بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Sözler
Üçüncü Söz
يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا
İbadet, ne böyük bir ticaret və saadet; fısk və sefahet, ne böyük bir hasaret və helâket olduğunu anlamaq istəyirsənsə bu təmsili hekayəyə bax və dinlə:
Bir vaxt iki əsgər, uzaq bir şehre getmək üçün emir alırlar. Birlikdə gedərlər, tâ yol ikileşir. Bir adam orada bulunur, onlara deyər: “Şu sağdaki yol, heç zərəri olmamakla birlikdə, onda giden yolculardan ondan doqquzu böyük kâr və rahat görür. Soldaki yol isə menfaati olmamakla birlikdə, on yolcusundan doqquzu zərər görür. Hem ikisi, qısa və uzunlukta birdirler. Yalnız bir fark var ki nizam-nizam-intizamsız, hükûmetsiz olan sol yolun yolcusu çantasız, silahsız gedər. Zahirî bir hiffet, yalancı bir rahatlık görür. İntizam-ı əsgərî altındaki sağ yolun yolcusu isə mugaddi hülâsalardan dolu dörd okkalık bir çanta və hər adüvvü alt və mağlup edəcək iki kıyyelik bir mükemmel mîrî silahı taşımaya mecburdur.”
O iki əsgər, o muarrif adamın sözünü dinledikten sonra bu bahtiyar nefer, sağa gedər. Bir batman ağırlığı omuzuna və beline yükler lakin qəlbi və ruhu, minlərlə batman minnetlerden və korkulardan kurtulur.
O biri bedbaht nefer isə askerliği bırakır. Nizama tabi olmaq istəməz, sola gedər. Cismi bir batman ağırlıktan kurtulur lakin qəlbi minlərlə batman minnetler altında və ruhu hədsiz korkular altında ezilir. Hem hər kəsə dilenci hem hər şeyden, hər hâdiseden titrer bir surette gedər. Tâ mahall-i maksuda yetişir. Orada, âsi və kaçak cezasını görür.
Əsgərlik nizamını seven, çanta və silahını muhafaza eden və sağa giden nefer isə kimseden minnet almayarak, kimseden havf etmeyerek rahat-ı qəlb və vicdan ilə gedər. Tâ o matlub şehre yetişir. Orada, vazifesini güzelce yapan bir namuslu əsgərliyə münasib bir mükâfat görür.
Bax, ey nefs-i serkeş! Bil ki o iki yolcu, biri mutî-i kanun-u İlahî, biri də âsi və hevaya tabi insanlardır. O yol isə həyat yoludur ki âlem-i ervahtan gəlib kabirden geçer, âhirete gedər. O çanta və silah isə ibadət və takvadır.
İbadetin çendan zahirî bir ağırlığı var. Lakin manasında elə bir rahatlık və hafiflik var ki təsvir edilməz. Çünki âbid, namazında deyər: اَشْهَدُ اَنْ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ Yani “Hâlık və Rezzak, ondan başqa yoxdur. Zərər və menfaat, onun elindedir. O hem Hakîm’dir, abes iş etməz. Hem Rahîm’dir; ihsanı, merhameti çoktur.” deyə itikad ettiğinden hər şeyde bir rəhmət xəzinəsi kapısını bulur, dua ilə çalar.
Hem hər şeyi öz Rabb’isinin emrine musahhar görür, Rabb’isine iltica edər. Təvəkkül ilə istinad edib hər musibete qarşı tahassun edər. İmanı, ona bir emniyet-i tamme verir.
Bəli, hər həqiqi hasenat kimi cesaretin də menbaı, imandır, bəndəliktir. Hər seyyiat kimi cebanetin də menbaı, dalalettir. Bəli, tam münevverü’l-qəlb bir âbidi, küre-i arz bomba olub patlasa ihtimaldir ki onu korkutmaz. Bəlkə hârika bir qüdrət-i Samedaniyeyi, ləzzətli bir hayret ilə seyredəcək. Lakin meşhur bir münevverü’l-akıl denilen kalpsiz bir fâsık feylesof isə gökte bir kuyruklu yıldızı görse yerde titrer. “Acaba bu serseri yıldız arzımıza çarpmasın mı?” deyər, evhama düşer. (Bir vaxt belə bir yıldızdan Amerika titredi. Çokları gece vaxtı hanelerini terk ettiler.)
Bəli insan, nihayətsiz şeylere möhtac olduğu halde, sermayesi heç hükmünde… Hem nihayətsiz musibetlere maruz olduğu halde, iktidarı heç hükmünde bir şey… Âdeta sermaye və iktidarının dairesi, eli haraya yetişirse o kadardır. Lakin emelleri, arzuları və elemleri və belaları isə dairesi, gözü, hayali haraya yetişirse və gidinceye qədər geniştir. Bu derece âciz və zayıf, fakir və möhtac olan ruh-u beşere ibadət, təvəkkül, tevhid, teslim; ne qədər azîm bir kâr, bir saadet, bir nemət olduğunu bütün bütün kör olmayan görür, derk edər.
Malûmdur ki zərərsiz yol, zərərli yola –velev on ihtimalden bir ihtimal ilə olsa– tercih edilir. Halbuki meselemiz olan bəndəlik yolu, zərərsiz olmakla birlikdə, ondan doqquz ihtimal ilə bir saadet-i ebediye hazinesi vardır. Fısk və sefahet yolu isə –hattâ fâsıkın itirafıyla də– menfaatsiz olduğu halde, ondan doqquz ihtimal ilə şakavet-i ebediye helâketi bulunduğu, icma və tevatür derecesinde hədsiz ehl-i ihtisasın və müşahedenin şehadetiyle sabittir və ehl-i zevkin və keşfin ihbaratıyla muhakkaktır.
Elhasıl: Âhiret kimi dünya saadeti də ibadətte və Allah’a əsgər olmaktadır. Elə isə biz daima اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ عَلَى الطَّاعَةِ وَالتَّوْفٖيقِ deməliyik və Müslüman olduğumuza şükretmeliyiz.
***

