بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Sözler
Beşinci Söz
اِنَّ اللّٰهَ مَعَ الَّذٖينَ اتَّقَوْا وَالَّذٖينَ هُمْ مُحْسِنُونَ
Namaz kılmak və böyük günahları işlememek, ne derece həqiqi bir vazife-i insaniye və ne qədər fitri, münasib bir netice-i yaradılış-i beşeriye olduğunu görmək istersen bu təmsili hekayəyə bax və dinlə:
Seferberlikte bir taburda biri muallem, vazife-perver; diğeri acemi, nefis-perver iki əsgər birlikdə bulunurdu. Vazife-perver nefer, talime və cihada dikkat edər, erzak və tayinatını heç düşünmezdi. Çünki anlamış ki onu beslemek və cihazatını vermək, hasta olsa tedavi etmək, hattâ inde’l-hace lokmayı ağzına koymaya qədər devletin vazifesidir. Və onun asıl vazifesi, talim və cihaddır. Lakin bazı erzak və cihazat işlerinde işler. Qazan kaynatır, karavanayı yıkar, getirir.
Ona sorulsa: “Ne yapırsan?”
“Devletin angaryasını çekirəm.” deyər. Demir: “Nafakam üçün çalışıram.”
Digər şikem-perver və acemi nefer isə talime və harbe dikkat etmezdi. “O, devlet işidir. Mənə ne?” derdi. Daim nafakasını düşünüb onun peşine dolaşır, taburu terk edər, çarşıya gedər, alışveriş ederdi.
Bir gün, muallem arkadaşı ona dedi:
“Birader, asıl vazifen, talim və muharebedir. Sən, onun üçün buraya getirilmişsin. Padşaha itimat et. O, səni aç bırakmaz. O, onun vazifesidir. Hem sən, âciz və fakirsin; hər yerde özünü beslettiremezsin. Hem mücahede və seferberlik zamanıdır. Hem sənə âsidir deyər, ceza verirler. Bəli, iki vazife peşimizde görünür. Biri, padşahın vazifesidir. Bazen biz onun angaryasını çekeriz ki bizi beslemektir. Diğeri, bizim vazifemizdir. Padşah bizə teshilat ilə yardım edər ki talim və harptir.”
Əcəba o serseri nefer, o mücahid mualleme kulak vermezse ne qədər tehlikede kalır anlarsın.
Bax, ey tembel nəfsim! O dalgalı meydan-ı harp, bu dağdağalı dünya hayatıdır. O taburlara taksim edilen ordu isə cemiyet-i beşeriyedir. Və o tabur isə bu asrın cemaat-i İslâmiyesidir. O iki nefer isə biri feraiz-i diniyesini bilen və işleyen və kebairi terk və günahları işlememek üçün nəfs və şeytanla mücahede eden müttaki Müslüman’dır. Diğeri, Rezzak-ı Həqiqi’yi ittiham etmək derecesinde derd-i maişete dalıp, feraizi terk və maişet yolunda rastgele günahları işleyen fâsık-ı hâsirdir. Və o talim və talimat isə –başta namaz– ibadəttir. Və o harp isə nəfs və heva, cin və ins şeytanlarına qarşı mücahede edib günahlardan və ahlâk-ı rezileden qəlb və ruhunu helâket-i ebediyeden kurtarmaktır. Və o iki vazife isə biri, həyatı verib beslemektir. Diğeri, həyatı verene və besleyene perestiş edib yalvarmaktır, ona təvəkkül edib emniyet etmektir.
Bəli, en parlak bir mu’cize-i sanat-ı Samedaniye və bir hârika-i hikmet-i Rabbaniye olan həyatı kim vermiş, yapmış isə rızıkla o həyatı besleyen və idame eden də odur. Ondan başqa olmaz. Delil mi istersin? En zayıf, en aptal heyvan en iyi beslenir (meyvə kurtları və balıklar kimi). En âciz, en nazik mahluk en iyi rızkı o yer (çocuklar və yavrular kimi).
Bəli, vasıta-i rızk-ı helâl, iktidar və ihtiyar ilə olmadığını; bəlkə acizlik və zaaf ilə olduğunu anlamaq üçün balıklar ilə tilkileri, yavrular ilə canavarları, ağaclar ilə heyvanları muvazene etmək kâfidir.
Demək derd-i maişet üçün namazını terk eden, o nefere benzer ki talimi və siperini buraxıb çarşıda dilencilik edər. Lakin namazını kıldıktan sonra Cenab-ı Rezzak-ı Kerîm’in matbaha-i rahmetinden tayinatını aramak, başkalara bâr olmamaq üçün özü bizzat getmək; güzeldir, mertliktir, o də bir ibadəttir. Hem insan ibadət üçün halk olunduğunu, fıtratı və cihazat-ı maneviyesi gösterir. Çünki hayat-ı dünyeviyesine lâzım olan amel və iktidar cihetinde en edna bir serçe kuşuna yetişmez. Lakin hayat-ı maneviye və uhreviyesine lâzım olan ilim və iftikar ilə tazarru və ibadət cihetinde hayvanatın sultanı və kumandanı hükmündedir.
Demək ey nəfsim! Əgər hayat-ı dünyeviyeyi gaye-i maksat yapsan və ona daim çalışsan en edna bir serçe kuşunun bir neferi hükmünde olursun. Əgər hayat-ı uhreviyeyi gaye-i maksat yapsan və bu həyatı də ona vesile və mezraa etsen və ona göre çalışsan; o vaxt hayvanatın böyük bir kumandanı hükmünde və bu dünyada Cənabı-Haqqın nazlı və niyazdar bir abdi, mükerrem və muhterem bir misafiri olursun.
İşte sənə iki yol, istediğini intihab edebilirsin. Hidayet və tevfiki Erhamü’r-Râhimîn’den bax.
***

