Bu kainatın tılsım-ı muğlakını açan اٰمَنْتُ بِاللّٰهِ وَ بِالْيَوْمِ الْاٰخِرِ ruh-u beşer üçün saadet kapısını fetheden ne qədər qiymətli iki tılsım-ı müşkül-küşa olduğunu və səbir ilə Hâlık’ına təvəkkül və iltica və şükür ilə Rezzak’ından sual və dua ne qədər nâfi’ və tiryak kimi iki ilaç olduğunu və Kur’an’ı dinlemek, hükmüne inkıyad etmək, namazı kılmak, kebairi terk etmək ebedü’l-âbâd yolculuğunda ne qədər mühim, değerli, revnaktar bir bilet, bir zâd-ı âhiret, bir nur-u kabir olduğunu anlamaq istəyirsənsə bu təmsili hekayəyə bax və dinlə:
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Sözler
Yeddinci Söz
Bir zaman bir əsgər, meydan-ı harp və imtihanda, kâr və zərər deveranında çox müthiş bir vaziyete düşer. Belə ki:
Sağ və sol iki tarafından dehşetli derin iki yara ilə yaralı və arkasında cesîm bir arslan, ona saldırmak üçün beklir kimi durur. Və gözü önünde bir darağacı dikilmiş, bütün sevdiklerini asıp mahvedir, onu da beklir. Hem bu hali ilə birlikdə uzun bir yolculuğu var, nefyedilir. O biçarə, bu dehşet içinde meyusane düşünürken sağ cihetinde Hızır kimi bir hayırhah, nurani bir zat peyda olur. Ona deyər:
“Meyus olma. Sənə iki tılsım verib öğretəcəyəm. Güzelce istimal etsen o arslan, sənə musahhar bir at olur. Hem o darağacı, sənə keyif və tenezzüh üçün hoş bir salıncağa döner. Hem sənə iki ilaç verəcəyəm. Güzelce istimal etsen o iki müteaffin yaraların, iki güzel kokulu Gül-ü Muhammedî (asm) denilen latîf çiçeğe inkılab edərlər. Hem sənə bir bilet verəcəyəm. Onunla, uçar kimi bir senelik bir yolu, bir günde kesersin. İşte əgər inanmıyorsan bir parça tecrübe et. Tâ doğru olduğunu anlayasın.”
Hakikaten bir parça tecrübe etti, doğru olduğunu tasdik etti. Bəli mən, yani bu biçarə Said də bunu tasdik ederim. Çünki biraz tecrübe ettim, çox doğru gördüm.
Bundan sonra birden gördü ki sol cihetinden şeytan kimi dessas, ayyaş, aldatıcı bir adam; çox ziynetler, süslü suretler, fanteziyeler, müskirler birlikdə olduğu halde geldi. Qarşısında durdu, ona dedi:
— Hey arkadaş! Gel gel, birlikdə işret edib keyfedelim. Bu güzel kız suretlerine bakalım. Bu hoş şarkıları dinleyelim. Bu tatlı yemekleri yiyelim.
Sual: Hâ hâ, nedir ağzında gizli okursan?
Cavab: Bir tılsım.
— Bırak bu anlaşılmaz işi. Hazır keyfimizi bozmayalım.
S- Hâ, bu ellerindeki nedir?
C- Bir ilaç.
— At bunu. Sağlamsın. Neyin var? Alkış zamanıdır.
S- Hâ, bu beş nişanlı kâğıt nedir?
C- Bir bilet. Bir tayinat senedi.
— Yırt bunları. Bu güzel bahar mevsiminde yolculuk bizim nemize lâzım, deyər. Hər bir desise ilə onu iknaya çalışır. Hattâ o biçarə, ona biraz meyleder. Bəli, insan aldanır. Mən də elə bir dessasa aldandım.
Birden sağ cihetinden ra’d kimi bir ses gəlir. Deyər: “Sakın aldanma. Və o dessasa də ki: Əgər arkamdaki arslanı öldürüp önümdeki darağacını kaldırıp sağ və solumdaki yaraları def’edib peşimdeki yolculuğu men’edəcək bir çarə səndə varsa bulursan; gəl yap, göster, görelim. Sonra də: Gel keyfedelim. Yoxsa sus hey sersem! Tâ Hızır kimi bu zat-ı semavî, dediğini desin.”
Bax, ey gençliğinde gülmüş, indi güldüyüne ağlayan nəfsim! Bil: O biçarə əsgər isə sensin və insandır. Və o arslan isə eceldir. Və o darağacı isə ölüm və zeval və firaktır ki gece gündüzün dönmesinde hər dost veda edər, kaybolur. Və o iki yara isə biri müz’iç və hədsiz bir acizlik-i beşerî; diğeri elîm, nihayətsiz bir möhtaclıq-ı insanîdir. Və o nefiy və yolculuk isə âlem-i ervahtan, rahm-ı maderden, sabavetten, ihtiyarlıktan, dünyadan, kabirden, berzahtan, haşirden, sırattan geçer bir uzun sefer-i imtihandır.
Və o iki tılsım isə Cənabı-Haqq’a iman və âhirete imandır. Bəli, bu kudsî tılsım ilə ölüm; insan-ı mü’mini, zindan-ı dünyadan bostan-ı cinana, huzur-u Rahman’a götüren bir musahhar at və burak suretini alır. Onun içindir ki ölümün hakikatini gören kâmil insanlar, ölümü sevmişler, daha ölüm gelmeden ölmek istemişler. Hem zeval və firak, memat və vefat və darağacı olan mürur-u zaman, o iman tılsımı ilə Sâni’-i Zülcelal’in taze taze, renk renk, çeşit çeşit mu’cizat-ı nakşını, havârık-ı kudretini, tecelliyat-ı rahmetini, kemal-i lezzetle seyir və temaşaya vasıta suretini alır. Bəli, güneşin nurundaki renkleri gösteren âyinelerin tebeddül edib tazelenmesi və sinema perdelerinin değişmesi, daha hoş daha güzel manzaralar teşkil edər.
Və o iki ilaç isə biri səbir ilə təvəkküldür. Hâlık’ının kudretine istinad, hikmetine itimattır. Elə deyilmi? Bəli, “Emr-i kün feyekûn”e mâlik bir Sultan-ı Cihan’a acizlik tezkeresiyle istinad eden bir adamın ne pervası ola bilər? Çünki en müthiş bir musibet qarşısında اِنَّا لِلّٰهِ وَاِنَّٓا اِلَيْهِ رَاجِعُونَ deyip itminan-ı qəlb ilə Rabb-i Rahîm’ine itimat edər. Bəli ârif-i billah, aczden, mehafetullahtan telezzüz edər. Bəli, havfta ləzzət vardır. Əgər bir yaşındaki bir çocuğun aklı bulunsa və ondan sual edilse: “En leziz və en tatlı haletin nedir?” Bəlkə diyəcək: “Aczimi, zaafımı anlayıp validemin tatlı tokadından korkarak yenə validemin şəfqətli sinesine sığındığım halettir.” Halbuki bütün validelerin şefkatleri ancaq bir lem’a-i tecelli-i rahmettir. Onun içindir ki kâmil insanlar, aczde və havfullahta elə bir ləzzət bulmuşlar ki öz havl və kuvvetlerinden şiddetle teberri edib Allah’a acizlik ilə sığınmışlar. Aczi və havfı, özlərinə şefaatçi yapmışlar.
Digər ilaç isə şükür və kanaat ilə tələb və dua və Rezzak-ı Rahîm’in rahmetine itimattır. Elə deyilmi? Bəli, bütün yeryüzünü bir sofra-i nemət eden və bahar mevsimini bir çiçək destesi yapan və o sofranın yanına koyan və üstüne serpen bir Cevvad-ı Kerîm’in misafirine möhtaclıq u ihtiyaç, necə elîm və ağır ola bilər? Bəlkə möhtaclıq u ehtiyacı, hoş bir iştiha suretini alır. İştiha kimi möhtaclıqın tezyidine çalışır. Onun içindir ki kâmil insanlar, möhtaclıq ilə fahretmişler. Əsla yanlış anlama! Allah’a qarşı möhtaclıqını hissedip yalvarmak deməkdir. Yoxsa möhtaclıqını halka gösterip dilencilik vaziyetini almaq demək deyildir.
Və o bilet, senet isə başta namaz olaraq eda-i feraiz və terk-i kebairdir. Elə deyilmi? Bəli, bütün ehl-i ihtisas və müşahedenin və bütün ehl-i zevk və keşfin ittifakıyla o uzun və karanlıklı ebedü’l-âbâd yolunda zâd u zahîre, ışık və burak ancaq Kur’an’ın evamirini imtisal və nevahisinden içtinab ilə elde edilebilir. Yoxsa fen və felsefe, sanat və hikmət, o yolda beş para etməz. Onların ışıkları, kabrin kapısına kadardır.
Bax, ey tembel nəfsim! Beş vaxt namazı kılmak, yeddi kebairi terk etmək, ne qədər az və rahat və hafiftir. Neticesi və meyvəsi və faydası ne qədər çox, mühim və böyük olduğunu, ağlın varsa bozulmamış isə anlarsın. Və fısk və sefahete səni teşvik eden şeytana və o adama dersin:
Əgər ölümü öldürüp zevali dünyadan izale etmək və acizlik və möhtaclıq, beşerden kaldırıp kabir kapısını kapamak çarəsi varsa selə dinleyelim. Yoxsa sus. Kainat mescid-i kebirinde Kur’an kainatı okur. Onu dinleyelim. O nur ilə nurlanalım, hidayetiyle amel edelim və onu daimi zikr edelim.
Bəli, söz odur və ona deyərlər. Hak olub Hak’tan gəlib Hak deyən və həqiqəti gösteren və nurani hikməti neşreden odur.
اَللّٰهُمَّ نَوِّرْ قُلُوبَنَا بِنُورِ الْاٖيمَانِ وَ الْقُرْاٰنِ اَللّٰهُمَّ اَغْنِنَا بِالْاِفْتِقَارِ اِلَيْكَ وَ لَا تُفْقِرْنَا بِالْاِسْتِغْنَاءِ عَنْكَ تَبَرَّاْنَا اِلَيْكَ مِنْ حَوْلِنَا وَ قُوَّتِنَا وَ الْتَجَئْنَا اِلٰى حَوْلِكَ وَ قُوَّتِكَ فَاجْعَلْنَا مِنَ الْمُتَوَكِّلٖينَ عَلَيْكَ وَ لَاتَكِلْنَا اِلٰى اَنْفُسِنَا وَاحْفَظْنَا بِحِفْظِكَ وَارْحَمْنَا وَ ارْحَمِ الْمُؤْمِنٖينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ وَ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَ نَبِيِّكَ وَ صَفِيِّكَ وَ خَلٖيلِكَ وَ جَمَالِ مُلْكِكَ وَ مَلٖيكِ صُنْعِكَ وَ عَيْنِ عِنَايَتِكَ وَ شَمْسِ هِدَايَتِكَ وَ لِسَانِ حُجَّتِكَ وَ مِثَالِ رَحْمَتِكَ وَ نُورِ خَلْقِكَ وَ شَرَفِ مَوْجُودَاتِكَ وَ سِرَاجِ وَحْدَتِكَ فٖى كَثْرَةِ مَخْلُوقَاتِكَ وَ كَاشِفِ طِلْسِمِ كَائِنَاتِكَ وَ دَلَّالِ سَلْطَنَةِ رُبُوبِيَّتِكَ وَ مُبَلِّغِ مَرْضِيَّاتِكَ وَ مُعَرِّفِ كُنُوزِ اَسْمَائِكَ وَ مُعَلِّمِ عِبَادِكَ وَ تَرْجُمَانِ اٰيَاتِكَ وَمِرْاٰتِ جَمَالِ رُبُوبِيَّتِكَ وَ مَدَارِ شُهُودِكَ وَ اِشْهَادِكَ وَ حَبٖيبِكَ وَ رَسُولِكَ الَّذٖى اَرْسَلْتَهُ رَحْمَةً لِلْعَالَمٖينَ وَ عَلٰى اٰلِهٖ وَ صَحْبِهٖ اَجْمَعٖينَ وَ عَلٰى اِخْوَانِهٖ مِنَ النَّبِيّٖينَ وَ الْمُرْسَلٖينَ وَ عَلٰى مَلٰئِكَتِكَ الْمُقَرَّبٖينَ وَ عَلٰى عِبَادِكَ الصَّالِحٖينَ اٰمٖينَ
***

