بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Sözler
Dördüncü Söz
اَلصَّلَاةُ عِمَادُ الدّٖينِ
Namaz, ne qədər qiymətli və mühim hem ne qədər ucuz və az bir masraf ilə kazanılır hem namazsız adam ne qədər divane və zərərli olduğunu, iki kere iki dörd edər derecesinde kat’î anlamaq istersen bu təmsili hekayəciğe bak, gör:
Bir zaman bir böyük hâkim, iki hizmetkârını, hər birisine iyirmi dörd altın verib iki ay uzaklıkta has və güzel bir çiftliğine ikamet etmək üçün gönderir. Və onlara emreder ki: “Şu para ilə yol və bilet masrafı yapınız. Hem oradaki meskeninize lâzım bazı şeyleri mübayaa ediniz. Bir günlük mesafede bir istasyon vardır. Hem araba hem gemi hem şimendifer hem tayyare bulunur. Sermayeye göre binilir.”
İki hizmetkâr, ders aldıktan sonra gedərlər. Biri bahtiyar idi ki istasyona qədər bir parça para masraf edər. Lakin o masraf içinde, efendisinin hoşuna gidəcək elə güzel bir ticaret elde edər ki sermayesi birden bine çıkar.
O biri hizmetkâr bedbaht, serseri olduğundan istasyona qədər iyirmi üç altınını sarf edər. Kumara mumara verib zayi edər, bir tək altını kalır. Arkadaşı ona deyər: “Yahu, bu liranı bir bilete ver. Tâ bu uzun yolda yayan və aç kalmayasın. Hem bizim efendimiz kerîmdir, bəlkə mərhəmət edər, ettiğin kusuru affeder. Səni də tayyareye bindirirler. Bir günde mahall-i ikametimize gideriz. Yoxsa iki aylık bir çölde aç, yayan, yalnız gitmeye mecbur olursun.”
Əcəba bu adam inat edib o tək lirasını bir define anahtarı hükmünde olan bir bilete vermeyip muvakkat bir ləzzət üçün sefahete sarf etse; gayet akılsız, zərərli, bedbaht olduğunu, en akılsız adam də anlamaz mı?
Bax, ey namazsız adam və ey namazdan hoşlanmayan nəfsim!
O hâkim isə Rabb’imiz, Hâlık’ımızdır. O iki hizmetkâr yolcu isə biri mütedeyyin, namazını şevk ilə kılar; diğeri gafil, namazsız insanlardır. O iyirmi dörd altın isə iyirmi dörd saat hər gündeki ömürdür. O has çiftlik isə cennettir. O istasyon isə kabirdir. O seyahat isə kabre, haşre, ebede gidəcək beşer yolculuğudur. Amele göre, takva kuvvetine göre, o uzun yolu mütefavit derecede katederler. Bir kısım ehl-i takva, berk kimi min senelik yolu bir günde keser. Bir kısmı da hayal kimi əlli min senelik bir mesafeyi bir günde kateder. Kur’an-ı Azîmüşşan, bu həqiqətə iki âyetiyle işarə edər. O bilet isə namazdır. Bir tək saat, beş vaxt namaza abdestle kâfi gəlir.
Əcəba iyirmi üç saatini bu kısacık hayat-ı dünyeviyeye sarf eden və o uzun hayat-ı ebediyeye bir tək saatini sarf etmeyen; ne qədər zərər edər, ne qədər nəfsinə zulmeder, ne qədər hilaf-ı ağıl hərəkət edər. Çünki min adamın iştirak ettiği bir piyango kumarına yarı malını vermək, ağıl qəbul ederse halbuki kazanç ihtimali binde birdir. Sonra iyirmi dörtten bir malını, yüzde doksan doqquz ihtimal ilə kazancı musaddak bir hazine-i ebediyeye vermemek; ne qədər hilaf-ı ağıl və hikmət hərəkət ettiğini, ne qədər akıldan uzaq düşdüyünü, özünü âkıl zanneden adam anlamaz mı?
Halbuki namazda ruhun və qəlbin və ağlın böyük bir rahatı vardır. Hem cisme də o qədər ağır bir iş deyildir. Hem namaz kılanın digər mubah dünyevî amelleri, güzel bir niyet ilə ibadət hükmünü alır. Bu surette bütün sermaye-i ömrünü, âhirete mal edə bilər. Fâni ömrünü, bir cihette ibka edər.
***

