“Minhacü’s-Sünne” bu risaleye lâyık görülmüşdür.
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Lem'alar
Dördüncü Ləma
“Mesele-i İmamet” bir mesele-i fer’iye olduğu halde, ziyade ehemmiyet verildiğinden bir mesail-i imaniye sırasına girip, ilm-i kelâmda və usûlü’d-dinde medar-ı nazar olduğu cihetle, Kur’an’a və imana ait hizmet-i esasiyemize münasebeti bulunduğundan cüz’î bahsedildi.
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
لَقَدْ جَٓاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَزٖيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرٖيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنٖينَ رَؤُفٌ رَحٖيمٌ ۞ فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖيمِ ۞ قُلْ لَٓا اَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبٰى
Bu âyet-i azîmenin çox həqiqətlər-i azîmesinden bir iki hakikatine iki makam ilə işarə edeceğiz.
Birinci Makam
Dörd nüktedir.
Birinci Nükte
Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın ümmetine qarşı kemal-i şəfqət və merhametini ifade edir. Bəli, rivayet-i sahiha ilə mahşerin dehşetinden hər kəs hattâ enbiya də “nefsî, nefsî” dedikleri zaman, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam “ümmetî, ümmetî” deyə re’fet və şefkatini göstereceği kimi yeni dünyaya geldiyi zaman ehl-i keşfin tasdikiyle validesi onun münâcatından “ümmetî, ümmetî” işitmiş.
Hem bütün tarih-i həyatı və neşretdiyi şefkatkârane mekârim-i ahlâk, kemal-i şəfqət və re’fetini gösterdiyi kimi; ümmetinin hədsiz salavatına hədsiz ihtiyaç göstermekle, ümmetinin bütün saadetleriyle kemal-i şefkatinden alâkadar olduğunu göstermekle hədsiz bir şefkatini göstermiş.
İşte bu derece şəfqətli və mərhəmətli bir rehberin sünnet-i seniyesine müraat etməmək, ne derece nankörlük və vicdansızlık olduğunu kıyas eyle.
İkinci Nükte
Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam, küllî və umumî vazife-i nübüvvet içinde bazı hususi, cüz’î maddelere qarşı azîm bir şəfqət göstermişdir. Zahir hale göre o azîm şəfqəti, o hususi cüz’î maddelere sarf etmesi, vazife-i nübüvvetin fevkalâde ehemmiyetine uygun gelmir. Lakin həqiqətdə o cüz’î madde, küllî, umumî bir vazife-i nübüvvetin medarı olabiləcək bir silsilenin ucu və mümessili olduğundan, o silsile-i azîmenin hesabına onun mümessiline fevkalâde ehemmiyet verilmiş.
Mesela, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam Hazret-i Hasan və Hüseyin’e qarşı küçüklüklerinde gösterdikleri fevkalâde şəfqət və ehemmiyet-i azîme, yalnız cibillî şəfqət və hiss-i karabetten gelen bir muhabbet deyil bəlkə vazife-i nübüvvetin bir hayt-ı nuranisinin bir ucu və veraset-i Nebeviyenin gayet ehemmiyetli bir cemaatinin menşei, mümessili, fihristesi cihetiyledir.
Bəli, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam, Hazret-i Hasan’ı (ra) kemal-i şefkatinden kucağına alarak başını öpmesiyle; Hazret-i Hasan’dan (ra) teselsül eden nurani nesl-i mübareğinden Gavs-ı A’zam olan Şah-ı Geylanî kimi çox mehdi-misal verese-i nübüvvet və hamele-i şeriat-ı Ahmediye (asm) olan zatların hesabına Hazret-i Hasan’ın (ra) başını öpmüş və o zatların istikbalde edecekleri hizmet-i kudsiyelerini nazar-ı nübüvvetle görüb takdir və istihsan etmiş və takdir və teşvike alâmet olaraq Hazret-i Hasan’ın (ra) başını öpmüş.
Hem Hazret-i Hüseyin’e qarşı gösterdikleri fevkalâde ehemmiyet və şəfqət, Hazret-i Hüseyin’in (ra) silsile-i nuraniyesinden gelen Zeynelâbidîn, Cafer-i Sadık kimi eimme-i âlîşan və həqiqi verese-i Nebeviye kimi çoxlu mehdi-misal zevat-ı nuraniyenin adına və din-i İslâm və vazife-i risalet hesabına boynunu öpmüş, kemal-i şəfqət və ehemmiyetini göstermişdir.
Bəli, Zat-ı Ahmediye’nin (asm) gayb-aşina kalbiyle, dünyada asr-ı saadetten ebed tarafında olan meydan-ı haşri temaşa eden və yerden cenneti gören və zeminden gökteki melaikeleri müşahede eden və zaman-ı Âdem’den beri mazi zulümatının perdeleri içinde gizlenmiş hâdisatı gören, hattâ Zat-ı Zülcelal’in rü’yetine mazhar olan nazar-ı nuranisi, çeşm-i istikbalbînîsi, əlbəttə Hazret-i Hasan və Hüseyin’in arkalarında teselsül eden aktab və eimme-i verese və mehdileri görmüş və onların umumu adına başlarını öpmüş. Bəli, Hazret-i Hasan’ın (ra) başını öpmesinde, Şah-ı Geylanî’nin hisse-i azîmesi var.
Üçüncü Nükte
اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبٰى âyetinin bir kavle göre manası: “Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam, vazife-i risaletin icrasına mukabil ücret istəməz, yalnız Âl-i Beyt’ine meveddeti istəyir.”
Əgər denilse: Bu manaya göre karabet-i nesliye cihetinden gelen bir fayda gözetilmiş görünür. Halbuki اِنَّ اَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ اَتْقٰيكُمْ sırrına binaen karabet-i nesliye deyil bəlkə kurbiyet-i İlahiye noktasında vazife-i risalet cereyan edir?
Cavab: Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam, gayb-aşina nazarıyla görmüş ki Âl-i Beyt’i, âlem-i İslâm içinde bir şecere-i nuraniye hükmüne geçəcək. Âlem-i İslâm’ın bütün tabakatında kemalât-ı insaniye dersinde rehberlik və mürşidlik vazifesini görəcək zatlar, ekseriyet-i mütləq ilə Âl-i Beyt’ten çıkacaq. Teşehhüddeki ümmetin “Âl” hakkındaki duası ki اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ عَلٰى اٰلِ سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ كَمَا صَلَّيْتَ عَلٰى اِبْرَاهٖيمَ وَ عَلٰى اٰلِ اِبْرَاهٖيمَ اِنَّكَ حَمٖيدٌ مَجٖيدٌ dir. Makbul olacağını keşfetmiş. Yani necə ki millet-i İbrahimiyede ekseriyet-i mütləq ilə nurani rehberler Hazret-i İbrahim’in (as) âlinden, neslinden olan enbiya olduğu kimi; ümmet-i Muhammediyede də (asm) vezaif-i azîme-i İslâmiyet’te və ekser turuk və mesalikinde enbiya-i Mənî-İsrail kimi Aktab-ı Âl-i Beyt-i Muhammediye’yi (asm) görmüş. Onun üçün لَٓا اَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ اَجْرًا اِلَّا الْمَوَدَّةَ فِى الْقُرْبٰى demesiyle emrolunarak, Âl-i Beyt’e qarşı ümmetin meveddetini istemiş.
Bu həqiqəti teyid eden digər rivayetlerde ferman etmiş: “Size iki şey bırakıram. Onlara temessük etseniz, necat bulursunuz. Biri: Kitabullah, biri: Âl-i Beyt’im.” Çünki sünnet-i seniyenin menbaı və muhafızı və hər cihetle iltizam etmesiyle mükellef olan Âl-i Beyt’tir.
İşte bu sırra binaendir ki Kitab və Sünnete ittiba unvanıyla bu həqiqət-i hadîsiye bildirilmişdir. Demək Âl-i Beyt’ten, vazife-i risaletçe muradı: Sünnet-i seniyesidir. Sünnet-i seniyeye ittibaı terk eden, həqiqi Âl-i Beyt’ten olmadığı kimi Âl-i Beyt’e həqiqi dost da ola bilməz.
Hem ümmetini Âl-i Beyt’in etrafında toplamak arzusunun sırrı şudur ki: Zaman geçtikçe Âl-i Beyt çox tekessür edeceğini izn-i İlahî ilə bilmiş və İslâmiyet zaafa düşeceğini anlamış. O halde gayet qüvvətli və kesretli bir cemaat-i mütesanide lâzım ki âlem-i İslâm’ın terakkiyat-ı maneviyesinde medar və merkez olabilsin. İzn-i İlahî ilə düşünmüş və ümmetini Âl-i Beyt’i etrafına toplamasını arzu etmiş.
Bəli, Âl-i Beyt’in efradı isə itikad və iman hususunda sairlerden çox ileri olmasa da yenə teslim, iltizam və tarafgirlikte çox ileridedirler. Çünki İslâmiyet’e fitrətən, neslen və cibilliyeten taraftardırlar. Cibillî taraftarlık zayıf və şansız, hattâ haksız da olsa bırakılmaz. Harada kaldı ki gayet qüvvətli, gayet hakikatli, gayet şanlı, bütün silsile-i ecdadı bağlandığı və şeref kazandığı və canlarını feda ettikleri bir həqiqətə taraftarlık, ne qədər esaslı və fitri olduğunu bilbedahe hisseden bir zat, heç taraftarlığı bırakır mı? Ehl-i Beyt, bax bu şiddet-i iltizam və fitri İslâmiyet cihetiyle din-i İslâm lehinde edna bir emareyi, qüvvətli bir bürhan kimi qəbul edər. Çünki fitri taraftardır. Başqası isə qüvvətli bir bürhan ilə sonra iltizam edər.
Dördüncü Nükte
Üçüncü Nükte münasibətilə Şîalarla Ehl-i Sünnet və Cemaat’in medar-ı nizâı, hattâ akaid-i imaniye kitablarına və esasat-ı imaniye sırasına girəcək derecede büyütülmüş bir meseleye qısaca bir işarə edeceğiz.
Mesele şudur:
Ehl-i Sünnet və Cemaat deyər ki: “Hazret-i Ali (ra), Hulefa-i Erbaa’nın dördüncüsüdür. Hazret-i Sıddık (ra) daha efdaldir və hilafete daha müstahak idi ki en evvel o geçti.”
Şîalar deyərlər ki: “Hak, Hazret-i Ali’nin (ra) idi. Ona haksızlık edildi. Umumundan en efdal Hazret-i Ali’dir (ra).” Davalarına getirdikleri delillerin hülâsası: Deyərlər ki “Hazret-i Ali (ra) hakkında vârid ehadîs-i Nebeviye və Hazret-i Ali’nin (ra) ‘Şah-ı Velayet’ unvanıyla ekseriyet-i mütləq ilə evliyanın və tarîklerin mercii və ilim və şecaat və ibadətte hârikulâde sıfatları və Hazret-i Peygamber aleyhissalâtü Vəssalam ona və ondan teselsül eden Âl-i Beyt’e qarşı şiddet-i alâkası gösterir ki en efdal odur, daima hilafet onun hakkı idi, ondan gasbedildi.”
Cavab: Hazret-i Ali (ra) mükerreren öz ikrarı və iyirmi seneden ziyade o hulefa-i selâseye ittiba edərək onların şeyhülislâmlığı makamında bulunması, Şîaların bu davalarını cerh edir. Hem hulefa-i selâsenin zaman-ı hilafetlerinde fütuhat-ı İslâmiye və mücahede-i a’da hâdiseleri və Hazret-i Ali’nin (ra) zamanındaki vakıalar, yenə hilafet-i İslâmiye noktasında Şîaların davalarını cerh edir. Demək Ehl-i Sünnet və Cemaat’in davası haktır.
Əgər denilse: Şîa ikidir. Biri, Şîa-i Velayet’tir; diğeri, Şîa-i Hilafet’tir. Gəl bu ikinci kısım garaz və siyaset karıştırmasıyla haksız olsun. Lakin birinci kısımda garaz və siyaset yox. Halbuki Şîa-i Velayet, Şîa-i Hilafet’e iltihak etmiş, yani ehl-i turuktaki evliyanın bir kısmı Hazret-i Ali’yi (ra) efdal görürlər. Siyaset cihetinde olan Şîa-i Hilafet’in davalarını tasdik edirlər.
Cavab: Hazret-i Ali’ye (ra) iki cihetle bakılmak gerektir. Bir ciheti; şahsî kemalât və mertebesi noktasından. İkinci cihet, Âl-i Beyt’in şahs-ı manevîsini təmsil ettiği noktasındandır. Âl-i Beyt’in şahs-ı manevîsi isə Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın bir nevi mahiyetini gösterir.
İşte birinci nöqtə itibarıyla Hazret-i Ali (ra) başta olaraq bütün ehl-i həqiqət, Hazret-i Ebubekir və Hazret-i Ömer’i (ra) takdim edirlər. Hizmet-i İslâmiyet’te və kurbiyet-i İlahiyede makamlarını daha yüksək görmüşler. İkinci nöqtə cihetinde Hazret-i Ali (ra) şahs-ı manevî-i Âl-i Beyt’in mümessili və şahs-ı manevî-i Âl-i Beyt, bir həqiqət-i Muhammediyeyi (asm) təmsil ettiği cihetle, muvazeneye gəlməz. İşte Hazret-i Ali (ra) hakkında fevkalâde senakârane ehadîs-i Nebeviye, bu ikinci noktaya bakırlar. Bu həqiqəti teyid eden bir rivayet-i sahiha var ki Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam ferman etmiş: “Her nebinin nesli kendindendir. Mənim neslim, Ali’nin (ra) neslidir.”
Hazret-i Ali’nin (ra) şahsı hakkında sair hulefadan ziyade senakârane ehadîsin kesretle intişarının sırrı şudur ki: Emevîler ilə Haricîler, ona haksız hücum və tenkis ettiklerine mukabil Ehl-i Sünnet və Cemaat olan ehl-i hak, onun hakkında rivayatı çox neşrettiler. Sair Hulefa-i Raşidîn isə elə tenkit və tenkise çox maruz kalmadıkları üçün onlar hakkındaki ehadîsin intişarına ihtiyaç görülmedi. Hem istikbalde Hazret-i Ali (ra) elîm hâdisata və dâhilî fitnelere maruz kalacağını nazar-ı nübüvvetle görmüş, Hazret-i Ali’yi (ra) meyusiyetten və ümmetini onun hakkında sû-i zandan kurtarmak üçün مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِىٌّ مَوْلَاهُ kimi mühim hadîslerle Ali’yi (ra) teselli və ümmeti irşad etmişdir.
Hazret-i Ali’ye (ra) qarşı Şîa-i Velayet’in ifratkârane muhabbetleri və tarîkat cihetinden gelen tafdilleri, özlərini Şîa-i Hilafet derecesinde mes’ul etməz. Çünki ehl-i velayet meslek itibarıyla, muhabbet ilə mürşidlerine bakarlar. Muhabbetin şe’ni ifrattır. Mahbubunu makamından fazla görmək arzu edir və elə də görür. Muhabbetin taşkınlıklarında ehl-i hal mazur olabilirler. Lakin onların muhabbetten gelen tafdili, Hulefa-i Raşidîn’in zemmine və adâvetine gitmemek şartıyla və usûl-ü İslâmiyenin haricine çıkmamak kaydıyla mazur olabilirler.
Şîa-i Hilafet isə ağraz-ı siyaset, içine girdiyi üçün garazdan, tecavüzden kurtulamırlar, i’tizar hakkını kaybedirlər. Hattâ لَا لِحُبِّ عَلِىٍّ بَلْ لِبُغْضِ عُمَرَ cümlesine mâsadak olaraq Hazret-i Ömer’in (ra) eliyle İran milliyeti ceriha aldığı üçün intikamlarını hubb-u Ali surətində gösterdikleri kimi Amr İbnü’l-Âs’ın Hazret-i Ali’ye (ra) qarşı hurucu və Ömer İbn-i Sa’d’ın Hazret-i Hüseyin’e (ra) qarşı feci muharebesi, Ömer ismine qarşı şiddetli bir gayz və adâveti Şîalara vermiş.
Ehl-i Sünnet və Cemaat’e qarşı Şîa-i Velayet’in hakkı yoxdur ki Ehl-i Sünnet’i tenkit etsin. Çünki Ehl-i Sünnet, Hazret-i Ali’yi (ra) tenkis etmedikleri kimi ciddi severler. Lakin hadîsçe tehlikeli sayılan ifrat-ı muhabbetten çekinirlər. Hadîsçe Hazret-i Ali’nin (ra) Şîası hakkındaki sena-yı Nebevî, Ehl-i Sünnet’e aittir. Çünki istikametli muhabbetle Hazret-i Ali’nin (ra) Şîaları, ehl-i hak olan Ehl-i Sünnet və Cemaat’tir. Hazret-i İsa aleyhisselâm hakkındaki ifrat-ı muhabbet, Nasâra üçün tehlikeli olduğu kimi Hazret-i Ali (ra) hakkında da o tarzda ifrat-ı muhabbet, hadîs-i sahihte tehlikeli olduğu tasrih edilmiş.
Şîa-i Velayet əgər dese ki: Hazret-i Ali’nin (ra) kemalât-ı fevkalâdesi qəbul olunduktan sonra, Hazret-i Sıddık’ı (ra) ona tercih etmək kabil olmur.
Cavab: Hazret-i Sıddık-ı Ekber’in və Faruk-u A’zam’ın (ra) şahsî kemalâtıyla və veraset-i nübüvvet vazifesiyle zaman-ı hilafetteki kemalâtı ilə birlikdə bir mizanın kefesine, Hazret-i Ali’nin (ra) şahsî kemalât-ı hârikasıyla, hilafet zamanındaki dâhilî bilmecburiye girdiyi elîm vakıalardan gelen və sû-i zanlara maruz olan hilafet mücahedeleri birlikdə mizanın digər kefesine bırakılsa əlbəttə Hazret-i Sıddık’ın (ra) veyahut Faruk’un (ra) veyahut Zinnureyn’in (ra) kefesi ağır geldiğini Ehl-i Sünnet görmüş, tercih etmiş.
Hem On İkinci və Iyirmi Dördüncü Sözlerde ispat edildiyi kimi: Nübüvvet, velayete nisbeten derecesi o qədər yüksektir ki nübüvvetin bir dirhem qədər cilvesi, bir batman qədər velayetin cilvesine müreccahtır. Bu nöqtə-i nazardan Hazret-i Sıddık-ı Ekber’in (ra) və Faruk-u A’zam’ın (ra) veraset-i nübüvvet və tesis-i ahkâm-ı risalet noktasında hisseleri taraf-ı İlahîden ziyade verildiğine, hilafetleri zamanlarındaki muvaffakıyetleri Ehl-i Sünnet və Cemaat’çe delil olmuş. Hazret-i Ali’nin (ra) kemalât-ı şahsiyesi, o veraset-i nübüvvetten gelen o ziyade hisseyi hükümden ıskat edemediyi üçün Hazret-i Ali (ra) Şeyheyn-i Mükerremeyn’in zaman-ı hilafetlerinde onlara şeyhülislâm olmuş və onlara hörmət etmiş. Əcəba Hazret-i Ali’yi (ra) seven və hörmət eden Ehl-i Hak və Sünnet, Hazret-i Ali’nin (ra) sevdiyi və ciddi hörmət ettiği Şeyheyn’i necə sevmesin və hörmət etmesin?
Bu həqiqəti bir misal ilə izah edelim. Mesela, gayet zengin bir zatın irsiyetinden evlatlarının birine iyirmi batman gümüş ilə dörd batman altın verilir. Diğerine beş batman gümüş ilə beş batman altın verilir. Öbürüne də üç batman gümüş ilə beş batman altın verilse əlbəttə âhirdeki ikisi çendan kemiyeten az alırlar lakin keyfiyeten ziyade alırlar.
İşte bu misal kimi Şeyheyn’in veraset-i nübüvvet və tesis-i ahkâm-ı risaletinden tecelli eden həqiqət-i akrebiyet-i İlahiye altınından hisselerinin az bir fazlalığı, kemalât-ı şahsiye və velayet cevherinden neş’et eden kurbiyet-i İlahiyenin və kemalât-ı velayetin və kurbiyetin çoğuna galip gəlir. Muvazenede bu nöqtələrı nazara almaq gerektir. Yoxsa şahsî şecaati və ilmi və velayeti noktasında birbiri ilə muvazene edilse həqiqətin surəti değişir.
Hem Hazret-i Ali’nin (ra) zatında temessül eden şahs-ı manevî-i Âl-i Beyt və o şahsiyet-i maneviyede veraset-i mütləq cihetiyle tecelli eden həqiqət-i Muhammediye (asm) noktasında muvazene edilmez. Çünki orada Peygamber aleyhissalâtü Vəssalamın sırr-ı azîmi var.
Amma Şîa-i Hilafet isə Ehl-i Sünnet və Cemaat’e qarşı mahcubiyetinden başqa heç bir hakları yoxdur. Çünki bunlar Hazret-i Ali’yi (ra) fevkalâde sevmek davasında oldukları halde tenkis edirlər və sû-i ahlâkta bulunduğunu onların mezhepleri iktiza edir. Çünki dirlər ki: “Hazret-i Sıddık ilə Hazret-i Ömer (ra) haksız oldukları halde Hazret-i Ali (ra) onlara mümaşat etmiş, Şîa ıstılahınca takiyye etmiş; yani onlardan korkmuş, riyakârlık etmiş.” Əcəba belə kahraman-ı İslâm və “Esedullah” unvanını kazanan və sıddıkların kumandanı və rehberi olan bir zatı, riyakâr və korkaklık ilə və sevmediyi zatlara tasannukârane muhabbet göstermekle və iyirmi seneden ziyade havf altında mümaşat etmekle haksızlara tebaiyeti qəbul etmekle muttasıf görmək, ona muhabbet deyildir. O çeşit muhabbetten Hazret-i Ali (ra) teberri edər.
İşte ehl-i hakkın mezhebi heç bir cihetle Hazret-i Ali’yi (ra) tenkis etməz, sû-i ahlâk ilə ittiham etməz. Elə bir hârika-i şecaate korkaklık isnad etməz və deyərlər ki: “Hazret-i Ali (ra) Hulefa-i Raşidîn’i hak görmeseydi bir dakika tanımaz və itaat etmezdi. Demək ki onları haklı və racih gördüğü üçün gayret və şecaatini hakperestlik yoluna teslim etmiş.”
Elhasıl: Hər şeyin ifrat və tefriti iyi deyildir. İstikamet isə hadd-i vasattır ki Ehl-i Sünnet və Cemaat onu ihtiyar etmiş. Lakin maatteessüf Ehl-i Sünnet və Cemaat perdesi altına Vehhabîlik və Haricîlik fikri kısmen girdiyi kimi siyaset meftunları və bir kısım mülhidler, Hazret-i Ali’yi (ra) tenkit edirlər. Hâşâ, siyaseti bilmediğinden hilafete tam liyakat göstermemiş, idare edememiş dirlər. İşte bunların bu haksız ittihamlarından Alevîler, Ehl-i Sünnet’e qarşı küsmek vaziyetini alırlar.
Halbuki Ehl-i Sünnet’in düsturları və esas mezhepleri, bu fikirleri iktiza etmir bəlkə aksini ispat edirlər. Haricîlerin və mülhidlerin tarafından gelen belə fikirler ilə Ehl-i Sünnet mahkûm ola bilməz. Bəlkə Ehl-i Sünnet, Alevîlerden ziyade Hazret-i Ali’nin (ra) taraftarıdırlar. Bütün hutbelerinde, dualarında Hazret-i Ali’yi (ra) lâyık olduğu sena ilə zikredirlər. Hususan ekseriyet-i mütləq ilə Ehl-i Sünnet və Cemaat mezhebinde olan evliya və asfiya, onu mürşid və şah-ı velayet bilirlər.
Alevîler hem Alevîlerin hem Ehl-i Sünnet’in adâvetine istihkak kesbeden Haricîleri və mülhidleri buraxıb, ehl-i hakka qarşı cephe almamalıdırlar. Hattâ bir kısım Alevîler, Ehl-i Sünnet’in inadına sünneti terk edirlər. Hər ne isə bu meselede fazla söyledik. Çünki ulemanın beyninde ziyade medar-ı bahis olmuşdur.
Ey ehl-i hak olan Ehl-i Sünnet və Cemaat! Və ey Âl-i Beyt’in muhabbetini meslek ittihaz eden Alevîler! Çabuk bu manasız və hakikatsiz, haksız, zərərli olan nizâı aranızdan kaldırınız. Yoxsa şimdiki qüvvətli bir surette hükmeyleyen zındıka cereyanı, birinizi diğeri aleyhinde âlet edib ezmesinde istimal edəcək. Bunu mağlup ettikten sonra, o âleti də kıracaq. Siz ehl-i tevhid olduğunuzdan uhuvveti və ittihadı emreden yüzer esaslı rabıta-i kudsiye mabeyninizde varken, iftirakı iktiza eden cüz’î meseleleri buraxmaq elzemdir.
***
İkinci Makam
فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖيمِ
âyetinin ikinci hakikatine dair olacaq. [*[1]]
***
[1] * Bu İkinci Makam, On Birinci Lem’a olaraq telif edilmişdir.

