بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Şualar
Birinci Şüa
وَ بِهٖ نَسْتَعٖينُ
İki acib suale qarşı def’aten hatıra gelen garib cevaptır.
Birinci Sual: Denildi ki: “Fatiha və Yâsin və hatm-i Kur’anî kimi okunan virdler, kudsî şeyler, bazen hədsiz ölmüş və sağ insanlara bağışlanır. Halbuki belə cüz’î bir tək hədiyyə, ân-ı vâhidde hədsiz zatlara yetişmek və hər birisine eyni hədiyyə düşmek, tavr-ı ağlın haricindedir.”
Cavab: Fâtır-ı Hakîm necə ki unsur-u havayı kelimelerin berk kimi intişarlarına və tekessürlerine bir mezraa və bir vasıta yapmış və radyo vasıtasıyla bir minarede okunan ezan-ı Muhammedî (asm) umum yerlerde və umum insanlara eyni anda yetiştirmek kimi elə də okunan bir Fatiha də mesela umum ehl-i iman emvatına eyni anda yetiştirmek üçün hədsiz qüdrət və nihayətsiz hikmetiyle manevî âlemde, manevî havada çox manevî elektrikleri, manevî radyoları sermiş, serpmiş; fitri telsiz telefonlarda istihdam edir, çalıştırır.
Hem necə ki bir lamba yansa mukabilindeki minlərlə âyineye, hər birine tam bir lamba girer. Eynilə elə də bir Yâsin-i Şerif okunsa milyonlar ruhlara hədiyyə edilse hər birine tam bir Yâsin-i Şerif düşer.
İkinci Sual: Şiddetle və âmirane denildi ki: “Sen Risale-i Nur’un makbuliyetine dair Hazret-i Ali (ra) və Gavs-ı A’zam (ra) kimi zatların kasidelerinden şahitler gösterirsən. Halbuki asıl söz sahibi Kur’an’dır. Risale-i Nur, Kur’an’ın həqiqi bir tefsiri və hakikatinin bir tercümanı və meselelerinin bürhanıdır. Kur’an isə sair kelâmlar kimi kışırlı, kemikli və şuuru hususi və cüz’î deyildir. Bəlkə Kur’an, umum işaratıyla və eczasıyla ayn-ı şuurdur, kışırsızdır; fuzulî, lüzumsuz maddeleri yoxdur. Âlem-i gaybın tercümanıdır. Sözler hakkında söz onundur, görelim o ne dir?”
Cavab: Risale-i Nur doğrudan doğruya Kur’an’ın bâhir bir bürhanı və qüvvətli bir tefsiri və parlak bir lem’a-i i’caz-ı manevîsi və o bahrin bir reşhası və o güneşin bir şuâı və o maden-i ilm-i həqiqətdən mülhem və feyzinden gelen bir tercüme-i maneviyesi olduğundan onun kıymetini və ehemmiyetini beyan etmək, Kur’an’ın şerefine və hesabına və senasına geçtiğinden, əlbəttə Risale-i Nur’un meziyetini beyan etmekliği, hak iktiza edər və həqiqət istəyər, Kur’an izin verir. Mənim kimi bir tercümanın hissesi yalnız şükürdür. Heç bir cihetle fahre, temeddühe, gurura hakkı yoxdur və ola bilməz.
Geləcək ayələrin işaratına bu nöqtə-i nazarla bakmak gerektir. Yoxsa məni hodbinlik ilə ittiham edenlere hakkımı helâl etmem.
Bu çox ehemmiyetli suale qarşı iki üç saat zarfında birden Kur’an’ın âyât-ı meşhuresinden, Sözler adedince otuz üç ayənin hem manasıyla hem cifir ilə Risale-i Nur’a işarəleri uzaqdan uzağa icmalen görüldü. Ayrı ayrı tarzlarda otuz üç ayə müttefikan Risale-i Nur’u remizleriyle gösterdiyi hayal meyal görüldü.
İhtar: En evvel iyirmi dördüncü ayənin başında zikredilen ihtara dikkat etmək lâzımdır. O ihtarın yeri başta idi. Lakin orada hatıra geldi, oraya girdi.
İkinci bir ihtar: Tevafukla işarəler əgər münasebat-ı maneviyeye istinad etmezse ehemmiyeti azdır. Əgər münasebet-i maneviyesi qüvvətli isə bu, onun bir ferdi, bir mâsadakı hükmünde olsa və müstesna bir liyakati bulunsa o vaxt tevafuk ehemmiyetlidir. Və o kelâmdan bunun iradesine bir emare olur. Və ondan o ferdin hususi bir surette dâhil olduğuna ya remiz ya işarə ya delâlet hükmünde onu gösterir.
İşte geləcək âyât-ı Kur’aniyenin Risale-i Nur’a işarəleri və tevafukları ekseriyet ilə qüvvətli bir münasebet-i maneviyeye istinad edərlər. Bəli, bu geləcək âyât-ı meşhure müttefikan on üçüncü asrın âhirine və on dördüncü asrın evveline cifirce bakırlar və Kur’an və iman hesabına bir həqiqətə işarə edirlər. Və medar-ı teselli bir “Nur”dan haber verirlər. Və o zamanın dalalet fitnesinden gelen şübehatı izale edəcək, Kur’anî bir bürhanı müjde verirlər.
Və o işarəlere və remizlere tam mazhar və o vazifeleri bihakkın görəcək, Risale-i Nur kimi bir tefsir-i Kur’anî olacaq. Halbuki Risale-i Nur bu mezkûr noktada ileri olduğu, onu okuyanlarca şübhəsiz olmasıyla delâlet edər ki o ayələr bilhassa Risale-i Nur’a baxıb ona işarə edirlər.
Birincisi
Sure-i Nur’dan Âyetü’n-Nur’dur ki Risale-i Nur’un Resaili’n-Nur və Risalei’n-Nur və Risaletü’n-Nur namlarıyla sebeb-i tesmiyesinin on altı sebebinden bir səbəb olduğundan, birinci olaraq onu beyan etmək gerektir. Bu Âyetü’n-Nur:
اَللّٰهُ نُورُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ مَثَلُ نُورِهٖ كَمِشْكٰوةٍ فٖيهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ فٖى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضٖٓىءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلٰى نُورٍ يَهْدِى اللّٰهُ لِنُورِهٖ مَنْ يَشَٓاءُ وَيَضْرِبُ اللّٰهُ الْاَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللّٰهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلٖيمٌ
Bu Âyet-i Nuriye’nin manaca çox tabakatı və vücuh-u kesîresi vardır. Və o tabakalardan və vecihlerden işarî və remzî bir vechi manaca və cifirce nurlu bir tefsiri olan Risalei’n-Nur və Risaletü’n-Nur’a dörd beş cümlesiyle on cihetten bakır. Və o tabakalardan və o vecihlerden bir tabaka və bir perde də mu’cizane elektrikten haber verir.
Risale-i Nur’a Bakan Birinci Cümlesi: مَثَلُ نُورِهٖ كَمِشْكٰوةٍ فٖيهَا مِصْبَاحٌ dur. Yani nur-u İlahînin və ya nur-u Kur’anînin və ya nur-u Muhammedînin (asm) misali, şuمِشْكٰوةٍ فٖيهَا مِصْبَاحٌ dur. Makam-ı cifrîsi doqquz yüz doksan səkkiz (998) olaraq eynilə Risaletü’n-Nur –şeddeli nun iki nun sayılmak cihetiyle– tam tamına tevafukla ona işarə edər.
İkinci Cümlesi: اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ يُوقَدُ dur. Iyirmi Səkkizinci Lem’a’da tafsilen beyan edildiyi kimi İmam-ı Ali (ra) Kaside-i Celcelutiye’sinde sarahat derecesinde Risalei’n-Nur’a bakarak və ona işarə edərək demiş: اَقِدْ كَوْكَبٖى بِالْاِسْمِ نُورًا Mən tahmin edirəm ki İmam-ı Ali’nin (ra) bu işarəi, bu cümle-i Nuriyenin remzinden mülhemdir. Bu cümle-i ayənin makamı, beş yüz qırx altı (546) edib Risale-i Nur’un adedi olan beş yüz qırx sekize (548) gayet cüz’î və sırlı iki fark ilə tevafuk noktasından işarə ettiği kimi remzî bir manasıyla tam bakır.
Üçüncü Cümlesi: مِنْ شَجَرَةٍ dir. Əgər مِنْ شَجَرَةٍ deki ة vakıflarda kimi ه sayılsa beş yüz doksan səkkiz (598) edərək tam tamına Resaili’n-Nur və Risalei’n-Nur adedi olan beş yüz doksan sekize tevafukla birlikdə مِنْ فُرْقَانٍ حَكٖيمٍ in adedine yenə sırlı bir tək farkla tevafuk-u remzî ilə hem Resaili’n-Nur’u efradına dâhil edər hem yenə Risalei’n-Nur’un şecere-i mübareği Furkan-ı Hakîm olduğunu gösterir. Əgər مِنْ شَجَرَةٍ deki ة, ت kalsa o vaxt makam-ı cifrîsi doqquz yüz doksan üç (993) edər, tevafuka zərər verməyən cüz’î və sırlı beş farkla Risaletü’n-Nur adedi olan doqquz yüz doksan sekize (998) tevafukla manasının də muvafakatına binaen ona işarə edər.
Dördüncü Cümlesi: نُورٌ عَلٰى نُورٍ يَهْدِى اللّٰهُ لِنُورِهٖ dir ki doqquz yüz doksan doqquz (999) edərək sırlı bir tək farkla Risaletü’n-Nur adedi olan doqquz yüz doksan sekize (998) tevafukla manasının qüvvətli münasebetine binaen işarə derecesinde remzeder.
Beşinci Cümlesi: مَنْ يَشَٓاءُ cümlesi gayet cüz’î bir farkla Risaletü’n-Nur müellifinin adı ilə meşhur bir lakabına tevafukla manası baktığı kimi bakır. Əgər يَشَٓاءُ daki mukadder zamir izhar edilirse مَنْ يَشَٓائُهُ olur. Tam tamına tevafuk edər.
Bu ayə necə ki Risalei’n-Nur’a adı ilə bakır, elə də tarih-i telifine və tekemmülüne tam tamına tevafukla remzen bakır: كَمِشْكٰوةٍ فٖيهَا مِصْبَاحٌ اَلْمِصْبَاحُ فٖى زُجَاجَةٍ cümlesi كَمِشْكٰوةٍ deki tenvin vakıf yeri olmadığından nun sayılmak və فٖى زُجَاجَةٍ vakıf yeri olduğundan ة, ه olmaq cihetiyle min üç yüz qırx doqquz (1349) edərək, Resaili’n-Nur’un en nurani cüzlerinin telifi hengâmı və tekemmül zamanı olan min üç yüz qırx doqquz tarihine tam tamına tevafukla işarə edər.
Hem اَلْمِصْبَاحُ فٖى زُجَاجَةٍ اَلزُّجَاجَةُ كَاَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ cümlesi min üç yüz qırx beş (1345) edərək Resaili’n-Nur’un intişarı və iştiharı və parlaması tarihine tam tamına tevafuk edər. Çünki şeddeli ر iki ر, şeddeli ن iki ن, şeddeli ز aslı itibarıyla bir ل bir ز və birinci زُجَاجَة vakıf cihetiyle ه; ikinci, vakıf olmadığından ت sayılır. Əgər şeddeli ز iki ز sayılsa o vaxt min üç yüz iyirmi iki (1322) edər ki yenə Risalei’n-Nur müellifi, mukaddimat-ı Nuriyeye başladığı eyni tarihe tam tamına tevafuk edər.
Hem مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ cümlesi; ta-i evvel ت, ikinci ت isə vakıf yeri olduğundan ه olmaq və شَجَرَةٍ deki tenvin ن sayılmak cihetiyle min üç yüz on bir (1311) edər ki o tarihte Resaili’n-Nur müellifi Risaletü’n-Nur’un mübarək şecere-i kudsiyesi olan Kur’an’ın basamakları olan ulûm-u Arabiyeyi tedrise başladığı eyni tarihe tam tamına tevafuk edərək remzen bakar. İşte bu qədər manidar və müteaddid tevafukat-ı Kur’aniyenin ittifakı yalnız bir emare, bir işarə deyil bəlkə qüvvətli bir delâlettir. Bəlkə elektrik ilə birlikdə Resaili’n-Nur’a münasebet-i maneviyesiyle bir tasrihtir.
Bu ayənin münasebet-i maneviyesinin letafetlerinden bir letafeti şudur ki: İhbar-ı gayb nevinden mu’cizane hem elektriğe hem Risalei’n-Nur’a işarə ettiği kimi ikisinin zuhurlarına və zaman-ı zuhurlarından sonraki tekemmül zamanlarına və hilaf-ı âdet vaziyetlerini çox güzel gösterir.
Mesela زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَ لَا غَرْبِيَّةٍ cümlesi deyər: “necə ki elektriğin qiymətli metaı, ne şarktan ne də garptan celbedilmiş bir mal deyildir. Bəlkə yukarıda, cevv-i havada rəhmət hazinesinden, semavat tarafından inir. Hər yerin malıdır. Başqa yerden aramaya lüzum yoxdur.” deyər.
Elə də manevî bir elektrik olan Resaili’n-Nur də ne şarkın malûmatından, ulûmundan və ne də garbın felsefe və fünunundan gelmiş bir mal və onlardan iktibas edilmiş bir nur deyildir. Bəlkə semavî olan Kur’an’ın şark və garbın fevkindeki yüksək mertebe-i arşîsinden iktibas edilmişdir.
Hem mesela يَكَادُ زَيْتُهَا يُضٖٓىءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ cümlesi, mana-yı remziyle dir ki: On üçüncü və on dördüncü asırda semavî lambalar ateşsiz yanarlar, ateş dokunmadan parlarlar. Onun zamanı yakındır yani min iki yüz seksen (1280) tarihine yakındır.
İşte bu cümle ilə necə ki elektriğin hilaf-ı âdet keyfiyetini və geleceğini remzen beyan edər. Eynilə elə də manevî bir elektrik olan Resaili’n-Nur də gayet yüksək və derin bir ilim olduğu halde, külfet-i tahsile və desə çalışmaya və başqa üstadlardan taallüm edilmeye və müderrisînin ağzından iktibas olmaya möhtac olmadan hər kəs derecesine göre o ulûm-u âliyeyi, meşakkat ateşine lüzum kalmadan anlayabilir, öz özünə istifadə edər, muhakkik bir âlim ola bilər.
Hem işarə edər ki Resaili’n-Nur müellifi də ateşsiz yanar, tahsil üçün külfet və ders meşakkatine möhtac olmadan öz özünə nurlanır, âlim olur.
Bəli, bu cümlenin bu mu’cizane üç işaratı elektrik və Resaili’n-Nur hakkında hak olduğu kimi müellif hakkında də ayn-ı hakikattir. Tarihçe-i hayatını okuyanlar və hemşehrileri bilirler ki “İzhar” kitabından sonraki medrese usûlünce on beş sene ders almakla okunan kitabları, Resaili’n-Nur müellifi yalnız üç ayda tahsil etmiş.
Hem necə ki bu cümlenin manevî münasibət cihetinde qüvvətli və letafetli işarəi var, elə də cifrî və ebcedî tevafukuyla hem elektriğin zaman-ı zuhurunun kurbiyetini hem Resaili’n-Nur’un meydana çıkması hem də müellifinin veladetini remzen haber verir. Bir lem’a-i i’caz daha gösterir. Belə ki:
يَكَادُ زَيْتُهَا يُضٖٓىءُ nun makamı, min iki yüz yetmiş doqquz (1279) olub وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ kısmı isə iki tenvin iki “nun” sayılmak cihetiyle min iki yüz seksen dörd (1284) edərək hem elektriğin taammümünün kurbiyetini hem Resaili’n-Nur’un yakınlığını hem on dörd sene sonra müellifinin veladetini يَكَادُ kelime-i kudsiyesiyle manen işarə ettiği kimi cifir ilə də tam tamına eyni tarihe tevafukla işarə edər.
Malûmdur ki zayıf və ince ipler içtima ettikçe kuvvetleşir, kopmaz bir halat olur. Bu sırra binaen, bu ayənin bu işarəleri birbirine qüvvət verir, teyid edər. Tevafuk tam olmazsa da tam hükmünde olur və işarəi, delâlet derecesine çıkar.
Tenbih: Mən bu âyet-i nuriyenin işarəlerini elektrik və Resaili’n-Nur’un hatırı üçün beyan etmedim. Bəlkə bu ayənin i’caz-ı manevîsinin bir şubesinden bir lem’asını göstermek istədim.
Elhasıl: Bu âyet-i kudsiye sarîh manasıyla nur-u İlahî və nur-u Kur’anî və nur-u Muhammedîyi (asm) ders verdiyi kimi mana-yı işarîsiyle də hər asra baktığı kimi on üçüncü asrın âhirine və on dördüncü asrın evveline də bakar və dikkatle baktırır. Və bu iki asrın âhir və evvellerinde en ziyade nazara çarpan və en ziyade münasebet-i maneviyesi bulunan və bu ayənin umum cümlelerinin muvafakatlarını və mutabakatlarını en ziyade kazanan elektrik ilə Resaili’n-Nur olduğundan doğrudan doğruya mana-yı remziyle bakar deyə mənə kanaat-i kat’iye verdiğinden çekinmeyerek kanaatimi yazdım. Hata etmiş isem Erhamü’r-Râhimîn’den rahmetiyle affetmesini niyaz edirəm.
Resaili’n-Nur’un bu ayənin iltifatına liyakatini anlamaq isteyen zatlar, hangi risaleye dikkatle baksalar anlarlar. Heç olmazsa Eskişəhər Hapishanesinin bir meyvəsi olan Otuzuncu Lem’a namındaki altı esma-i İlahiyeye dair Altı Nükte Risalesi’ne, heç olmazsa o Lem’a’dan ism-i Hay və Kayyum’a dair Beşinci və Altıncı Nüktelere dikkatle baksa əlbəttə tasdik edər.
Resaili’n-Nur’a İşaret Eden İkinci Ayə
فَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ âyet-i meşhuresidir ki شَيَّبَتْنٖى سُورَةُ هُودٍ hadîsinin vürûduna səbəb olmuş. اِسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَnin işarəi Səkkizinci Lem’a’da tafsilen beyan edildiyi kimi Sure-i Hud’da فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَعٖيدٌ ilâ âhirihî âyetinin iki qüvvətli işarə veren sahifesinin mukabilindeki gayet meşhur bir âyetidir.
Makam-ı cifrîsi min üç yüz üç (1303) edərək hem Sure-i Şûra’nın ikinci sahifesinde وَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ isə min üç yüz doqquz (1309) edərək o tarihte umum muhatapları içinde birisine hususan Kur’an hesabına iltifat edib istikametle emreder ki birinci tarih isə Resaili’n-Nur müellifinin Risale-i Nur’u netice veren ulûmun tahsiline başladığı tarihtir.
Və ikinci ayənin tarihi isə o müellifin hârika bir surette çox az bir zamanda ilimce tekemmül etmesi, tahsilden tedrise başladığı və üç ayda və bir kış içinde on beş senede medresece okunan yüz kitabdan ziyade okuduğu və o zamanın o muhitte en meşhur ulemasının yanında o üç ayın mahsulü on beş senesinin mahsulü qədər netice verdiyi çox mükerrer imtihanlarla (Hâşiye[1]) və hangi ilimden olursa olsun sorulan hər suale qarşı cevab-ı savab vermekle ispat ettiği eyni tarihe, tam tamına tevafukla remzen Risale-i Nur’un istikametine bir işarətir.
Üçüncü Âyet-i Meşhure
وَالَّذٖينَ جَاهَدُوا فٖينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا ayəsi qüvvətli münasebet-i maneviyesiyle birlikdə cifirce min üç yüz qırx dörd (1344) edər ki o tarihte Risale-i Nur’un şakirdleri kimi bu ayənin manasına daha ziyade mazhar olanlar zahiren görülmür. Demək bu ayə, manasının müteaddid tabakalarından işarî bir tabakadan və remzî bir perdeden Kur’an’ın parlak bir tefsiri olan Risale-i Nur’a bakır və en evvel nâzil olan Sure-i Alak’ta اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى ayəsi kimi manasıyla və makam-ı cifriyle ifade edir ki min üç yüz qırx dörtte nev-i insan içinde firavunane emsalsiz bir tuğyan, bir inkâr çıkacaq. وَالَّذٖينَ جَاهَدُوا فٖينَا ayəsi isə o tuğyana qarşı mücahede edenleri sena edir.
Bəli, Harb-i Umumî neticelerinden hem âlem-i insaniyet hem âlem-i İslâmiyet çox zərər gördüler. Nev-i insanın hususan Avrupa’nın mağrur və cebbarları, bilhassa biri, qüvvət və gınaya və paraya istinad edərək firavunane bir tuğyana girdiklerinden o hususi insanlar nev-i beşeri mes’ul edir deyə insan ism-i umumîsiyle tabir edilmiş.
Əgər لَنَهْدِيَنَّهُمْ deki şeddeli “nun” bir “nun” sayılsa min iki yüz doksan dörd (1294) edər ki Risaletü’n-Nur müellifinin besmele-i hayatıdır və tarih-i veladetinin birinci senesidir.
Əgər şeddeli “lâm” iki “lâm” və “nun” bir sayılsa o vaxt min üç yüz iyirmi dörtte (1324) hürriyetin ilanı hengâmında mücahede-i maneviye ilə tezahür eden Risalei’n-Nur müellifinin görünmesi tarihidir.
Dördüncü Âyet-i Meşhure
وَلَقَدْ اٰتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانٖى âyetidir. Bu cümle Kur’an-ı Azîmüşşan’ı və Fatiha Suresi’ni müsenna senasıyla ifade ettiği kimi Kur’an’ın müsenna vasfına lâyık bir bürhanı və altı erkân-ı imaniye ilə birlikdə həqiqət-i İslâmiyet olan yeddi esası, Kur’an’ın seb’a-i meşhuresini parlak bir surette ispat eden və سَبْعَ الْمَثَانٖى nuruna mazhar bir âyinesi olan Risalei’n-Nur’a cifirce də işarə edər. Çünki اٰتَيْنَاكَ سَبْعًا مِنَ الْمَثَانٖى makam-ı ebcedîsi min üç yüz otuz beş (1335) adediyle Risalei’n-Nur’un Fatihası olan İşaratü’l-İ’caz tefsirinin Fatiha Suresi’yle El-Bakara Suresi’nin başına ait kısmı basmakla intişar tarihi olan min üç yüz otuz beş və ya altıya tevafukla remzî bir perdeden ona baktığına bir emaredir.
Beşinci Ayə
اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشٖى بِهٖ فِى النَّاسِ dir. Bu ayənin remzi latîftir. Çünki hem qüvvətli münasebet-i maneviye ilə hem cifirle efrad-ı kesîresi içinde hususi bir surette Risalei’n-Nur və müellifine bakır. Belə ki:
مَيْتًا kəlməsi tenvin “nun” sayılmak cihetiyle beş yüz (500) edərək “Saidü’n-Nursî” adedi olan beş yüze tevafukla işarə edir ki “Saidü’n-Nursî də meyyit hükmünde idi. Risaletü’n-Nur ilə ihya edildi, onunla həyat buldu.”
Bəli اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا deki iki tenvin “nun”durlar. Min üç yüz otuz dörd (1334) edər ki o eyni zamanda (Arabî tarihle) Said umumî harpte maddî və dehşetli bir mevtten də hârika bir tarzda kurtulması və felsefe və gafletten gelen manevî və şiddetli bir ölümden necat bulması və Kur’an’ın âb-ı hayatıyla taze bir hayata girmesi tarihidir. Bu tevafuk-u manevî və muvafakat-ı cifriye delâlet derecesinde bir işarətir.
Hem فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشٖى بِهٖ فِى النَّاسِ də tenvin “nun” və şeddeli “nun” iki “nun” və بِهٖ də telaffuz edilen ى sayılmak cihetiyle min iki yüz doksan dörd (1294) edər ki veladetinin və hayatının birinci senesidir. Demək, bu cümle ilə hayat-ı maddiyesine, evvelki cümle ilə də hayat-ı maneviyesine işarə edər.
Elhasıl: Bu ayə müteaddid və çox tabakalarından bir işarî tabakadan hem Risaletü’n-Nur’a hem müellifine hem bu on dördüncü asrın iptidasına hem iptidasındaki Risaletü’n-Nur’un mebdeine, remzen bəlkə işarəen bəlkə delâleten bakar.
اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا Âyetinin Tetimmesi
اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَاَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشٖى بِهٖ فِى النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِى الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا
âyetinin qüvvətli işarəini hem teyid hem letafetlendiren üç münasibət birden ramazanda kalbime geldi. Kat’î bir kanaat verdi ki مَيْتًا kelimesine tam münasib Said’dir. Bu ayə Risale-i Nur tercümanı olan Said’i “meyyit” unvanıyla göstermesinin bir hikməti budur ki:
Mevtin muammasını və tılsımını Risale-i Nur ilə o açmış, o dehşetli yüzün altında ehl-i imana çox ünsiyetli, sürurlu, nurlu bir həqiqət keşfedip ispat etmiş. Və mevt-âlûd hayat-ı fâniyede boğulan ehl-i ilhada qarşı, bâkiyane hayat-âlûd muvakkat bir mevt-i zahirî ilə galibane mukabele edər. كَمَنْ مَثَلُهُ فِى الظُّلُمَاتِ sırrına mazhar olan ehl-i ilhad, gayr-ı meşru müştehiyatının ibahesiyle süslendirmesine mukabil Risale-i Nur, mevti o aldatıcı, fâni hayata qarşı çıkarıp ləzzət və ziynetini zîr ü zeber edər. Və deyər və ispat edər ki: “Mevt ehl-i dalalet üçün idam-ı ebedîdir və o dehşetli darağacından kurtaran və mevti mübarək bir terhis tezkeresine çeviren yalnız Kur’an və imandır.”
İşte bunun içindir ki bu həqiqət-i muazzama-i mevtiye Risale-i Nur’da gayet mühim və geniş bir mevki almış; hattâ ekser hücumunda mevti elinde tutup ehl-i dalaletin başına vurur, aklını başına getirmeye çalışır.
İkincisi: Ehl-i tarîkatın və bilhassa Nakşîlerin dörd esasından biri və en müessiri olan rabıta-i mevt Eski Said’i Yeni Said’e (ra) çevirmiş və daima hərəkət-i fikriyede Yeni Said’e yoldaş olmuş. Başta İhtiyarlar Risalesi olaraq, risalelerde o rabıta keşqiymətı göstere göstere tâ ehl-i iman hakkında mevtin nurani və hayattar və güzel hakikatini görüb gösterdi.
Üçüncüsü: Bu ayə cifir və ebced hesabıyla hər tarafta Said’e hücum eden üç çeşit mevtin temas zamanını və tarihini eynilə gösterip tevafuk edər. Demək, âyetteki “meyyit” kelimesinin efradından medar-ı nazar bir ferdi və cifirce onun ismi “meyyit” adedine tam tevafukla hususi işarəe mazhar bir mâsadak “Saidü’n-Nursî”dir.
(Sabri’nin sadakatinin bir kerametidir.)
Mən namazdan sonra bu tetimmeyi yazarken Sıddık Süleyman’ın halefi Emin, Sabri’nin اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا âyetine dair parçayı aldığını və ramazanın feyzinden onun izahı kimi nurlar istediğini gördüm. Ne yazdığımı Emin’e gösterdim, hayretle dedi: “Bu hem Sabri’nin hem Risale-i Nur’un bir kerametidir.”
Bu âyetteki esrarlı muvazene-i Kur’aniyeyi düşünürken Sure-i Hud’daki فَاَمَّا الَّذٖينَ شَقُوا fıkrasına qarşı وَاَمَّا الَّذٖينَ سُعِدُوا فَفِى الْجَنَّةِ deki muvazene hatıra geldi və bildirdi ki: Necə ki bu ikinci ayə və birinci fıkra Risale-i Nur’un mesleğine, şakirdlerine tam tamına manen və cifirce bakır. Elə də فَاَمَّا الَّذٖينَ شَقُوا فَفِى النَّارِ لَهُمْ فٖيهَا زَفٖيرٌ وَ شَهٖيقٌ ayəsi də Risale-i Nur’un muarızlarına və düşmanlarına və onların cereyanlarının mebdeine və faaliyet devresine və müntehasına cifir ilə tevafuk ilə işarə edər. Belə ki:
يُرٖيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ kimi ayələrin bahsinde Birinci Şuâ’da yeddi səkkiz âyâtın ehemmiyetle gösterdikleri min üç yüz on altı və yeddi (1316-1317) tarihi ki Kur’an’a qarşı olan sû-i kasdın mebdeidir. فَاَمَّا الَّذٖينَ شَقُوا cifirce eyni tarihi gösterir. Əgər şeddeli “mim” iki “mim” sayılsa min üç yüz əlli yeddi (1357), əgər şeddeli “lâm” iki “lâm” sayılsa min üç yüz qırx yeddi (1347) ki bu asrın tâğiyane faaliyet tarihidir. Hər iki şeddeli ikişer sayılsa min üç yüz seksen yeddi (1387) ki لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ اِلَّا اللّٰهُ dehşetli bir cereyanın müntehası tarihi olmaq ihtimali var.
فَفِى النَّارِ لَهُمْ فٖيهَا زَفٖيرٌ وَ شَهٖيقٌ isə min üç yüz altmış bir (1361), əgər فَفِى النَّارِ deki okunmayan ى sayılmazsa min üç yüz əlli bir (1351) tarihini, əgər şeddeli “nun” asıl itibarıyla bir “lâm” bir “nun” sayılsa yenə min üç yüz otuz bir (1331) tarihini və Harb-i Umumî âfetinin feryad u fîzar içindeki yangınını göstererek cəhənnəm ateşinde zefir və şehîk eden ehl-i şakavetin azabını haber verib ehl-i imanı fitnelere düşüren şakîlerin hem dünyada hem âhirette cezalarına işarə edər.
Eynilə elə də bu asra da zahiren bakan, esrarlı olan Sure-i وَ السَّمَٓاءِ ذَاتِ الْبُرُوجِ den bu ayənin اِنَّ الَّذٖينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنٖينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَتُوبُوا فَلَهُمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَلَهُمْ عَذَابُ الْحَرٖيقِ ifadesi kimi hem İstanbul’un iki harîk-ı kebiri hem Harb-i Umumî’nin dehşetli yangınını cəhənnəm azabı kimi o fitnenin bir cezasıdır deyə işarə edər.
Elhasıl: Bu ayə hər asra baktığı kimi bu asra daha ziyade nazar-ı dikkati celbetmek üçün cifirce bu asrın üç dörd devresinin tarihlerine və hâdiselerine işarə və manasının suretiyle və tarz-ı ifadesiyle iki cereyanın keyfiyetlerine və vaziyetlerine îma edər.
Sabri’nin məktubu yolda iken və gelmeden evvel o məktubun manevî təsiri ilə bu ayəsi və اَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا âyetiyle birlikdə düşünürken hatırıma geldi. Risale-i Nur bu derece qüvvətli işarə-i Kur’aniyeye və şakirdleri bu qədər qiymətli beşaret-i Furkaniyeye və aktabların iltifatına mazhariyetin sırrı və hikməti, musibetin azameti və dehşetidir ki heç bir eserin mazhar olmadığı bir kudsî takdir və tahsin almış.
Demək, ehemmiyet onun fevkalâde büyüklüğünden deyil bəlkə musibetin fevkalâde dehşetine və tahribatına qarşı mücahedesi cüz’î və az olduğu halde gayet böyük elə bir ehemmiyet kesbetmiş ki bu ayədə işarə və beşaret-i Kur’aniyede ifade edər ki Risale-i Nur dairesi içine girenler tehlikede olan imanlarını kurtarırlar və imanla kabre girirlər və cənnətə gidecekler deyə müjde verirlər. Bəli, bazı vaxt olur ki bir nefer gördüğü hizmet üçün bir müşirin fevkine çıkar, minlərlə derece qiymət alır.
İhtar: Geçmiş və geləcək ayələrin işarəleri yalnız tevafukla deyil bəlkə hər bir ayənin mana-yı küllîsindeki cüz’iyat-ı kesîresinden bir cüz’î ferdi Risale-i Nur olduğuna îmaen, münasebet-i maneviyeye göre cifrî və ebcedî bir tevafukla o münasebeti teyiden və ona binaen hususi ona bakar deməkdir.
Altıncı Ayə
Sure-i Hadîd’de وَ يَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهٖ yani “Karanlıklar içinde sizə bir nur ihsan edəcəyəm ki o nur ilə doğru yolu bulup onda gidesiniz.” Lillahi’l-hamd Risale-i Nur bu kudsî və küllî manasının parlak bir ferdi olduğu kimi نُورًا daki tenvin “nun” sayılmak cihetiyle min üç yüz on səkkiz (1318) adediyle Resaili’n-Nur müellifi tedristen, telif vazifesine və mücahidane seyahate başladığı zamanın beş sene evvelki zamanına və çox ayələrin işarə ettikleri min üç yüz on altı (1316) tarihindeki mühim bir inkılab-ı fikrîden iki sene sonraki zamana tevafuk edər ki o zaman istihzarat-ı Nuriyeye başladığı eyni tarihtir.
İşte bu nurlu ayə hem manaca hem cifirce tevafuku isə umum vücuhu ayn-ı şuur olan Bəyanı Möcüzə Quran’da əlbəttə ittifakî və tesadüfî ola bilməz.
Yeddinci Ayə
وَ يُحِقُّ اللّٰهُ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهٖ bu âyet-i meşhurenin küllî manasının bu zamanda zahir bir mâsadakı Risaletü’n-Nur olduğu kimi lafzullahtaki şeddeli “lâm” bir “lâm” və بِكَلِمَاتِهٖ deki melfuz “ya” sayılmak şartıyla doqquz yüz doksan səkkiz (998) adediyle Risaletü’n-Nur’un doqquz yüz doksan səkkiz adedine tam tamına tevafukla, münasebet-i maneviyeye binaen remzen ona bakar. Və bu remzi latîfleştiren və qüvvət veren münasebetlerin biri şudur ki:
Risaletü’n-Nur’un eczaları Sözler adı ilə iştihar etmişler. Sözler isə Arapça “kelimat”tır. Və o kelimat ilə Kur’an’ın həqiqətlərini o derece mahz-ı hak və ayn-ı həqiqət olduğunu ispat etmiş ki bu zamanın dinsiz feylesoflarını tam susturur.
Səkkizinci Ayə
قُلْ اِنَّنٖى هَدٰينٖى رَبّٖٓى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ dir. Bu âyet-i meşhure küllî manasının bu asırda muvafık və münasib bir ferdi Risaletü’n-Nur olduğu kimi cifirle صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ kəlməsi صِرَاطٍ deki tenvin “nun” sayılmak cihetiyle Risaletü’n-Nur adedi olan doqquz yüz doksan sekize (998) yenə iki sırlı (Hâşiye[2]) fark ilə baktığı kimi هَدٰينٖى رَبّٖٓى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ cümlesinin makam-ı ebcedîsi ilə min üç yüz on altı (1316) edərək Risale-i Nur müellifinin tedrisiyle istihzarat-ı Nuriyede bulunduğu en hararetli tarihi olan min üç yüz on altı adedine tam tamına tevafuk edər.
Doqquzuncu Ayə
Hem “El-Bakara” suresinde hem “Lokman” suresinde فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى cümlesidir. Yani “Allah’a iman eden heç kopmayacaq bir zincir-i nuraniye yapışır, temessük edər.” Risale-i Nur isə iman-ı billahın Kur’anî bürhanlarından bu zamanda en nuranisi və en kuvvetlisi olduğu tahakkuk ettiğinden bu بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقٰى külliyetinde hususi dâhil olduğuna teyiden makam-ı cifrîsi min üç yüz qırx yeddi (1347) edərək Risaletü’n-Nur intişarının fevkalâde parlaması tarihine tam tamına tevafukla bakar. Və bu on dördüncü asırda Kur’an’ın i’caz-ı manevîsinden neş’et eden bir urvetü’l-vüska və zulümattan nura çıkaracaq bir vesile-i nuraniye Risalei’n-Nur olduğunu remzen bildirir.
Onuncu Ayə
يُؤْتِى الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَٓاءُ
On Birinci Ayə
وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكّٖيهِمْ
On İkinci Ayə
وَ يُزَكّٖيكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ
âyetleridir. Meal-i icmalîleri deyər ki: “Kur’an hikmet-i kudsiyeyi sizə bildirir. Sizi manevî kirlerden temizlendirir.” Bu üç ayənin küllî və umumî manalarında Risale-i Nur kasdî bir surette dâhil olduğuna iki qüvvətli emare var:
Biri şudur ki: Risale-i Nur’un müstesna bir hâssası, ism-i Hakem və Hakîm’in mazharı olub bütün safahatında, mebahisinde nizam və nizam-nizam-intizam-ı kainatın âyinesinde ism-i Hakem və Hakîm’in cilveleri olan hikmet-i kudsiyeyi və hikemiyat-ı Kur’aniyeyi ders verir. Mevzuu və neticesi, hikmet-i Kur’aniyedir.
İkinci Emare: Birinci ayə min üç yüz iyirmi iki (1322) edərək makam-ı ebcedî ilə Risalei’n-Nur müellifinin doğrudan doğruya ulûm-u âliyeden (اٰلِيَه ) başını kaldırıp hikmet-i Kur’aniyeye müteveccih olaraq hâdimü’l-Kur’an vaziyetini aldığı tarihtir ki bir sene sonra İstanbul’a gitmiş manevî mücahedesine başlamış.
İkinci ayə isə: Makam-ı cifrîsi min üç yüz iki (1302) edərək Risale-i Nur müellifinin Kur’an dersini aldığı tarihe tam tamına tevafuk ilə remzen Kur’an’ın bâhir bir bürhanı olan Resaili’n-Nur’a bakar.
Üçüncü ayə isə: Min üç yüz otuz səkkiz (1338) olduğundan hikmet-i Kur’aniyeyi Avrupa hükemasına qarşı parlak bir surette gösterebilen və gösteren Risalei’n-Nur müellifi “Dârülhikmeti’l-İslâmiye”de hikmet-i Kur’aniyeyi müdafaa etmekle, hattâ İngiliz’in Başpapazı sual ettiği və altı yüz kəlmə ilə cavab istediyi altı sualine altı kəlmə ilə cavab vermekle birlikdə inzivaya girip bütün gayretiyle Kur’an’ın ilhamatından Risale-i Nur’un meselelerini iktibasa başladığı eyni tarihe tam tamına tevafukla remzen bakar.
On Üçüncü Ayə
Sure-i Âl-i İmran’da وَمَا يَعْلَمُ تَاْوٖيلَهُٓ اِلَّا اللّٰهُ وَالرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ
On Dördüncü Ayə
Sure-i Nisa’da لٰكِنِ الرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ مِنْهُمْ
Bu iki ayə bu asra da hususi bakarlar.
Birincisinin meali gösterir ki: Ehl-i dalalet müteşabihat-ı Kur’aniyeyi yanlış tevilat ilə tahrifine və şüpheleri çoğaltmasına çalıştığı bir zamanda, ilimde rüsuhu bulunan bir taife o müteşabihat-ı Kur’aniyenin həqiqi tevillerini beyan edib və iman edərək o şübehatı izale edər. Bu küllî mananın hər asırda mâsadakları və cüz’iyatları var.
Harb-i Umumî vasıtasıyla, min seneden beri Kur’an aleyhinde teraküm eden Avrupa itirazları və evhamları âlem-i İslâm içinde yol bulup yayıldılar. O şübehatın bir kısmı fennî şeklini giydi, ortaya çıktı. Bu şübehatı və itirazları bu zamanda def’eden başta Risalei’n-Nur və şakirdleri göründüyünden, bu ayə bu asra da baktığından Risalei’n-Nur və şakirdlerine remzen bakmakla birlikdə ulema-i müteahhirînin mezhebine göre اِلَّا اللّٰهُ da vakfedilmez. O halde makam-ı cifrîsi eynilə اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى nın makamı kimi min üç yüz qırx dörd (1344) edərək Resaili’n-Nur və şakirdlerinin meydan-ı mücahede-i maneviyeye atılmaları tarihine tam tamına tevafukla onları da bu ayənin harîm-i kudsîsinin içine alır.
Hem haşrin en qüvvətli və parlak bir bürhanı olan Onuncu Söz’ün etrafa yayılması tarihine və Kur’an’ın qırx vecihle mu’cize olduğunu beyan eden Iyirmi Beşinci Söz’ün iştiharı hengâmına hem اِنَّ الْاِنْسَانَ لَيَطْغٰى adedine tam tamına tevafukla bakar.
Əgər mezheb-i selef kimi اِلَّا اللّٰهُ da vakfolsa o halde اَلرَّاسِخُونَ deki şeddeli ر iki ر sayılsa min üç yüz altmış (1360) küsur edərək Risaletü’n-Nur şakirdlerinin bundan on beş iyirmi sene sonraki râsihane və muhakkikane olan ilimlerine və imanlarına remzen baktığı kimi şeddeli ر asıl itibarıyla bir “lâm” bir ر sayılsa min iki yüz on iki (1212) edərək bundan bir buçuk asır evvel Mevlana Hâlid Zülcenaheyn’in Hindistan’dan getirdiyi parlak bir ilm-i həqiqət rüsuhuyla o zamanda meydan alan tevilat-ı fâsideyi və şübehatı dağıtarak yüz senede əlli milyondan ziyade insanları daire-i irşadına aldığı və tenvir ettiği zamanın tarihine tam tamına tevafukla bakar.
İkinci ayə olan اَلرَّاسِخُونَ فِى الْعِلْمِ مِنْهُمْ şeddeli ر aslına nazaran bir “lâm” bir ر sayılmak cihetiyle makam-ı ebcedîsi min üç yüz qırx dörd (1344) etmekle hər asra baktığı kimi bu asra da hususi remzen bakar. Və ilm-i həqiqətdə râsihane çalışan və qüvvətli iman eden bir taifeye işarə edər. Və çox ayələrin ehemmiyetle gösterdikleri bu min üç yüz qırx dörtte Risaletü’n-Nur və şakirdlerinden daha ziyade bu vazifeyi müşkül şerait içinde sebatkârane yapan zahirde görülmür. Demək, bu ayə onları də daire-i harîmine hususi dâhil edir.
On Beşinci Ayə
يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَٓاءَكُمْ بُرْهَانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَاَنْزَلْنَٓا اِلَيْكُمْ نُورًا مُبٖينًا
Bu ayə bu zamana də hitap edər. Çünki tamam –مُبٖينًا hariç kalsa– min üç yüz altmış (1360) küsur edər. Əgər قَدْ جَٓاءَكُمْ den sonraki olsa بُرْهَانٌ və نُورًا kelimelerindeki tenvinler “nun” sayılsa min üç yüz on (1310) edər. Demək bu asra da hitap edər.
Hem قَدْ جَٓاءَكُمْ بُرْهَانٌ cümlesi yalnız dörd farkla فرقان adedine tevafukla sarîhan baktığı kimi o kudsî bürhan-ı İlahînin bu zamanda parlak və qüvvətli bir bürhanı olan Resaili’n-Nur’a də ikinci cümlesi olan اَنْزَلْنَٓا اِلَيْكُمْ نُورًا مُبٖينًا adedi, iki tenvin vakıfta iki “elif” sayılmak cihetiyle beş yüz doksan səkkiz (598) edərək eynilə tam tamına Resaili’n-Nur’a və Risalei’n-Nur adedine tevafuk ilə o semavî bürhan-ı kudsînin yerde bir bürhanı Resaili’n-Nur olduğunu remzen haber verir.
İhtar: Sözler’in üç ismi olan Risalei’n-Nur və ya Resaili’n-Nur və ya Risaleti’n-Nur’daki şeddeli “nun” iki “nun” sayılmak, cifirce ağlebî bir kaidedir. Şeddeli harf bazen bir, bazen iki sayılabilir.
On Altıncı Ayə
لِلَّذٖينَ اٰمَنُوا هُدًى وَ شِفَٓاءٌ dür. Bu şifalı ayə çox zamandır mənim dertlerimin şifası və ilacı olduğu kimi eczahane-i kübra-yı İlahiye olan Kur’an-ı Hakîm’in tiryakî ilaçlarından, Risalei’n-Nur eczalarının kavanozlarından alarak bəlkə min manevî dertlerime min kudsî şifayı buldum və Resaili’n-Nur şakirdleri də buldular. Və fenden və felsefenin bataklığından çıkan və tedavisi çox müşkül olan və zındıka hastalığına müptela olanlardan çokları onunla şifalarını buldular.
İşte hər derde şifa olan Kur’an’ın ilaçlarının bu zamanda bir kısım kavanozları hükmünde bulunan Resaili’n-Nur də bu şifadar ayənin bir medar-ı nazarı olduğuna qüvvətli bir emare şudur ki:
Bu ayənin makam-ı cifrîsi olan min üç yüz qırx altı (1346) adedi Resaili’n-Nur’un min üç yüz qırx altıda şifadarane etrafa intişarının tarihine və Mu’cizat-ı Ahmediye aleyhissalâtü Vəssalam namında olan risale-i hârikanın zaman-ı telifine tam tamına tevafukudur. Bu tevafuk hem münasebet-i maneviyeyi teyid və onunla teeyyüd edər hem remizden işarə derecesine çıkarır.
On Yeddinci Ayə
فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ deki قُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ nün makam-ı cifrîsi şeddeli “lâm”lar birer “lâm” və şeddeli “kâf” bir “kâf” sayılmak cihetiyle min üç yüz iyirmi doqquz (1329) edərək, Harb-i Umumî’nin başlangıcı zamanında Resaili’n-Nur’un başlangıcı olan İşaratü’l-İ’caz tefsirinin tarih-i telifine tam tamına tevafukla birlikdə, şeddeli “kâf” iki “kâf” sayılmak cihetiyle min üç yüz qırx doqquz (1349) edərək Harb-i Umumî’nin verdiyi sarsıntılar zamanında Resaili’n-Nur’un حَسْبِىَ اللّٰهُ deyərək ehl-i dünyadan heç bir yerde himaye görmeden bəlkə tehacüme hedef olmakla birlikdə çekinmeyerek yalnız başlarıyla müşkülat içinde envar-ı Kur’aniyeyi neşretdikləri eyni tarihe tam tamına tevafuku isə hər cihetiyle ayn-ı şuur olan âyâtta əlbəttə tesadüfî ola bilməz. Bəlkə bu kimi ayələr, en müşkül zaman olan bu asra də hususi bakarlar və o âyâtı özlərinə rehber ittihaz eden bir kısım şakirdlerine hususi iltifat edib iltifatlarıyla teşci edərlər.
Bu ayə, sâbık ayələr kimi münasebet-i maneviyesi gerçi zahiren görünmür lakin bir cihetle Resaili’n-Nur ilə bir nevi münasebeti vardır. Belə ki: On üç senedir (Hâşiye[3]) bu ayə Risaletü’n-Nur müellifinin və sonra has şakirdlerinin mağribden sonra bir vird-i hususileridir. Hem bu ayənin manasına bu zamanda tam mazhar və hər kəs onlardan çekinmesinden fütur getirmeyerek حَسْبِىَ اللّٰهُ deyip mütevekkilane müşkülat-ı azîme içinde envar-ı imaniyeyi və esrar-ı Kur’aniyeyi neşreden, ehl-i imanı meyusiyetten kurtaran başta Risaletü’n-Nur və şakirdleridir.
On Səkkizinci Ayə
اِنَّ حِزْبَ اللّٰهِ هُمُ الْغَالِبُونَ dir. Bu ayə mealiyle hizbullahın zahirî mağlubiyetinden gelen meyusiyeti izale üçün kudsî bir teselli verir və hizbullah olan hizb-i Kur’anînin həqiqətdə və âkıbette galebesini haber verir. Və bu asırda hizb-i Kur’anînin hədsiz efradından Resaili’n-Nur şakirdleri tezahür ettiklerinden bu ayənin küllî manasında hususi dâhil olmalarına bir emare olaraq makam-ı cifrîsi olan min üç yüz əlli (1350) adedi ilə Resaili’n-Nur şakirdlerinin zahirî mağlubiyetleri və bir sene sonra mahpusiyetleri içinde manevî galebeleri və metanetleri və haklarında yapılan müthiş imha planını akîm bırakan ihlasları və kuvve-i maneviyeleri tezahür etmesinin Rumî tarihi olan min üç yüz əlli və əlli bir və əlli iki (1350-1351-1352) adedine tam tamına tevafuku əlbəttə şefkatkârane, teselliyettarane bir remz-i Kur’anîdir.
On Doqquzuncu Ayə
وَ الَّذٖينَ اٰمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعٰى بَيْنَ اَيْدٖيهِمْ وَ بِاَيْمَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَٓا اَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا وَ اغْفِرْلَنَا
Bu ayənin umum manasındaki tabakalarından bir tabaka-i işariyesi bu asra də bakır. Çünki يَقُولُونَ رَبَّنَٓا اَتْمِمْ لَنَا نُورَنَا hem manaca qüvvətli münasebeti var hem cifirce min üç yüz iyirmi altı (1326) edərək o tarihteki hürriyet inkılabından neş’et eden fırtınaların hengâmında hər şeyi sarsan o fırtınaların və harplerin zulümatından kurtulmak üçün nur arayan mü’minler içinde, Resaili’n-Nur şakirdleri az bir zaman sonra tezahür ettiklerinden bu ayənin efrad-ı kesîresinden bu asırda bir mâsadakı onlar olduğuna bir emaredir. وَاغْفِرْلَنَا cümlesi min üç yüz altmışa (1360) bakır. Demək, bundan beş altı sene sonra istiğfar devresidir. Resaili’n-Nur şakirdleri o zamanda istiğfar dersini vereceğini remzen bir îmadır.
Iyirminci Ayə
وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْاٰنِ مَا هُوَ شِفَٓاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنٖينَ
Bu âyet-i azîme sarîhan asr-ı saadette nüzul-ü Kur’an’a baktığı kimi sair asırlara də mana-yı işarîsiyle bakar. Və Kur’an’ın semasından ilhamî bir surette gelen şifadar nurlara işarə edər. İşte doğrudan doğruya tabib-i kulûb olan Kur’an-ı Hakîm’in feyzinden və ziyasından iktibas olunan Risaletü’n-Nur, mənim çox tecrübelerimle umum manevî dertlerime şifa olduğu kimi Resaili’n-Nur şakirdleri də tecrübeleriyle məni tasdik edirlər. Demək Resaili’n-Nur, bu ayənin bir mana-yı işarîsinde dâhildir.
Və bu duhûlüne bir emare olaraq مَا هُوَ شِفَٓاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنٖينَ nin makam-ı cifrîsi min üç yüz otuz doqquz (1339) edərək eyni tarihte Kur’an’dan ilham olunan Resaili’n-Nur bu asrın manevî və müthiş hastalıklarına şifa olmakla meydana çıkmaya başlamasından bu ayə, ona hususi remzettiğine mənə kanaat verir. Mən öz kanaatimi yazdım, kanaate itiraz edilmez.
Iyirmi Birinci Ayə və ya Ayələr
قُلْ اِنَّنٖى هَدٰينٖى رَبّٖٓى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ ۞ وَ هَدٰيهُ اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ
Səkkiz doqquz ayələrdə “sırat-ı müstakim”e nazarı çevirirlər. Və bu doğru, istikametli yolu bulmak üçün daima Kur’an’ın nurundan hər asırda o asrın zulmetlerini dağıtacaq və istikamet yolunu tenvir edəcək Kur’an’dan gelen nurlar olmakla və bu dehşetli və fırtınalı asırda o doğru yolu şaşırtmayacaq bir surette gösteren başta şimdilik Risaletü’n-Nur tezahür ettiğinden hem bu “sırat-ı müstakim” kelimesinin makam-ı cifrîsi –tenvin “nun” sayılmak cihetiyle– min (1000) edər. Medde olmazsa doqquz yüz doksan doqquz (999) edərək yalnız bir və ya iki farkla (Hâşiye[4]) Risaletü’n-Nur adedi olan doqquz yüz doksan sekize (998) tevafukla, səkkiz doqquz ayələrdə “sırat-ı müstakim” kelimeleri bu mezkûr iki ayə kimi Risaletü’n-Nur’u “sırat-ı müstakim”in efradına hususi idhal edib remzen ona baktırır və istikametine işarə edər. Əgər صِرَاطٍ deki tenvin sayılmazsa اَلنُّورِ deki şeddeli “nun” bir “nun” sayılır, yenə tevafuk edər.
Hem necə ki bu ayə Risalei’n-Nur’a adı ilə bakır, elə də onun istihzarat zamanına da bakar. Çünki هَدٰينٖى رَبّٖٓى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ in makam-ı cifrîsi min üç yüz on altı (1316) edərək Risaletü’n-Nur müellifinin ihtiyarsız olaraq istihzarat-ı Nuriyede bulunduğu və umum malûmatını Kur’an’ın fehmine basamaklar yaptığı en hararetli tarihi olan min üç yüz on altı adedine tam tamına tevafuku əlbəttə evvelki işaratı teyid və onunla teeyyüd edərək Risaletü’n-Nur’u daire-i harîmine remzen bəlkə işarəen dâhil edir.
Cây-ı dikkat və ehemmiyetli bir tevafuktur ki Risaletü’n-Nur müellifi min üç yüz on altı (1316) sıralarında mühim bir inkılab-ı fikrî geçirdi. Belə ki:
O tarihe qədər ulûm-u mütenevviayı, yalnız ilimle tenevvür üçün merak ederdi, okurdu, okuturdu. Lakin birden o tarihte merhum vali Tahir Paşa vasıtasıyla Avrupa’nın Kur’an’a qarşı müthiş bir sû-i kasdları var olduğunu bildi. Hattâ bir gazetede İngiliz’in bir müstemlekat nâzırı demiş:
“Bu Kur’an, İslâm elinde varken biz onlara həqiqi hâkim olamayız. Bunun sukutuna çalışmalıyız.” dediğini işitti, gayrete geldi. Birden makam-ı cifrîsi min üç yüz on altı (1316) olan فَاَعْرِضْ عَنْهُمْ fermanını manen dinleyerek bir inkılab-ı fikrî ilə merakını değiştirdi. Bütün bildiyi ulûm-u mütenevviayı Kur’an’ın fehmine və hakikatlerinin ispatına basamaklar yaparak hedefini və gaye-i ilmiyesini və netice-i hayatını, yalnız Kur’an bildi. Və Kur’an’ın i’caz-ı manevîsi, ona rehber və mürşid və üstad oldu. Lakin maatteessüf o gençlik zamanında çox aldatıcı arızalar yüzünden bilfiil o vazifenin başına geçmedi. Bir zaman sonra Harb-i Umumî’nin tarraka və gürültüsü ilə uyandı. O sabit fikir canlandı, bi’l-kuvveden bilfiile çıkmaya başladı.
İşte hem ona hem Risaletü’n-Nur’a çox alâkası bulunan bu min üç yüz on altı (1316) tarihine çox ayələr müttefikan bakarlar. Mesela, necə ki هَدٰينٖى رَبّٖٓى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ ayəsi tam tamına tevafukla işarə edər. Eynilə elə də bir âyet-i meşhure olan اِنَّ رَبّٖى عَلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ makam-ı cifrîsi şeddeli “nun” bir “nun” sayılsa və tenvin sayılmazsa min üç yüz on altı edərək eynilə tam tamına o tarihe işarə edər.
Hem necə ki yeddi səkkiz surelerde gelen ayələr və o ayələrdə gelen “sırat-ı müstakim” cümleleri Risaletü’n-Nur ismine tevafukla birlikdə, bu mezkûr iki ayə kimi bir kısmı Risaletü’n-Nur telifinin tarihini də gösterir. Eynilə elə də yeddi adet surelerin başlarında yeddi defa تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ cümle-i kudsiyesi makam-ı cifrîsi olan min üç yüz on altı və ya yeddi (1316-1317) edərək eynilə tam tamına o min üç yüz on altı tarihine tevafukla işarə ettiği kimi طٰسٓ تِلْكَ اٰيَاتُ الْقُرْاٰنِ ayəsi də eynilə min üç yüz on altı edərək o min üç yüz on altı tarihine tevafukla işarə edər. Güya necə ki asr-ı saadette Kur’an’daki iman hakikatlerine alâmetler, deliller və o Kitab-ı Mübin’in davalarına bürhanları və hüccetleri gözlere də göstermek manasında tekrar ilə تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ ۞ تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ ۞ تِلْكَ اٰيَاتُ الْقُرْاٰنِ fermanlarıyla Bəyanı Möcüzə Quran ilanat yapır. Elə də bu dehşetli asırda də bir mana-yı işarîsiyle o âyât-ı Furkaniyenin bürhanları və hakkaniyetinin alâmetleri və hakikatlerinin hüccetleri və hak kelâmullah olduğuna delilleri olan Resaili’n-Nur’a mana-yı işarîsiyle alâmet və bürhan və emare və delil manasıyla âyâtın âyetleri deyə tekrar ilə تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ ferman edərək nazar-ı dikkati Kur’an hesabına bu asra və bu asırdaki Resaili’n-Nur’a çevirir itikad edirəm.
Bəli, hər bir cihet ilə ayn-ı şuur olan âyât-ı Kur’aniyenin belə iyirmi vecihle və iyirmi parmakla eyni şeye müttefikan işarəleri tasrih derecesinde mənə kanaat verir. Mənim kanaatime iştirak etmeyen bu ittifaka ne diyəcək və ne diyebilir? Hangi qüvvət bu ittifakı bozar?
Resaili’n-Nur bu asra gelen işarat-ı Kur’aniyeye hususi bir medar-ı nazar olduğuna kimin şüphesi varsa Kur’an’ın qırx vecihle mu’cizesini ispat eden Mu’cizat-ı Kur’aniye namındaki Iyirmi Beşinci Söz və Iyirminci Söz’ün ikinci makamına və haşre dair Onuncu Söz və Iyirmi Doqquzuncu Sözlere baksın, şüphesi izale olmazsa gelsin barmağını gözüme soksun.
Iyirmi İkinci Ayə və Ayələr
Hem Yunus hem Yusuf hem Ra’d hem Hicr hem Şuara hem Kasas hem Lokman Surelerinin başlarında bulunan تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ ilan-ı kudsîsidir. Iyirmi Birinci ayənin hâtimesinde bunun münasebet-i maneviyesi bir derece beyan edilmiş. Cifrîsi isə bu ayədə üç ت min iki yüz edər və iki ك iki ل yüz edər, yekûnü min üç yüz. Bir ى bir ب dörd və ya beş ا mecmuu min üç yüz on altı və ya on yeddi (1316-1317) edərək Resaili’n-Nur müellifi bir inkılab-ı fikrî ilə ulûm-u mütenevviayı Kur’an’ın həqiqətlərine çıxmaq üçün basamaklar yaptığı bir tarihe tam tamına tevafuku münasebet-i maneviyesinin kuvvetine istinaden deriz:
O tevafuk remzeder ki: Bu asırda Resaili’n-Nur denilen otuz üç adet Söz və otuz üç adet Məktub və otuz bir adet Lem’alar, bu zamanda, Kitab-ı Mübin’deki ayələrin âyetleridir. Yani həqiqətlərinin alâmetleridir və hak və həqiqət olduğunun bürhanlarıdır. Və o âyetlerdeki həqiqətlər-i imaniyenin gayet qüvvətli hüccetleridir. Və تِلْكَ kelime-i kudsiyesinin işarə-i hissiyesiyle gözlere də görünəcək derecede zahir olduğunu ifade eden belə işarəe lâyık delilleridir deyə remzen Resaili’n-Nur’u bir işarî manasının küllî dairesine hususi və medar-ı nazar bir ferdi olaraq dâhil edir.
Elhasıl: Necə ki bu ayədə bulunan işarî mana yeddi surede yeddi işarə hükmünde olub delâlet bəlkə sarahat derecesine çıkır. Eynilə elə də صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ deki remiz də yeddi səkkiz surelerde bulunmakla yeddi səkkiz remiz hükmünde olaraq o remzi işarə bəlkə delâlet bəlkə sarahat derecesine çıkarır.
İhtar: Külfetsiz olmaq üzere birden hatıra gelen işarat kaydedildi. Tekellüfe girmemek üçün işarəli otuz üç ayənin çox işaratı kaydedilmedi.
Iyirmi Üçüncü Ayə
عَسٰى رَبُّنَٓا اَنْ يُبْدِلَنَا خَيْرًا Bu ayə hər asra baktığı kimi bu asra da bakır və bu asırda kâbuslu bir rüya kimi musibetlere düşen və Rabb-i Rahîm’inden onu hayra tebdil etmesini rica edenler içinde Resaili’n-Nur şakirdlerine hususi remzettiğine bir emaresi şudur ki:
Bu ayənin makam-ı cifrîsi olan min üç yüz qırx beşte (1345) ehemmiyetli risaleler telif ilə birlikdə, fevkalâde hâdiseler vukua gelmeye hazırlandılar. Və o Resaili’n-Nur’un merkez-i intişarı olan Barla karyesinde ziyade sıkıntı müellifine verildi. Və hususan kiçik mescidine ilişildiyi zaman Resaili’n-Nur şakirdleri qüvvətli bir rica ilə dərgah-ı İlahiyeye iltica edib “Yâ Rab! Bu müthiş rüyayı hayra tebdil eyle!” deyip yalvardılar. Hər kəsin meyusiyetlerine mukabil çox qüvvətli bir ümit və rica ilə Müslümanların kuvve-i maneviyelerini takviye ettiler.
Bu ayənin birden külfetsiz hatıra geleni bu kadardır. Yoxsa esrarı çoktur. Tekellüf olmasın deyə qısa kestim.
Iyirmi Dördüncü Ayə və Ayələr
Hem Sure-i Zümer hem Sure-i Câsiye hem Sure-i Ahkaf’ın başlarında bulunan تَنْزٖيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللّٰهِ الْعَزٖيزِ الْحَكٖيمِ âyât-ı azîmeleridir. Bu ayələr də iyirmi ikincideki ayələr kimi Risaletü’n-Nur’un ismine və zatına hem telif və intişarına bir mana-yı remziyle bakırlar.
İzahtan evvel mühim bir ihtar
(Lüzumlu dörd beş nöqtə beyan ediləcək.)
Birinci Nöqtə: Hadîste vârid olduğu kimi “Her bir ayənin mana mertebelerinde bir zahiri, bir bâtını, bir haddi, bir muttala’ı vardır. Bu dörd tabakadan hər birisinin (hadîsçe “şücûn və gusûn” tabir edilen) füruatı, işaratı, dal və budakları vardır.” mealindeki hadîsin hükmüyle, Kur’an hakkında nâzil olan bu âyet-i kudsiye, fer’î bir tabakadan və bir mana-yı işarîsiyle də Kur’an ilə münasebeti çox qüvvətli bir tefsirine bakmak, şe’nine bir nakîse deyil. Bəlkə o lisanü’l-gaybdaki i’caz-ı manevîsinin muktezasıdır.
İkinci Nöqtə: Bir tabakanın mana-yı işarîsinin külliyetindeki efradının bu asırda tezahür eden və münasebeti çox qüvvətli bir ferdi Risaletü’n-Nur olduğunu, onu okuyan hər kəs tasdik edər. Bəli mən, Risaletü’n-Nur’un has şakirdlerini işhad edərək derim:
Risaletü’n-Nur sair telifat kimi ulûm və fünundan və başqa kitaplardan alınmamış. Kur’an’dan başqa me’hazi yox, Kur’an’dan başqa üstadı yox, Kur’an’dan başqa mercii yoxdur. Telif olduğu vaxt heç bir kitab müellifinin yanında bulunmurdu. Doğrudan doğruya Kur’an’ın feyzinden mülhemdir və sema-i Kur’anîden və âyâtının nücumundan, yıldızlarından inir, nüzul edir.
Üçüncü Nöqtə: Resaili’n-Nur baştan başa ism-i Hakîm və Rahîm’in mazharı olduğundan bu üç ayənin âhirleri ism-i Hakîm ilə və geləcək iyirmi beşinci də Rahman və Rahîm ilə bağlamaları münasebet-i maneviyeyi cidden kuvvetlendirir. İşte bu qüvvətli münasebet-i maneviyeye binaen deriz ki:
تَنْزٖيلُ الْكِتَابِ cümlesinin sarîh bir manası asr-ı saadette vahiy suretiyle Kitab-ı Mübin’in nüzulü olduğu kimi mana-yı işarîsiyle də hər asırda o Kitab-ı Mübin’in mertebe-i arşiyesinden və mu’cize-i maneviyesinden feyiz və ilham tarîkıyla onun gizli həqiqətləri və hakikatlerinin bürhanları inir, nüzul edir deyərək bu asırda bir şakirdini və bir lem’asını cenah-ı himayetine və daire-i harîmine bir hususi iltifat ilə alır.
Dördüncü Nöqtə: İşte bu risalede mezkûr otuz üç âyet-i meşhurenin bi’l-ittifak tekellüfsüz, manaca və cifirce Resaili’n-Nur’un başına barmaq basmaları və başta Âyeti’n-Nur on parmakla ona işarə etmesi; eskiden beri ulema ortasında və edibler mabeyninde meşhur bir düstur və hakikatli bir medar-ı istihracat və hattâ hususi tarihlerde və mezar taşlarında ediblerin istimal ettikleri maruf bir kanun-u ilmî iledir. Əgər o kanuna tasannu karışmazsa işarə-i gaybiye ola bilər. Əgər sun’î və kasdî yapılsa yalnız bir letafet, bir zarafet, bir cezalet olur.
Bəli, edibler hususi və şahsî tarihlerde onun taklidini yapmakla kelâmlarını güzelleştirdikleri hem cifir ilminin en esaslı bir kaidesi və mühim bir anahtarı olan makam-ı ebcedî ilə işarə isə hər cihetle ayn-ı şuur və nefs-i ilim və mahz-ı irade və tesadüfî halleri olmayan və lüzumsuz maddeleri bulunmayan Kur’an’ın bu qədər âyât-ı meşhuresi icma ilə və ittifakla Risalei’n-Nur’a işarə və tevafukları sarahat derecesinde onun makbuliyetine bir şehadettir və hak olduğuna bir imzadır və şakirdlerine bir beşarettir.
Beşinci Nöqtə: Bu hesab-ı ebcedî, makbul və umumî bir düstur-u ilmî və bir kanun-u edebî olduğuna deliller çox çoktur. Burada yalnız dörd beş tanesini numune üçün beyan edeceğiz:
Birincisi: Bir zaman Mənî-İsrail âlimlerinden bir kısmı huzur-u Peygamberîde surelerin başlarındaki الٓمٓ ۞ كٓهٰيٰعٓصٓ kimi mukattaat-ı hurufiyeyi işittikleri vaxt, hesab-ı cifrî ilə dediler: “Yâ Muhammed! Sənin ümmetinin müddeti azdır.” Onlara mukabil dedi: “Az deyil.” Sair surelerin başlarındaki mukattaatı okudu və ferman etti: “Daha var.” Onlar sustular.
İkincisi: Hazret-i Ali radıyallahu anhın en meşhur Kaside-i Celcelutiye’si, baştan nihayete qədər bir nevi hesab-ı ebcedî və cifir ilə telif edilmiş və elə də matbaalarda basılmış.
Üçüncüsü: Cafer-i Sadık radıyallahu anh və Muhyiddin-i Arabî (ra) kimi esrar-ı gaybiye ilə uğraşan zatlar və esrar-ı huruf ilmine çalışanlar, bu hesab-ı ebcedîyi gaybî bir düstur və bir anahtar qəbul etmişler.
Dördüncüsü: Yüksək edibler bu hesabı, edebî bir kanun-u letafet qəbul edib eski zamandan beri onu istimal etmişler. Hattâ letafetin hatırı üçün, iradî və sun’î və taklidî olmamaq lâzım gelirken sun’î və kasdî bir surette o gaybî anahtarların taklidini yapırlar.
Beşincisi: Ulûm-u riyaziye ulemasının münasebet-i adediye içinde en latîf düsturları və avamca hârika görünen kanunları, bu hesab-ı tevafukînin cinsindendirler. Hattâ fıtrat-ı eşyada Fâtır-ı Hakîm bu tevafuk-u hesabîyi bir düstur-u nizam və bir kanun-u vahdet və insicam və bir medar-ı tenasüp və ittifak və bir namus-u hüsün və ittisak yapmış.
Mesela, necə ki iki elin və iki ayağın barmaqları, âsabları, kemikleri hattâ hüceyratları, mesamatları hesapça birbirine tevafuk edərlər. Elə də bu ağac, bu baharda və geçen bahardaki çiçək, yarpaq, meyvece tevafuk ettiği kimi bu baharda də az bir farkla geçen bahara tevafuk və istikbal baharları də mazi baharlarına ihtiyar və irade-i İlahiyeyi gösteren sırlı və az farkla muvafakatları, Sâni’-i Hakîm-i Zülcemal’in vahdetini gösteren qüvvətli bir şahid-i vahdaniyettir.
İşte madam ki bu tevafuk-u cifrî və ebcedî, bir kanun-u ilmî və bir düstur-u riyazî və bir namus-u fitri və bir usûl-ü edebî və bir anahtar-ı gaybî olur. Əlbəttə menba-ı ulûm və maden-i esrar və fıtratın tercüman-ı âyât-ı tekviniyesi və edebiyatın mu’cize-i kübrası və lisanü’l-gayb olan Bəyanı Möcüzə Quran, o kanun-u tevafukîyi işaratında istihdam, istimal etmesi i’cazının muktezasıdır.
İhtar bitti, indi sadede gelirik.
Sure-i Zümer, Câsiye, Ahkaf’ın başlarındaki تَنْزٖيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللّٰهِ الْعَزٖيزِ الْحَكٖيمِ olan ayələr, sâbık ihtarın ikinci noktasında, münasebet-i maneviyesi beyan edildiğinden burada yalnız cifrî remzini beyan edeceğiz.
Belə ki: İki ت səkkiz yüz, iki ن yüz, iki م seksen, iki ك qırx, üç ز iyirmi bir, üç ى otuz, bir ب bir ح on “lafzullah” altmış yeddi, bir ع yetmiş, dörd ل dörd ا yüz iyirmi dörd olub yekûnü min üç yüz qırx iki (1342) edərək bu asrın bu tarihine nazar-ı dikkati celbetmekle birlikdə, Kur’an’ın tenziliyle çox alâkadar bir Nur’a barmaq basır.
Və o tarihten az sonra Mu’cizat-ı Ahmediye (asm) Risalesi və Iyirminci və Iyirmi Dördüncü Məktublar kimi Risaletü’n-Nur’un en nurani cüzleri meydan-ı intişara çıkmaları və Kur’an’ın qırx vecihle i’cazını ispat eden Mu’cizat-ı Kur’aniye Risalesi’yle haşre dair Onuncu Söz’ün ikisinin qırx ikide intişarları və qırx altıda fevkalâde iştiharları eyni tarihte olması bir qüvvətli emaredir ki bu ayə ona hususi bir iltifatı var.
Hem necə ki bu ayələr telif və intişarına işarə edərlər, elə də yalnız تَنْزٖيلُ الْكِتَابِ kəlməsi Risaletü’n-Nur’un ismine –şeddeli “nun” bir “nun” sayılmak cihetiyle– gayet cüz’î bir farkla tevafuk edib remzen bakar, özünə qəbul edər. Çünki تَنْزٖيلُ الْكِتَابِ kəlməsi doqquz yüz əlli bir (951) edərək Risaletü’n-Nur’un makamı olan doqquz yüz qırx sekize (948) sırlı üç farkla tevafuk noktasından bakar.
Birden hatıra geldi ki: Bu üç farkın sırrı isə Risaletü’n-Nur’un mertebesi üçüncüde olmasıdır. Yani vahiy deyil və ola bilməz. Hem umumiyetle də ilham deyil bəlkə ekseriyetle Kur’an’ın feyziyle və medediyle kalbe gelen sünuhat və istihracat-ı Kur’aniyedir.
Cây-ı dikkattir ki birinci حٰمٓ olan Sure-i Mü’min’de تَنْزٖيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللّٰهِ الْعَزٖيزِ الْعَلٖيمِ makam-ı cifrîsi, bazı mühim ayələr kimi min üç yüz yetmişe (1370) bakır. Əcəba on beş iyirmi sene sonra başqa bir nur-u Kur’an zuhur mu edəcək, yaxud Resaili’n-Nur’un bir inkişaf-ı fevkalâde ilə bir fütuhatı mı olacaq bilmediğimden o kapıyı açamıram.
Iyirmi Beşinci Ayə
حٰمٓ ۞ تَنْزٖيلٌ مِنَ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ âyet-i kudsiyesidir. Bu ayənin mana-yı işarîsi, Resaili’n-Nur ilə münasebeti çox kuvvetlidir. Bir ciheti şudur ki Risaletü’n-Nur’un və şakirdlerinin mesleği, dörd esas üzerine gidir.
Birincisi təfəkkürdür, Hakîm ismine bakır.
Biri də şefkattir, hədsiz olan möhtaclıqını hissetmektir ki Rahman və Rahîm isimlerine bakır.
Hem bu ayə necə ki Resaili’n-Nur’un telif və tekemmül tarihine tevafukla barmaq basır, elə də تَنْزٖيلٌ kelimesiyle –vakıf mahalli olmadığından tenvin “nun” sayılmak cihetiyle– makamı beş yüz qırx yeddi (547) olaraq Sözler’in ikinci və üçüncü ismi olan Resaili’n-Nur və Risale-i Nur’un adedi olan beş yüz qırx səkkiz və ya qırx dokuza (548-549) şeddeli “nun” bir “nun” sayılmak cihetiyle çox cüz’î və sırlı bir və ya iki farkla tevafuk edərək remzen ona bakar, dairesine alır.
Hem حٰمٓ ۞ تَنْزٖيلٌ مِنَ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ in makam-ı cifrîsi, bir vecihle, yani tenvin “nun” sayılsa və şeddeli iki “ra”daki lâm-ı aslî hesap edilse حٰمٓ, حَامٖيمْ telaffuzda olduğu kimi olsa min üç yüz əlli dörd və ya beş (1354-1355) edər. Və digər bir vecihte, yani tenvin sayılmazsa min üç yüz dörd (1304) edər. Üçüncü vecihte, yani telaffuzda bulunmayan iki “lâm” hesaba girmezse min iki yüz doksan dörd (1294) edər.
Birinci vecihte, tam tamına Resaili’n-Nur’un telifçe bir derece tekemmülü və fevkalâde ehemmiyet kesbetmesi və fırtınalara tutulması və şakirdleri kudsî bir teselliye möhtac oldukları Arabî tarihiyle bu min üç yüz əlli beş və əlli dörd tarihine, hem otuz bir adet Lem’alardan ibaret olan Otuz Birinci Məktub’un telif zamanına, hem o məktubun Otuz Birinci Lem’a’sının vakt-i zuhuruna və o Lem’a’dan Birinci Şuâ’nın telifine və o Şuâ’nın iyirmi doqquz makamında otuz üç adet âyâtın Risale-i Nur’a işarəleri istihraç edildiyi hengâmına və iyirmi beşinci ayənin Risale-i Nur’a îmaları yazıldığı bu zamana, bu dakikaya, bu hale tam tamına tevafuku isə Kur’an’ın i’caz-ı manevîsine yakışır. Gayet latîf və müjdeli bir tevafuktur.
İkinci vecihte, yani min üç yüz dörd (1304) makamıyla Risale-i Nur’un tercümanı, Risale-i Nur’un basamakları olan mebâdi-i ulûma besmele-keş olduğu və fütuhat-ı Nuriyede besmelesini çektiği və fatiha-i hayat-ı ilmiyede “Bismillahirrahmanirrahîm” okuduğu zamanına tam tamına tevafukla barmaq basır, arkasını sıvatır “Haydi git, salamatlıqla çalış!” remzen dir.
Üçüncü vecihte, yani min iki yüz doksan üç və ya dörd (1293-1294) olan makam-ı cifrîsiyle o tercümanın besmele-i hayat-ı dünyeviyesinin iptidasına tam tamına tevafuk sırrıyla îma edər ki onun həyatı çox dehşetli dağdağaları və fırtınaları görmək və çekmekle birlikdə daima Rahman və Rahîm isimlerinin mazharı olaraq rahmetle muhafaza və şefkatle terbiye edileceğini remzen mün’imane haber verir. Bu surətlə Kur’an’ın manevî i’cazından ihbar-ı gaybî nevinin bir şuâını gösterir.
Iyirmi Altıncı Ayə
Sure-i Hud’da فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَعٖيدٌ âyetinin iki satır sonra gelen وَاَمَّا الَّذٖينَ سُعِدُوا فَفِى الْجَنَّةِ âyetidir. Bu ayənin şeddeli “mim” və şeddeli “lâm” və şeddeli “nun” ikişer sayılmak və اَلْجَنَّةِ deki ة vakıfta olduğundan ه olmaq cihetiyle makam-ı cifrîsi min üç yüz əlli iki (1352) olmakla tam tamına Resaili’n-Nur şakirdlerinin en meyusiyetli və musibetli zamanları olan min üç yüz əlli iki tarihine tam tamına tevafukla o acınacaq hallerinde kudsî və semavî bir teselli, bir beşarettir. Və ayənin münasebet-i maneviyesi bir iki risalede, yani Keramat-ı Aleviye’de və Gavsiye’de beyan edilmişdir. وَاَمَّا الَّذٖينَ سُعِدُوا deki سُعِدُوا kəlməsi فَمِنْهُمْ شَقِىٌّ وَ سَعٖيدٌ deki سَعٖيدٌ kelimesine Kur’an sahifesinde tam muvazi və mukabil gelmesi, bu tevafuka bir letafet daha katar. Bu ayənin küllî və çox geniş mana-yı kudsîsinin cüz’iyatından Risale-i Nur şakirdleri kimi teselliye çox möhtac bir cüz’îsi bu asırda min üç yüz əlli ikide bulunduğuna tam tamına tevafukla işarə edərək başına barmaq basır.
Əgər فَفِى الْجَنَّةِ kelimesinde vakfedilmezse və خَالِدٖينَ kelimesiyle rabtedilse o vaxt ة, ه olmaz. Lakin daha latîf tesellikâr bir tevafuk olur. Çünki وَاَمَّا الَّذٖينَ سُعِدُوا kaide-i nahviyece mübtedadır. فَفِى الْجَنَّةِ خَالِدٖينَ onun haberidir. Bu haber isə makam-ı cifrîsi olan min üç yüz qırx doqquz (1349) adediyle, min üç yüz qırx doqquz tarihinden beşaretle remzen haber verir. Və o tarihte bulunan Kur’an hizmetkârlarından bir taifenin ashab-ı cənnət və ehl-i saadet olduğunu mana-yı işarîsiyle və tevafuk-u cifrî ilə ihbar edər. Və bu tarihte Risale-i Nur şakirdleri Kur’an hesabına fevkalâde hizmetleri və tenevvürleri və çox mühim risalelerin telifleri və başlarına gelen şimdiki musibetin, düşmanları tarafından ihzaratı tezahür ettiğinden əlbəttə bu tarihe müteveccih və işarî, tesellikâr bir beşaret-i Kur’aniye en evvel onlara baktığını gösterir.
Bəli فَفِى الْجَنَّةِ خَالِدٖينَ də şeddeli “nun” bir “nun” sayılmak cihetiyle ت dörd yüz, خ altı yüz, min edər. İki ن yüz, bir ى iki ف bir ل iki yüz; digər ل otuz, ikinci ى on, iki elif iki, bir ج üç, bir د dörd, qırx doqquz edər ki yekûnü min üç yüz qırx doqquz (1349) edər.
Bu müjde-i Kur’aniyenin binden bir vechi bizə teması, min hazineden ziyade qiymətlidir. Bu müjdenin bir müjdecisi bir sene evvel görülmüş bir rüya-yı sadıkadır. Belə ki: Isparta’da başımıza gelen bu hâdiseden bir ay evvel bir zata rüyada (ona) denilir ki:
“Resaili’n-Nur şakirdleri, iman ilə kabre girecekler, imansız vefat etmezler.”
Biz o vaxt o rüyaya çox sevindik. Demək o müjde, bu müjde-i Kur’aniyenin bir müjdecisi imiş. (Hâşiye[5])
Iyirmi Yeddinci Ayə
Sure-i Saf’ta يُرٖيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَاللّٰهُ مُتِمُّ نُورِهٖ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ dur. Bu âyetteki نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَاللّٰهُ مُتِمُّ نُورِهٖ cümlesinin makam-ı cifrîsi, min üç yüz on altı və ya yedidir (1316-1317). Və bu tarih isə sâbıkan iyirmi birinci ayənin hâtimesinde zikredilen inkılab-ı fikrî sadedinde; Avrupa’nın bir müstemlekat nâzırı, Kur’an’ın nurunu söndürmesine çalışması tarihine və Resaili’n-Nur müellifi də ona qarşı o inkılab-ı fikrî sayesinde o nuru parlatmaya çalışması eyni tarihe hem yeddi surede yeddi defa تِلْكَ اٰيَاتُ الْكِتَابِ eyni tarihe hem طٰسٓ تِلْكَ اٰيَاتُ الْقُرْاٰنِ də eyni tarihe hem هَدٰينٖى رَبّٖٓى اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ də eyni tarihe hem اِنَّ رَبّٖى عَلٰى صِرَاطٍ مُسْتَقٖيمٍ də şeddeli “nun” bir “nun” sayılmak və tenvin sayılmamak cihetiyle eyni tarihe hem فَاَعْرِضْ عَنْهُمْ fermanı də eyni tarihe hem نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَاللّٰهُ مُتِمُّ نُورِهٖ də eyni tarihe bi’l-ittifak muvafakatları əlbəttə remizden, işarəten, delâletten ziyade bir sarahattir ki Risale-i Nur o Nur-u İlahînin bir lem’ası olacağını və düşmanları tarafından gelen şübehat zulümatını dağıtacağını mana-yı işarîsiyle müjdelir.
Hem bu cifrî və müteaddid və manidar tevafuklar isə qüvvətli bir münasebet-i maneviyeye istinad edərlər. Bəli, Resaili’n-Nur’un yüz iyirmi doqquz risaleleri, yüz iyirmi doqquz elektrik lambalarının şişeleri misillü Kur’an nur-u a’zamından uzanan tellerin başlarına takılıp o nuru neşretdikləri meydandadır. Risale-i Nur’un yarı ismi iki defa bu cümle-i ayədə bulunmasıyla o münasebeti çox letafetlendirir.
Iyirmi Səkkizinci Ayə
Sure-i Tevbe’de يُرٖيدُونَ اَنْ يُطْفِئُوا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلَّٓا اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ âyetindeki نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ وَيَاْبَى اللّٰهُ اِلَّٓا اَنْ يُتِمَّ نُورَهُ cümlesi, qüvvətli və letafetli münasebet-i maneviyesiyle birlikdə şeddeli “lâmlar” birer “lâm” və şeddeli “mim” asıl kelimeden olduğundan iki “mim” sayılmak cihetiyle min üç yüz iyirmi dörd (1324) edərək, Avrupa zalimleri devlet-i İslâmiyenin nurunu söndürmek niyetiyle müthiş bir sû-i kasd planı yaptıkları və ona qarşı Türkiye hamiyet-perverleri, hürriyeti iyirmi dörtte ilanıyla o planı akîm bırakmaya çalıştıkları halde, maatteessüf altı yeddi sene sonra, Harb-i Umumî neticesinde yenə o sû-i kasd niyetiyle Sevr Muahede’sinde Kur’an’ın zararına gayet ağır şeraitle kâfirane fikirlerini yenə icra etmək olan planlarını akîm buraxmaq üçün Türk milliyet-perverleri cumhuriyeti ilanla mukabeleye çalıştıkları tarihi olan min üç yüz iyirmi dörde, tâ otuz dörde, tâ əlli dörde tam tamına tevafukla, o herc ü merc içinde Kur’an’ın nurunu muhafazaya çalışanlar içinde Resaili’n-Nur müellifi iyirmi dörtte (1324) və Resaili’n-Nur’un mukaddimatı otuz dörtte (1334) və Resaili’n-Nur’un nurani cüzleri və fedakâr şakirdleri əlli dörtte (1354) mukabeleye çalışmaları göze çarpır. Hattâ həqiqət-i hali bilmeyen bir kısım ehl-i siyaseti telaşa sevk ettiler və bu itfa sû-i kasdına qarşı tenvir vazifesini tam îfa ettiklerinden bu ayənin mana-yı işarîsi cihetinde bir medar-ı nazarı olduklarına qüvvətli bir emaredir. Indi İslâmlar içinde Nur-u Kur’an’a muhalif haletlerin ekserisi, o sû-i kasdların və Sevr Muahedesi kimi gaddarane muahedelerin vahim neticeleridir.
Əgər şeddeli “mim” də şeddeli “lâmlar” kimi bir sayılsa o vaxt min iki yüz seksen dörd (1284) edər. O tarihte Avrupa kâfirleri devlet-i İslâmiyenin nurunu söndürmeye niyet edərək on sene sonra Rusları tahrik edib Rus’un doksan üç (1293) muharebe-i meş’umesiyle âlem-i İslâm’ın parlak nuruna muvakkat bir bulut perde ettiler. Lakin bunda Resaili’n-Nur şakirdleri yerinde Mevlana Hâlid’in (ks) şakirdleri o bulut zulümatını dağıttıklarından bu ayə bu cihette onların başlarına remzen barmaq basır.
Indi hatıra geldi ki əgər şeddeli “lâmlar” və “mim” ikişer sayılsa bundan bir asır sonra zulümatı dağıtacaq zatlar isə Hazret-i Mehdi’nin şakirdleri ola bilər. Hər ne ise… Bu nurlu ayənin çox nurani nükteleri var. اَلْقَطْرَةُ تَدُلُّ عَلَى الْبَحْرِ sırrıyla qısa kestik.
Iyirmi Doqquzuncu Ayə
Sure-i İbrahim’in başında الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ اِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ اِلٰى صِرَاطِ الْعَزٖيزِ الْحَمٖيدِ âyetidir. Şu âyetin dört beş cümlesinde dört beş îma var. Mecmuu bir işaret hükmüne geçer.
Birincisi: اِلَى النُّورِ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ cümlesi ifade edər ki: “Kitab-ı Mübin vasıtasıyla, on dördüncü asırdaki zulümattan, insanlar biiznillah Kur’an’dan gelen bir nura çıkarlar.” Bu meal və hususan nur lafzı, Resaili’n-Nur’a mutabık olduğu kimi makam-ı cifrîsi şeddeli “nun” iki “nun” olmaq üzere min üç yüz otuz səkkiz və ya doqquz (1338-1339) edərək Harb-i Umumî zulümatında telif edilen Resaili’n-Nur’un fatihası olan İşaratü’l-İ’caz tefsiri, o zulmetler içindeki zuhuru tarihine tam tamına tevafuku və âyetteki Nur kəlməsi Risale-i Nur’daki Nur lafzına îma ilə bakır.
İkincisi: اِلٰى صِرَاطِ الْعَزٖيزِ الْحَمٖيدِ cümlesi evvelki cümledeki Nur’u tarif edərək deyər: O Nur Cənabı-Haqqın izzət və mahmudiyetini gösteren yoldur. Bu cümlenin makam-ı ebcedîsi beş yüz qırx səkkiz və ya əlli (548-550) olaraq Resaili’n-Nur’un şeddeli “nun” bir “nun” olmaq üzere adedi olan beş yüz qırx sekize tam tamına tevafuk edər. Əgər okunmayan iki “elif” sayılsa mertebesine işarə eden iki farkla yenə tam tamına tevafuk edər. Bu îmayı teyid eden hem letafetlendiren bir münasibət var. Belə ki:
Âlem-i İslâm üçün en dehşetli asır altıncı asır ilə Hülâgu fitnesi və on üçüncü asrın âhiri və on dördüncü asır ilə Harb-i Umumî fitneleri və neticeleri olduğu münasibətilə bu cümle makam-ı ebcediyle altıncı asra və evvelki cümle kimi اَلْعَزٖيزِ الْحَمٖيدِ kelimeleri ilə bu asra, Sultan Abdülaziz və Sultan Abdülhamid devirlerine îma edər.
Hem sâbık ayələrdə isə Resaili’n-Nur’un ikinci ismine tevafukla işarə eden umum o ayələr, dehşetli asır olan Hülâgu və Cengiz asrına də îma edərlər. Hattâ o ayələrin hem o asra hem bu asra îmaları içindir ki Hazret-i Ali (ra) Ercuze’sinde və Gavs-ı A’zam (ra) Kaside’sinde Resaili’n-Nur’a kerametkârane işarə ettikleri vaxt hem o asra hem bu asra baxıb hiddetle işarə etmişler.
Üçüncüsü: مِنَ الظُّلُمَاتِ kelimesindeki الظُّلُمَاتِ ın adedi min üç yüz yetmiş iki (1372) edərək bu asrın zulümleri, zulmetleri ne vakte qədər devam edeceğini, o zulmetlerin içinde bir Nur daima tenvire çalışacağına îma ilə Risale-i Nur’un tenvirine remzen bakar.
Dördüncüsü: لِتُخْرِجَ النَّاسَ cümlesi dir ki: “Bin üç yüz qırx beşte (1345) Kur’an’dan gelen bir Nur ilə insanlar karanlıklardan ışıklara çıkarılacaq.” Bu meal isə min üç yüz qırx beşte fevkalâde tenvire başlayan Resaili’n-Nur’a tam tamına cifirce hem mealce muvafık və mutabık olmakla Risale-i Nur’un makbuliyetine îma bəlkə remzedir.
Beşincisi: الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ اِلَيْكَ deki اِلَيْكَ kəlməsi Kur’an’a has baktığı üçün hariç kalmak üzere, الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ cümlesinin makamı Risaletü’n-Nur’un birinci ismine tam tamına tevafuk etmesi Risaletü’n-Nur’un, Kitab-ı Münzel’in tam bir tefsiri və manası olduğunu və ondan yabani olmadığını remzen ifade edər. Çünki الٓرٰ üç yüz seksen iki, كِتَابٌ dörd yüz iyirmi üç, اَنْزَلْنَاهُ yüz qırx dörd, yekûnü doqquz yüz qırx doqquz (949); əgər tenvin “nun” sayılsa doqquz yüz doksan doqquz (999) edərək Risaletü’n-Nur’un –əgər şeddeli “nun” bir “nun” sayılsa– adedi olan doqquz yüz qırx sekize (948), əgər şeddeli “nun” iki “nun” olsa doqquz yüz doksan sekize (998) sırlı (yani vahiy olmadığını ifade üçün) bir tək farkla tevafuk edib ona îma edər.
Elhasıl: Bu bir tək ayədə mezkûr beş cümlenin münasebet-i maneviyeyi gözeterek beş adet îmaları bir qüvvətli işarə bəlkə bir delâlet hükmüne geçebilir kanaati, mənə bunu yazdırdı. Hata etmişsem Kitab-ı Mübin’i şefaatçi edib Erhamü’r-Râhimîn’den kusurumun affını niyaz ederim.
سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ
***
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ
Iyirmi Doqquzuncu Ayənin Sehvine Dair Tafsilat
Kiçik bir sehivden qüvvətli bir işarə-i gaybiye gördüm. Ondan bildim ki o sehiv bunun içinmiş. Belə ki:
Birinci Şuâ olan İşarat-ı Kur’aniyenin iyirmi doqquzuncu ayə Sure-i İbrahim’in başında, الٓرٰ كِتَابٌ اَنْزَلْنَاهُ اِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ içinde اِلَى النُّورِ بِاِذْنِ رَبِّهِمْ cümlesine, makam-ı cifrîsi sehven min üç yüz otuz dörd (1334) edərək Risale-i Nur’un fatihası olan İşaratü’l-İ’caz tefsirinin zuhuru və tabı tarihine tevafukla bakar denilmiş. Halbuki melfuz harflerinin makamı, min üç yüz otuz doqquz (1339) olub o tefsirin fevkalâde iştiharı və Dârülhikmet tarafından ekser müftülere gönderilen nüshalar, müteaddid və maddî və manevî inkılabların sarsıntılarından vikaye noktasında –çox emareler və müftülerin itirafıyla– birer kale və ekser müftülerin ellerinde birer elmas kılınç hükmüne geçmeleri tarihine tevafukla takdirkârane bakar. Okunmayan iki “elif” sayılsa min üç yüz qırx bir (1341) edib Risale-i Nur’un mebde-i zuhuruna tam tamına tevafukla bakar.
Bu kiçik sehiv belə bir manayı birden qüvvətli ihtar etti ki: O Sure-i İbrahim’in (as) başındaki ayənin Risale-i Nur’a remzen bakan yalnız onun dörd cümlesi deyil bəlkə o birinci sahife âhirine qədər münasebat-ı maneviye cihetinde bir mana-yı remziyle –efrad-ı kesîresi içinde– Risale-i Nur’a gizli bir hususiyet ilə îma edər, remzen bakar. Mən şimdilik o həqiqət-i remziyeyi beyan edemem. Yalnız qısa bir işarə ediləcək.
Bəli, Risale-i Nur’un mayası və meşrebi təfəkkür və şəfqət olduğu cihetle, Hazret-i İbrahim’in (as) hususi meşrebi olan təfəkkür və şəfqət noktasında tam tevafuk etmək sırrıyla bu surede daha ziyade Risale-i Nur’u kucağına alır. Baştaki ayə, dörd cümle ilə en karanlık bir asrın kara kara içinde, zulmet zulmet içinde insanları nura çıkaran və Kur’an’dan çıkan bir nura barmaq bastığı kimi en karanlık içinde bulunan və Risale-i Nur’un cereyanına muhalif gidenleri tarif edər.
Üçüncü Âyet: اَلَّذٖينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيٰوةَ الدُّنْيَا عَلَى الْاٰخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبٖيلِ اللّٰهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا اُولٰٓئِكَ فٖى ضَلَالٍ بَعٖيدٍ
Bu də üç cümlesiyle bazı münasebat-ı maneviye və muvafakat-ı mefhumiye cihetinde və hem Risale-i Nur’un mesleğine hem mülhidlerin mesleğine îmaen bakar.
Və birinci cümlesiyle deyər ki: “O bedbahtlar, bazı ehl-i imanın –imanları birlikdə olduğu halde– və bir kısım ehl-i ilmin –âhireti tam bildikleri halde– onlara iltihak delâletiyle, bilerek və severek hayat-ı dünyeviyeyi dine və âhirete, yani elması tanıdığı və bulduğu halde beş paralık şişeyi ona tercih etmək kimi; sefahet-i həyatı, dinî hissiyata muannidane tercih edib dinsizlik ilə iftihar edərlər.”
Bu cümlenin bu asra bir hususiyeti var. Çünki heç bir asır belə bir tarzı göstermemiş. Sair asırlarda o ehl-i dalalet âhireti bilmir və inkâr edir. Elması elmas bilmir, dünyayı tercih edir.
Və ikinci cümlesi olan وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبٖيلِ اللّٰهِ ilə deyər ki: “O bedbahtların dalaleti, muhabbet-i hayattan və temerrüdden neş’et ettiği üçün öz halleri ilə durmurlar, tecavüz edirlər. Bildikleri və onun ilə ecdadları bağlı olan dine adâvetkârane, menbalarını kurutmak və esasatını bozmak və kapılarını və yollarını kapatmak istəyirlər.”
Və üçüncü cümlesi olan وَ يَبْغُونَهَا عِوَجًا ilə deyər ki: “Onların dalaleti fenden, felsefeden geldiyi üçün acib bir gurur və garib bir firavunluk və dehşetli bir enaniyet onlara verib nefislerini elə şımartmış ki kainatı idare eden İlahî kanunların şuâlarını və insan âleminde o həqiqətlərin düsturlarını süflî hevesatlarına və müştehiyatlarına müsait görmediklerinden (hâşâ! hâşâ!) eğri, yanlış, noksan bulmak istəyirlər.”
İşte bu ayə, üç cümlesiyle manen bu asırda acib bir taife-i dâlleye tam bir tevafuk-u manevî ilə mana-yı işarîsiyle çox efradı içinde hususi baktığı kimi tevafuk-u cifrîsiyle də başlarına barmaq basır. Bəli, evvelki cümle olan اَلَّذٖينَ يَسْتَحِبُّونَ nin makamı min üç yüz iyirmi yeddi (1327); əgər şeddeli “lâm” və “be” ikişer sayılsa Arabî tarihiyle min üç yüz əlli doqquz (1359) edib o tuğyanlı taifenin savletli zamanını göstererek tam tevafukla bakar. وَ يَبْغُونَهَا عِوَجًا in makamı, tenvin “nun” olmaq cihetiyle min iki yüz doqquz (1209) edərək şeriat-ı İslâmiyeye sû-i kasd olaraq ecnebi kanunlarını adliyeye sokmak fikri və teşebbüsü tarihine tam tamına tevafukla bakar.
Və bu emareler kimi çox îmalar ilə baştaki ayənin qüvvətli işarə ettiği Risale-i Nur’un muarızlarına zahir bir surette baktığı kimi mefhum-u muhalifi delâletiyle də Risale-i Nur’a tam bakar. Hattâ dördüncü ayədə Risale-i Nur’un Türkçe olmasını tahsin edər və beşincide Arabî və Türkçeyi tam bilmeyen və mürşidleri və âlimleri pərişan olan vilayat-ı şarkiyede Risale-i Nur imdatlarına və hər taifeden ziyade başlarına gelen hâdiseler və ayədə بِاَيَّامِ اللّٰهِ tabir edilen elîm vakıaları hatırlarına getirmekle ikaz və irşad etmelerine bir mana-yı işarî və remzî ilə emredir.
Bu âhirki ehemmiyetli işarəi beyan etmeme şimdilik izin olmadığından yalnız hər birinin bir tək remzi gayet qısa beyan ediləcək. Belə ki:
Dördüncü Ayənin وَمَٓا اَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ اِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهٖ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ cümlesi makam-ı cifrîsiyle və baştaki ayənin işarəleri karinesiyle və risalet və nübüvvetin hər asırda veraset noktasında nâibleri, vekilleri bulunmak kaidesiyle, bir mana-yı remzî cihetinde vazife-i irsiyeti tam yapan Risale-i Nur’u efradı içine hususi bir iltifatla dâhil edib lisan-ı Kur’an olan Arabî olmayarak Türkçe olmasını takdir edir.
Bəli, bunun makamı رَسُولٍ deki tenvin “nun” sayılmak və şeddeli “lâm” bir sayılsa min üç yüz otuz səkkiz (1338) və şeddeli “lâm” iki sayılsa və şeddeli “ye” bir sayılsa min üç yüz əlli səkkiz (1358), hər ikisi birer sayılsa min üç yüz iyirmi səkkiz (1328); şeddeliler iki sayılsa tenvin sayılmazsa min üç yüz on səkkiz (1318) hem tenvin hem şeddeliler sayılsa min üç yüz altmış səkkiz (1368) edərək Risale-i Nur’un beş devresine və beş vaziyetine remzen və îmaen bakar.
Beşinci Âyette: اَنْ اَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ اِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِاَيَّامِ اللّٰهِ
اِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِاَيَّامِ اللّٰهِ cümlesinde makam-ı cifrîsi, şeddeliler birer sayılmak cihetinde min üç yüz əlli bir (1351) edərək Risale-i Nur’un şimdilik beyanına iznim olmayan ehemmiyetli vazifesinin və bu evamir-i Kur’aniyeyi imtisalinin tarihine tam tamına tevafuk-u cifrî və muvafakat-ı maneviye karinesiyle və kıssadan hisse almaq münasebat-ı mefhumiye remzi ilə Risale-i Nur’a îmaen bakar.
Daha yazılacaq çox gaybî işarəler var lakin izin verilmedi, şimdilik kaldı.
***
[1] Hâşiye: Bu beyanat-ı medhiye Said’e ait deyildir. Bəlkə Kur’an’ın bir tilmizini, bir hâdimini Said (ra) dili ilə və haliyle tarif edər. Tâ hizmetine itimat edilsin.
[2] Hâşiye: Yani mertebesine işarə üçün iki fark var. Risale-i Nur vahiy deyil, ilham və istihraçtır.
[3] Hâşiye: Telif tarihine göredir. (Nâşir)
[4] Hâşiye: Yani Risaletü’n-Nur’un mertebesi ikinci və üçüncüde olduğuna işarətir. Vahiy deyil və ola bilməz. Bəlkə ilham və istihraçtır.
[5] Hâşiye: Cihan saltanatından daha ziyade qiymətli bir müjde-i Kur’aniye, bir beşaret-i semaviye bu sahifede vardır.

