İman ve Küfür Muvazeneleri

Altıncı Söz

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ

§2

اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ

§3

Nəfs və malını Cənabı-Haqq’a satmak və ona abd olmaq və əsgər olmaq; ne qədər kârlı bir ticaret, ne qədər şerefli bir rütbe olduğunu anlamaq istəyirsənsə bu təmsili hekayəciği dinlə:

§4

Bir zaman bir padşah, raiyetinden iki adama, hər birisine emaneten birer çiftlik verir ki içinde fabrika, makine, at, silah kimi hər şey var. Lakin fırtınalı bir muharebe zamanı olduğundan heç bir şey qərarında kalmaz. Ya mahvolur və ya tebeddül edər gedər. Padşah, o iki nefere kemal-i merhametinden bir yaver-i ekremini gönderdi. Gayet merhametkâr bir ferman ilə onlara dirdi:

§5

“Elinizde olan emanetimi mənə satınız. Tâ sizin üçün muhafaza edeyim, beyhude zayi olmasın. Hem muharebe bittikten sonra sizə daha güzel bir surette iade edəcəyəm. Hem güya o emanet malınızdır, çox böyük bir qiymət sizə verəcəyəm. Hem o makine və fabrikadaki âletler, mənim namımla və mənim tezgâhımda işlettiriləcək. Hem qiymətı hem ücretleri, birden bine yükseləcək. Bütün o kârı sizə verəcəyəm. Hem də siz, âciz və fakirsiniz. O koca işlerin masarifatını tedarik edemezsiniz. Bütün masarifatı və levazımatı, mən deruhte ederim. Bütün vâridatı və menfaati sizə verəcəyəm. Hem də terhisat zamanına qədər elinizde bırakacağam. İşte beş mertebe kâr içinde kâr…

§6

Əgər mənə satmazsanız zaten görüyorsunuz ki heç kimse elindekini muhafaza edemir. Hər kəs kimi elinizden çıkacaqdır. Hem beyhude gidəcək. Hem o yüksək fiyattan mahrum kalacaqsanız. Hem o nazik, qiymətli âletler, mizanlar, istimal ediləcək şahane madenler və işler bulmadığından bütün bütün kıymetten düşecekler. Hem idare və muhafaza zahmeti və külfeti başınıza kalacaq. Hem emanette hıyanet cezasını göreceksiniz. İşte beş derece hasaret içinde hasaret…

§7

Hem də mənə satmak isə mənə əsgər olub mənim namımla tasarruf etmək deməkdir. Âdi bir esir və başı bozuğa bedel, âlî bir padşahın has, serbest bir yaver-i askeri olursunuz.”

§8

Onlar, bu iltifatı və fermanı dinledikten sonra o iki adamdan aklı başında olanı dedi:

§9

— Baş üstüne, mən maaliftihar satarım. Hem min teşekkür ederim.

§10

Diğeri mağrur, nefsi firavunlaşmış, hodbin, ayyaş, güya ebedî o çiftlikte kalacaq kimi dünya zelzelelerinden, dağdağalarından haberi yox. Dedi:

§11

— Yox! Padşah kimdir? Mən mülkümü satmam, keyfimi bozmam…

§12

Biraz zaman sonra birinci adam elə bir mertebeye çıktı ki hər kəs haline gıpta ederdi. Padşahın lütfuna mazhar olmuş, has sarayında saadetle yaşır. Diğeri, elə bir hale giriftar olmuş ki hem hər kəs ona acır hem də “Müstahak!” dir. Çünki hatasının neticesi olaraq hem saadeti və mülkü gitmiş hem ceza və azap çekir.

§13

Bax, ey nefs-i pür-heves! Bu misalin dürbünü ilə həqiqətin yüzüne bak. Amma o padşah isə ezel ebed Sultanı olan Rabb’in, Hâlık’ındır. Və o çiftlikler, makineler, âletler, mizanlar isə sənin daire-i hayatın içindeki mâmelekin və o mâmelekin içindeki cisim, ruh və qəlbin və onlar içindeki göz və dil, ağıl və hayal kimi zâhirî və bâtınî hâsselerindir. Və o yaver-i ekrem isə Resul-i Kerîm’dir. Və o ferman-ı ahkem isə Kur’an-ı Hakîm’dir ki bahsinde bulunduğumuz ticaret-i azîmeyi, bu âyetle ilan edir:

§14

اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ

§15

Və o dalgalı muharebe meydanı isə bu fırtınalı dünya yüzüdür ki durmur, dönür, bozulur və hər insanın aklına bu fikri verir: “Madam hər şey elimizden çıkacaq, fâni olub kaybolacaq. Əcəba bâkiye tebdil edib ibka etmək çarəsi yox mu?” deyip düşünürken birden semavî sadâ-yı Kur’an işitilir. Deyər: “Evet, var. Hem beş mertebe kârlı bir surette güzel və rahat bir çarəsi var.”

§16

Sual: Nedir?

§17

Cavab: Emaneti, sahib-i həqiqisine satmak.

§18

İşte o satışta, beş derece kâr içinde kâr var.

§19

Birinci kâr: Fâni mal, beka bulur. Çünki Kayyum-u Bâki olan Zat-ı Zülcelal’e verilen və onun yolunda sarf edilen bu ömr-ü zâil, bâkiye inkılab edər, bâki meyvələr verir. O vaxt ömür dakikaları, âdeta toxumlar, çərdəklər hükmünde zâhiren fena bulur, çürür. Lakin âlem-i bekada, saadet çiçəkləri açarlar və sümbüllenirler. Və âlem-i berzahta ziyadar, munis birer manzara olurlar.

§20

İkinci kâr: Cənnət kimi bir qiymət verilir.

§21

Üçüncü kâr: Hər aza və hâsselerin kıymeti, birden bine çıkar.

§22

Mesela, ağıl bir âlettir. Əgər Cənabı-Haqq’a satmayıp bəlkə nəfs hesabına çalıştırsan elə meş’um və müz’iç və muacciz bir âlet olur ki geçmiş zamanın âlâm-ı hazînanesini və geləcək zamanın ehval-i muhavvifanesini sənin bu biçarə başına yükletəcək, yümünsüz və muzır bir âlet derekesine iner. İşte bunun içindir ki fâsık adam, ağlın iz’aç və tacizinden kurtulmak üçün galiben ya sarhoşluğa və ya eğlenceye kaçar. Əgər Mâlik-i Həqiqi’sine satılsa və onun hesabına çalıştırsan ağıl, elə tılsımlı bir anahtar olur ki bu kainatta olan nihayətsiz rəhmət hazinelerini və hikmət definelerini açar. Və bununla sahibini, saadet-i ebediyeye müheyya eden bir mürşid-i Rabbanî derecesine çıkar.

§23

Mesela, göz bir hâssedir ki ruh bu âlemi o pencere ilə seyreder. Əgər Cənabı-Haqq’a satmayıp bəlkə nəfs hesabına çalıştırsan geçici, devamsız bazı güzellikleri, manzaraları seyir ilə şehvet və heves-i nefsaniyeye bir kavvad derekesinde bir hizmetkâr olur. Əgər gözü, gözün Sâni’-i Basîr’ine satsan və onun hesabına və izni dairesinde çalıştırsan o zaman bu göz, bu kitab-ı kebir-i kainatın bir mütalaacısı və bu âlemdeki mu’cizat-ı sanat-ı Rabbaniyenin bir seyircisi və bu küre-i arz bahçesindeki rəhmət çiçeklerinin mübarək bir arısı derecesine çıkar.

§24

Mesela, dildeki kuvve-i zaikayı, Fâtır-ı Hakîm’ine satmazsan bəlkə nəfs hesabına, mide adına çalıştırsan o vaxt midenin tavlasına və fabrikasına bir kapıcı derekesine iner, sukut edər. Əgər Rezzak-ı Kerîm’e satsan o zaman dildeki kuvve-i zaika, rahmet-i İlahiye hazinelerinin bir nâzır-ı mahiri və qüdrət-i Samedaniye matbahlarının bir müfettiş-i şâkiri rütbesine çıkar.

§25

Bax, ey ağıl, dikkat et! Meş’um bir âlet harada, kainat anahtarı harada? Ey göz, güzel bak! Âdi bir kavvad harada, kütüphane-i İlahînin mütefennin bir nâzırı harada? Və ey dil, iyi tat! Bir tavla kapıcısı və bir fabrika yasakçısı harada, hazine-i hâssa-i rəhmət nâzırı harada?

§26

Və daha bunlar kimi başqa âletleri və azaları kıyas etsen anlarsın ki hakikaten mü’min cənnətə lâyık və kâfir cəhənnəmə muvafık bir mahiyet kesbeder. Və onların hər biri, elə bir qiymət almalarının səbəbi; mü’min, imanıyla Hâlık’ının emanetini, onun adına və izni dairesinde istimal etmesidir. Və kâfir, hıyanet edib nefs-i emmare hesabına çalıştırmasıdır.

§27

Dördüncü kâr: İnsan zayıftır, belaları çox. Fakirdir, ehtiyacı həddindən artıq. Âcizdir, həyat yükü olduqca ağır. Əgər Kadîr-i Zülcelal’e dayanıp təvəkkül etmezse və itimat edib teslim olmazsa, vicdanı daim azap içinde kalır. Semeresiz meşakkatler, elemler, teessüfler onu boğar; ya sarhoş və ya canavar edər.

§28

Beşinci kâr: Bütün o aza və âletlerin ibadəti və tesbihatı və o yüksək ücretleri, en möhtac olduğun bir zamanda, cənnət yemişleri surətində sənə verileceğine ehl-i zevk və keşif və ehl-i ihtisas və müşahede ittifak etmişler.

§29

İşte bu beş mertebe kârlı ticareti yapmazsan bu kârlardan mahrumiyetten başqa, beş derece hasaret içinde hasarete düşəcəksən.

§30

Birinci hasaret: O qədər sevdiyin mal və evlat və perestiş ettiğin nəfs və heva və meftun olduğun gençlik və həyat zayi olub kaybolacaq, sənin elinden çıkacaklar. Lakin günahlarını, elemlerini sənə buraxıb boynuna yükletecekler.

§31

İkinci hasaret: Emanette hıyanet cezasını çekəcəksən. Çünki en qiymətli âletleri, en kıymetsiz şeylerde sarf edib nəfsinə zulmettin.

§32

Üçüncü hasaret: Bütün o qiymətli cihazat-ı insaniyeyi, hayvanlıktan çox aşağı bir derekeye düşürüp hikmet-i İlahiyeye iftira və zulmettin.

§33

Dördüncü hasaret: Acizlik və möhtaclıqn ilə birlikdə, o olduqca ağır həyat yükünü, zayıf beline yükleyip zeval və firak sillesi altında daim vaveylâ edəcəksən.

§34

Beşinci hasaret: Hayat-ı ebediye esasatını və saadet-i uhreviye levazımatını tedarik etmək üçün verilen ağıl, qəlb, göz və dil kimi güzel hədiyyə-i Rahmaniyeyi, cəhənnəm kapılarını sənə açacaq çirkin bir surete çevirmektir.

§35

Indi satmaya bakacağız. Əcəba o qədər ağır bir şey midir ki çokları satmaktan kaçırlar. Yox, kat’â və aslâ! Heç elə ağırlığı yoxdur. Çünki helâl dairesi geniştir, keyfe kâfi gəlir. Harama girmeye heç lüzum yoxdur. Feraiz-i İlahiye isə hafiftir, azdır.

§36

Allah’a abd və əsgər olmaq, elə ləzzətli bir şereftir ki təsvir edilməz.

§37

Vazife isə yalnız, bir əsgər kimi Allah adına işleməli, başlamalı. Və Allah hesabıyla verməli və almalı. Və izni və kanunu dairesinde hərəkət etməli, sükûnet bulmalı.

§38

Kusur etse istiğfar etməli. “Yâ Rab! Kusurumuzu affet, bizi özünə kul qəbul et, emanetini kabzetmek zamanına qədər bizi emanette emin kıl, âmin!” deməli və ona yalvarmalı.

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol