بِاسْمِهٖ سُبْحَانَهُ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Mektubat
İyirmi Birinci Məktub
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
اِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ اَحَدُهُمَٓا اَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَٓا اُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرٖيمًا ۞ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُلْ رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانٖى صَغٖيرًا ۞ رَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَا فٖى نُفُوسِكُمْ اِنْ تَكُونُوا صَالِحٖينَ فَاِنَّهُ كَانَ لِلْاَوَّابٖينَ غَفُورًا
Ey hanesinde ihtiyar bir valide və ya pederi və ya akrabasından və ya iman kardeşlerinden bir amel-mânde və ya âciz, alîl bir şahıs bulunan gafil! Bu âyet-i kerîmeye dikkat et, bak: Necə ki bir ayədə, beş tabaka ayrı ayrı surette ihtiyar valideyne şəfqəti celbedir.
Bəli, dünyada en yüksək həqiqət, peder və validelerin evlatlarına qarşı şefkatleridir. Və en âlî hukuk də onların o şefkatlerine mukabil hörmət haklarıdır. Çünki onlar, hayatlarını kemal-i lezzetle evlatlarının həyatı üçün feda edib sarf edirlər. Elə isə insaniyeti sukut etmemiş və canavara inkılab etmemiş hər bir veled; o muhterem, sadık, fedakâr dostlara hâlisane hörmət və samimane hizmet və rızalarını tahsil və kalplerini hoşnut etmektir. Amca və hala, peder hükmündedir; teyze və dayı, ana hükmündedir.
İşte o mübarək ihtiyarların vücudlarını istiskal edib ölümlerini arzu etmək, ne qədər vicdansızlık və ne qədər alçaklıktır bil, ayıl! Bəli, hayatını sənin hayatına feda edenin zeval-i hayatını arzu etmək, ne qədər çirkin bir zulüm, bir vicdansızlık olduğunu anla!
Ey derd-i maişetle müptela olan insan! Bil ki sənin hanendeki bereket direği və rəhmət vesilesi və musibet dâfiası, hanendeki o istiskal ettiğin ihtiyar və ya kör akrabandır. Əsla deme: “Maişetim dardır, idare edemirəm.” Çünki onların yüzünden gelen bereket olmasaydı əlbəttə sənin dıyk-ı maişetin daha ziyade olacaktı. Bu həqiqəti məndən inan. Bunun çox kat’î delillerini bilirəm, səni də inandırabilirim. Lakin uzun gitmemek üçün qısa kesirəm. Bu sözüme kanaat et. Kasem ederim bu həqiqət gayet kat’îdir, hattâ nəfs və şeytanım də buna qarşı teslim olmuşlar. Nəfsimin inadını kıran və şeytanımı susturan bir həqiqət, sənə kanaat verməli.
Bəli, kainatın şehadetiyle, nihayet derecede Rahman, Rahîm və Latîf və Kerîm olan Hâlık-ı Zülcelali və’l-ikram, çocukları dünyaya gönderdiyi vaxt, arkalarından rızıklarını gayet latîf bir surette gönderip və memeler musluğundan ağızlarına akıttığı kimi; çocuk hükmüne gelen və çocuklardan daha ziyade merhamete lâyık və şefkate möhtac olan ihtiyarların rızıklarını də bereket surətində gönderir. Onların iaşelerini, tama’kâr və bahil insanlara yükletmez.
اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتٖينُ ۞ وَكَاَيِّنْ مِنْ دَٓابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اَللّٰهُ يَرْزُقُهَا وَاِيَّاكُمْ
âyetlerinin ifade ettikleri həqiqəti, bütün canlıın enva-ı mahlukları hal dili ilə bağırıp o həqiqət-i kerîmaneyi söylürlər.
Hattâ deyil yalnız ihtiyar akraba, bəlkə insanlara arkadaş verilen və rızıkları insanların rızıkları içinde gönderilen kedi kimi bazı mahlukların rızıkları də bereket surətində gəlir. Bunu teyid eden və özüm gördüyüm bir misal:
Mənim yaxın dostlarım bilirler ki iki üç sene evvel hər gün yarım ekmek –o köyün ekmeği kiçik idi– muayyen bir tayınım vardı ki çox defa mənə kâfi gelmirdi. Sonra dörd kedi mənə misafir geldiler. O eyni tayınım hem mənə hem onlara kâfi geldi. Çox kere də fazla kalırdı.
İşte bu hal o derece tekerrür edib mənə kanaat verdi ki mən kedilerin bereketinden istifadə ediyordum. Kat’î bir surette ilan edirəm: Onlar mənə bâr deyil hem onlar məndən deyil, mən onlardan minnet alırdım.
Ey insan! Madam ki canavar surətində bir heyvan, insanların hanesine misafir geldiyi vaxt berekete medar olur; elə isə mahlukatın en mükerremi olan insan və insanların en mükemməli olan ehl-i iman və ehl-i imanın en ziyade hörmət və merhamete şâyan aceze, alîl ihtiyareler və alîl ihtiyarların içinde şəfqət və hizmet və muhabbete en ziyade lâyık və müstahak bulunan akrabalar və akrabaların içinde də en həqiqi dost və en sadık muhib olan peder və valide, ihtiyarlık halinde bir hanede bulunsa ne derece vesile-i bereket və vasıta-i rəhmət və لَوْلَا الشُّيُوخُ الرُّكَّعُ لَصُبَّ عَلَيْكُمُ الْبَلَاءُ صَبًّا sırrıyla, yani “Beli bükülmüş ihtiyarlarınız olmasa idi, belalar sel kimi üstünüze dökülecekti.” ne derece sebeb-i def’-i musibet olduklarını sən kıyas eyle.
Bax, ey insan! Aklını başına al. Əgər sən ölmezsen ihtiyar olacaqsan. اَلْجَزَاءُ مِنْ جِنْسِ الْعَمَلِ sırrıyla, sən valideynine hörmət etmezsen sənin evladın də sənə hörmət etmeyəcəkdir. Əgər âhiretini seversen bax sənə mühim bir define; onlara hizmet et, rızalarını tahsil eyle. Əgər dünyayı seversen yenə onları memnun et ki onların yüzünden hayatın rahatlı və rızkın bereketli geçsin. Yoxsa onları istiskal etmək, ölümlerini temenni etmək və onların nazik və seriü’t-teessür kalplerini rencide etmək ilə خَسِرَ الدُّنْيَا وَ الْاٰخِرَةَ sırrına mazhar olursun. Əgər rahmet-i Rahman istersen o Rahman’ın vedialarına və sənin hanendeki emanetlerine rəhmət et.
Âhiret kardeşlerimden Mustafa Çavuş isminde bir zat vardı. Dininde, dünyasında muvaffakıyetli görüyordum. Sırrını bilmezdim. Sonra anladım ki o muvaffakıyetin səbəbi: O zat isə ihtiyar peder və validelerinin haklarını anlamış və o hukuka tam riayet etmiş və onların yüzünden rahat və rəhmət bulmuş. İnşâallah âhiretini də tamir etmiş. Bahtiyar olmaq isteyen, ona benzeməli.
اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى مَنْ قَالَ «اَلْجَنَّةُ تَحْتَ اَقْدَامِ الْاُمَّهَاتِ» وَ عَلٰى اٰلِهٖ وَصَحْبِهٖ اَجْمَعٖينَ
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ
***

