بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Mektubat
İkinci Məktub
(O mezkûr və malûm talebesinin hediyesine qarşı cevaptan bir parçadır.)
Sâlisen: Mənə bir hədiyyə gönderdin. Gayet ehemmiyetli bir kaidemi bozmak istersin. Mən demirəm ki “Kardeşim və biraderzadem olan Abdülmecid və Abdurrahman’dan qəbul etmediyim kimi səndən də qəbul etmem.” Çünki sən, onlardan daha ileri və ruhuma daha yaxın olduğundan hər kəsin hədiyyəsi reddedilse seninki bir defaya mahsus olmaq üzere reddedilmez. Lakin bu münasebetle o kaidemin sırrını söyleyəcəyəm. Belə ki:
Eski Said minnet almazdı. Minnetin altına girmektense ölümü tercih ederdi. Çox zəhmət və meşakkat çektiği halde kaidesini bozmadı. Eski Said’in sənin bu biçarə kardeşine irsiyet kalan bu hasleti isə tezehhüd və sun’î bir istiğna deyil bəlkə dörd beş ciddi esbaba istinad edər.
Birincisi: Ehl-i dalalet, ehl-i ilmi; ilmi vasıta-i cer etmekle ittiham edirlər. “İlmi və dini özlərinə medar-ı maişet yapırlar.” deyip insafsızcasına onlara hücum edirlər. Bunları fiilen tekzip lâzımdır.
İkincisi: Neşr-i hak üçün enbiyaya ittiba etmekle mükellefiz. Kur’an-ı Hakîm’de, hakkı neşredenler: اِنْ اَجْرِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ ۞ اِنْ اَجْرِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ deyərək insanlardan istiğna göstermişler. Sure-i Yâsin’de اِتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْئَلُكُمْ اَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ cümlesi, meselemiz hakkında çox manidardır.
Üçüncüsü: Birinci Söz’de beyan edildiyi kimi Allah adına vermək, Allah adına almaq lâzımdır. Halbuki ekseriya ya veren gafildir; öz adına verir, zımnî bir minnet edər. Ya alan gafildir; Həqiqi Nemət Sahibi’ye ait şükrü, senayı zahirî esbaba verir, hata edər.
Dördüncüsü: Təvəkkül, kanaat və iktisat elə bir hazine və bir servettir ki heç bir şey ilə değişilmez. İnsanlardan ahz-ı mal edib o tükenmez hazine və defineleri kapatmak istemem. Rezzak-ı Zülcelal’e yüz minlərlə şükredirəm ki küçüklüğümden beri məni minnet və zillet altına girmeye mecbur etmemiş. Onun keremine istinaden, bakiyye-i ömrümü də o kaide ilə geçirmesini rahmetinden niyaz edirəm.
Beşincisi: Bir iki senedir çox emareler və tecrübelerle kat’î kanaatim oldu ki halkların malını, hususan zenginlerin və memurların hediyelerini almaya mezun değilim. Bazıları mənə dokunur bəlkə dokundurulur, yedirilmir. Bazen mənə zərərli bir surete çevrilir. Demək, gayrın malını almamaya manen bir emirdir və almaktan bir nehiydir.
Hem məndə bir tevahhuş var; herkesi, hər vaxt qəbul edemirəm. Halkın hədiyyəsini qəbul etmək, onların hatırını sayıp istemediyim vakitte onları qəbul etmək lâzım gəlir, o da hoşuma gitmir.
Hem tasannu və temelluktan məni kurtaran bir parça kuru ekmek yemek və yüz yamalı bir libas giymek, mənə daha hoş gəlir. Gayrın en a’lâ baklavasını yemek, en murassa libasını giymek və onların hatırını saymaya mecbur olmaq, mənə nâhoş gəlir.
Altıncısı: Və istiğna sebebinin en mühimmi, mezhebimizce en muteber olan İbn-i Hacer dir ki: “Salahat niyetiyle sənə verilen bir şeyi, salih olmazsan qəbul etmək haramdır.”
İşte bu zamanın insanları hırs və tama’ yüzünden kiçik bir hədiyyəsini çox pahalı satırlar. Mənim kimi günahkâr bir bîçareyi, salih və ya veli tasavvur edərək sonra bir ekmek verirlər. Əgər hâşâ mən özümü salih bilsem o alâmet-i gururdur, salahatin ademine delildir. Əgər özümü salih bilmezsem, o malı qəbul etmək caiz deyildir.
Hem âhirete müteveccih a’male mukabil sadaka və hediyeyi almaq, âhiretin bâki meyvelerini dünyada fâni bir surette yemek deməkdir.
اَلْبَاقٖى هُوَ الْبَاقٖى
Said Nursî
***

