semavî bir cehennemle altı yeddi seneden beri mütemadiyen feryad u figan ettirmesi və keza mazlumlarının bu asırdaki küllî fertleri başında Risale-i Nur talebelerinin bulunması və hakikaten bu talebeleri də ümem-i sâlifenin enbiyalarına verilen necatlar kimi çox böyük umumî və hususi necatlara mazhar etmesi və muarızları olan dinsizlerin cehennemî azapla tokatlanmalarını göstermesi hem iki güzel və latîf hâşiyelerle hâtime verilmek suretiyle çiçeğin tamam edilmesi, bu fakir talebeniz Hüsrev’i o qədər böyük bir sürurla sonsuz bir şükre sevk etti ki bu güzel çiçeğin verdiyi sevinç və süruru, müddet-i ömrümde hissetmediğimi sevgili üstadıma arz etdiyim kimi kardeşlerime də kerratla söylemişim.

§324

Cənabı-Haqq, zayıf və tahammülsüz omuzlarına çox azametli bâr-ı sakîl tahmil edilen siz sevgili üstadımızdan ebediyen razı olsun. Və yüklerinizi tahfif etmekle yüzlerinizi ebede qədər güldürsün, âmin!

§325

Bəli, sevgili üstadım, biz; Allah’tan, Kur’an’dan, Habib-i Zîşan’dan və Risale-i Nur’dan və Kur’an dellâlı siz sevgili üstadımızdan ebediyen razıyız. Və intisabımızdan heç bir cihetle pişmanlığımız yox. Hem kalbimizde zerre qədər pislük etmək üçün niyet yox. Biz ancaq Allah’ı və rızasını istirik. Gün geçtikçe, rızası içinde, Cənabı-Haqq’a vuslat iştiyaklarını kalbimizde teksif edirik. Bilâ-istisna bizə fenalık edenleri Cənabı-Haqq’a terk etmekle affetmek və bilakis bizə zulmeden o zalimler də dâhil olduğu halde, hər kəsə iyilik etmək, Risale-i Nur talebelerinin kalplerine yerleşen bir şiar-ı İslâm olduğunu, biz istemeyerek ilan eden Hazret-i Allah’a hədsiz hudutsuz şükürler edirik.

§326

Çox kusurlu talebeniz

§327

Hüsrev

§328

Meyvə’nin On Birinci Mesele’sinin başı, bir meyvəsi cənnət və biri saadet-i ebediye və biri rü’yetullah olan iman şecere-i kudsiyesinin hədsiz, küllî və cüz’î meyvələrindən yüzer numuneleri Risale-i Nur’da beyan və hüccetlerle ispat edildiğinden, izahını Siracünnur’a havale edib küllî erkânının deyil bəlkə cüz’î və cüzlerin, cüz’î və hususi meyvələrindən bir neçə numune beyan ediləcək.

§329

Biri: Bir gün bir duada “Yâ Rabbî! Cebrail, Mikâil, İsrafil, Azrail hürmetlerine və şefaatlerine, məni cin və insin şerlerinden muhafaza eyle!” mealinde duayı dediyim zaman, herkesi titreten və dehşet veren Azrail namını zikretdiyim vaxt gayet tatlı və tesellidar və sevimli bir halet hissettim. Elhamdülillah, dedim. Azrail’i cidden sevmeye başladım. Melâikeye iman rüknünün bu cüz’î ferdinin çoxlu meyvələrindən yalnız bir cüz’î meyvesine gayet qısa bir işarə ederiz.

§330

Biri: İnsanın en qiymətli və üstünde titrediyi malı, onun ruhudur. Onu zayi olmaktan və fenadan və başıboşluktan muhafaza etmək üçün qüvvətli və emin bir ele teslimin derin bir sevinç verdiğini kat’î hissettim. Və insanın amelini yazan melekler hatırıma geldi. Baktım, eynilə bu meyvə kimi çox tatlı meyvələri var.

§331

Biri: Hər insan qiymətli bir sözünü və fiilini bâkileştirmek üçün iştiyakla kitabet və şiir hattâ sinema ilə hıfzına çalışır. Hususan o fiillerin cennette bâki meyvələri bulunsa daha ziyade merak edər. “Kiramen Kâtibîn” insanın omuzlarında durup onları ebedî manzaralarda göstermek və sahiplerine daimî mükâfat kazandırmak, o qədər mənə şirin geldi ki tarif edemem.

§332

Sonra ehl-i dünyanın, məni hayat-ı içtimaiyedeki hər şeyden tecrit etmək içinde bütün kitablarımdan və dostlarımdan və hizmetçilerimden və teselli verici işlerden ayrı düşürmeleriyle birlikdə, gurbet vahşeti məni sıkarken və boş dünya başıma yıkılırken melâikeye imanın çoxlu meyvələrindən biri imdadıma geldi. Kainatımı və dünyamı şenlendirdi, melekler və ruhanîlerle doldurdu, âlemimi sevinçle güldürdü. Və ehl-i dalaletin dünyaları vahşet və boşluk və karanlıkla ağladıklarını gösterdi.

§333

Hayalim bu meyvenin lezzetiyle mesrur iken umum peygamberlere imanın çoxlu meyvələrindən buna benzer bir tək meyvesini aldı, tattı. Birden, bütün geçmiş zamanlardaki enbiyalarla yaşamış kimi onlara imanım və tasdikim, o zamanları ışıklandırdı və imanımı küllî yapıp genişlendirdi. Və Âhir Zaman Peygamberimizin imana ait olan davalarına minlərlə imza bastırdı, şeytanları susturdu.

§334

Birden Hikmetü’l-İstiaze Lem’ası’nda kat’î cavabı bulunan bir sual kalbime geldi ki:

§335

“Bu meyvələr kimi hədsiz tatlı semereler və faydalar və hasenatın gayet güzel neticeleri və menfaatleri və Erhamü’r-Râhimîn’in gayet merhametkârane tevfikleri və inayetleri ehl-i hidayete yardım edib qüvvət verdikleri halde, ehl-i dalalet nədən çox defa galebe edər və bazen yirmisi, yüz tane ehl-i hidayeti pərişan edər?” deyə manen məndən soruldu. Və bu təfəkkür içinde, şeytanın gayet zayıf desiselerine qarşı Kur’an’ın böyük tahşidatı və melâikeleri və Cənabı-Haqqın yardımını ehl-i imana göndermesi hatıra geldi. Risale-i Nur’un onun hikmetini kat’î hüccetlerle izahına binaen, o sualin cavabına gayet qısa bir işarə ederiz:

§336

Bəli, bazen serseri və gizli, muzır bir adamın bir saraya ateş atmaya çalışması yüzünden –yüzer adamın yapması kimi– yüzer adamın muhafazası ilə və bazen devlete və padşaha iltica ilə o sarayın vücudu devam edə bilər. Çünki onun vücudu, bütün şeraitin və erkânın və esbabın vücuduyla ola bilər. Lakin onun ademi və harap olması bir tək şartın ademiyle vaki və bir serserinin bir kibritiyle yanıp mahvolduğu kimi, ins və cin şeytanları az bir fiil ilə böyük tahribat və dehşetli manevî yangınlar yaparlar.

§337

Bəli, bütün fenalıklar və günahlar və şerlerin mâyesi və esasları ademdir, tahriptir. Sureten vücudun altında, adem və bozmak saklıdır.

§338

İşte cinnî və insî şeytanlar və şerirler, bu noktaya istinaden gayet zayıf bir kuvvetle hədsiz bir qüvvətə qarşı dayanıp, ehl-i hak və həqiqəti Cənabı-Haqqın dərgahına ilticaya və kaçmaya hər vaxt mecbur ettiğinden, Kur’an onları himaye üçün böyük tahşidat yapar. Doksan doqquz esma-i İlahiyeyi onların ellerine verir. O düşmanlara qarşı sebat etmelerine çox şiddetli emirler verir.

§339

Bu cevaptan, birden çox böyük bir həqiqətin ucu və azametli, dehşetli bir meselenin esası göründü. Belə ki:

§340

Necə ki cənnət, bütün vücud âlemlerinin mahsulatını daşıyır və dünyanın yetiştirdiyi toxumları bâkiyane sümbüllendirir, elə də cəhənnəm də hədsiz dehşetli adem və hiçlik âlemlerinin çox elîm neticelerini göstermek üçün o adem mahsulatlarını kavurur və o dehşetli cəhənnəm fabrikası, sair vazifeleri içinde, âlem-i vücud kainatını âlem-i adem pisliklerinden temizlettirir. Bu dehşetli meselenin şimdilik kapısını açmayacağız. İnşâallah sonra izah ediləcək.

§341

Hem meleklere iman meyvesinden bir cüzü və Münker və Nekir’e ait bir numunesi şudur:

§342

Hər kəs kimi mən də mütləq girəcəyəm, deyə mezarıma hayalen girdim. Və kabirde yalnız, kimsesiz, karanlık, soğuk, dar bir haps-i münferidde bir tecrid-i mutlak içindeki tevahhuş və meyusiyetten tedehhüş ederken, birden Münker və Nekir taifesinden iki mübarək arkadaş çıxıb geldiler. Mənimlə münazaraya başladılar. Kalbim və kabrim genişlediler, nurlandılar, hararetlendiler; âlem-i ervaha pencereler açıldı. Mən də indi hayalen və istikbalde hakikaten görəcəyəm o vaziyete bütün canımla sevindim və şükrettim.

§343

Sarf və nahiv ilmini okuyan bir medrese talebesinin vefat edib, kabirde Münker və Nekir’in مَن رَبُّكَ “Senin Rabb’in kimdir?” deyə suallerine qarşı, özünü medresede zannedip nahiv ilmi ilə cavab vererek: “مَن ۟ mübtedadır, رَبُّكَ onun haberidir; müşkül bir meseleyi məndən sorunuz, bu kolaydır.” deyərək hem o melâikeleri hem hazır ruhları hem o vakıayı müşahede eden orada bulunan bir keşfe’l-kubur velisini güldürdü və rahmet-i İlahiyeyi tebessüme getirdi, azaptan kurtulduğu kimi; Risale-i Nur’un bir şehit kahramanı olan merhum Hâfız Ali, hapiste Meyvə Risalesi’ni kemal-i aşkla yazarken və okurken vefat edib kabirde melâike-i suale mahkemedeki kimi Meyvə həqiqətləri ilə cavab verdiyi misillü; mən də və Risale-i Nur şakirdleri də o suallere qarşı Risale-i Nur’un parlak və qüvvətli hüccetleriyle istikbalde hakikaten və indi manen cavab verib onları tasdike və tahsine və tebrike sevk edecekler, inşâallah.

§344

Hem meleklere imanın saadet-i dünyeviyeye medar cüz’î bir numunesi şudur ki:

§345

İlmihalden iman dersini alan bir masum çocuğun, yanında ağlayan və masum bir kardeşinin vefatı üçün vaveylâ eden digər bir çocuğa: “Ağlama, şükreyle. Sənin kardeşin meleklerle birlikdə cənnətə gitti; orada gəzər, bizdən daha iyi keyfedəcək, melekler kimi uçacaq, hər yeri seyredebilir.” deyip feryat edenin ağlamasını tebessüme və sevince çevirmesidir.

§346

Mən də eynilə bu ağlayan çocuk kimi bu hazîn kışta və elîm bir vaziyetimde gayet elîm iki vefat haberini aldım. Biri, hem âlî mekteplerde birinciliği kazanan hem Risale-i Nur’un hakikatlerini neşreden biraderzadem merhum Fuad; ikincisi, hacca gedib sekerat içinde tavaf ederken tavaf içinde vefat eden âlime Hanım namındaki merhume hemşirem. Bu iki akrabamın ölümleri, İhtiyar Risalesi’nde yazılan merhum Abdurrahman’ın vefatı kimi məni ağlatırken; imanın nuruyla o masum Fuad, o saliha Hanım, insanlar yerinde meleklere, hurilere arkadaş olduklarını və bu dünyanın tehlike və günahlarından kurtulduklarını manen, kalben gördüm. O şiddetli hüzün yerinde böyük bir sevinç hissedip hem onları hem Fuad’ın pederi qardaşım Abdülmecid’i hem özümü tebrik edərək Erhamü’r-Râhimîn’e şükrettim. Bu iki merhumeye rəhmət duası niyetiyle buraya yazıldı, kaydedildi.

§347

Risale-i Nur’daki bütün mizanlar və muvazeneler, imanın saadet-i dünyeviyeye və uhreviyeye medar meyvelerini beyan edərlər. Və o küllî və böyük meyvələr, bu dünyada gösterdikleri saadet-i hayatiye və lezzet-i ömür cihetiyle hər mü’minin imanı ona bir saadet-i ebediyeyi kazandıracaq bəlkə sümbül verəcək və o surette inkişaf edəcək, deyə haber verirler.

§348

Və o küllî və çoxlu meyvələrindən beş meyvəsi, meyvə-i mi’rac olaraq Otuz Birinci Söz’ün âhirinde və beş meyvəsi Iyirmi Dördüncü Söz’ün Beşinci Dal’ında numune olaraq yazılmış. Erkân-ı imaniyenin hər birinin ayrı ayrı çoxlu bəlkə hədsiz meyvələri olduğu kimi mecmuunun birden çox meyvələrindən bir meyvəsi, koca cənnət və biri də saadet-i ebediye və biri də bəlkə en tatlısı da rü’yet-i İlahiyedir, deyə Əvvəldə demişdik. Və Otuz İkinci Söz’ün âhirindeki muvazenede, imanın saadet-i dâreyne medar bir kısım semereleri güzel izah edilmiş.

§349

İman-ı bi’l-qədər rüknünün qiymətli meyvələri bu dünyada bulunduğuna bir delil, umum lisanında مَن۟ اٰمَنَ بِال۟قَدَرِ اَمِنَ مِنَ ال۟كَدَرِ darb-ı mesel olmuşdur. Yani “Kadere iman eden, gamlardan kurtulur.” Risale-i Qədər’in âhirinde güzel bir təmsil ilə iki adamın şahane bir sarayın bahçesine girmesiyle, bir küllî meyvəsi beyan edilmiş. Hattâ mən öz hayatımda minlərlə tecrübelerimle gördüm və bildim ki kadere iman olmazsa hayat-ı dünyeviye saadeti mahvolur. Elîm musibetlerde ne vaxt kadere iman cihetine bakardım; musibet gayet hafifleşir, görüyordum. Və kadere iman etmeyen necə yaşayabilir, deyə hayret ederdim.

§350

Melâikeye iman rüknünün küllî meyvələrindən birisine, Iyirmi İkinci Söz’ün İkinci Makam’ında belə işarə edilmiş ki:

§351

Azrail aleyhisselâm Cənabı-Haqq’a münâcat edib demiş: “Kabz-ı ervah vazifesinde sənin ibadın məndən küsecekler, şekva edecekler.” Ona cevaben denilmiş: “Senin vazifene hastalıkları və musibetleri perde yapacağam. Tâ ibadımın şekvaları onlara gitsin, sənə gelmesin.”

§352

Eynilə bu perdeler kimi Azrail aleyhisselâmın vazifesi də bir perdedir. Tâ haksız şekvalar Cənabı-Haqq’a gitmesin. Çünki ölümdeki hikmət və rəhmət və güzellik və maslahat cihetini hər kəs göremez. Zâhire baxıb itiraz edər, şekvaya başlar. İşte bu haksız şekvalar Rahîm-i Mutlak’a gitmemek hikmetiyle Azrail aleyhisselâm perde olmuş.

§353

Eynilə bunun kimi bütün meleklerin, bəlkə bütün esbab-ı zâhiriyenin vazifeleri, izzet-i rububiyetin perdeleridir. Tâ güzellikleri görünmeyen və hikmetleri bilinmeyen şeylerde qüdrət-i İlahiyenin izzeti və kudsiyeti və rahmetinin ihatası muhafaza edilsin, itiraza hedef olmasın və hasis və ehemmiyetsiz və merhametsiz şeyler ilə qüdrətin mübaşereti nazar-ı zâhirîde görünmesin. Yoxsa heç bir sebebin həqiqi təsiri və icada heç kabiliyeti olmadığını, hər şeyde tevhid sikkeleri kat’î gösterdiğini, Risale-i Nur hədsiz delilleriyle ispat etmiş.

§354

Halk etmək, icad etmək ona mahsustur. Esbab, yalnız bir perdedir. Melâike kimi şüurlu olanların, yalnız cüz-i ihtiyarıyla cüz’î, icadsız, kesb denilen bir nevi hizmet-i fitriye və amelî bir nevi bəndəlikten başqa ellerinde yoxdur.

§355

Bəli, izzət və azamet istəyərlər ki esbab, perdedar-ı dest-i qüdrət ola ağlın nazarında.

§356

Tevhid və ehadiyet istəyərlər ki esbab, əllərini çeksinler tesir-i həqiqiden.

§357

İşte necə ki melekler və umûr-u hayriyede və vücudiyede istihdam edilen zâhirî səbəblər, güzellikleri görünmeyen və bilinmeyen şeylerde qüdrət-i Rabbaniyeyi kusurdan, zulümden muhafaza edib takdis və tesbih-i İlahîde birer vesiledirler.

§358

Eynilə elə də cinnî və insî şeytanlar və muzır maddelerin umûr-u şerriyede və ademiyede istimalleri də yenə qüdrət-i Sübhaniyeyi gadirden və haksız itirazlardan və şekvalara hedef olmaktan kurtarmak ilə takdis və tesbihat-ı Rabbaniyeye və kainattaki bütün kusurattan müberra və münezzehiyetine hizmet edirlər. Çünki bütün kusurlar ademden və kabiliyetsizlikten və tahripten və vazife yapmamaktan –ki birer ademdirler– və vücudî olmayan ademî fiillerden gəlir.

§359

Bu şeytanî və şerli perdeler, o kusurata merci olub itiraz və şekvaları bi’l-istihkak özlərinə alarak Cənabı-Haqqın takdisine vesile olurlar. Zaten şerli və ademî və tahripçi işlerde qüvvət və iktidar lâzım deyil; az bir fiil və cüz’î bir qüvvət, bəlkə vazifesini yapmamak ilə bazen böyük ademler və bozmaklar olur. O şerir fâiller, muktedir zannedilirler. Halbuki ademden başqa heç tesirleri və cüz’î bir kesbden hariç bir kuvvetleri yoxdur. Lakin o şerler ademden geldiklerinden o şerirler həqiqi fâildirler. Bi’l-istihkak, əgər şüurlu isə cezayı çekerler. Demək, seyyiatta o fenalar fâildirler.

§360

Lakin haseneler və hayırlarda və amel-i salihte vücud olmasından, o iyiler həqiqi fâil və müessir deyillər. Bəlkə kabildirler, feyz-i İlahîyi qəbul edərlər və mükâfatları də sırf bir fazl-ı İlahîdir, deyə Kur’an-ı Hakîm مَٓا اَصَابَكَ مِن۟ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللّٰهِ وَمَٓا اَصَابَكَ مِن۟ سَيِّئَةٍ فَمِن۟ نَف۟سِكَ ferman edər.

§361

Elhasıl: Vücud kainatları və hədsiz adem âlemleri birbirleriyle çarpışırken və cənnət və cəhənnəm kimi meyvələr verirken və bütün vücud âlemleri اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ ۝ اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ və bütün adem âlemleri سُب۟حَانَ اللّٰهِ ۝ سُب۟حَانَ اللّٰهِ derken və ihatalı bir kanun-u mübareze ilə melekler şeytanlarla və hayırlar şerlerle tâ qəlbin etrafındaki ilham, vesvese ilə mücadele ederken birden meleklere imanın bu meyvəsi tecelli edər, meseleyi halledip karanlık kainatı ışıklandırır. اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَال۟اَر۟ضِ âyetinin envarından bir nurunu bizə gösterir və bu meyvə ne qədər tatlı olduğunu tattırır.

§362

İkinci bir küllî meyvesine Iyirmi Dördüncü və elifler kerametini gösteren Iyirmi Doqquzuncu Sözler işarə edib parlak bir surette meleklerin vücudunu və vazifesini ispat etmişler.

§363

Bəli, kainatın hər tarafında, cüz’î və küllî hər şeyde, hər nevide, özünü tanıttırmak və sevdirmek içinde merhametkârane bir haşmet-i rububiyet, əlbəttə o haşmete, o merhamete, o tanıttırmaya, o sevdirmeye qarşı şükür və takdis içinde bir geniş və ihatalı və şuurkârane bir bəndəlikle mukabele etmesi lâzım və kat’îdir. Və şuursuz cemadat və erkân-ı azîme-i kainat hesabına o vazifeyi ancaq hədsiz melekler görebilir və o saltanat-ı rububiyetin hər tarafta, serâda süreyyada, zeminin temelinde, dışında hakîmane və haşmetkârane icraatını onlar təmsil edebilirler.

§364

Mesela, felsefenin ruhsuz kanunları çox karanlık və vahşetli gösterdikleri yaradılış-i arziye və vaziyet-i fitriyesini, bu meyvə ilə nurlu, ünsiyetli bir tarzda Sevr və Hut namlarındaki iki meleğin omuzlarında, yani nezaretlerinde və cennetten getirilen və fâni küre-i arzın bâki bir temel taşı olmaq, yani ileride bâki cənnətə bir kısmını devretmeye bir işarə üçün Sahret namında uhrevî bir madde, bir həqiqət gönderilip Sevr və Hut meleklerine bir nöqtə-i istinad edilmiş deyə Mənî-İsrail’in eski peygamberlerinden rivayet var və İbn-i Abbas’tan də mervîdir. Maatteessüf bu kudsî mana, mürur-u zamanla bu teşbih, avamın nazarında həqiqət telakki edilmekle, ağlın haricinde bir surət almış.

§365

Madam ki melekler havada gezdikleri kimi torpaqda və taşta və yerin merkezinde də gəzərlər; əlbəttə onların və küre-i arzın, üstünde duracaq cismanî taş və balığa və öküze ihtiyaçları yoxdur.

§366

Hem mesela, küre-i arz, küre-i arzın nevileri adedince başlar və o nevilerin fertleri sayısınca diller və o fertlerin aza və yarpaq və meyvələri miktarınca tesbihatlar yaptığı üçün əlbəttə o haşmetli və şuursuz bəndəlik-i fitriyeyi bilerek, şuurdarane təmsil edib dərgah-ı İlahiyeye takdim etmək üçün qırx min başlı və hər başı qırx min dil ilə və hər bir dil ilə qırx min tesbihat yapan bir melek-i müekkeli bulunacaq ki ayn-ı həqiqət olaraq Muhbir-i Sadık haber vermiş.

§367

Və yaradılış-i kainatın en ehemmiyetli neticesi olan insanlarla münasebat-ı Rabbaniyeyi tebliğ və izhar eden Cebrail (as) və canlı âleminde en haşmetli və en dehşetli olan diriltmek və həyat vermək və ölümle terhis etmekteki Hâlık’a mahsus olan icraat-ı İlahiyeyi yalnız təmsil edib bəndəlikkârane nezaret eden İsrafil (as) və Azrail (as) və həyat dairesinde rahmetin en cem’iyetli, en geniş, en zevkli olan rızıktaki ihsanat-ı Rahmaniyeye nezaretle birlikdə, şuursuz şükürleri şuur ilə təmsil eden Mikâil (as) kimi meleklerin çox acib mahiyette olaraq bulunmaları və vücudları və ruhların bekaları, saltanat və haşmet-i rububiyetin muktezasıdır. Onların və hər birinin mahsus taifelerinin vücudları, kainatta güneş kimi görünen saltanat və haşmetin vücudu derecesinde kat’îdir və şüphesizdir. Melâikeye ait başqa maddeler bunlara kıyas edilsin.

§368

Bəli, küre-i arzda dörd yüz min nevileri canlıtan halk eden, hattâ en âdi və müteaffin maddelerden ruh sahibiları çoklukla yaratan və hər tarafı onlarla şenlendiren və mu’cizat-ı sanatına qarşı, onlara dilleriyle “Mâşâallah, Bârekellah, Sübhanallah” dedirten və ihsanat-ı rahmetine mukabil “Elhamdülillah, Və’ş-şükrü lillah, Allahu ekber” o hayvancıklara söylettiren bir Kadîr-i Zülcelali və’l-cemal, əlbəttə bilâ-şek velâ-şübhə, koca semavata münasib, isyansız və daima bəndəlikte olan sekeneleri və ruhanîleri yaratmış, semavatı şenlendirmiş, boş bırakmamış. Və hayvanatın taifelerinden çoxlu ziyade ayrı ayrı nevileri meleklerden icad etmiş ki bir kısmı küçücük olaraq yağmur və kar katrelerine binip sanat və rahmet-i İlahiyeyi öz dilleriyle alkışlırlar; bir kısmı, birer seyyar yıldızlara binip feza-yı kainatta seyahat içinde azamet və izzət və haşmet-i rububiyete qarşı tekbir və tehlil ilə bəndəliklerini âleme ilan edirlər.

§369

Bəli, zaman-ı Âdem’den beri bütün semavî kitablar və dinler, meleklerin vücudlarına və bəndəliklerine ittifakları və bütün asırlarda melekler ilə konuşmalar və muhavereler, kesretli tevatür ilə insanlar içinde vuku bulduğunu nakil və rivayetleri isə görmediyimiz Amerika insanlarının vücudları kimi meleklerin vücudlarını və bizimlə alâkadar olduklarını kat’î ispat edər.

§370

İşte indi gel, iman nuruyla bu küllî ikinci meyveye bak və tat; necə kainatı baştan başa şenlendirip, güzelleştirip bir mescid-i ekbere və böyük bir ibadəthaneye çevirir. Və fen və felsefenin soğuk, hayatsız, zulmetli, dehşetli göstermelerine mukabil; hayatlı, şuurlu, ışıklı, ünsiyetli, tatlı bir kainat göstererek bâki hayatın bir cilve-i lezzetini ehl-i imana derecesine göre dünyada də tattırır.

§371

Tetimme: Necə ki vahdet və ehadiyet sırrıyla kainatın hər tarafında eyni qüdrət, eyni isim, eyni hikmət, eyni sanat bulunmasıyla Hâlık’ın vahdet və tasarrufu və icad və rububiyeti və hallakıyet və kudsiyeti, cüz’î küllî hər bir masnûun hal dili ilə ilan edilir. Eynilə elə də hər tarafta melekleri halk edib hər mahlukun hal dili ilə şuursuz yaptıkları tesbihatı, meleklerin bəndəlikkârane dilleriyle yaptırır.

§372

Meleklerin heç bir cihette hilaf-ı emir hareketleri yoxdur. Hâlis bir bəndəlikten başqa heç bir icad və emirsiz heç bir müdahale, hattâ izinsiz şefaatleri də olmaz. Tam عِبَادٌ مُك۟رَمُونَ ۝ يَف۟عَلُونَ مَا يُؤ۟مَرُونَ sırrına mazhardırlar.

§373

Gayet ehemmiyetli bir nükte-i i’caziyeye dair, birden, ihtiyarsız, mağribden sonra kalbe ihtar edilen və Sure-i قُل۟ اَعُوذُ بِرَبِّ ال۟فَلَقِ ın zâhir bir mu’cize-i gaybiyesini gösteren uzun bir həqiqətə qısa bir işarətir.

§374

بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ

§375

قُل۟ اَعُوذُ بِرَبِّ ال۟فَلَقِ ۝ مِن۟ شَرِّ مَا خَلَقَ ۝ وَمِن۟ شَرِّ غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ ۝ وَمِن۟ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِى ال۟عُقَدِ ۝ وَمِن۟ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ

§376

İşte yalnız mana-yı işarî cihetinde bu sure-i azîme-i hârika “Kainatta adem âlemleri hesabına çalışan şerirlerden və insî və cinnî şeytanlardan kendinizi muhafaza ediniz.” Peygamberimize və ümmetine emrederek, hər asra baktığı kimi mana-yı işarîsiyle bu acib asrımıza daha ziyade, bəlkə zâhir bir tarzda bakar; Kur’an’ın hizmetkârlarını istiazeye davet edər. Bu mu’cize-i gaybiye, beş işarəle qısaca beyan ediləcək. Belə ki:

§377

Bu surenin hər bir âyetinin manaları çoktur. Yalnız mana-yı işarî ilə beş cümlesinde dörd defa “şer” kelimesini tekrar etmək və qüvvətli münasebet-i maneviye ilə birlikdə dörd tarzda bu asrın emsalsiz dörd dehşetli və fırtınalı maddî və manevî şerlerine və inkılablarına və mübarezelerine eyni tarihiyle barmaq basmak və manen “Bunlardan çekininiz!” emretmek, əlbəttə Kur’an’ın i’cazına yakışır bir irşad-ı gaybîdir.

§378

Mesela, başta قُل۟ اَعُوذُ بِرَبِّ ال۟فَلَقِ cümlesi, min üç yüz əlli iki və ya dörd (1352-1354) tarihine hesab-ı ebcedî və cifriyle tevafuk edib nev-i beşerde en geniş hırs və hasedle və Birinci Harb’in sebebiyle vukua gelmeye hazırlanan İkinci Harb-i Umumî’ye işarə edər. Və ümmet-i Muhammediyeye (asm) manen deyər: “Bu harbe girmeyiniz və Rabb’inize iltica ediniz!” Və bir mana-yı remziyle, Kur’an’ın hizmetkârlarından olan Risale-i Nur şakirdlerine hususi bir iltifat ilə onların Eskişəhər hapsinden, dehşetli bir şerden eyni tarihiyle kurtulmalarına və haklarındaki imha planının akîm bırakılmasına remzen haber verir; manen “İstiaze ediniz!” emreder kimi bir remiz verir.

§379

Hem mesela مِن۟ شَرِّ مَا خَلَقَ cümlesi –şedde sayılmaz– min üç yüz altmış bir (1361) edərək bu emsalsiz harbin merhametsiz və zalimane tahribatına Rumî və hicrî tarihiyle barmaq bastığı kimi; eyni zamanda bütün kuvvetleriyle Kur’an’ın hizmetine çalışan Nur şakirdlerinin geniş bir imha planından və elîm və dehşetli bir beladan və Denizli hapsinden kurtulmalarına tevafukla, bir mana-yı remzî ilə onlara da bakar. “Halk’ın şerrinden kendinizi koruyunuz!” gizli bir îma ilə deyər.

§380

Hem mesela اَلنَّفَّاثَاتِ فِى ال۟عُقَدِ cümlesi –şeddeler sayılmaz– min üç yüz iyirmi səkkiz (1328) əgər şeddedeki (lâm) sayılsa min üç yüz əlli səkkiz (1358) adediyle bu umumî harpleri yapan ecnebi gaddarların hırs və hasedle bizdeki Hürriyet İnkılabı’nın Kur’an lehindeki neticelerini bozmak fikriyle tebeddül-ü saltanat və Balkan və İtalyan Harpleri və Birinci Harb-i Umumî’nin patlamasıyla maddî və manevî şerlerini, siyasî diplomatların radyo diliyle hər kəsin kafalarına sihirbaz və zehirli üflemeleriyle və mukadderat-ı beşerin düğme və ukdelerine gizli planlarını telkin etmeleriyle min senelik medeniyet terakkiyatını vahşiyane mahveden şerlerin vücuda gelmeye hazırlanmaları tarihine tevafuk edərək اَلنَّفَّاثَاتِ فِى ال۟عُقَدِ in tam manasına tetabuk edər.

§381

Hem mesela وَمِن۟ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ cümlesi –şedde və tenvin sayılmaz– yenə min üç yüz qırx yeddi (1347) edib eyni tarihte, ecnebi muahedelerin icbarıyla bu vatanda ehemmiyetli sarsıntılar və felsefenin tahakkümüyle bu dindar millette ehemmiyetli tahavvüller vücuda gelmesine və eyni tarihte, devletlerde İkinci Harb-i Umumî’yi ihzar eden dehşetli hasedler və rekabetlerin çarpışmaları tarihine bu mana-yı işarî ilə tam tamına tevafuku və manen tetabuku, əlbəttə bu kudsî surenin bir lem’a-i i’caz-ı gaybîsidir.

§382

Bir İhtar:

§383

Hər bir ayənin müteaddid manaları vardır. Hem hər bir mana küllîdir. Hər asırda efradı bulunur. Bahsimizde bu asrımıza bakan yalnız mana-yı işarî tabakasıdır. Hem o küllî manada, asrımız bir ferttir. Lakin hususiyet kesbetmiş ki ona tarihiyle bakar. Mən dörd senedir, bu harbin ne safahatını və ne də neticelerini və ne də sulh olmuş olmamış bilmediğimden və sormadığımdan, bu kudsî surenin daha ne qədər bu asra və bu harbe işarəi var, deyə daha onun kapısını çalmadım. Yoxsa bu hazinede daha çox esrar var olduğu, Risale-i Nur’un eczalarında hususan Rumuzat-ı Semaniye Risalelerinde beyan və ispat edildiğinden onlara havale edib qısa kesirəm.

§384

Hatıra gelebilen bir sualin cavabıdır

§385

Bu lem’a-i i’caziyede, baştaki مِن۟ شَرِّ مَا خَلَقَ da hem مِن۟ hem شَرِّ kelimeleri hesaba girmesi və âhirde وَمِن۟ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ yalnız شَرِّ kəlməsi girmesi وَمِن۟ girmemesi və وَمِن۟ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِى ال۟عُقَدِ ikisi də hesap edilmemesi gayet ince və latîf bir münasebete îma və remiz içindir. Çünki halklarda, şerden başqa hayırlar da var. Hem bütün şer hər kəsə gəlməz. Buna remzen, bazıyeti ifade eden مِن۟ və شَرِّ girmişler. Hâsid, hased ettiği zaman bütün şerdir, bazıyete lüzum yoxdur. Və اَلنَّفَّاثَاتِ فِى ال۟عُقَدِ remziyle, öz menfaatleri üçün küre-i arza ateş atan üfleyicilerin və sihirbaz o diplomatların tahribata ait bütün işleri ayn-ı şerdir, deyə daha شَرِّ kelimesine lüzum kalmadı.

§386

Bu Sureye Ait Bir Nükte-i İ’caziyenin Hâşiyesidir

§387

Necə bu surə, beş cümlesinden dörd cümlesi ilə bu asrımızın dörd böyük şerli inkılablarına və fırtınalarına mana-yı işarî ilə bakar; eynilə elə də dörd defa tekraren مِن۟ شَرِّ –şedde sayılmaz– kelimesiyle âlem-i İslâm’ca en dehşetli olan Cengiz və Hülâgu fitnesinin və Abbasî Devleti’nin inkıraz zamanının asrına, dörd defa mana-yı işarî ilə və makam-ı cifrî ilə bakar və barmaq basar.

§388

Bəli –şeddesiz– شَرِّ beş yüz (500) edər; مِن۟ doksandır (90). İstikbale bakan çox ayələr hem bu asrımıza hem o asırlara işarə etmeleri cihetinde, istikbalden haber veren İmam-ı Ali (ra) və Gavs-ı A’zam (ks) də eynilə hem bu asrımıza hem o asra baxıb haber vermişler.

§389

غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ kelimeleri bu zamana deyil bəlkə غَاسِقٍ min yüz altmış bir (1161) və اِذَا وَقَبَ səkkiz yüz on (810) edərək, o zamanlarda ehemmiyetli maddî manevî şerlere işarə edər. Əgər birlikdə olsa miladî min doqquz yüz yetmiş bir (1971) olur. O tarihte dehşetli bir şerden haber verir. Iyirmi sene sonra, şimdiki toxumların mahsulü ıslah olmazsa əlbəttə tokatları dehşetli olacaq.

§390

On Birinci Mesele’nin Hâşiyesinin Bir Lâhikasıdır

§391

بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ

§392

Âyetü’l-Kürsî’nin tetimmesi olan 1928 və ya 1929 1350 لَٓا اِك۟رَاهَ فِى {الدّٖينِ قَد۟ تَبَيَّنَ الرُّش۟دُ} مِنَ ال۟غَىِّ {فَمَن۟ يَك۟فُر۟ بِالطَّاغُوتِ} 1347 946 (Risale-i Nur ismine muvafık) {وَيُؤ۟مِن۟ بِاللّٰهِ فَقَدِ اس۟تَم۟سَكَ} {بِال۟عُر۟وَةِ ال۟وُث۟قٰى} لَا ان۟فِصَامَ لَهَا وَاللّٰهُ 1372 əgər birlikdə olsa 1012; -şeddesiz- əgər birlikdə olmazsa 945 -bir şedde sayılmaz- سَمٖيعٌ عَلٖيمٌ ۝ {اَللّٰهُ}{وَلِىُّ الَّذٖينَ اٰمَنُوا} يُخ۟رِجُهُم۟ مِنَ {الظُّلُمَاتِ} 1417 اِلَى النُّورِ وَالَّذٖينَ كَفَرُٓوا اَو۟لِيَٓاؤُهُمُ {الطَّاغُوتُ} 1338 -şedde sayılmaz- {يُخ۟رِجُونَهُم۟ مِنَ النُّورِ اِلَى} الظُّلُمَاتِ 1295 -şedde sayılır- {اُولٰٓئِكَ اَص۟حَابُ النَّارِ هُم۟ فٖيهَا خَالِدُونَ} də Risaletü’n-Nur’un hem iki kere ismine hem suret-i mücahedesine hem tahakkukuna və telif və tekemmül zamanına tam tamına tevafukuyla birlikdə ehl-i küfrün min iki yüz doksan üç (1293) harbiyle âlem-i İslâm’ın nurunu söndürmeye çalışması tarihine və Birinci Harb-i Umumî’den istifadə ilə min üç yüz otuz sekizde (1338) bilfiil nurdan zulümata atmak üçün yapılan dehşetli muahedeler tarihine tam tamına tevafuku və içinde mükerreren nur və zulümat qarşılaştırılması və bu mücahede-i maneviyede Kur’an’ın nurundan gelen bir nur, ehl-i imana bir nöqtə-i istinad olacağını mana-yı işarî ilə haber verir, deyə kalbime ihtar edildi. Mən də mecbur oldum, yazdım. Sonra baktım ki manasının münasebeti bu asrımıza o qədər kuvvetlidir ki heç tevafuk emaresi olmasa da yenə bu ayələr hər asra baktığı kimi mana-yı işarî ilə bizimlə də konuşur, kanaatim geldi. Bəli,

§393

Evvela: Başta لَٓا اِك۟رَاهَ فِى الدّٖينِ قَد۟ تَبَيَّنَ الرُّش۟دُ cümlesi, makam-ı cifrî və ebcedî ilə min üç yüz əlli (1350) tarihine barmaq basar və mana-yı işarî ilə deyər: Gerçi o tarihte, dini dünyadan tefrik ilə dinde ikraha və icbara və mücahede-i diniyeye və din üçün silahla cihada muarız olan hürriyet-i vicdan, hükûmetlerde bir kanun-u esasî, bir düstur-u siyasî olur və hükûmet laik cumhuriyete döner. Lakin ona mukabil manevî bir cihad-ı dinî, iman-ı tahkikî kılıncıyla olacaq. Çünki dindeki rüşd ü irşad və hak və həqiqəti gözlere gösterəcək derecede qüvvətli bürhanları izhar edib tebyin və tebeyyün eden bir nur Kur’an’dan çıkacaq, deyə haber verib bir lem’a-i i’caz gösterir.

§394

Hem tâ خَالِدُونَ kelimesine qədər Risale-i Nur’daki bütün muvazenelerin aslı, menbaı olaraq eynilə o muvazeneler kimi mükerreren nur və zulümat və iman və karanlıkları qarşılaştırmasıyla gizli bir emaredir ki o tarihte bulunan cihad-ı manevî mübarezesinde böyük bir kahraman; Nur namında Risale-i Nur’dur ki dinde bulunan yüzer tılsımları keşfeden onun manevî elmas kılıncı, maddî kılınçlara ihtiyaç bırakmır.

§395

Bəli, hədsiz şükürler olsun ki iyirmi senedir Risale-i Nur bu ihbar-ı gaybı və lem’a-i i’cazı bilfiil göstermişdir. Və bu sırr-ı azîm içindir ki Risale-i Nur şakirdleri dünya siyasetine və cereyanlarına və maddî mücadelelerine karışmırlar və ehemmiyet vermirlər və tenezzül etmirlər və həqiqi şakirdleri en dehşetli bir hasmına və hakaretli tecavüzüne qarşı ona deyər:

§396

“Ey bedbaht! Mən səni idam-ı ebedîden kurtarmaya və fâni hayvaniyetin en süflî və elîm derecesinden bir bâki insaniyet saadetine çıkarmaya çalışıram. Sən mənim ölümüme və idamıma çalışırsan. Sənin bu dünyada lezzetin çox az, çox qısa və âhirette ceza və belaların çoxlu və çox uzundur. Və mənim ölümüm bir terhistir. Gəl def’ol; sənin ilə uğraşmam, ne yaparsan yap!” deyər. O zalim düşmanına hiddet deyil bəlkə acır, şəfqət edir, keşke kurtulsa idi deyərək ıslahına çalışır.

§397

Sâniyen:

§398

{ وَيُؤ۟مِن۟ بِاللّٰهِ فَقَدِ اس۟تَم۟سَكَ }{ بِال۟عُر۟وَةِ ال۟وُث۟قٰى }

§399

Bu iki kudsî cümleler, qüvvətli münasebet-i maneviye ilə birlikdə makam-ı cifrî və ebcedî hesabıyla birincisi Risaletü’n-Nur’un ismine, ikincisi onun tahakkukuna və tekemmülüne və parlak fütuhatına manen və cifren tam tamına tetabukları bir emaredir ki Risaletü’n-Nur bu asırda, bu tarihte bir “urvetü’l-vüska”dır. Yani çox muhkem, kopmaz bir zincir və bir “hablullah”tır. Ona elini atan yapışan necat bulur, deyə mana-yı remziyle haber verir.

§400

Sâlisen: اَللّٰهُ وَلِىُّ الَّذٖينَ اٰمَنُوا cümlesi hem mana hem cifir ilə Risaletü’n-Nur’a bir remzi var. Belə ki: …

§401

Hâşiye: Bu nüktenin bâki kısmı şimdilik yazdırılmadığının səbəbi, bir derece dünyaya, siyasete temasıdır. Biz də bakmaktan memnûuz. Bəli اِنَّ ال۟اِن۟سَانَ لَيَط۟غٰى bu tağuta bakar və baktırır.

§402

Said Nursî

§403

Risale-i Nur kahramanı Hüsrev’in “Meyvə’nin On Birinci Mesele’si” münasibətilə yazdığı məktubun bir parçasıdır.

§404

بِاس۟مِهٖ سُب۟حَانَهُ وَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ

§405

اَلسَّلَامُ عَلَي۟كُم۟ وَ رَح۟مَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ

§406

Çox mübarək, çox qiymətli, çox sevgili üstadımız efendimiz!

§407

Millet və memleket üçün çox böyük güzellikleri ihtiva eden “Meyvə” doqquz meselesiyle dehşetli bir zamanda, müthiş âsiler içinde, en böyük düşmanlar arasında, hayret-feza bir surette şakirdlerine necat vermeye vesile olmakla kalmamış, Onuncu və On Birinci Meseleleri ilə hususuyla Nur’un şakirdlerini həqiqət yollarında alkışlamış. Və gidecekleri həqiqi mekânları olan kabirdeki ahvallerinden və herkesi titreten və bilhassa ehl-i gaflet üçün çox korkunç, çox elemli, çox acıklı bir menzil olan torpaq altında göreceği və konuşacağı melâikelerle konuşmayı və refakati sevdirerek bu mekâna daha çox ünsiyet izhar etmekle bu korkulu ilk menzil hakkındaki fevka’l-had korkularımızı ta’dil etmiş, nefes aldırmış. Hususuyla o âlemin nurani hayatını mənim kimi göremeyenlerin ellerinde şuâatı, yüz binlerle senelik mesafelere uzanan bir elektrik lambası hükmüne geçmiş. Hem də daima koklanılacaq numunelik bir çiçək bahçesi olmuşdur.

§408

Bəli, biz sevgili üstadımıza arz edirik ki hər gün dersini hocasına okuyan bir talebe kimi Nur’dan aldığımız feyizlerimizi, hər vaxt üçün sevgili üstadımıza arz edelim. Lakin sevgili üstadımız şimdilik konuşmalarını tatil buyurdular.

§409

Ey aziz üstadım! Risale-i Nur’un həqiqəti və Meyvə’nin güzelliği və çiçeğinin feyzi, məni minnettarane bir parça memleketim adına konuşturmuş və mənim kimi konuşan çox kalplere həyat vermiş. Indi muhitimizde Risale-i Nur’a qarşı atılan adımlar və uzatılan eller, Meyvə’nin On Birinci çiçeği ilə daha çox metanet kesbetmiş, inkişaf etmiş, faaliyete başlamışdır.

§410

Çox hakir talebeniz

§411

Hüsrev

§412

Isparta’daki umum Risale-i Nur talebeleri adına ramazan tebriği münasibətilə yazılmış və on üç fıkra ilə ta’dil edilmiş bir mektuptur.

§413

بِاس۟مِهٖ سُب۟حَانَهُ وَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ

§414

Ey âlem-i İslâm’ın dünya və âhirette selâmeti üçün Kur’an’ın feyziyle və Risale-i Nur’un hakikatiyle və sadık şakirdlerin himmetiyle mübarək gözlerinden yaş yerine kan akıtan;

§415

Və ey fitne-i âhir zamanın bu dağdağalı və fırtınalı zamanında Hazret-i Eyyüb aleyhisselâmdan ziyade hastalıklara, dertlere giriftar olan;

§416

Və Kur’an’ın nuruyla və Risale-i Nur’un bürhanlarıyla və şakirdlerin gayretiyle âlem-i İslâm’ın maddî və manevî hastalıklarını Hekîm-i Lokman kimi tedaviye çalışan;

§417

Və ey mübarək ellerinde mevcud olan Nur parçalarının hak və həqiqət olduğunu Kur’an’ın otuz üç âyetiyle və keramet-i Aleviye və Gavsiye ilə ispat eden;

§418

Və ey özü hasta və ihtiyar və zayıf və gayet acınacaq bir halde olduğuna göre hamıdan çox âlem-i İslâm’a can feda edər derecesinde acıyarak özünə fenalık etmək isteyenlere Kur’an’ın hakikatiyle və Risale-i Nur’un hüccetleriyle, Nur talebelerinin sadakatleriyle hayırlı dualar və iyilik etmək ilə qarşılayan;

§419

Və yazdığı mühim eserlerinden Âyetü’l-Kübra’nın tabıyla öz zatına və talebelerine gelen musibette hapishanelere düşen;

§420

Və o zindanları Kur’an’ın irşadıyla və Risale-i Nur’un dersiyle və şakirdlerin iştiyakı ilə bir medrese-i Yusufiyeye çeviren və bir dershane yapan;

§421

Və içimizde bulunan cahil olanların hepsini Kur’an’ı o dershanede hatmettirerek çıkaran;

§422

Və o musibette Kur’an’ın kuvve-i kudsiyesiyle və Risale-i Nur’un tesellisiyle və kardeşlerin tahammülleriyle ihtiyar və zayıf olduğu halde bütün ağırlıklarımızı və yüklerimizi üzerine alan;

§423

Və yazdığı Meyvə və Müdafaaname risaleleriyle Bəyanı Möcüzə Quran’ın i’cazıyla və Risale-i Nur’un qüvvətli bürhanlarıyla və şakirdlerin ihlası ilə izn-i İlahî ilə o zindan kapılarını açtırıp beraet kazandıran;

§424

Və o günde bizə və âlem-i İslâm’a bayram yaptıran;

§425

Və hakikaten Risale-i Nurları “Nurun alâ nur” olduğunu ispat edərək kıyamete qədər serbest okunup və yazılmasına hak kazandıran;

§426

Və âlem-i İslâm’ın Kur’an-ı Azîmüşşan’ın gıda-i kudsîsiyle və Nur’un uhrevî taamıyla və şakirdlerinin iştihasıyla ekmek, su və hava kimi bu Nurlara çoxlu ehtiyacı olduğunu və bu Nurları okuyup yazanlardan minlərlə kişi imanla kabre girdiğini ispat eden;

§427

Və özünə mensup talebelerini heç bir yerde mağlup və mahcup etmeyen;

§428

Və elyevm Kur’an’ın semavî dersleriyle və Risale-i Nur’un esasatıyla və şakirdlerinin zekâvetleriyle və Meyvə’nin Onuncu və On Birinci Mesele və çiçekleriyle firak ateşiyle gece gündüz yanan kalplerimizi âb-ı həyat və şarab-ı kevser kimi o mübarək “Mesele” və “Çiçəklər” ilə kalplerimizin ateşini söndürüp sürur və feraha sevk eden;

§429

Və ey âlemin (Kur’an-ı Azîmüşşan’ın kat’î vaadiyle və tehdidi ilə və Risale-i Nur’un keşf-i kat’îsiyle və merhum şakirdlerinin müşahedesiyle və onlardaki keşfe’l-kubur sahiplerinin görmesiyle) en çox korkduğu ölümü ehl-i iman üçün idam-ı ebedîden kurtarıp bir terhis tezkeresine çeviren;

§430

Və âlem-i Nur’a getmək üçün güzel bir yolculuk olduğunu ispat eden;

§431

Və kâfir və münafıklar üçün idam-ı ebedî olduğunu bildiren;

§432

Bəyanı Möcüzə Quran’ın, min mu’cizat-ı Ahmediye aleyhissalâtü Vəssalam və qırx vech-i i’cazının tasdiki altında ihbarat-ı kat’iyesiyle, ondan çıkan Risale-i Nur’un en muannid düşmanlarını mağlup eden hüccetleriyle və Nur şakirdlerinin çox emarelerin və tecrübelerin və kanaatlerinin teslimi ilə o korkunç, karanlık, soğuk və dar kabri, ehl-i iman üçün cənnət çukurundan bir çukur və cənnət bahçesinin bir kapısı olduğunu ispat eden;

§433

Və kâfir və münafık zındıklar üçün cəhənnəm çukurundan yılan və akreplerle dolu bir çukur olduğunu ispat eden və oraya geləcək olan Münker Nekir isminde melâikeleri ehl-i hak və həqiqət yolunda gidenler üçün birer munis arkadaş yapan;

§434

Və Risale-i Nur’un şakirdlerini talebe-i ulûm sınıfına dâhil edib Münker Nekir suallerine Risale-i Nur ilə cavab verdiklerini merhum kahraman şehit Hâfız Ali’nin vefatıyla keşfeden;

§435

Və hayatta bulunanlarımızın da yenə Risale-i Nur’la cavab vermemizi rahmet-i İlahiyeden dua və niyaz eden;

§436

Və Hazret-i Kur’an’ı, Kur’an-ı Azîmüşşan’ın qırx tabakadan hər tabakaya göre bir nevi i’caz-ı manevîsini göstermesiyle və umum kainata bakan kelâm-ı ezelî olmasıyla və tefsiri olan Risale-i Nur’un Mu’cizat-ı Kur’aniye və Rumuzat-ı Semaniye risaleleriyle və Risale-i Nur Gül Fabrikasının serkâtibi kimi kahraman kardeşlerin və şakirdlerin fevkalâde gayretleriyle asr-ı saadetten beri belə hârika bir surette mu’cizeli olaraq yazılmasına heç kimse kādir olmadığı halde Risale-i Nur’un kahraman bir kâtibi olan Hüsrev’e “Yaz!” emir buyurulmasıyla, Levh-i Mahfuz’daki yazılan Kur’an kimi yazılması və Kur’an-ı Azîmüşşan’ın hak kelâmullah olduğunu və bütün semavî kitabların en büyüğü və en efdali və bir Fatiha içinde minlərlə Fatiha və bir İhlas içinde minlərlə İhlas və hurufatının birden on və yüz və min və minlərlə sevap və hasene verdiklerini heç görülmedik və işitilmedik olduqca gözəl və hârika bir surette tarif və ispat eden;

§437

Və Bəyanı Möcüzə Quran’ın min üç yüz seneden beri i’cazını göstermesiyle və muarızlarını durdurmasıyla və Nur’un gözlere gösterir derecede zâhir delilleri ilə və Nur şakirdlerinin elmas kalemleriyle bu zamana qədər misli görülmedik Risale-i Nur’un dünyaya ferman okuyan və en mütemerrid və muannidleri susturan Iyirmi Beşinci Söz və zeylleri qırx vecihle i’caz-ı Kur’anî olduğunu ispat eden;

§438

Və ey Hazret-i Peygamber aleyhissalâtü Vəssalamın hak peygamber olduğuna və umum yüz iyirmi dörd min peygamberlerin efdali və seyyidi olduğuna dair minlərlə mu’cizelerini “Mu’cizat-ı Ahmediye” (asm) namındaki Risale-i Nur’u ilə güzel bir surette ispat eden və Kur’an-ı Azîmüşşan’ın Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın rahmeten li’l-âlemîn olduğunu kainatta ilan etmesiyle və Nur’un baştan nihayete qədər onun rahmeten li’l-âlemîn olduğunu bürhanlarla ispat etmesiyle və o resulün ef’al və ahvali, kainatta numune-i iktida olacaq en sağlam, en güzel rehber olduğunu hattâ körlere də göstermesiyle və Anadolu və hususi memleketlerde Nur’un intişarı zamanında belaların ref’i və susturulmasıyla musibetlerin gelmesi şehadetiyle və Nur şakirdlerinin gayet ağır müşkülatlar içinde kemal-i metanetle hizmet və irtibatlarıyla o zatın (asm) sünnet-i seniyesine ittiba etmək, ne qədər kârlı olduğunu və bir sünnete bu zamanda ittibada yüz şehidin ecrini kazandığını bildiren;

§439

Və sadaka, kaza və belayı necə def’ediyorsa Risale-i Nur’un da Anadolu’ya geləcək kazayı, belayı, iyirmi senedir def’ettiğini aynelyakîn ispat eden üstad-ı ekremimiz efendimiz hazretleri!

§440

Indi bu Risale-i Nur’un beraeti, başta siz sevgili üstadımızı, sonra biz âciz, kusurlu talebelerinizi, sonra âlem-i İslâm’ı sürura sevk edərək ikinci böyük bir bayram yaptırdığından siz mübarək üstadımızın bu böyük bayram-ı şerifinizi tebrik ilə və yenə üçüncü bayram olan ramazan-ı şerifinizi və Leyle-i Kadrinizi tebrik, emsal-i kesîresiyle müşerref olmaklığımızı niyaz və biz kusurluların kusurlarımızın affını rica edərək umumen selâm ilə mübarək ellerinizden öper və dualarınızı temenni ederiz, efendimiz hazretleri.

§441

Isparta və havalisinde bulunan Nur talebeleri

§442

Haddimden yüz derece ziyade olan bu məktub muhteviyatını tevazu ilə reddetmek bir küfran-ı nemət və umum şakirdlerin hüsn-ü zanlarına qarşı bir ihanet olması və eynilə qəbul etmək bir gurur, bir enaniyet və benlik bulunması cihetiyle, umum adına Risale-i Nur kâtibinin yazdığı bu uzun məktubu –on üç fıkraları ilâvə edib– hem bir şükr-ü manevî hem gururdan hem küfran-ı nimetten kurtulmak üçün sizə bir suretini gönderirəm ki Meyvə’nin On Birinci Mesele’sinin âhirinde “Risale-i Nur’un Isparta və civarı talebelerinin bir mektubudur” deyə ilhak edilsin.

§443

Mən bu məktubu, bu tadilat ilə yazdığımız halde iki defa bir güvercin yanımızdaki pencereye geldi. İçeriye girecekti, Ceylan’ın başını gördü, girmedi. Bir neçə dakika sonra başqası eynilə geldi. Yenə yazanı gördü, girmedi. Mən dedim: Herhalde evvelki serçe və kuddüs kuşu kimi müjdecilerdir. Veyahut bu məktub kimi müteaddid məktubları yazdığımızdan, mübarək məktubun ta’dili ilə mübarekiyetini tebrik üçün gelmişler, kanaatimiz geldi.

§444

Said Nursî

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol