KUR’AN, bu kitab-ı kebir-i kainatın bir tercüme-i ezeliyesi
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
İşârâtü'l-İ'câz
Kur’ân nedir, tarifi nasıldır?
və âyât-ı tekviniyeyi okuyan mütenevvi dillerinin tercüman-ı ebedîsi
və bu âlem-i gayb və şehadet kitabının müfessiri
və zeminde və gökte gizli esma-i İlahiyenin manevî hazinelerinin keşşafı
və sutûr-u hâdisatın altında muzmer həqiqətlərin miftahı
və âlem-i şehadette âlem-i gaybın dili
və bu âlem-i şehadet perdesi arkasında olan âlem-i gayb cihetinden gelen iltifatat-ı ebediye-i Rahmaniye və hitabat-ı ezeliye-i Sübhaniyenin hazinesi
və bu İslâmiyet âlem-i manevîsinin güneşi, teməli, hendesesi
və avâlim-i uhreviyenin mukaddes haritası
və zat və sıfât və esma və şuun-u İlahiyenin kavl-i şârihi, tefsir-i vâzıhı, bürhan-ı kātı’ı, tercüman-ı sâtıı
və bu âlem-i insaniyetin mürebbisi
və insaniyet-i kübra olan İslâmiyet’in mâ və ziyası
və nev-i beşerin hikmet-i həqiqiyesi
və insaniyeti saadete sevk eden həqiqi mürşidi və hâdîsi
və insanlara hem bir kitab-ı şeriat hem bir kitab-ı dua hem bir kitab-ı hikmət hem bir kitab-ı bəndəlik hem bir kitab-ı emir və davet hem bir kitab-ı zikir hem bir kitab-ı fikir hem insanın bütün hâcat-ı maneviyesine merci olacaq çox kitabları tazammun eden tək, câmi’ bir kitab-ı mukaddestir.
Hem bütün evliya və sıddıkînin və urefa və muhakkikînin muhtelif meşreplerine və ayrı ayrı mesleklerine, hər birindeki meşrebin mezâkına lâyık və o meşrebi tenvir edəcək və hər bir mesleğin mesâkına muvafık və onu tasvir edəcək birer risale ibraz eden mukaddes bir kütüphane hükmünde bir kitab-ı semavîdir.
Kur’an arş-ı a’zamdan, ism-i a’zamdan, hər ismin mertebe-i a’zamından geldiyi üçün –On İkinci Söz’de beyan və ispat edildiyi kimi–
KUR’AN, bütün âlemlerin Rabb’i itibarıyla Allah’ın kelâmıdır.
Hem bütün mövcudatın İlahı unvanıyla Allah’ın fermanıdır.
Hem bütün semavat və arzın Hâlık’ı adına bir hitaptır.
Hem rububiyet-i mütləq cihetinde bir mükâlemedir.
Hem saltanat-ı âmme-i Sübhaniye hesabına bir hutbe-i ezeliyedir.
Hem rahmet-i vâsia-i muhita nöqtə-i nazarında bir defter-i iltifatat-ı Rahmaniyedir.
Hem uluhiyetin azamet-i haşmeti haysiyetiyle, başlarında bazen şifre bulunan bir muhabere mecmuasıdır.
Hem ism-i a’zamın muhitinden nüzul ilə arş-ı a’zamın bütün muhatına bakan və teftiş eden hikmet-feşan bir kitab-ı mukaddestir.
Və bu sırdandır ki “kelâmullah” unvanı kemal-i liyakatle Kur’an’a verilmiş və daima da verilir.
Kur’an’dan sonra sair enbiyanın kütüb və suhufları derecesi gəlir.
Sair nihayətsiz kelimat-ı İlahiyenin isə bir kısmı də has bir itibarla, cüz’î bir unvan ilə, hususi bir tecelli ilə, cüz’î bir isim ilə və has bir rububiyet ilə və mahsus bir saltanat ilə və hususi bir rəhmət ilə zâhir olan ilhamat surətində bir mükâlemedir. Melek və beşer və hayvanatın ilhamları, külliyet və hususiyet itibarıyla çox muhteliftir.
KUR’AN, asırları muhtelif bütün enbiyanın kütüblerini və meşrepleri muhtelif bütün evliyanın risalelerini və meslekleri muhtelif bütün asfiyanın eserlerini icmalen tazammun eden və cihat-ı sittesi parlak və evham və şübehatın zulümatından musaffâ və nöqtə-i istinadı, bi’l-yakîn vahy-i semavî və kelâm-ı ezelî və hedefi və gayesi, bilmüşahede saadet-i ebediye; içi, bilbedahe hâlis hidayet; üstü, bizzarure envar-ı iman; altı, biilmelyakîn delil və bürhan; sağı, bi’t-tecrübe teslim-i qəlb və vicdan; solu, biaynelyakîn teshir-i ağıl və iz’an; meyvəsi, bihakkalyakîn rahmet-i Rahman və dâr-ı cinan; makamı və revacı, bi’l-hadsi’s-sadık makbul-ü melek və ins ü cânn bir kitab-ı semavîdir.
Said Nursî

