Mesnevî-i Nuriye

Reşhalar

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ

§2

Tenbih

§3

Hâlık-ı âlem’i bizə tarif və ilan eden deliller və bürhanlar, lâyüad və lâyuhsadır. O delillerin en büyükleri üçtür:

§4

Birincisi: Bazı âyetlerini gördüyün, işittiğin bu kitab-ı kebir-i kainattır.

§5

İkincisi: Bu kitabın âyetü’l-kübrası və divan-ı nübüvvetin hâtemi və künuz-u mahfiyenin miftahı olan Hazret-i Muhammed aleyhissalâtü Vəssalamdır.

§6

Üçüncüsü: Kitab-ı âlemin tefsiri və mahlukata qarşı Allah’ın hücceti olan Kur’an’dır.

§7

Indi, bir neçə reşha zımnında ikinci bürhanı tariften sonra sözlerini dinleyeceğiz.

§8

Arkadaş! Hâlık’ımızı tarif eden, çox böyük bir şahsiyet-i maneviyeye mâlik, bürhan-ı nâtık dediyimiz “Hazret-i Muhammed aleyhissalâtü Vəssalam kimdir?” deyə yapılan suale cevaben deriz ki:

§9

Hazret-i Muhammed (asm) elə bir zattır ki azamet-i maneviyesinden dolayı sath-ı arz, o zatın Mescid-i Aksa’sıdır. Mekke-i Mükerreme onun mihrabı, Medine-i Münevvere onun minber-i fazl-ı kemalidir. Cemaat-i mü’minîne en son və en âlî imam və nev-i beşerin hatib-i şehîridir, saadet düsturlarını beyan edir. Və bütün enbiyanın reisidir, onları tezkiye və tasdik edir. Çünki dini, bütün dinlerin esasatına câmi’dir. Və bütün evliyanın başıdır. Şems-i risaletiyle onları terbiye və tenvir edir.

§10

O zat (asm) elə bir kutub və nöqtə-i merkeziyedir ki onun halka-i zikrinde bulunan bütün enbiya u ahyar, ebrar u sadıkîn onun kelimesine müttefik və kelâm-ı nutkuyla nâtıktırlar. Və elə bir şecere-i nuraniyedir ki damar və kökleri, enbiyanın esasat-ı semaviyesidir. Dal və budakları, evliyanın maarif-i ilhamiyesidir.

§11

Bu itibarla, herhangi bir davayı iddia etmiş isə bütün enbiya mu’cizelerine istinaden və bütün evliya kerametlerine müsteniden ona şehadet etmişlerdir. Bəli, bütün davalarının tasdiklerini iş’ar eden, bütün kâmillerin hâtem və mühürleri vardır.

§12

Ezcümle: O zatın (asm) davalarından biri “Tevhid”dir. Bu davayı tasrih və ifade eden لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ kelime-i mübarekesidir. O zatın halka-i din və zikrine giren bütün geçmiş və geləcək insanlar o kelime-i mukaddeseyi rükn-ü iman və daimi zikr etmişlerdir. Demək, o davanın hak və həqiqət olduğuna kanaat və itminan və iz’anları hasıl olmuş ki zaman və mekâna şâmil bir tarzda, o kelime-i mübareke, meşrepleri, meslekleri, an’aneleri mütehalif, mütebayin insanların ağızlarında Mevlevîler kimi semavî deveran və cevelan edir.

§13

Binaenaleyh gayr-ı mütenahî şahitlerin tasdikiyle hak və hakkaniyeti tahakkuk eden bir davaya, heç bir vehmin haddi deyildir ki ona dest-i itirazı uzatabilsin!

§14

Arkadaş! Tevhidi ispat və nev-i beşeri irşad eden o nurani bürhan; biri sağında diğeri solunda, biri mütevatir diğeri mecma-ı aleyh bulunan nübüvvet və velayetle mücehhezdir. Və eyni zamanda, irhasat denilen kable’n-nübüvvet özündən zuhur eden hârika hallerin rumuzatıyla və kütüb-ü semaviyenin beşaratıyla və hevatif denilen –gaybdan verilen– tebşirat-ı müteaddide ilə musaddaktır.

§15

Və keza o bürhan-ı nuraniden zuhur eden inşikak-ı kamer, barmaqlarından fışkıran sular, ağacların onun davetine icabetleri, duasının akabinde yağmurun nüzulü, çox az bir yemekten çokların yiyip doymaları və kurt, ceylan, dəvə, taş vesairenin konuşmaları kimi mu’cizelerinin delâlet və şehadetiyle tasdik edilmiş bir zattır (asm).

§16

Və keza dünya və âhiret saadetlerini temine kâfil və kâfi olan şeriatı, nübüvvetini tasdik və ispata kâfidir. Geçen derslerde, şems-i şeriatından bazı şuâları gördük. Tatvil-i kelâmı mûcib tekrarları lâzım deyildir.

§17

Arkadaş! O zat (asm) delail-i âfakıye denilen haricî deliller ilə musaddak olduğu kimi delail-i enfüsiye denilen zatında və nəfsində sabit delil və işarəler ilə də musaddaktır. Çünki o zat şems gibidir, zatını zatı ilə ziyalandırarak gösterir.

§18

Mesela, bütün ahlâk-ı hamîdenin en yüksekleri o zatta içtima etmiş olduğuna bütün âlem şehadet edir.

§19

Və keza en nezih hasletleri və huyları və en yüksək seciyeleri câmi’ bir şahsiyet-i maneviye sahibi olduğuna icma vardır.

§20

Və keza o zatın en yüksək derecede bulunan zühd və takva və bəndəliki şehadetleriyle mâlik olduğu qüvvət-i imaniye ilə musaddaktır.

§21

Və keza siyer-i Nebeviyenin şehadetiyle derece-i vüsuku və kemal-i ciddiyet və metaneti və bütün işlerinde və harekâtında qüvvət-i emniyeti, hakka mütemessik və həqiqətə sâlik olduğunu tasdik eden kat’î delillerdir. Bəli yarpaqların yeşilliği, çiçeklerin taravet və güzelliği və semerelerin tazeliği; ağacın canlı, hayatlı, hay olduğuna sadık şahittirler.

§22

Arkadaş! Tûl-i zaman və bu’d-i mekânın muhakemat-ı akliyede təsiri çoktur. Maahâzâ لَي۟سَ ال۟خَبَرُ كَال۟عِيَانِ düsturuna ittibaen, bu zaman və muhitin hayalatından çıkarak tayy-ı zaman və mekân ilə hayalen Ceziretü’l-Arab’a gidelim və Medine-i Münevvere’de nurani və yüksək minber-i saadetine çıkmış, nev-i beşere hitaben irşadatta bulunan o zat-ı muallâyı bizzat görüb sözlerini dinlemeliyiz.

§23

İşte hayalen oraya gittik. Bak, hârika bir surette hüsn-ü surətlə hüsn-ü sîreti cem’eden o Mürşid-i Umumî, o Hatib-i Kudsî cevahir dolu bir kitab-ı mu’cizü’l-beyan eline alarak, bütün insanlara mele-i a’lâdan nâzil olan bir hutbe-i ezeliyeyi okur. Və bütün mənî-Âdem’i və cinleri və mevcudatı dinletir.

§24

Bəli, çox böyük bir emirden haber verir. Yaradılış-i âlemin acib muammasını açır. Kainatın sırr-ı hikmetine dair tılsımı açır. Felsefe və fenn-i hikmetin, nev-i beşere “Siz kimlersiniz? Haradan geliyorsunuz? Haraya gidiyorsunuz?” deyə îrad ettiği, akılları acizlik və hayrette bırakan üç suale cavab verir.

§25

Arkadaş! Bu zat-ı nurani (asm), mürşid-i imanî, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam; bak necə neşretdiyi həqiqətin nuruyla, hakkın ziyasıyla, nev-i beşerin gecesini gündüze, kışını bahara çevirerek, âlemde yaptığı inkılab ilə âlemin şeklini değiştirerek nurani bir şekle sokmuşdur.

§26

Bəli, o zatın nurani gözlüğüyle kainata bakılmazsa kainat bir matem-i umumî içinde görünecekti. Bütün mövcudat birbirine qarşı ecnebi və düşman durumunda bulunacaktı. Cemadat, birer cenaze suretini gösterecekti. Heyvan və insanlar, eytam kimi zeval və firakın korkusundan vaveylâlara düşeceklerdi. Və kainata; harekâtıyla, tenevvüüyle və tagayyüratıyla, nukuşuyla tesadüfe bağlı bir oyuncak nazarıyla bakılacaktı. Bilhassa insanlar, hayvanlardan daha aşağı, zelil və hakir olacaklardı.

§27

İşte o zatın telkin ettiği iman nazarıyla kainata bakılmadığı takdirde, kainat belə korkunç, zulümatlı bir şəkildə görünecekti. Lakin o mürşid-i kâmilin gözüyle və iman gözlüğüyle bakılırsa hər taraf nurlu, ziyadar, canlı, hayatlı, sevimli, sevgili bir vaziyette arz-ı dîdar edəcəkdir.

§28

Bəli kainat, iman nuruyla matem-i umumî yeri olmaktan çıxıb mescid-i zikir və şükür olmuşdur. Birbirine düşman telakki edilen mevcudat, birbirine ahbap və qardaş olmuşlardır. Cenaze və ölü şeklini gösteren cemadat, ünsiyetli birer hayattar və hal dili ilə Hâlık’ının âyâtını nâtık birer musahhar memuru şekline girirlər. Ağlayan, müteşekki və eytam kıyafetinde görünen insan; ibadətinde zâkir, Hâlık’ına şâkir sıfatını takınır. Və kainatın harekât, tenevvüat, tagayyürat və nukuşu abesiyetten kurtulur. Rabbanî məktublar, âyât-ı tekviniyeye sahifeler, esma-i İlahiyeye âyineler suretine inkılab edərlər.

§29

Hülâsa: İman nuruyla âlem elə terakki edər ki “hikmet-i Samedaniye kitabı” namını alır. Və insan, zelil və fakir və âciz heyvanların sırasından çıkar; zaafının qüvvəti ilə, aczinin kudretiyle, bəndəlikinin şevketiyle, kalbinin şuâıyla, aklının haşmet-i imaniyesiyle hilafet və hâkimiyetin zirvesine yükselmişdir. Hattâ acizlik, möhtaclıq, ihtiyaç və ağıl onun sukutuna esbab iken, suud və yükselmesine səbəb olurlar. Zulümatlı, karanlıklı bir mezar-ı ekber surətində görünen zaman-ı mazi, enbiya və evliyanın ziyasıyla ziyadar və nurani görünmeye başlar. Karanlıklı gece şeklinde olan istikbal, Kur’an’ın ziyasıyla tenevvür edər. Cennetin bostanları şekline girer. Buna binaen, o zat-ı nurani olmasa idi kainat da insan da hər şey də adem hükmünde kalır, ne kıymeti olur və ne ehemmiyeti kalırdı.

§30

Binaenaleyh bu qədər garib, acib, güzel kainat üçün belə tarifat və teşrifatçı bir mürşid-i hârika lâzımdır. “Eğer bu zat (asm) olmasa idi kainat da olmazdı.” mealinde, لَو۟لَاكَ لَو۟لَاكَ لَمَا خَلَق۟تُ ال۟اَف۟لَاكَ olan hadîs-i kudsî bu həqiqəti tenvir edir.

§31

Arkadaş! O hutbe-i ezeliyeyi okuyan zat, kainatın kemalâtını keşfeden canlı bir güneştir. Saadet-i ebediyeyi ihbar və tebşir edir. Nihayətsiz rəhməti keşfetmiş, ilan edir. Saltanat-ı rububiyetin mehasininin dellâlı və esma-i İlahiyenin gizli definelerinin keşşafıdır.

§32

Bəli, o zat (asm) vazifesi itibarıyla hakkın bürhanı, həqiqətin ziyası, hidayetin güneşi, saadetin vesilesidir. Şahsiyet və hüviyet cihetiyle, muhabbet-i Rahmaniyenin misali, rahmet-i Rabbaniyenin timsali, həqiqət-i insaniyenin şerefi, şecere-i yaradılışin en qiymətli və qiymətli bahadar bir semeresidir. Tebliğ ettiği dini də hârika bir süratle şark və garbı ihata etmiş, nev-i beşerin beşte biri qəbul etmişdir. Əcəba belə bir zatın davalarında, nəfs və şeytanın münakaşa və itirazlarına bir imkân var mıdır?

§33

Arkadaş! O zatı harekete getirip o inkılabları özünə yaptıran ancaq bir kuvve-i kudsiyedir. Bəli, bilhassa Ceziretü’l-Arap’ta yaptığı inkılab və icraata bak!

§34

O sahralarda, o səhralarda, âdetlerini muhafazada çox mutaassıp və asabiyetlerinde fevkalâde inatçı və kasavet-i qəlb və merhametsizlikte emsalsiz və hattâ diri diri kızlarını toprağa gömüp öldürürlerken müteessir hətta olmayan çoxlu vahşi kavimler oturmakta idiler. O zat-ı nurani, qısa bir zamanda o kavimlerin ahlâk-ı seyyielerini kaldırarak ahlâk-ı hasene ilə tebdil ettirdi. Hattâ o zat-ı mürşidin (asm) telkin ettiği iman nuru sayesinde o vahşi insanlar, insan âleminde insanlara muallim oldular. Və medeniyet dünyasında medenilere üstad oldular.

§35

O zatın (asm) bu qədər geniş və azîm saltanatı, yalnız zâhirî bir saltanat deyildir. Daha geniş və daha derin yerde saltanat-ı bâtıniyesi vardır ki bütün kalpleri və akılları özünə cezb və celbetmişdir. Və bütün ruhları və nefisleri teshir etmişdir ki kalplere mahbub, akıllara muallim və tenvir edici və nefislere mürebbi və ruhlara sultan olmuş və olmaktadır.

§36

Arkadaş! Bilirsən ki sigara kimi kiçik bir âdeti, bir şeyi tiryakisinden ref’etmək çox zahmettir. Hattâ böyük bir hâkim, böyük bir azim ilə kiçik bir kavimde itiyad edilen bir hasleti kaldırmakta böyük müşkülata rast gəlir. Halbuki bu zat-ı nurani; çoxlu âdetleri, çoxlu asabî, inatçı kavimlerden, cüz’î bir kuvvetle, qısa bir zamanda kaldırarak yerlerini yüksək, nezih ahlâk və âdetler ilə doldurmuşdur.

§37

Bəli, Hazret-i Ömer İbnü’l-Hattab radıyallahu teâlâ anhın İslâmiyet’ten evvel və sonraki halleri bu meseleye güzel bir misaldir. Bunun kimi icraat-ı esasiyesinden minlərlə hârikalar vardır. O zatın o zamandaki icraatına hârika dirik. Əcəba bu zamanın yüzlerce feylesofları, o zamanda, o vahşet-âbâd cezireye gedib olduqca uzun zamanlarda o vahşileri ıslah üçün çalışsalar o zat-ı mürşidin bir senede muvaffak olduğu qədər, onlar əlli senede muvaffak olabilirler mi? Hâşâ!

§38

Arkadaş! Aklı başında olan bir adam, münazaralı davalarda yalan söyleyemez. Çünki bilâhare yalanının açığa çıxıb mahcup olmasından korkar. Və keza bir insan yalan söylediyi takdirde pervasız, lâübali bir tarzda söyleyemez. Və keza serbest, heyecanlı söylenmesine girişemez. Velev âdi bir mesele, kiçik bir cemaat içinde, kiçik bir vazifede bulunan kiçik bir şahıs olsun.

§39

Əcəba böyük bir vazife ilə vazifedar, çox böyük bir meselede, çox böyük bir şeref və haysiyet sahibi, çox böyük bir cemaat içinde, çox şedit hasımların qarşısında iddia ettiği bir davada yalan və hilaf-ı həqiqət söyleyebilir mi?

§40

İşte o zat-ı nurani, okuduğu o hutbe-i ezeliyeyi elə bir tarz ilə okur; ne tereddüdü var ne hicabı, ne korkusu var ne teessürü… Hem samimi bir safa-i kalple, hâlis bir ciddiyetle, hasımlarının damarlarına dokundurmak üzere akıllarını tezyif, nefislerini tahkir edib izzetlerini kırır. Əcəba belə bir davada, belə bir makamda, belə bir şahıstan zerre miskal bir hilenin bu meseleye karışmasına imkân var mıdır? Hâşâ اِن۟ هُوَ اِلَّا وَح۟ىٌ يُوحٰى

§41

Bəli, hak hileye möhtac deyil, hakkı söylemekte hile və iğfal ihtimali yoxdur. Həqiqəti gören bir nazar halkı iğfal etməz, hilaf-ı həqiqət söylemez, hayal ilə həqiqəti temyiz edər; aralarında iltibas ola bilməz.

§42

Arkadaş! O zat-ı mürşid, nev-i beşeri korkutmak üçün çox müthiş hakikatlerden bahsedir. Və insanları tebşir üçün kalpleri cezb və akılları celbeden meselelerden haber verir.

§43

Yahu! Həqiqətlər və garaibi keşif üçün insanlarda elə bir şevk, elə bir merak vardır ki garib bir həqiqəti keşif yolunda canlarını, mallarını feda edirlər. Bu zatın (asm) keşif və ihbar ettiği həqiqətləre ne üçün ehemmiyet vermirlər? Halbuki bütün enbiya və evliya və sıddıkîn kimi ehl-i şuhud və ashab-ı ihtisas, bi’l-ittifak o zatı tasdik etmiş və edirlər.

§44

Bu zat (asm) elə bir sultanın şuunundan bahsedir ki kamer, onun mülkünde bir sinek gibidir. Acib hârikalardan bahsetdiyi kimi çox müthiş infilak və inkılablardan da haber verir. Baxın! O hutbe-i ezeliyede اِذَا الشَّم۟سُ كُوِّرَت۟ ۝ اِذَا السَّمَٓاءُ ان۟فَطَرَت۟ ۝ اِذَا زُل۟زِلَتِ ال۟اَر۟ضُ زِل۟زَالَهَا kimi tilavet ettiği ayələrə dikkat ediniz!

§45

Və beşer üçün elə bir istikbalden haber verir ki dünyevî istikbal ona nisbeten bir katre hükmündedir. Və elə bir saadetten müjde verir ki dünya saadetleri, ona nazaran rüyalar kimi olur. Bəli, bu kainatın perdesi altında çox acayip şeyler vardır, bizleri beklirlər. Biz də onları intizar edirik. Binaenaleyh o acayibi görüb bizə keyfiyetlerini hikâye etmək üçün hârikulâde bir insan lâzımdır ki o hârika garaibi görsün və gördüğü kimi bizə də söylesin.

§46

Və keza o zat, Hâlık’ımızın bizdən tələb ettiği şeylerden bahsedir və çox hakikatlerden, meselelerden haber verir ki onlardan kurtuluş yoxdur. Feyâ əcəba! Ekser nâs nədən belə hak şeylerden göz yumurlar, hakikatlerden kulak tıkırlar?

§47

Arkadaş! Bu minber-i âlîde hutbe-i ezeliyeyi okuyan və şahsiyet-i maneviyesiyle bizlərə meşhud və yüksək şuunatıyla âlemde meşhur olan zat-ı nurani (asm), vahdaniyet-i İlahiyeye bir bürhan-ı sadık-ı nâtık və tevhidin həqiqət olduğuna bir delil-i hak və saadet-i ebediyenin də vücuda gelmesine kat’î bir delil və zâhir bir bürhandır.

§48

Və keza o zat, insanları hidayete davet etmekle saadet-i ebediyenin husulüne səbəb olduğu kimi vusulüne də sebeptir.

§49

Və keza o zat; duasıyla, bəndəlikiyle o saadetin vücuduna və icadına vesiledir. Bəli bak! O zat, nev-i beşere imamdır. Mescidi, yalnız Ceziretü’l-Arap deyildir, küre-i arzdır. Cemaati də yalnız o zamanın insanları deyildir. Bəlkə Âdem zamanından kıyamete qədər hər bir asrın halkı bir saf olub bütün asırlar safları onun arkasında, onun duasına “Âmin” dirlər.

§50

Bilhassa o zat, o cemaat-i uzmada umum zevi’l-hayata şâmil çox şedit bir ehtiyac-ı azîm üçün dua edər. Və onun duasına, yalnız o cemaat deyil bəlkə arz və sema və bütün mövcudat “Âmin” söyler. Yani “Yâ Rabbenâ! Onun duasını qəbul eyle. Biz də o duayı edirik. Biz də onun tələb ettiğini tələb edirik.”

§51

Bilhassa o cemaat-i uzma önünde kıldırdığı namazda, elə bir tazarru və tezellül ilə, elə bir iştiyakla, elə bir hüzün ilə niyaz və dua edər ki kainat hətta heyecana gəlir; o zatın duasına iştirak edər. Bəli, elə bir maksat üçün niyaz edər ki əgər o maksat husule gelmezse yalnız mahlukat deyil âlem hətta kıymetsiz kalır, esfel-i safilîne düşer. Çünki o zatın matlubuyla mevcudat yüksək kemalâta erişir. Əcəba o zat, o matlubu kimden istəyir? Bəli, elə bir zattan tələb edər ki en gizli və en kiçik bir heyvanın cüz’î bir ehtiyacı üçün hal dili ilə yaptığı duayı işitir, qəbul edər, ehtiyacını yerine getirir.

§52

Və keza en edna bir eməli, en edna bir gaye üçün en edna bir canlıta görür və onu ona yetiştirmekle ikram və mərhəmət edər. Bu duaların neticesinde yapılan terbiye və tedbirler elə bir nizam-nizam-intizamla cereyan edər ki o terbiyelerin ancaq bir Semî’ və Basîr, bir Alîm və Hakîm’den olduğuna şübhə bırakmaz.

§53

Əcəba o zat, o minberde arşa müteveccihen əllərini kaldırarak yaptığı dua ilə ne istəyir ki bütün mahlukat “Âmin” söylür?

§54

Bəli o zat, Cənabı-Haqqın rızasını və cennette mülakat və rü’yetiyle saadet-i ebediyeyi istəyir. Bu istenilen şeylerin icadına rəhmət, hikmət, adalet kimi sayısız esbab olmadığı takdirde, o zat-ı nuraninin tək duası və tazarru ilə niyaz etmesi, cennetin icadına və i’tasına kâfidir. Binaenaleyh o zatın risaleti, imtihan və bəndəlik üçün bu dünyanın kurulmasına səbəb olduğu kimi o zatın bəndəlikinde yaptığı dua, mükâfat və mücazat üçün dâr-ı âhiretin icadına səbəb olur.

§55

Bəli, bu yüksək nizam-nizam-intizam və geniş rəhmət və güzel sanat və kusursuz cemal ilə zulüm və çirkinlik arasında tezat vardır. İçtimaları mümkün deyildir.

§56

Bəli edna bir sesi, edna bir kimseden, âdi bir iş üçün işitip qəbul etmekle; en yüksək bir savtı en böyük bir iş üçün işitip qəbul etməmək, emsalsiz bir kubuh və çirkinlik və bir kusurdur. Bu isə mümkün deyildir. Çünki hüsn-ü zatî, kubh-u zatîye inkılab edər. İnkılab-ı həqiqətlər isə muhaldir.

§57

Arkadaş! O hatib-i mürşidden gördüyün, işittiğin kâfidir. Çünki ahvalini tamamıyla ihata etmək mümkün deyildir. Elə isə ondan sonra gelen asırların o zattan aldıkları feyizlere dikkat etmək üzere geri dönelim.

§58

Bak arkadaş! Bütün bu asırlar, o asr-ı saadetin güneşinden Ebu Hanife, Şafiî, Ebu Yezid, Cüneyd-i Bağdadî, Abdülkadir-i Geylanî, İmam-ı Gazalî, Muhyiddin-i Arabî, Ebu Hasen-i Şazelî, Şah-ı Nakşibend, İmam-ı Rabbanî (radıyallahu anhüm ecmaîn) kimi minlərlə nurani ziyadar yıldızlar ayrılıp âlem-i beşeri tenvir etmişlerdir.

§59

Meşhudatımızın tafsilatını başqa vakte tehir edərək mu’cizat sahibi o zat-ı nurani aleyhissalâtü Vəssalama bir salât ü selâm getirelim.

§60

اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّم۟ عَلٰى هٰذَا الذَّاتِ النُّورَانِىِّ الَّذٖى اُن۟زِلَ عَلَي۟هِ ال۟قُر۟اٰنُ ال۟حَكٖيمُ مِنَ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ مِنَ ال۟عَر۟شِ ال۟عَظٖيمِ اَع۟نٖى سَيِّدَنَا مُحَمَّدًا اَل۟فُ اَل۟فِ صَلَاةٍ وَ اَل۟فُ اَل۟فِ سَلَامٍ بِعَدَدِ حَسَنَاتِ اُمَّتِهٖ عَلٰى مَن۟ بَشَّرَ بِرِسَالَتِهِ التَّو۟رٰيةُ وَ ال۟اِن۟جٖيلُ وَ الزَّبُورُ وَ بَشَّرَ بِنُبُوَّتِهِ ال۟اِر۟هَاصَاتُ وَ هَوَاتِفُ ال۟جِنِّ وَ اَو۟لِيَاءُ ال۟اِن۟سِ وَ كَوَاهِنُ ال۟بَشَرِ وَان۟شَقَّ بِاِشَارَتِهِ ال۟قَمَرُ سَيِّدِنَا وَ مَو۟لَانَا مُحَمَّدٍ اَل۟فُ اَل۟فِ صَلَاةٍ وَ اَل۟فُ اَل۟فِ سَلَامٍ بِعَدَدِ اَن۟فَاسِ اُمَّتِهٖ عَلٰى مَن۟ جَائَت۟ لِدَع۟وَتِهِ الشَّجَرُ وَ نَزَلَ سُر۟عَةً بِدُعَائِهِ ال۟مَطَرُ وَ اَظَلَّت۟هُ ال۟غَمَامَةُ مِنَ ال۟حَرِّ وَ شَبِعَ مِن۟ صَاعٍ مِن۟ طَعَامِهٖ مِئَاتٌ مِنَ ال۟بَشَرِ وَ نَبَعَ ال۟مَاءُ مِن۟ بَي۟نِ اَصَابِعِهٖ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ كَال۟كَو۟ثَرِ وَ سَبَّحَ فٖى كَفَّي۟هِ ال۟حَصَاةُ وَ ال۟مَدَرُ وَ اَن۟طَقَ اللّٰهُ لَهُ الضَّبَّ وَ الظَّب۟ىَ وَ الذِّئ۟بَ وَ ال۟جِذ۟عَ وَ الذِّرَاعَ وَ ال۟جَمَلَ وَ ال۟جَبَلَ وَ ال۟حَجَرَ وَ الشَّجَرَ صَاحِبُ ال۟مِع۟رَاجِ وَ مَا زَاغَ ال۟بَصَرُ سَيِّدِنَا وَ مَو۟لَانَا وَ شَفٖيعِنَا مُحَمَّدٍ اَل۟فُ اَل۟فِ صَلَاةٍ وَ اَل۟فُ اَل۟فِ سَلَامٍ بِعَدَدِ كُلِّ ال۟حُرُوفِ ال۟مُتَشَكِّلَةِ فِى ال۟كَلِمَاتِ ال۟مُتَمَثِّلَةِ بِاِذ۟نِ الرَّح۟مٰنِ فٖى مَرَايَا تَمَوُّجَاتِ ال۟هَوَاءِ عِن۟دَ قِرَائَةِ كُلِّ كَلِمَةٍ مِنَ ال۟قُر۟اٰنِ مِن۟ كُلِّ قَارِءٍ مِن۟ اَوَّلِ النُّزُولِ اِلٰى اٰخِرِ الزَّمَانِ وَ اغ۟فِر۟لَنَا وَار۟حَم۟نَا يَا اِلٰهَنَا بِكُلِّ صَلَاةٍ مِن۟هَا اٰمٖينَ اٰمٖينَ اٰمٖينَ

§61

Arkadaş! Risalet-i Ahmediyeyi ispat eden deliller çox böyük bir yekûn teşkil edir. On Doqquzuncu Söz adındaki risalemde o delillerden bir kısmı zikredilmişdir. O zatın izhar ettiği bine yaxın mu’cizeleriyle Iyirmi Beşinci Söz adındaki eserimde tafsil edilen qırx vech-i i’caza bâliğ olan Kur’an, risalet-i Ahmediyeye (asm) şehadet ettiği kimi bu kainat da âyâtıyla o zatın nübüvvetine delâlet edər.

§62

Bəli, kainatta yazılan sayısız ayələr Zat-ı Ehad’in vahdaniyetine şehadet ettikleri kimi risalet-i Ahmediyeye də (asm) delâlet və şehadet edərlər.

§63

Ezcümle: Kainatta görünen hüsn-ü sanat də risalet-i Ahmediyeye (asm) delâlet və şehadet eden kat’î bir delildir. Çünki bu ziynetli masnuatın cemali, hüsn-ü sanat və ziyneti izhar edər. Sanat və suretin güzelliği, Sâni’de güzelleştirmek və ziynetlendirmek isteği mevcud olduğuna delâlet edər. Güzelleştirmek və ziynetlendirmek sıfatları, Sâni’in sanatına olan muhabbetine delâlet edər. Bu muhabbet isə masnuatın en ekməli insan olduğuna delildir. Çünki o muhabbetin mazhar və medarı insandır. İnsan də masnuatın en câmi’ və en garibi olduğundan şecere-i yaradılışe bir semere-i şuuriyedir. İnsan bir semere kimi olduğu cihetle kainatın eczası arasında en câmi’ və baîd bir cüzdür. İnsan şüurlu və câmi’ olduğu cihetle nazarı âmm, şuuru küllî olur. Nazarı âmm olduğundan şecere-i yaradılışi tamamıyla görür, şuuru da küllî olduğundan Sâni’in makasıdını bilir. Elə isə insan, Sâni’in muhatab-ı hâssıdır.

§64

Bəli, âmm və şümullü olan nazar və şuurunu Sâni’in ibadətine və muhabbetine sarf və sanatını istihsan, takdir və teşhirine tevcih və nimetlerinin şükrüne istimal eden bir fert, verdiyi nemətlərə qarşı şükür isteyen və yarattığı mahlukatı ibadəte, şükre davet eden Sâni’in has muhatap və habibidir.

§65

Ey insanlar! Zikredilen ahval və şuunatla muttasıf olan Hazret-i Muhammed’in (asm) Sâni’in o ferd-i ferîd dediyimiz muhatab-ı hâssı olmamasına imkân var mıdır? Və tarihinizin gösterdiyi nev-i beşerden en böyük insanlar arasında, bu makama daha lâyık digər bir şahıs var mıdır?

§66

Ey gözleri sağlam və kalpleri kör olmayan insanlar! Baxın, insan âleminde iki daire və iki levha vardır:

§67

Birinci daire: Rububiyet dairesidir.

§68

İkinci daire: Bəndəlik dairesidir.

§69

Birinci levha: Hüsn-ü sanattır.

§70

İkinci levha isə: Təfəkkür və istihsandır.

§71

Bu iki daire ilə iki levha arasındaki münasebete baxın ki: Bəndəlik dairesi bütün qüvvəti ilə rububiyet dairesi hesabına çalışır. Təfəkkür, teşekkür, istihsan levhası da bütün işarəleriyle hüsn-ü sanat və nemət levhasına bakır.

§72

Bu həqiqəti gözün ilə gördükten sonra, rububiyet və bəndəlik dairelerinin reisleri arasında en böyük bir münasebetin bulunmamasına aklınca imkân var mıdır? Və Sâni’in makasıdına kemal-i ihlas ilə hizmet eden bəndəlik reisinin Sâni’ ilə azîm bir münasebeti və kavî bir intisabı və o intisap ilə hər iki daire reisleri arasında bir muarefe və mükâleme və alışverişin olmamasına ihtimal var mıdır? Elə isə bilbedahe tahakkuk etti ki bəndəlik reisi, rububiyetin has mahbub və makbulüdür.

§73

Ey insan! Bu süslü masnuatı enva-ı mehasinle tezyin eden və bütün canlı olanların zevklerine, iştihalarına göre bu qədər nimetleri in’am eden Sâni’in en kâmil en cemil və ibadətine kemal-i iştiyakla teveccüh eden və Sâni’in mehasin-i sanatına takdir və istihsanatıyla arş və ferşi taraba, sevinmeye gətirən və Sâni’in ihsanatına yaptığı teşekkürat və tekbirat ilə berr və bahri cezbeye gətirən bu güzel mahluk və masnuuna iltifat edib sözünü nazar-ı itibara almaması və teşekküratına mukabele etmemesi və teveccüh edib kendisiyle konuşmaması və iktidarına göre bütün mahlukata bir imam və mürşid yapmaması imkânı var mıdır?

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol