İşârâtü'l-İ'câz

Ecnebî Filozofların Kur'ân'ı Tasdiklerine Dair Şehadetleri

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

ECNEBİ FEYLESOFLARIN KUR’AN’I TASDİKLERİNE DAİR ŞEHADETLERİ (Bu feylesofların Kur’an hakkındaki senalarının bir hülâsası Kiçik Tarihçe-i Hayat’ta və Nur Çeşmesi mecmuasında yazılmışdır.)

§2

Sənə muasır bir vücud olamadığımdan müteessirim ey Muhammed (asm)!

§3

Muhtelif devirlerde, beşeriyeti idare etmək üçün taraf-ı lahutîden geldiyi iddia olunan bütün münzel semavî kitabları tam və etrafıyla tetkik ettimse də tahrif olundukları üçün hiçbirisinde aradığım hikmət və tam isabeti göremedim. Bu kanunlar deyil bir cemiyet, bir hane halkının saadetini hətta temin edəcək mahiyetten çox uzaktır. Lâkin Muhammedîlerin Kur’an’ı, bu kayıttan âzadedir. Mən Kur’an’ı hər cihetten tetkik ettim, hər kelimesinde böyük hikmətlər gördüm. Muhammedîlerin düşmanları, bu kitab Muhammed’in (asm) zâde-i tabı olduğunu iddia ediyorlarsa da en mükemmel hattâ en mütekâmil bir dimağdan belə hârikanın zuhurunu iddia etmək, həqiqətlərə göz kapayarak kin və garaza âlet olmaq manasını ifade edər ki bu da ilim və hikmetle kabil-i telif deyildir. Mən bunu iddia edirəm ki Muhammed (asm) mümtaz bir kuvvettir. Destgâh-ı qüdrətin belə ikinci bir vücudu imkân sahasına getirmesi ihtimalden uzaktır.

§4

Sənə muasır bir vücud olamadığımdan dolayı müteessirim ey Muhammed (asm)! Muallimi və nâşiri olduğun bu kitab, sənin deyildir; o lahutîdir. Bu kitabın lahutî olduğunu inkâr etmək, mevzu ilimlerin butlanını ileri sürmek qədər gülünçtür. Bunun üçün beşeriyet sənin kimi mümtaz bir qüdrəti bir defa görmüş, bundan sonra göremeyəcəkdir. Mən, huzur-u mehabetinde kemal-i hörmətlə eğilirim.

§5

PRENS BISMARCK

§6

* * *

§7

Meşhur muharrir, müsteşrik, edebiyat-ı Arabiye mütehassısı və Qurani-Kərim’in mütercimi Doktor Maurice (Moris) belə dir:

§8

Bizans Hristiyanlarını, içine düştükleri bâtıl itikadlar girîvesinden ancaq Arabistan’ın Hira Dağı’nda yükselen ses kurtarabilmişdir. İlahî kelimeyi en ulvi makama yükselten ses, bu ses idi. Lakin Rumlar bu sesi dinleyememişlerdi. Bu ses, insanlara en temiz və en doğru dini talim edirdi. O yüksək din ki onun hakkında, Godfrey Higgins kimi muhakkik bir fâzıl, bu sözleri çox haklı olaraq söylür: “Bu dinde mukaddes sular, şâyan-ı teberrük eşya, esnam və azizler yaxud a’mal-i salihadan mücerred imanı müfid tanıyan akideler yaxud sekerat-ı mevt esnasında nedametin bir fayda vereceğini ifade eden sözler yaxud başkaları tarafından vuku bulacaq dua və niyazların günahkârları kurtaracağına dair ifadeleri yoxdur. Çünki bu kimi akideler, onları qəbul edenleri alçaltmışdır.”

§9

* * *

§10

Doktor Maurice (Moris), Le Parler Française Roman (Löparle Franses Roman) unvanlı gazetede Kur’an’ın Fransızca mütercimlerinden Selman Runah [Salomon Reinach]ın tenkidatına verdiyi cevapta dir ki:

§11

Kur’an nedir? Hər tenkidin fevkinde bir fesahat və belâgat mu’cizesidir. Kur’an’ın, üç yüz əlli milyon Müslüman’ın göğsünü haklı bir gururla kabartan meziyeti, onun hər manayı hüsn-ü ifade etmesi itibarıyla, münzel kitabların en mükemməli və ezelî olmasıdır. Xeyr, daha ileri gidebiliriz: Kur’an, qüdrət-i ezeliyenin, inayət ilə insana bahşetdiyi kütüb-ü semaviyenin en güzelidir. Beşeriyetin refahı nöqtə-i nazarından Kur’an’ın beyanatı, Yunan felsefesinin ifadatından həddindən artıq ulvidir.

§12

Kur’an, arz və semanın Hâlık’ına həmd və şükranla doludur. Kur’an’ın hər kəlməsi, hər şeyi yaratan və hər şeyi haiz olduğu kabiliyete göre sevk və irşad eden Zat-ı Kibriya’nın azametinde mündemicdir.

§13

Edebiyat ilə alâkadar olanlar üçün Kur’an, bir kitab-ı edeptir. Dil mütehassısları üçün Kur’an, bir elfaz hazinesidir. Şairler üçün Kur’an, bir ahenk menbaıdır. Bundan başqa bu kitab, ahkâm və fıkıh adına bir muhit-i maariftir. Davud’un (as) zamanından, Jan Talmus’un devrine qədər gönderilen kitabların hiçbiri, Qurani-Kərim’in âyetleriyle muvaffakiyetli bir şəkildə rekabet edememişdir. Bundan dolayıdır ki Müslümanların yüksək sınıfları, hayatın hakikatini kavramak nöqtə-i nazarından ne qədər tenevvür ederlerse o derece Kur’an ilə alâkadar olurlar və ona o qədər tazim və hörmət gösterirlər.

§14

Müslümanların Kur’an’a hürmetleri daima tezayüd etmektedir. İslâm muharrirleri, Kur’an âyetlerini iktibas ilə yazılarını süslerler və o yazılar o ayələrdən mülhem olurlar. Müslümanlar, tahsil və terbiye itibarıyla yükseldikçe fikirlerini o nisbette Kur’an’a istinad ettirirlər. Müslümanlar, kitablarına âşıktırlar və onu kalplerinin bütün samimiyetiyle mukaddes tanırlar. Halbuki kütüb-ü İlahiyeye nâil olan digər milletler, ne kitablarına ehemmiyet verirler və ne də onlara hörmət gösterirler. Müslümanların Kur’an’a hürmetlerinin səbəbi; bu kitab pâyidar oldukça, başqa bir dinî rehbere arz-ı ihtiyaç etmeyeceklerini anlamalarıdır.

§15

Filhakika Kur’an’ın fesahat, belâgat və nezahet itibarıyla mümtaziyeti, Müslümanları başqa belâgat aramaktan vâreste kılmaktadır. Edebî dehaların və yüksək şairlerin, Kur’an huzurunda eğildikleri bir vakıadır. Kur’an’ın hər gün daha fazla tecelli etmekte olan güzellikleri, hər gün daha fazla anlaşılan lakin bitmeyen esrarı, şiir və nesirde üstad olan Müslümanları, üslubunun nezahet və ulviyeti huzurunda diz çökmeye mecbur etmektedir. Müslümanlar, Kur’an’ı tâ rûz-i haşre qədər pâyidar kalacaq qiymət biçilmez bir hazine addeylerler və onunla çox haklı olaraq iftihar edərlər. Müslümanlar, Kur’an’ı en fasih sözlerle, en rakik manalarla coşan bir nehre benzetirler. Əgər Monsieur Renaud (Mösyö Reno), İslâm âlemiyle temas etmək fırsatını elde edəcək olursa münevver və terbiyeli Müslümanların, Kur’an’a qarşı en yüksək hörməti perverde ettiklerini və onun evamir-i ahlâkiyesine fevkalâde riayetkâr olduklarını və bunun haricine çıkmamaya gayret ettiklerini görürdü. Yeni nesiller və asrî mekteplerin mezunları da Kur’an’a və Müslümanlığa qarşı müstehziyane bir cümlenin sarfına tahammül etmemektedirler. Çünki Kur’an, iki sıfatla bu ehliyeti haizdir:

§16

Bunların birincisi: Bugün ellerde tedavül eden Kur’an’ın Hazret-i Muhammed’e (asm) vahiy olunan kitabın eyni olmasıdır. Halbuki İncil ilə Tevrat hakkında bir çox şübhələr ileri sürülmektedir.

§17

İkincisi: Müslümanlar, Kur’an’ı Arapçanın en qüvvətli muhafızı və esasat-ı diniyenin amelî bir mahiyet almasının en qüvvətli menbaı telakki edərlər. Binaenaleyh Monsieur Renaud (Mösyö Reno) eserini tashih edəcək olursa bu tercümesiyle, insanları tenvir hususunda insanlığa böyük bir muavenette bulunur və bâtıl itikadların hudutlarını târumar etmeye hâdim olur.

§18

DOKTOR MAURICE

§19

* * *

§20

(Nur Çeşmesi’nde və Risale-i Nur’da yazılan bu nevi feylesoflardan qırx altıncısıdır.)

§21

Mister John Davenport “Hazret-i Muhammed (asm) və Qurani-Kərim” unvanlı eserinde Qurani-Kərim’den bahsederken bu sözleri söylür:

§22

Kur’an’ın sayısız hususiyetleri içinde bilhassa ikisi fevkalâde mühimdir:

§23

1- Zat-ı Kibriya’yı ifade eden âyâtın ahengindeki ulviyettir. Qurani-Kərim, beşerî zaaflardan herhangi birisini Zat-ı Kibriya’ya isnaddan münezzehtir.

§24

2- Kur’an, başından sonuna qədər gayr-ı beliğ, gayr-ı ahlâkî yaxud terbiyeye muhalif fikirlerden, cümlelerden və hikâyelerden tamamen münezzehtir.

§25

Halbuki bütün bu nakîseler, Hristiyanların ellerindeki muharref kitab-ı mukaddeste mebzuliyetle vardır.

§26

JOHN DAVENPORT

§27

* * *

§28

Carlyle (Karlayl) belə dir:

§29

Kur’an’ı bir kere dikkatle okursanız onun hususiyetlerini izhara başladığını görərsiniz. Kur’an’ın güzelliği, digər bütün edebî eserlerin güzelliklerinden kabil-i temyizdir. Kur’an’ın başlıca hususiyetlerinden biri, onun asliyetidir. Mənim fikir və kanaatime göre Kur’an, serâpa samimiyet və hakkaniyetle doludur. Hazret-i Muhammed’in (asm) cihana tebliğ ettiği davet, hak və hakikattir.

§30

CARLYLE

§31

* * *

§32

İngiltere’nin en meşhur və en böyük müverrihlerinden Edward Gibbon (Edvord Gibin) “Roma İmparatorluğunun İnhitat və Sukutu” adlı eserinde belə dir:

§33

Ganj Nehri ilə Bahr-i Muhit-i Atlasî (Atlas Okyanusu) arasındaki memleketler, Kur’an’ı bir kanun-u esasî və teşriî hayatın ruhu olaraq tanımışlardır. Kur’an’ın nazarında, satvetli bir hükümdarla, zavallı bir fakir arasında fark yoxdur. Kur’an bu kimi esaslar üzerinde elə bir teşri vücuda getirmişdir ki dünyada bir naziri yoxdur. Müslümanlığın esasatı, teslisiyet və Allah’ın tecessüdiyetini və vahdet-i vücud akidesini reddetmektedir. Bu mutasavvıfane akideler üç qüvvətli uluhiyetin mevcudiyetini və Mesih’in Allah’ın oğlu –hâşâ– olduğunu öğretmektedir. Lakin bu akideler ancaq mutaassıp Hristiyanları tatmin edə bilər. Halbuki Kur’an bu kimi karışıklıklardan, ibhamlardan âzadedir.

§34

Kur’an, Allah’ın birliğine en qüvvətli delildir. Feylesofane bir dimağa mâlik olan bir muvahhid, İslâmiyet’in nöqtə-i nazarını qəbul etmekte heç tereddüt etməz. Müslümanlık bəlkə bugünkü inkişaf-ı fikrîmizin seviyesinden daha yüksək bir dindir.

§35

EDWARD GIBBON

§36

* * *

§37

Kur’an’ın telkin və Hazret-i Muhammed’in (asm) tebliğ ettiği esasattan mükemmel bir ahlâk mecellesi vücud bulur. Esasat-ı Kur’aniyenin muhtelif memleketlerde insanlığa ettiği iyiliği və ettikten sonra da Allah’a takarrub etmək isteyen insanları Cənabı-Haqq’a rabtettiğini inkâr etmək mümkün deyildir. Hâlık’ın hukuku ilə mahlukun hukuku ancaq Müslümanlık tarafından mükemmel bir surette tarif olunmuşdur. Bunu yalnız Müslümanlar deyil, Hristiyanlar da Musevîler də itiraf edirlər.

§38

MARMADUKE PICKTHALL

§39

Yeni keşqiymətın veyahut ilim və irfanın yardımıyla hallolunan yaxud halline uğraşılan mesail arasında bir mesele yoxdur ki İslâmiyet’in esasatıyla taâruz etsin. Bizim, Hristiyanlığı kavanin-i tabiiye ilə telif üçün sarf ettiğimiz mesaiye mukabil, Qurani-Kərim və Kur’an’ın talimiyle kavanin-i tabiiye arasında tam bir ahenk görülmektedir. Kur’an, hər hürmete şâyan olan eserdir.

§40

LEVAZAUNE

§41

* * *

§42

Kur’an, insanlara hukukullahı tanıtmış, mahlukatın Hâlık’tan ne bekleyeceğini, mahlukatın Hâlık’la münasebatını en sarîh şəkildə öğretmişdir. Kur’an ahlâk və felsefenin bütün esasatını câmi’dir. Fazilet və rezilet, xeyr və şer, eşyanın mahiyet-i həqiqiyesi, hülâsa hər mevzu Kur’an’da ifade olunmuşdur. Hikmət və felsefenin esası olan adalet və müsavatı öğreten və başkalarına iyilik etmeyi, faziletkâr olmayı talim eden esaslar; bunların hepsi Kur’an’da vardır. Kur’an, insanı iktisat və itidale sevk edər, dalaletten korur, ahlâkî zaafların karanlığından çıkarır, teali-i ahlâk nuruna ulaştırır; insanın kusurlarını, hatalarını i’tilâ və kemale kalbeyler.

§43

MÜSTEŞRİK

§44

SEDİLLOT

§45

* * *

§46

Kur’an şiir midir? Deyildir lakin onun şiir olub olmadığını tefrik etmək müşküldür. Kur’an şiirden daha yüksək bir şeydir. Maamafih Kur’an ne tarihtir ne tercüme-i haldir, ne də İsa’nın (as) dağda îrad ettiği mev’ize kimi bir mecmua-i eş’ardır. Hattâ Kur’an, ne Buda’nın telkinatı kimi bir mâba’de’t-tabiiye yaxud mantık kitabı ne də Eflatun’un hər kəsə îrad ettiği nəsihətlər gibidir. Bu bir Peygamberin sesidir. Elə bir ses ki onu bütün dünya dinleyebilir. Bu sesin aksi saraylarda, səhralarda, şehirlerde, devletlerde çınlar! Bu sesin tebliğ ettiği din, evvela nâşirlerini bulmuş, sonra teceddüd-perver və imar edici bir qüvvət şeklinde tecelli etmişdir. Bu sayededir ki Yunanistan ilə Asya’nın birleşen ışığı, Avrupa’nın zulümat-âbâd olan karanlıklarını yarmış və bu hâdise Hristiyanlığın en karanlık devirlerini yaşadığı zaman vuku bulmuşdur.

§47

DR. JOHNSON

§48

* * *

§49

İngilizce-Arapça, Arapça-İngilizce lügatların muharriri Doktor Steingass, Kur’an hakkında bu sözleri söylür:

§50

Kur’an, insanların yed-i istifadesine geçen eserlerin en büyüklerinden biridir. Kur’an’da böyük bir insanın hayal və seciyesi, en vâzıh şəkildə görülmektedir. Carlyle “Kur’an’ın ulviyeti, onun cihanşümul hakikatindedir.” dediyi zaman, şübhəsiz doğru söylemişdi. Muhammed’in (asm) doğruluğu, faaliyeti, həqiqəti taharride samimiyeti, sarsılmayan azmi, imanı, özünü dinlemek istemeyenlere ezelî həqiqəti dinletmek yolundaki sebatı; mənə kalırsa onun o cesur və azimkâr Peygamberin hâtem-i risalet olduğunun en kat’î və en emin delilleridir. Kur’an akaid və ahlâkın, insanlara hidayet və hayatta muvaffakiyet temin eden esasatın mükemmel mecellesidir. Bütün bu esasatın üssü’l-esası, âlemin bütün mukadderatını yed-i kudretinde tutan Zat-ı Kibriya’ya imandır.

§51

Allah’ın birliğine iman etmək həqiqət-i kübrasını ilan ediyorken Kur’an, lisan-ı belâgatın en yükseğine və nezahetin şâhikasına varır. Kur’an, Allah’ın iradesine itaati, Allah’a isyanın neticelerini izah ederken, insanların muhayyilesini elektrikleyen en seyyal dili kullanır. Resul-i Kibriya’ya teselli vermək və onu teşvik etmək yaxud halkı sair peygamberlerin ahvaliyle, milletlerinin âkıbetiyle korkutmak icab ettiği zaman, Kur’an’ın dili en kat’î ciddiyeti almaktadır.

§52

Madam ki Kur’an’ın, birbirine düşman kabileleri, yekdiğeriyle mücadele eden unsurları derli toplu bir millet haline getirdiğini, onları eski fikirlerinden daha ileri bir seviyeye yükselttiğini görürük; o halde belâgat-ı Kur’aniyenin mükemmeliyetine hükmetmeliyiz. Çünki Kur’an’ın bu belâgatı, vahşi kabileleri medeni bir millet haline getirmiş; dünyanın eski tarihine yeni bir qüvvət ilâvə etmişdir. Zaman və mekân itibarıyla birbirinden çox uzaq oldukları kimi fikrî inkişaf itibarıyla da birbirinden çox farklı insanlara hârikulâde bir hassasiyet ilham eden və muhalefeti hayrete və istihsana kalbeden Kur’an, en şâyan-ı hayret eser tanınmaya lâyıktır. Kur’an, beşerin mukadderatıyla meşgul âlimler üçün tetebbua şâyan en faydalı mevzu sayılır.

§53

DOKTOR STEINGASS

§54

* * *

§55

Kur’an’ın mutaassıp münekkidi və mütercimi George Sale dir ki:

§56

Kur’an, Arapçanın en mükemmel və çox mevsuk bir eseridir. Müslümanların itikadı vechile bir insan kalemi, bu i’cazkâr eseri vücuda getiremez. Kur’an bizatihî daimî bir mu’cizedir hem elə bir mu’cize ki ölüleri diriltmekten daha yüksektir. Bu mukaddes kitabın ta özü, menşeinin semavî olduğunu ispata kâfidir. Muhammed (asm) bu mu’cizeye istinaden, bir peygamber olaraq tanınmasını istemişdir. Arabistan’ın çıplak və kısır çöllerini aydınlatan, şair və hatiplere meydan okuyan Kur’an, bir âyetine bir nazire istemiş; heç bir kimse bu tahaddîye qarşı gelememişdi. Burada yalnız bir misal îrad edərək bütün böyük adamların, Kur’an’ın belâgatına baş eğdiklerini göstermek isterim:

§57

Hazret-i Muhammed’in (asm) zamanında, Arabistan şairlerinin şehriyarı Şair Lebid idi. Lebid, muallakattan birinin nâzımıdır. O zaman putperest olan Lebid; Kur’an’ın belâgatı qarşısında lâl kalmış, bu belâgatı en güzel sözlerle ifade etmişdi. Kur’an’ın belâgatı qarşısında hayran kalan Lebid, Müslümanlığı qəbul etmiş, Kur’an’ın ancaq bir peygamber lisanından duyulacağını söylemişdir.

§58

Kur’an’ın dili beliğ və hârikulâde seyyaldir. Cənabı-Haqqın şan və celaletini, azamet sıfatlarını ifade eden ayələrin ekserisi, müstesna bir güzelliği haizdir. Kur’an’ı bîtarafane tercümeye gayret ettim isə də kārilerim, Kur’an’ın metnini sadakatkârane bir ifadeye muvaffak olamadığımı göreceklerdir. Bu kusuruma rağmen kāriler tercümemde bahis mevzuu etdiyim muhteşem ayələrin birçoklarını okuyacaklardır.

§59

GEORGE SALE

§60

* * *

§61

Kur’an, muzaffer cumhuriyetler meydana getirmişdir

§62

Kur’an âyetlerini nüzul tarihine göre tercüme və tertip eden İngiltere’nin en mutaassıp papazlarından Rodwell (Radvel), bu həqiqətləri itiraf edir:

§63

Kur’an Arabistan’ın basit bedevîlerini elə bir istihaleye uğratmışdır ki bunların âdeta meshur olduklarını zannedersiniz. Hristiyanların telakkisine göre Kur’an’ın nâzil olmuş bir kitab olduğunu söyleyəcək olsak hətta Kur’an putperestliği imha; Allah’ın vahdaniyet akidesini tesis; cinlere, perilere, taşlara ibadəti ilga; çocukları diri diri gömmek kimi vahşi âdetleri izale; bütün hurafeleri istîsal; taaddüd-ü zevcatı tahdid ilə bütün Araplar üçün İlahî lütuf və nemət olmuşdur. Kur’an bütün kainatı yaratan, gizli və aşikâr hər şeyi bilen Kādir-i Mutlak sıfatıyla Zat-ı Kibriya’yı takdis və tebcil ettiğinden hər sitayişe şâyandır.

§64

Kur’an’ın ifadesi veciz və mücmel olmakla birlikdə; en derin həqiqəti, en qüvvətli və mülhem hikməti takrir eden elfaz ilə söylemişdir. Kur’an, devamlı memleketler değilse də muzaffer cumhuriyetler vücuda getirmeye hâdim olacaq esasları muhtevi olduğunu ispat etmişdir. Kur’an’ın esaslarıyladır ki möhtaclıq u sefaletleri ancaq cehaletleriyle kabil-i kıyas olan, susuz və çıplak bir yarımadanın sekenesi, yeni bir dinin, hararetli və samimi sâlikleri olmuşlar, devletler kurmuşlar, şəhərlər inşa etmişlerdir. Filhakika Müslümanların heybetidir ki Fustât, Bağdat, Kurtuba, Delhi bütün Hristiyan Avrupa’yı titreten bir azamet və haşmet ihraz etmişlerdir.

§65

RODWELL

§66

* * *

§67

Fransa’nın en maruf müsteşriklerinden Gaston Care (Carmen) 1913 senesinde Figaro gazetesinde, yeryüzünden Müslümanlık kalkacaq olursa müsalemetin muhafazasına imkân olub olmadığı hakkında makaleler silsilesi yazmış və o zaman bu makaleler Şark gazeteleri tarafından tercüme olunmuştu. Fransız müsteşriki dir ki:

§68

“Yüz milyonlarca insanın dini olan Müslümanlık, bütün sâliklerine nazaran, dünyanın kıvamı olan bir dindir. Bu aklî dinin menbaı və düsturu olan Kur’an, cihan medeniyetinin istinad ettiği temelleri muhtevidir. O qədər ki bu medeniyetin, İslâmiyet tarafından neşrolunan esasların imtizacından vücud bulduğunu söyleyebiliriz. Filhakika bu âlî din; Avrupa’ya, dünyanın imarkârane inkişafı üçün lâzım olan en esaslı kaynakları temin etmişdir. İslâmiyet’in bu faikiyetini teslim edərək, ona medyun olduğumuz şükranı tanımıyorsak da həqiqətin bu merkezde olduğunda şek və şübhə yoxdur.”

§69

Fransız muharriri, daha sonra Kur’an’ın umumî müsalemeti muhafaza hususundaki hizmetini bahis mevzuu edərək dir ki:

§70

“İslâmiyet, yeryüzünden kalkacaq və bu surətlə heç bir Müslüman kalmayacaq olursa barışı devam ettirmeye imkân kalır mı? Xeyr, buna imkân yoxdur!”

§71

GASTON CARE

§72

* * *

§73

Alman âlimlerinden və müsteşriklerinden Jochahim Du Rulph (Yoahim Dü Raf) Kur’an’ın sıhhate verdiyi ehemmiyetten bahsederken bu sözleri söylür:

§74

İslâmiyet’in indiyə qədər Avrupa muharrirlerinden hiçbirinin nazar-ı dikkatini celbetmeyen bir safhasını bahis mevzuu etmək istəyirəm. İslâmiyet’in bu safhası, onun sıhhati muhafaza üçün vuku bulan emirleridir. Evvela bunu itiraf etmək lâzımdır: Kur’an, bu nöqtə-i nazardan bütün dinî kitaplara faiktir. Kur’an’ın tarif ettiği basit lakin mükemmel sıhhî kaideleri nazar-ı dikkate alırsak bu mukaddes kitab sayesinde bütün dünyanın bazı kısımlarıyla, haşerat mahşeri olan Asya’nın, müthiş bir tehlike olmaktan kurtulduğunu görürüz. Müslümanlık nezafeti, temizliği, nezaheti bütün sâliklerine farz etmekle, bir çox tahripkâr mikropları imha etmişdir.

§75

JOCHAHIM

§76

* * *

§77

Chambers Encyclopedia adı ilə intişar eden İngilizce muhitü’l-maarifte, Müslümanlıktan bu surətlə bahsolunmaktadır:

§78

İslâm Peygamberinin seciyesini aydınlatan Kur’an âyetleri, son derece mükemmel və son derece müessirdir. Bu kısım ayələr, Müslümanlığın ahlâkî kaidelerini ifade edər. Lakin bu kaideler, bir iki sureye münhasır deyildir. Bu ayələr, İslâmiyet’in muhteşem bünyanında, altından bir kordon kimi işlenmişdir. İnsafsızlık, yalancılık, hırs, israf, fuhuş, hıyanet, gıybet; bunların hepsi Kur’an tarafından en şiddetli surette takbih olunmuş və bunlar, reziletin ta özü tanınmıştı.

§79

Digər taraftan hüsn-ü niyet sahibi olmaq, başkalarına iyilik etmək, iffet, hayâ, müsamaha, səbir və tahammül, iktisat, doğruluk, istikamet, sulh-perverlik, hakperestlik, hər şeyden fazla Cənabı-Haqq’a itimat və təvəkkül, Allah’a itaat… Müslümanlık nazarında həqiqi iman esasları və həqiqi bir mü’minin başlıca sıfatları olaraq gösterilmişdir.

§80

Rəsuli-Əkrəm idrak və şuur timsalidir

§81

Profesör Edouard Montet “Hristiyanlığın İntişarı və Hasmı Olan Müslümanlar” unvanlı eserinin 17 və 18’inci sahifelerinde dir ki:

§82

Rasyonalizm, yani akliye kelimesinin müfâdını və tarihî ehemmiyetini tevsi edebilirsek, Müslümanlığın aklî bir din olduğunu söyleyebiliriz. Ağıl və mantık mısdâkıyla akaid-i diniyeyi muhakeme eden mektep, rasyonalizm kelimesinin İslâmiyet’e tamamıyla mutabık olduğunu teslim etmekte tereddüt etməz. Rəsuli-Əkrəm şuur və idrak timsali olduğu, dimağının iman ışıkları və kâmil bir yakîn ilə pür-nur olduğu muhakkaktır. Rəsuli-Əkrəm muasırlarını eyni heyecanla alevlemiş, bu sıfatlarla teçhiz etmişdir. Hazret-i Muhammed (asm) başarmak istediyi ıslahatı, İlahî bir vahiy olaraq takdim etmişdir. Bu, İlahî bir vahiydir. Hazret-i Muhammed’in (asm) dini isə ağıl kaidelerinin ilhamlarına tamamıyla muvafıktır.

§83

Ehl-i İslâm’a göre İslâmiyet’in esas akaidi, bu surətlə hülâsa olunabilir: Allah birdir, Muhammed (asm) onun peygamberidir. Filhakika İslâmiyet’in esaslarını sükûnetle və derin bir teemmül ilə tetkik ettiğimiz zaman, bunların Allah’ın birliğine və Muhammed’in (asm) risaletine, sonra haşir və neşre itikada müntehî olduklarını görürüz. Bizzat dinin esasları tanınan bu iki akide, bütün dindar insanlarca ağıl və mantığa müstenid telakki olunmakta və bunlar Kur’an’ın akidelerinin hülâsası bulunmaktadır. Kur’an’ın ifadesindeki sadelik və berraklık, Müslümanlığın intişar və i’tilâsını bilâ-tevakkuf temadi ettiren sâik qüvvət olmuşdur. Resul-i İslâm tarafından tebliğ olunan mukaddes talimatın cihanşümul terakkisine rağmen, Müslümanların ilham kaynağı və en qüvvətli ilticagâhı Kur’an olmuşdur. En takdiskâr və kanaat-bahş bir lisanla, başqa bir kitab-ı münzelin tefevvuk edemeyeceği bir ifade ilə takrir eden kitab, Kur’an’dır. Bu qədər mükemmel və esrarengiz, hər insanın tetkikine bu qədər açık olan bir din; mütləq insanları özünə meclub eden i’cazkâr qüdrəti haizdir. Müslümanlığın bu qüdrəti haiz olduğunda şübhə yoxdur.

§84

EDOUARD MONTET

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol