Risale-i Nur’un gittikçe inkişaf ettiğini, iman və İslâmiyet’in kuvvetlenmeye başladığını anlayan gizli din düşmanları “Bediüzzaman gizli cemiyet kurur, rejim aleyhindedir, rejimin temel nizamlarını yıkır!” kimi uydurma və hükûmeti aldatıcı tertip və ittihamlarla 1935 senesinde Eskişəhər Ağır Ceza Mahkemesinde, idam kasdıyla və mütləq surette mahkûm edilmesi direktifiyle hakkında dava açtırılır.
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Tarihçe-i Hayat
Eskişehir Həyatı
Bunun üzerine Dâhiliye Vekili və Jandarma Umum Kumandanı, teçhiz edilmiş əsgərî bir kıta ilə birlikte Isparta’ya gelirlər. Isparta-Afyon yolu boyunca süvari askerleri yerleştirilir. Isparta vilayeti və civarı əsgərî birliklerle kontrol altında bulundurulur. Bir sabah vaxtı; masum və mazlum Bediüzzaman inzivagâhından çıkarılarak, talebeleriyle birlikdə, əlləri kelepçeli olaraq kamyonlarla Eskişəhər’e sevk edilir. Yolda, Bediüzzaman və talebelerine yaxın bir alâka duyan Müfreze Kumandanı Ruhi Bey, kelepçeleri çözdürür. Bu surətlə, namazlar kazaya bırakılmadan yola devam edilir. Həqiqəti və Bediüzzaman’ın masumiyetini idrak eden Müfreze Kumandanı, Bediüzzaman və talebelerinin bir dostu olmuşdur…
Yüz iyirmi talebesiyle Eskişəhər Hapishanesine getirilen Said Nursî, tam bir tecrid-i mutlak içerisine alınarak, özünə və talebelerine dehşetli işkenceler tatbikine başlanır… Bediüzzaman Said Nursî; özünə yapılan bu işkence və azaplara rağmen, Otuzuncu Lem’a və Birinci və İkinci Şuâları telif edir. Hapisteki bir çox kimseler Üstad Bediüzzaman hapse girdikten sonra ıslah-ı nəfs edərək mütedeyyin bir hale gelirlər.
Gizli dinsizler, Isparta havalisinde “Bediüzzaman və talebeleri idam ediləcək!” deyə propagandalar yaptırarak korku və dehşet saçırlar. (Hâşiye ) Digər taraftan Bediüzzaman hapse konulmasından mütevellid muhtemel bir isyan hareketinin vukuundan korkan istibdat və ceberut devrinin hükûmet reisi, Şark vilayetlerine seyahate çıkır.
Halbuki Bediüzzaman, ömrü boyunca müsbet hərəkət etmeyi düstur edinmiş “Birkaç adamın hatasıyla yüzer adamların zərər görmesine səbəb olunamaz.” demişdir. Bunun içindir ki yapılan o qədər gaddarane zulümler esnasında bir tək hâdise meydana gelmemiş və Bediüzzaman Said Nursî, talebelerine daima səbir və tahammül və yalnız iman və İslâmiyet’e çalışmayı tavsiye etmişdir. Və bu kimi evhamların, dinsizlik hesabına, maksad-ı mahsusla husule getirildiğini hər kəs anlamışdır.
Bediüzzaman yüz iyirmi talebesiyle birlikdə 1935’te Eskişəhər Ağır Ceza Mahkemesine sevk edilir. Âni yapılan araştırmalarla elde edilen bütün risale və məktublar meydanda olduğu halde, mahkûmiyetlerini intac edəcək bir delile rast gelinememiş və neticede kanaat-i vicdaniye ilə keyfî bir surette Said Nursî’ye on bir ay və on beş arkadaşına da altışar ay ceza vererek, mütebâki kalan yüz beş kişiyi beraet ettirmişdir. Halbuki isnad edilen suç sabit olsaydı, Bediüzzaman Said Nursî’nin idamına və arkadaşlarının da heç olmazsa ağır hapsine hükmedilecekti.
Nitekim bu yersiz karara Bediüzzaman itiraz etmiş və bu cezanın bir beygir hırsızına və ya bir kız kaçırıcısına lâyık olduğunu belirterek özünün ya beraetine və ya idamına veyahut yüz bir sene hapse mahkûmiyetine hükmedilmesini ısrarla istemişdir.
Burada, hârika bir hâdiseyi nakletmeden geçemeyeceğiz. Belə ki:
Bediüzzaman hapiste iken bir gün, o zamanın Eskişəhər Müddeiumumîsi Üstadı çarşıda görür. Hayret və taaccüble və vazifesine son vereceği ihtarıyla, hapishane müdürüne:
— Ne üçün Bediüzzaman’ı çarşıya çıkardınız? Indi çarşıda gördüm, deyər. Müdür də:
— Xeyr efendim, Bediüzzaman hapishanede, hattâ tecrittedir; baxın, deyə cavab verir.
Bakarlar ki Üstad yerindedir. Bu hârika vakıa adliyede şâyi olur. Hâkimler “Bu hale ağıl erdiremirik.” deyə birbirlerine naklederler. (Hâşiye )
* * *
1935
Eskişəhər Mahkemesinde, Said Nursî’nin siyasî şeylerle meşgul olmadığı tahakkuk etmiş, təkcə bir âyet-i kerîmeyi tefsir eden bir risalesinden dolayı ceza verilmişdir ki âyet-i kerîme tefsirinden dolayı bir müfessiri cezalandırmak, dünyanın heç bir mahkemesinde görülmemişdir; əlbəttə və əlbəttə böyük bir adlî hatadır.
O Müdafaadan Bir Parça
Ey heyet-i hâkime! Məni dörd beş madde ilə ittiham edib tevkif ettiler.
Birinci Madde
İrtica fikriyle dini âlet edib emniyet-i umumiyeyi ihlâl edebiləcək bir teşebbüs niyeti olduğu ihbar edilmiş.
Cavab:
Evvela: İmkânat başkadır, vukuat başkadır. Hər bir fert, çox adamları öldürebilmesi mümkündür. Bu imkân-ı katl cihetiyle mahkemeye verilir mi? Hər bir kibrit, bir haneyi yakması mümkündür. Bu yangın imkânıyla, kibritler imha edilir mi?
Sâniyen: Yüz min defa hâşâ! İştigal ettiğimiz ulûm-u imaniye, rıza-yı İlahiyeden başqa heç bir şeye âlet ola bilməz. Bəli, güneş kamere peyk və tabi olmadığı kimi saadet-i ebediyenin nurani və kudsî anahtarı və hayat-ı uhreviyenin bir güneşi olan iman də hayat-ı içtimaiyenin âleti ola bilməz. Bəli, bu kainatın en muazzam meselesi və bu yaradılış-i âlemin en böyük muamması olan sırr-ı imandan daha ehemmiyetli bir mesele-i kainat yoxdur ki bu mesele-i sırr-ı iman ona âlet olsun.
Ey heyet-i hâkime! Əgər bu işkenceli tevkifim, yalnız hayat-ı dünyeviyeme və şahsıma ait olsa idi; emin olunuz ki on seneden beri sükût etdiyim kimi yenə sükût edecektim. Lakin tevkifim, çokların hayat-ı ebediyelerine və muazzam tılsım-ı kainatın keşfini tefsir eden Risale-i Nur’a ait olduğundan, yüz başım olsa və hər gün biri kesilse bu sırr-ı azîmden vazgeçmeyəcəyəm. Və sizin elinizden kurtulsam əlbəttə ecel pençesinden kurtulamayacağam. Mən ihtiyarım, kabir kapısındayım. İşte o müthiş tılsım-ı kainat keşşafı olan Kur’an-ı Hakîm’in o muazzam keşfini göze gösterir bir surette tefsir eden Risale-i Nur’un, o tılsıma ait yüzer meselelerinden, bu hər kəsin başına geləcək olan ecele və kabre ait yalnız bu sırr-ı imana baxın ki:
Əcəba bu dünyanın bütün muazzam mesail-i siyasiyesi, ölüme ecele inanan bir adama daha böyük ola bilər mi ki bunu, ona âlet etsin? Çünki vaxt muayyen olmadığından hər vaxt baş kesebilen ecel, ya idam-ı ebedîdir veyahut daha güzel bir âleme gitmeye terhis tezkeresidir. Heç bir vaxt kapanmayan kabir ya hiçlik və zulümat-ı ebediye kuyusunun kapısıdır veyahut daha daimî və daha nurani bâki bir dünyanın kapısıdır.
İşte Risale-i Nur, keşqiymət-ı kudsiye-i Kur’aniyenin feyziyle, iki kere iki dörd edər derecesinde kat’iyetle gösterir ki eceli, idam-ı ebedîden terhis vesikasına və kabri; dipsiz, hiçlik kuyusundan müzeyyen bir bahçe kapısına çevirmeleri, şübhəsiz kat’î bir çarəsi var. İşte bu çareyi bulmak üçün bütün dünya saltanatı mənim olsa bilâ-tereddüt feda ederim. Bəli, həqiqi aklı başında olan feda edər…
İşte efendiler, bu mesele kimi yüzer mesail-i imaniyeyi keşif və izah eden Risale-i Nur’a, evrak-ı muzırra kimi –hâşâ yüz min defa hâşâ– siyaset cereyanlarına âlet edilmiş garazkâr kitablar nazarıyla bakmak; hangi insaf müsaade edər, hangi ağıl qəbul edər, hangi kanun iktiza edər? Əcəba istikbal nesl-i âtisi və həqiqi istikbal olan âhiretin ehli və Hâkim-i Zülcelal’i, bu suali müsebbiblerinden sormayacaklar mı? Hem bu mübarək vatanda, bu fitrətən dindar millete hükmedenler, əlbəttə dindarlığa taraftar olması və teşvik etmesi, vazife-i hâkimiyet cihetiyle lâzımdır. Hem madam ki laik cumhuriyet, prensibiyle bîtarafane kalır və o prensibiyle dinsizlere ilişmez; əlbəttə dindarlara də bahaneler ilə ilişmemek gerektir.
Sâlisen: Bundan on iki sene evvel Ankara reisleri, İngilizlere qarşı “Hutuvat-ı Sitte” namındaki mücahedatımı takdir edib məni oraya istediler. Gittim. Gidişatları, mənim ihtiyarlık hissiyatıma uygun gelmedi. “Bizimle çalış.” dediler. Dedim: “Yeni Said o biri dünyaya çalışmak istəyir, sizinlə çalışamaz lakin sizə də ilişmez.”
Bəli, ilişmedim və ilişenlere də iştirak etmedim. Çünki an’anat-ı milliye-i İslâmiye lehinde istimal edilebilir bir deha-yı əsgərîyi, an’ane aleyhine çevirmeye maatteessüf bir vesile oldu. Bəli mən, Ankara reislerinde, hususan reisicumhurda bir deha hissettim və dedim: “Bu dehayı kuşkulandırmakla an’anat aleyhine çevirmek caiz deyildir.” Onun üçün ne qədər elimden gelmişse dünyalarından çekindim, karışmadım. On üç seneden beri siyasetten çekildim; hattâ bu iyirmi bayramdır, bir ikisinden başqa umumlarında, bu gurbette, öz odamda yalnız mahpus kimi geçirdim tâ ki siyasete bulaşmam tevehhüm edilmesin.
Hükûmetin işlerine ilişmediğime və karışmak istemediğime delâlet eden:
Birinci Delil: On üç senedir, siyaset dili olan gazeteleri bu müddet zarfında heç okumadığım; doqquz sene oturduğum Barla köyünde, doqquz ay ikamet etdiyim Isparta’da dostlarım bilirlər. Yalnız Isparta tevkifhanesinde, gayet insafsız bir gazetecinin dinsizcesine, Risale-i Nur’un talebelerine hücumunun bir fıkrası, istemediyim halde kulağıma girdi.
İkinci Delil: On senedir Isparta vilayetinde bulunuyordum. Dünyanın çox tahavvülatı içinde siyasete karışmak teşebbüsüne dair heç bir emare, heç bir tereşşuhat görülmediğidir.
Üçüncü Delil: Heç bir hatıra gelmeyen, âni olaraq mənim ikametgâhım bastırıldı, tam taharri edildi. On seneden beri en mahrem evrakımı və kitablarımı aldılar. Hem Vali Dairesi hem Polis Dairesi, bu kitablarımda siyaset-i hükûmete ilişəcək heç bir maddeyi bulamadıklarını itiraf etmeleridir. Əcəba on sene deyil bəlkə on ay mənim kimi sebepsiz nefyedilen və merhametsizce zulüm gören və işkenceli tazyik və tarassud edilen bir adamın en mahrem evrakı meydana çıksa zalimlerin yüzlerine savrulacaq on madde çıxmaz mı?
Əgər denilse: Yirmiden ziyade məktubların yakalandı?
Mən də derim: O məktublar, bir neçə sene zarfında yazılmışlar. Əcəba on sene zarfında on dosta, on və iyirmi və yüz məktub çox mu? Madam ki muhabere serbesttir və dünyanıza ilişmezler, min olsa da bir suç teşkil etmezler.
Dördüncü Delil: Müsadere edilen bütün kitablarımı görüyorsunuz ki siyasete arkalarını çevirip bütün kuvvetleri ilə imana və Kur’an’a, âhirete müteveccih olmalarıdır. Yalnız iki üç risalelerde Eski Said sükûtu terk edərək bazı gaddar memurların işkencelerine qarşı hiddet etmiş; hükûmete deyil bəlkə vazifesini sû-i istimal eden o memurlara itiraz eylemiş, mazlumane şekvasını yazmış. Lakin yenə o iki üç risaleyi mahrem deyip neşrine izin vermedim, has bir kısım dostlarıma münhasır kalmışlardır. Hükûmet ele bakar və zâhire dikkat edər. Kalbe bakmak, gizli və hususi işlere bakmak hakkı yoxdur ki hər kəs kalbinde və hanesinde istediğini yapabilir və padişahları zemmeder, beğenmez.
Ezcümle: Yeddi sene evvel –daha yeni ezan çıkmadan– bir kısım memurlar sarığıma hem hususi Şafiîce ibadətime müdahale etmək istemelerine mukabil, bir qısa risale yazıldı. Bir zaman sonra yeni ezan çıktı; mən o risaleyi mahrem dedim, intişarını men’ettim.
Hem ezcümle: Dârülhikmeti’l-İslâmiyede bulunduğum zaman, tesettür ayəsi aleyhinde Avrupa’dan gelen itiraza qarşı bir cavab yazmışdım. Bundan bir sene evvel, eski matbu risalelerimden alınan və On Yeddinci Lem’a namındaki risalenin bir meselesi olaraq kaydedilmiş və sonra Iyirmi Dördüncü Lem’a adını alan kısacık Tesettür Risalesi, ilerideki kanunlara temas etməmək üçün o Tesettür Risalesi’ni setrettim. Hər nasılsa yanlışlıkla bir yere gönderilmiş. Hem o risale medeniyetin, Kur’an’ın âyetine ettiği itiraza qarşı, müskit və ilmî bir cevaptır. Bu hürriyet-i ilmiye, cumhuriyet zamanında əlbəttə kayıt altına alınamaz.
Beşinci Delil: Doqquz senedir, bir köyde inzivayı ihtiyar etdiyim və hayat-ı içtimaiyeden və siyasetten sıyrılmak istediyim və bu defa kimi müteaddid başıma gelen bütün işkencelere tahammül edib dünya siyasetine karışmamak üçün bu on senede heç müracaat etmediğimdir. Əgər müracaat etseydim Barla yerine İstanbul’da oturabilirdim. Və bəlkə bu defadaki gaddarane tevkifimin səbəbi, müracaatsızlıktan küsen və gururlarına dokunan Isparta Valisinin və hükûmetin bazı memurlarının garazlarından və ya iktidarsızlıklarından habbeyi kubbe yapıp Dâhiliye Vekâletini evhamlandırmasıdır.
Elhasıl: Mənim ilə temas eden bütün dostlarım bilirler ki siyasete deyil karışmak, deyil teşebbüs, bəlkə düşünmesi də esas maksadıma və ahval-i ruhiyeme və hizmet-i kudsiye-i imaniyeme muhaliftir və olamır. Mənə nur verilmiş, siyaset topuzu verilmemiş.
Bu halin bir hikməti şudur ki həqiqətlər-i imaniyeye müştak və memuriyet mesleğine giren bir çox zatları, bu həqiqətləre endişeli və tenkitkârane baktırmamak, onlardan mahrum etməmək üçün Cənabı-Haqq kalbime, siyasete qarşı şiddetli bir kaçınmak və bir nefret vermişdir kanaatindeyim.
…
Binbaşı merhum Âsım Bey isticvab edildi, əgər doğru dese Üstadına zərər gəlir və əgər yalan dese qırx senelik namuskârane və müstakimane askerliğinin haysiyetine çox ağır gəlir deyə düşünüb “Yâ Rab, canımı al!” deyərək on dakikada teslim-i ruh eyledi. İstikamet şehidi oldu. Və dünyada heç bir kanunun hata diyemeyeceği bir muavenet-i hayriyeye və bir tasdike hata tevehhüm edenlerin çirkin hatalarına kurban oldu.
Bəli, Risale-i Nur’dan tam ders alan, bir su içer kimi kolayca terhis tezkeresi telakki ettiği ecel şerbetini içer. Əgər məndən sonra dünyada kalan kardeşlerimin teellümlerini düşünmeseydim, mən də âlîcenab qardaşım Âsım Bey kimi “Yâ Rab, canımı da al!” diyecektim. Hər ne ise…
Mənim sebeb-i ittihamımdan olan ÜÇÜNCÜ MADDE
Risale-i Nur’un müsaade-i hükûmet alınmadan intişarı və hissiyat-ı imaniyeyi kuvvetleştirmesiyle, ileride bəlkə hükûmetin serbestane prensiplerine set çeker və emniyet-i umumiyeyi ihlâl edər.
Cavab: Risale-i Nur, nurdur. Nurdan zərər gəlməz. Siyaset topuzunu on üç seneden beri elinden atmışdır və bu vatanın və bu milletin hayatlarının temel taşları olan həqiqət-i kudsiyeyi tesbit edər və bu mübarək milletin yüzde doksan dokuzuna zərərsiz menfaati olduğuna, eczalarını okuyan bütün zatları işhad edebilirim. Gəl biri çıksın, desin: “Bunda bir zərər gördüm.”
Və sâniyen: Mənim matbaam yox və müteaddid kâtiplerim yox. Birisini zor ilə bulabilirim. Və hüsn-ü hattım yox, yarım ümmiyim, bir saatte ancaq bir sahifeyi çox noksan yazımla yazabilirim. Merhum Âsım Bey kimi bazı zatlar mənim üçün bir yadigâr olaraq güzel yazılarıyla yardım ettiler. Mənim, çox hazîn gurbetimdeki hatıratımı yazdılar. Sonra o envar-ı imaniyeyi derdine tam derman bulan bir kısım zatlar onları okumak istediler və okudular; hayat-ı ebediyelerine tam bir tiryak olduğunu hakkalyakîn gördüler, özlərinə istinsah ettiler.
Elinize geçen və nazar-ı teftişinizde bulunan “Fihriste Risalesi” gösterir ki Risale-i Nur’un hər bir cüzü, bir âyet-i Kur’aniyenin hakikatini tefsir edər və hususan erkân-ı imaniyeye dair âyetleri elə vuzuhla tefsir edər ki Avrupa feylesoflarının min seneden beri Kur’an aleyhinde hazırladıkları hücum planlarını və esaslarını bozur. Şimdilik elinizde İhtiyar Risalesi’nin On Birinci Rica’sında minlərlə imanî və tevhidî bürhanlardan bir tək bürhan var. Numune üçün ona baxın, dikkat ediniz. Davam doğru mudur, yanlış mıdır anlarsınız.
Hem bu vatana və bu millete ne qədər menfaatli olduğunu, numune üçün Risale-i Nur’un eczalarından olan İktisat Risalesi və hastalara imandan gelen iyirmi beş devalı risale və ihtiyarlara imandan gelen on üç rica və teselli risaleleri, bu mübarək milletin yarısından ziyade bir yekûn teşkil eden fakirler, hastalar, ihtiyarlar taifelerine gayet qiymətli bir hazine-i servet və tiryak və ziya olduğunu insaf ilə bakan hər kəs qəbul edər kanaatindeyim.
Hem vazife-i tahkikatınıza yardım üçün derim: Fihriste Risalesi iyirmi senelik risalelerimin bir kısmının fihristesidir. İçindeki risalelerin bir kısmının asılları Dârülhikmetten başlar. Fihristedeki numaralar, telif tertibiyle değildirler. Mesela Iyirmi İkinci Söz, Birinci Söz’den daha evvel telif edilmiş və Iyirmi İkinci Məktub, Birinci Məktub’tan daha evvel yazılmış. Bunlar kimi çox var…
Sâlisen: İman ilminden ibaret olan Risale-i Nur eczaları, emniyet və asayişi temin və tesis edərlər. Bəli, güzel seciyelerin və iyi hasletlerin menşe və menbaı olan iman; əlbəttə emniyeti bozmaz, temin edər. İmansızlıktır ki seciyesizliği ilə emniyeti ihlâl edər.
Hem bunu bilin ki iyirmi otuz sene evvel bir gazetede gördüm ki İngilizlerin bir müstemlekat nâzırı demiş: “Bu Kur’an, Müslümanların elinde varken biz onlara həqiqi hâkim olamayız. Bunun kaldırılmasına və çürütülmesine çalışmalıyız.” İşte bu kâfir muannidin bu sözü, otuz senedir nazarımı Avrupa feylesoflarına çevirmiş olduğundan nəfsimdən sonra onlar ilə uğraşıram. Dâhiliyeye çox bakamıram və dâhildeki kusuru; Avrupa’nın hatası, ifsadıdır derim. Avrupa feylesoflarına hiddet edirəm, onları vururam. Felillahi’l-hamd Risale-i Nur, o muannid kâfirin hülyasını kırdığı kimi; maddiyyun, tabiiyyun feylesoflarını tam susturur bir vaziyete girmişdir.
Dünyada hangi şəkildə olursa olsun, heç bir hükûmet yoxdur ki öz memleketinin belə mübarək mahsulünü və sarsılmaz bir maden-i kuvve-i maneviyesini yasak etsin və nâşirini mahkûm eylesin! Avrupa’da rahiplerin serbestiyeti gösterir ki heç bir kanun, târik-i dünya olanlara və âhirete və imana öz özünə çalışanlara ilişmez.
Elhasıl: On sene qədər sebepsiz bir nefye mahkûm; ihtilattan, muhabereden memnû, gurbetzede bir ihtiyar adamın, saadet-i ebediyenin anahtarı olan imanına dair hatırat-ı ilmiyesini yazmasını, dünyada heç bir kanun ona yasak diyemez və demez kanaatindeyim. Və indiyə qədər heç bir âlim tarafından tenkit edilmemesi, əlbəttə o hatırat, ayn-ı hak və mahz-ı həqiqət olduğunu ispat edər.
Mənim ittihamım və tevkifime səbəb gösterilen Dördüncü MADDE
Devletçe yasak edilen tarîkat dersini vermekle ihbar edilmiş olmaklığımdır.
Cavab:
Evvela: Elinizdeki bütün kitablarım şahittirler ki mən həqiqətlər-i imaniye ilə meşgulüm. Hem müteaddid risalelerde yazmışım ki: “Tarîkat zamanı deyil bəlkə imanı kurtarmak zamanıdır. Tarîkatsız cənnətə giden çoxlu lakin imansız cənnətə girəcək yox. Onun üçün imana çalışmak zamanıdır.” deyə beyan etmişim.
Sâniyen: On senedir Isparta vilayetinde bulunuram. Biri çıksın “Mənə tarîkat dersi vermiş.” desin. Bəli, bazı has âhiret kardeşlerime ulûm-u imaniye və həqiqətlər-i âliye dersini, hocalık itibarıyla vermişim. Bu, tarîkat talimi deyil bəlkə həqiqət tedrisidir.
Yalnız bu qədər var; mən Şafiîyim, namazdan sonraki tesbihatım Hanefî tesbihatından biraz farklıdır. Hem akşam namazından yatsı namazına qədər və fecirden evvel, heç kimseyi qəbul etməmək şartıyla, öz özümə günahlarımdan istiğfar və ayələr okumak kimi şeylerle meşguliyetim var. Zannederim, dünyada heç bir kanun bu hale yasak diyemez.
Bu mesele-i tarîkat münasibətilə hükûmet və mahkeme memurları tarafından məndən sorulur:
— Ne ilə yaşırsan?
Cavab: Doqquz sene ikamet etdiyim Barla halkının müşahedesiyle, şiddet-i iktisat berekâtıyla, tam kanaat hazinesiyle. Ekser günlerde hər bir gün yüz para ilə bazı daha az bir masrafla yaşadığımı, mənimlə temas eden dostlarım bilirler. Hattâ yeddi sene zarfında elbise, pabuç kimi şeylere yeddi banknot ilə idare ettim.
Hem elinizde bulunan tarihçe-i hayatımın şehadetiyle, bütün hayatımda halkların hədiyyə və sadakalarından istinkâf edib en sadık dostlarımın hatırlarını rencide edərək hədiyyəsini reddetmişim. Əgər mecburiyetle hədiyyə almış isem mukabilini vermək şartıyla aldığımı, mənə hizmet eden dostlarım bilirler.
Dârülhikmeti’l-İslâmiyede aldığım maaştan çoğunu, o zaman yazdığım kitabların tabına sarf ettim; az bir kısmını, hacca getmək üçün sakladım. İşte o cüz’î para, iktisat və kanaat berekâtıyla on sene mənə kâfi geldi və yüzsuyumu döktürmedi; daha o mübarək paradan biraz var.
Ey heyet-i hâkime! Bu uzun ifadatımı dinlemekten usanmamak gerektir. Çünki iyirmi otuz kitab, mənim tevkifnamemin evrakı içine girmişler. Bu qədər itham evrakıma qarşı, əlbəttə bu uzun ifade qısa kalır. Mən on üç senedir dünya siyasetine karışmadığımdan kanunları bilmirəm. Hem özümü müdafaa üçün aldatmaya tenezzül etmediğime tarihçe-i hayatım şahittir. Mən, həqiqət-i hali olduğu kimi beyan ettim. Sizin vicdanınız var və kanunların gadirsiz vech-i tatbiklerini bilirsiniz, hakkımda hükmünüzü verirsiniz.
Bunu da bilin ki: Bazı iktidarsız memurların iktidarsızlıklarından və ya evhamlarından və ya keçi və kurt bahanesi nevinden və ya özlərinə pâye vermək və ya hükûmete yaranmak fikriyle, yeni serbestî kanunlarının tatbiklerine zemin hazırlamak entrikalarından, hakkımda dürbün ilə bakarak habbeyi kubbe gösterdiler. Sizlerden ümidimiz şudur ki iktidarınızdan, onların evhamlarının kubbesinin habbe olduğunu göstermektir. Yani onların dürbünlerini aksine çevirip bakarsınız…
Hem bir ricam var: Müsadere edilen kitablarımın, min liradan ziyade bence kıymetleri var. Mənə iade ediniz. Onların mühim bir kısmı, on iki sene evvel Ankara Kütüphanesine iftihar və teşekkür ilə qəbul edildiğini, kütüphane nâzırı gazete ilə ilan etmişdir.
Şimdilik hayatıma hükümleri geçen heyetinizin reyiyle, bu ifademin bir suretini müddeiumumîye verib məni bu zarara sokanlar aleyhinde ikame-i dava etmək və bir suretini Dâhiliye Vekâletine və bir suretini də Meclis-i Mebusana vermək istəyirəm.
Yukarıdaki Müdafaatımın Birinci Tetimmesi
Məni istintak eden zatın və heyet-i hâkimenin nazar-ı dikkatlerine! Evvelki ifademe üç maddeyi ilâvə edirəm.
BİRİNCİ MADDE
Bizi hayrette bırakan və gayet şaşırtan və bir garazı ihsas eden və bi’l-iltizam hiçten bir sebeb-i ittiham icad etmək nevinden, musırrane bir cemiyet və teşkilat varmış kimi sorurlar. “Bu teşkilatı etmək üçün haradan para alıyorsunuz?” dirlər.
Cavab:
Evvela, mən də soranlardan soruram: Belə bir cemiyet-i siyasiyenin, bizim tarafımızdan vücuduna dair hangi vesika, hangi emareler var və para ilə teşkilat yapdığımıza hangi delil, hangi hüccet bulmuşlar ki bu qədər musırrane sorurlar?
Mən on senedir Isparta vilayetinde şiddetli tarassud altında bulunmuşum. Bir iki hizmetkâr və on günde bir iki yolcudan başqa adamları görmeyen garib, kimsesiz, dünyadan usanmış, siyasetten gayet şiddetle nefret etmiş və qüvvətli siyasî muhalif cemiyetlerin ne qədər aksü’l-ameller ilə zərərli və akîm kaldığını mükerrer müşahedatla görmüş və öz kavim və minlərlə dostları içinde, en mühim fırsatta, siyasî cemiyet və cereyanları reddetmiş və karışmamış və iman-ı tahkikînin gayet kudsî və heç bir şeyle zedelenmesi caiz olmayan hizmeti bozmak və ağraz-ı siyasî ilə çürütmeyi en böyük bir cinayet telakki edərək şeytandan kaçar kimi siyasetten kaçan və on seneden beri اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ وَ السِّيَاسَةِ özünə düstur eden və hileyi hilesizlikte bulan, asabî və bilâ-perva esrarını fâş eden, on sene koca Isparta vilayetinin hassas və cessas memurlarına belə teşkilat sezdirmeyen bu adamdan “Belə bir teşkilat var və siyasî bir dolabı çeviriyorsunuz.” diyenlere qarşı, yalnız mən deyil bəlkə Isparta vilayeti və bütün məni tanıyanlar bəlkə bütün ehl-i ağıl və vicdan, onların iftiralarını nefretle qarşılar və “Garazkâr planlar ilə onu itham ediyorsunuz.” deyəcəklər.
Sâniyen: Meselemiz imandır. İman uhuvvetiyle bu memlekette və Isparta’nın yüzde doksan doqquz adamları ilə uhuvvetimiz var. Halbuki cemiyet isə ekser içinde ekalliyetin ittifakıdır. Bir adama qarşı, doksan doqquz adam cemiyet olmaz. Məgər gayet insafsız bir dinsiz, herkesi (hâşâ) öz kimi dinsiz tevehhüm edib bu mübarək və dindar milleti tahkir etmək niyetiyle belə işaa edər…
Sâlisen: Mənim kimi çox ciddi bir muhabbetle Türk milletini seven və Kur’an’ın senasına mazhariyetleri cihetiyle Türk milletini çoxlu takdir eden və altı yüz seneden beri bütün dünyaya qarşı koyan və Kur’an’ın bayraktarı olan bu millete qarşı gayet şiddetli taraftar bulunan və min Türk’ün şehadetiyle, min milliyetçi Türkçüler qədər Türk milletine bilfiil hizmet eden və qiymətli otuz qırx Türk gençleri, namazsız otuz min hemşehrilerine tercih etmekle bu gurbeti ihtiyar eden və hocalık haysiyetiyle izzet-i ilmiyeyi muhafaza eden və həqiqətlər-i imaniyeyi çox vâzıh bir surette ders veren bir insanın; on sene və bəlkə iyirmi otuz sene zarfında, iyirmi otuz deyil bəlkə yüz bəlkə minlərlə talebesi, sırf iman və həqiqət və âhiret noktasında onunla fedakârane bağlansa və âhiret kardeşi olsalar çox mudur və zərəri mı var? Heç ehl-i vicdan və insaf bunları tenkide cevaz verir mi? Və bunlara cemiyet-i siyasiye nazarıyla bakabilir mi?
Râbian: On sene zarfında yüz banknot ilə idare eden və günde, bazen qırx para ilə geçinen və yetmiş yamalı bir abayı yeddi sene giyen bir adam hakkında: “Nereden para alıb yaşırsan və teşkilat yapırsan?” diyenler, ne qədər insaftan uzaq düştüklerini ehl-i insaf anlar.
İKİNCİ MADDE
Menemen Hâdisesi’nin bir yalancı taklidini yapıp; millete dehşet verib serbestî kanunları kolayca tatbik etmək desisesiyle, hükûmeti iğfal edərək güya “Hükûmetin serbestî kanunlarını qəbul ettirmesine yardım edir.” entrikasıyla, məni Barla’dan Isparta’ya cebren celbettiler. Baktılar, mən elə fitnelere âlet olamıram və elə hər cihetçe vatana, millete, dine zərərli olan akîm teşebbüslere heç bir meylim yoxdur, anladılar ki o vaxt planlarını değiştirdiler. Mənim beğenmediyim bir şöhret-i kâzibemden istifadə edib heç hatır və hayalimize gelmeyen entrikalarla başımıza Menemen Hâdise-i Mazlumesinin bir mevhum taklidini geçirdiler. Hem millete hem hükûmete hem masum, mevkuf bir çox efrad-ı millete böyük zərər verdiler. Indi yalanları meydana çıktıkça, kurdun keçiye bahane bulması nevinden bahaneleri bulup memurîn-i adliyeyi şaşırtmak istəyirlər.
Adliye memurlarının bu meselede çox dikkate və ihtiyata möhtac olduklarını, müdafaa-i milliye hukukum noktasında hatırlatıram. Asıl ittiham ediləcək onlardır ki hükûmetin bazı erkânına dalkavukluk edib və sahtekârlıkla, bir yalancı cemiyet maskesi altında bazı safdil masumları, bîçareleri tehyic edərək kiçik bir hâdise çıkarır; sonra şeytan kimi habbeyi kubbe gösterip hükûmeti şaşırtır, çox masumları ezdirir, memlekete böyük zərər verir, kabahati başkalara yükler. İşte bu meselemiz eynilə böyledir.
ÜÇÜNCÜ MADDE
Hükûmetin daireleri içinde en ziyade hürriyetini muhafaza etmeye və tesirat-ı hariciyeden en ziyade bîtarafane, hissiyatsız bakmakla mükellef olan əlbəttə mahkemedir. Mən, mahkemenin hürriyet-i tammesine istinaden, hürriyetle hukuk-u hürriyetimi bu surətlə müdafaa etmeye hakkım vardır.
Bəli hər yerde, adliyede mal və can meseleleri var. Əgər hâkim şahsî hiddet edib bir kātili katletse o hâkim kātil olur. Demək adliye memurları, hissiyattan və tesirat-ı hariciyeden bütün bütün âzade və serbest olmazsa sureten adalet içinde müthiş günahlara girmek ihtimali var.
Hem canilerin, kimsesizlerin və muhaliflerin də bir hakkı var. Və hakkını aramak üçün gayet bîtarafane bir merci istəyərlər. Adalet noktasından tarafgirlik fikrini verib adaletin mahiyetini zulme çeviren, hakkımda sarf edilen bir tabirdir ki Isparta’da və burada bazı isticvablarda ismim Said Nursî iken, hər tekrarında Said Kürdî və bu Kürt deyə məni elə yâd edirlər. Bununla hem âhiret kardeşlerimin hamiyet-i milliyelerine ilişip aleyhime bir his uyandırmak hem mahkeme və adaletinin mahiyetine bütün bütün zıt və muhalif bir cereyan vermektir.
Bəli, hâkim və mahkeme tarafgirlik şaibesinden müberra və gayet bîtarafane bakması birinci şart-ı adalet olduğuna dair minlərlə vukuat-ı tarihiyeden, Hazret-i Ali radıyallahu anhın hilafeti zamanında bir Yahudi ilə mahkemede birlikdə oturmaları və çox padişahların, âdi adamlar ilə mahkeme-i adalette görülmesi kimi çox hâdisat-ı tarihiye varken, mənim hakkımda bir yabanilik hissini veren və nazar-ı adaleti şaşırtmak isteyen adamlara derim:
Ey efendiler! Mən, hər şeyden evvel Müslüman’ım və Kürdistan’da dünyaya geldim. Lakin Türklere hizmet ettim və yüzde doksan doqquz menfaatli hizmetim Türklere olmuş və en çox hayatım Türkler içinde geçmiş və en sadık və en hâlis qardaşlarım Türklerden çıkmış və İslâmiyet ordularının en kahramanı Türkler olduğundan meslek-i Kur’aniyem cihetiyle hər milletten ziyade Türkleri sevmek və taraftar olmaq kudsî hizmetimin muktezası olduğundan; mənə Kürt deyən və özünü milliyet-perver gösteren adamların bini qədər Türk milletine hizmet ettiğimi, həqiqi və civanmert min Türk gençlerini işhad edebilirim.
Hem heyet-i hâkimenin ellerinde bulunan otuz qırx kitabımı; hususan İktisat, İhtiyarlar, Hastalar Risalelerini işhad edirəm ki Türk milletinin beşten dörd kısmını teşkil eden musibetzede, fakirler və hastalar və dindar müttakiler taifelerine min Türkçü qədər hizmet eden o kitablar, Kürtlerin ellerinde deyil bəlkə Türk gençlerinin ellerindedirler.
Heyet-i hâkimenin müsaadesiyle, bizi bu belaya sokan və hükûmetin mühim bazı erkânını iğfal eden və milliyet-perverlik perdesi altında entrikaları çeviren mülhid zalimlere derim:
Ey efendiler! Mənim hakkımda tesbit edilmeyen və tesbit edilse də bir suç teşkil etmeyen və suç olsa hətta yalnız məni mes’ul eden bir madde yüzünden, kırktan fazla Türk’ün en qiymətli gençlerini və en muhterem ihtiyarlarını, böyük bir cinayet işlemişler kimi bu belaya atmak, milliyet-perverlik midir? Bəli, sebepsiz belə işkenceli tevkife düşenler içinde, Türk gençlerinin medar-ı iftiharı olacaq bir kısım zatlar var ki (Hâşiye ) uzaqdan kıymetini hissedip ona yalnız bir selâm və ya imanî bir risale göndermemle, onu bir cani kimi çoluk və çocukları içinden alıb bu belaya atmak milliyetçilik midir?
Mən ki sizin nazarınızda yabani millettenim dirəm. Bu mevkuf olan civanmert və muhterem Türk gençleri və ihtiyarları içinde öyleleri var ki onların bir tanesini, öz milletimden yüz adama değiştirmem. İçinde öyleleri var ki on sene mənə zulmeden memurlara, beş seneden beri onların hatırları üçün o zalimlere bedduayı bıraktım. Və onların içinde öyleleri var ki âlî seciyelerin en hâlis numunelerini o âlîcenab Türk arkadaşlarda kemal-i hayret və takdirle gördüm və Türk milletinin sırr-ı tefevvukunu onlarla anladım.
Mən, vicdanımla və çox emarelerle temin ederim ki əgər bu masum mevkuflar adedince vücudlarım bulunsaydı veyahut onların umumuna gelen hər nevi meşakkatlerini alabilseydim; kasem ederim ki müftehirane o qiymətli zatlara bedel çekmek isterdim. Mənim bunlara qarşı bu hissim, onların qiymət-i zatiyeleri içindir; yoxsa şahsıma qarşı faydası dokunması deyildir. Çünki bir kısmını yeni görürəm. Bir kısmı, bəlkə o məndən fayda görmüş, mən ondan zərər görmüşüm. Lakin minlərlə zərər görsem yenə onların kıymeti nazarımda tenzil etməz.
Bax, ey Türkçülük dava eden mülhid zalimler! Türk milletinin medar-ı iftiharı olabiləcək bu qədər zatları gayet âdi və ehemmiyetsiz bahaneler ilə –sizin tabirinizle– mənim kimi bir Kürt yüzünden pərişan etmək, tezlil etmək milliyetçilik midir? Türkçülük müdür? Vatan-perverlik midir? Gəl o insafsız vicdanınıza havale edirəm.
İşte mahkeme-i âdile, onların masumiyetini anlamakla çoklarını tahliye etti. Əgər ortada bir suç varsa o suç benimdir. Onlar, ulüvv-ü cenablarından, mənim kimi garib bir ihtiyar hocaya; soba yakmak, su getirmek, yemek pişirmek və özümə mahsus bir risalemi tebyiz etmək kimi cüz’î işlerimi sırf lillah üçün yapmışlar və mənim hatırım üçün hatıra defterim hükmünde olan o iki risalemin âhirlerinde, bir hatıra olmaq üzere imzalarını atmışlar. Əcəba dünyada böyleleri, belə bahanelerle muaheze edəcək bir kanun, bir usûl və bir maslahat var mı?
Müdafaatımın İkinci Tetimmesi
Ey heyet-i hâkime! Geləcək beyanatımda, bəlkə vazifenizce lüzumsuz şeyler bulunacaq. Lakin bu meseleler ilə umum memleket, bəlkə dünya alâkadardır. Yalnız siz deyil, onlar də manen dinlirlər. Hem beyanatımda nizam-nizam-intizamsızlık göreceksiniz. Səbəbi isə mühim bir hakkım mənə verilmedi. Mənim hüsn-ü hattım yox. Çox rica ettim ki bu, həyat memat meselesidir, bir yazıcı mənə veriniz tâ hakkımı müdafaa üçün bir istida yazdırayım. Vermediler. Bəlkə məni iki ay, gayet insafsızcasına bütün bütün konuşmaktan men’ettiler. Onun üçün gayet noksan və müşevveş yazımla nizam-nizam-intizamlı yazamadım. İşte âhir beyanatım budur:
Əgər farz-ı muhal olaraq müfsidlerin, muhbirlerin ihbar ettikleri kimi Risale-i Nur, hükûmetin birtakım siyasetiyle və bazı kanunlarıyla tevfik edilmir, muaraza edir; bəlkə başqa siyasî kanaatlerdir və ayrı ayrı fikirlerdir və umum risaleler, imandan deyil bəlkə siyasetten bahseder deyə gayet zâhir bir iftira farz və qəbul edilse cevaben derim:
Madam ki hürriyetin en geniş şekli cumhuriyettir və madam ki hükûmet isə cumhuriyetin en serbest suretini qəbul etmişdir. Əlbəttə həqiqi və kat’î və reddedilmez kanaat-i ilmiyeyi və efkâr-ı sâibeyi asayişe dokunmamak şartıyla, cumhuriyetin hürriyeti, o hürriyet-i ilmiyeyi istibdat altına alamaz və onu bir suç tanımaz. Bəli, dünyada heç bir hükûmet var mıdır ki bütün bir tək kanaat-i siyasiyede bulunsun? Gəl –farz-ı muhal olaraq– mən, perde altında öz özümə kanaat-i siyasiyemi yazmışım və bir kısım has dostlarıma göstermişim; bunda suç var deyən kanunları işitmemişim. Halbuki Risale-i Nur, iman nurundan bahseder; siyaset zulmetine sukut etmemiş və tenezzül etməz.
Əgər faraza, laik cumhuriyetin mahiyetini bilmeyen bir dinsiz dese: “Senin risalelerin, qüvvətli bir dinî cereyan verir, lâdinî cumhuriyetin prensiplerine muaraza edir.”
Cavab: Hükûmetin laik cumhuriyeti, dini dünyadan ayırmak demək olduğunu bilirik. Yoxsa heç bir hatıra gelmeyen dini reddetmek və bütün bütün dinsiz olmaq demək olduğunu, gayet ahmak bir dinsiz qəbul edər.
Bəli, dünyada heç bir millet dinsiz olaraq yaşamadığı kimi; Türk milleti misillü bütün asırlarda mümtaz olaraq bütün aktar-ı cihanda, harada Türk varsa Müslüman’dır. Sair anâsır-ı İslâmiyenin kiçik də olsa yenə bir kısmı, İslâmiyet haricindedir. Belə çox ciddi və həqiqi dindar və min sene qədər Hak dininin kahraman ordusu olaraq zemin yüzünde, mefahir-i milliyesini milyonlar menabi-i diniye ilə çakan və kılınçlarının uçlarıyla yazan bu mübarək milleti “Dini reddeder və ya dinsiz olur.” deyə itham eden yalancı dinsizler və milliyetsizler, elə bir cinayet işlirlər ki cehennemin esfel-i safilîn tabakasında ceza görmeye müstahak olurlar.
Halbuki Risale-i Nur, hayat-ı içtimaiyenin kanunlarını da ihata eden dinin geniş dairesinden bahsetmez. Bəlkə asıl mevzuu və hedefi, dinin en has və en yüksək kısmı olan imanın erkân-ı azîmesinden bahseder. Hem ekseriyetle muhatabım, evvel öz nəfsim, sonra Avrupa feylesoflarıdır. Belə mesail-i kudsiyeden, doğru olmaq şartıyla zərər tevehhüm eden, yalnız şeytanlar ola bilər tasavvurundayım.
Yalnız üç dörd risale, tenkitkârane şekva surətində bir kısım memurlara bakmış. Lakin o risaleler, hükûmetle mübareze və tenkit üçün deyil bəlkə mənə zulmeden və memuriyetini sû-i istimal eden bir kısım memurlara qarşıdır. Hem sonra da sû-i tefehhüme medar olmamaq üçün o üç dörd risalelere “Mahremdir.” deyip neşrini men’etmişiz. Sair risalelerin ekser-i mutlakası, dörd beş sene evvel və bir kısmı səkkiz sene evvel, bir kısmı on üç sene evvel telif edilmişlerdir. Yalnız İktisat və İhtiyarlar və Hastalar Risaleleri geçen sene telif edilmişler. Və bununla birlikdə risaleler, hükûmetin kanunlarına mugayir olmadığı və asayişi ihlâl və halkı idlâl mahiyetinde bulunmadığını və bilakis hükûmetçe takdirler ilə qarşılanması lâzım geleceğini, zerre miktar aklı bulunan, risaleleri bîtarafane tetkik eden tasdik edər.
Və əgər farz-ı muhal olaraq, hükûmetin nöqtə-i nazarına çox nöqtələrı muhalif olsa hətta 28 Temmuz 933 tarihinde, evvelki cürümlerin bu kısımlarını affetmekte olan və ahîren neşredilen Af Kanunu mûcibince o risaleleri takibe mahal kalmadığını iddia edib bizə edilen haksızlığın bir an evvel def’edilmesi və risalelerin iade olunmasını tələb ederim.
Əgər insaniyetin mahiyetini, hayvaniyetin en bedbaht və en aşağı derecesinde telakki və dünyayı daimî və lâyezal tevehhüm və insanı bâki və lâyemut tahayyül eden bir sarhoş vicdansız tarafından denilse: “Senin bütün risalelerin, imanî çox qüvvətli ders verir. Dünyadan soğutur. Nazarı, âhirete çevirir. Biz isə bütün qüvvət və dikkat və zihnimizle dünya hayatına müteveccih olmamız ilə bu zamanda yaşayabiliriz. Çünki indi yaşamak və düşmanlardan sakınmak çox müşkülleşmişdir.”
Cavab: İman-ı tahkikînin dersleri, gerçi nazarı âhirete baktırır lakin dünyayı, o âhiretin mezraa və çarşısı və bir fabrikası göstermekle, daha ziyade dünya hayatına çalıştırır. Hem imansızlıktaki müthiş bir surette kırılan kuvve-i maneviyeyi, gayet qüvvətli bir tarzda kazandırır. Və meyusiyet içinde atalet və lâkaytlığa düşenleri şevk və gayrete, sa’ye sevk edər, çalıştırır. Əcəba bu dünyada yaşamak isteyenler, belə hayat-ı dünyeviyenin lezzetini hem çalışmaya şevki hem hədsiz musibetlerine qarşı dayanmaya medar kuvve-i maneviyesini temin eden və itiraz qəbul etmeyen deliller ilə ispat edilen iman-ı tahkikînin derslerine yasak denəcək bir kanunun vücudunu qəbul edərlər mi və elə bir kanun ola bilər mi?
Əgər idare-i millet və asayiş-i memleketin həqiqi esaslarını bilmeyen bir cahil hamiyet-füruş dese: “Senin risalelerin, asayişi bozanlara və idareyi karıştıranlara bir medar ola bilər cihetiyle və sən də ihtiyatsızlık edib idare-i hazıraya itiraz etsen, risalelerin qüvvəti ilə bir gaile açmak ihtimaliyle sənə ilişirik.”
Cavab: Risale-i Nur’dan ders alan, əlbəttə çox masumların kanını və hukukunu zayi eden fitnelere girmez və bilhassa tecrübeleriyle, mükerreren akîm və zərərli kalan fitnelere heç bir cihetle yanaşmaz. Və bu on senedeki on fitnelere, Risale-i Nur’un şakirdlerinin ondan biri, bəlkə aslâ hiçbirisi karışmadığı gösterir ki risaleler bu fitnelere zıt və asayişi temine medardırlar. Əcəba idarece və asayişi muhafazaca, min imanlı adam mı yoxsa on dinsiz serseri mi daha kolaydır? Bəli iman, güzel seciyeler vermekle hem mərhəmət hissini hem zərər vermekten sakınmak meylini verir.
Amma mənim ihtiyatsızlığım isə bu on üç senedir imkân dairesinde ne qədər elimden gelmişse hükûmetin nazar-ı dikkatini celbetmemek və onunla uğraşmamak və işlerine karışmamak üçün Isparta vilayetine malûm olan hârika bir surette münzeviyane və merdümgirizane və müşfikkârane və siyasetten müctenibane yaşadığımı bu memleket bilir.
Ey məni bu belaya sevk eden insafsızlar! Anlaşılır ki asayiş aleyhinde hərəkət etmediğimden məndən kızdınız, hiddet ettiniz. Asayişe düşmanlık damarıyla məni tevkif ettirdiniz. Bəli, asayişi bozmak və idareyi karıştırmak isteyenler, mənim hakkımda hükûmeti iğfal edərək, adliyeyi lüzumsuz işgal edib məni tevkif ettirenlerdir. Onların hakkında deyil yalnız biz, bəlkə memleket adına, başta müddeiumumî olaraq heyet-i hâkimeye dava etməlidir.
Əgər denilse: “Sen vazifesizsin, milletin hürmetini qəbul edib vazifedarlar kimi dinî ders veremezsin. Hem dinî ders verəcək resmî bir daire var, onun müsaadesi lâzımdır.”
Cavab:
Evvela, mənim matbaam və kâtiplerim yoxdur ki vazife-i neşri yapsın. Bizimki hususidir. Hususi işlere, hususan imanî və vicdanî olsa hürriyet-i vicdan düsturu, onun serbestiyetini temin edər.
Sâniyen: Hükûmet-i İttihadiye ittifaklarıyla, Dârülhikmeti’l-İslâmiyede Avrupa’ya qarşı həqiqətlər-i İslâmiyeyi ispat edəcək və millete ders verəcək bir vazife ilə tavzif etmeleri və Diyanet Riyasetinin Van’da məni vaiz tayin etmesi və indiyə qədər yüz risaleden ziyade eserlerim ulema ellerinde gezmesi və tenkit edilmemesi ispat edər ki millete ders vermeye hakkım var!
Sâlisen: Əgər kabir kapısı kapansaydı və insan dünyada lâyemut kalsaydı, o vaxt vazifeler yalnız əsgərî və idarî və resmî olurdu. Madam ki hər gün lâekall otuz min şahit, cenazeleriyle اَل۟مَو۟تُ حَقٌّ davasını imza edirlər; əlbəttə dünyaya ait vazifelerden daha ehemmiyetli imanî vazifeler var. İşte Risale-i Nur o vazifeleri Kur’an’ın emriyle îfa edir.
Madam ki Risale-i Nur’un âmiri və hâkimi olan Kur’an’ın, kumandası üç yüz əlli milyona hükmedip talimat yaptırır və hər gün lâekall beş defa, beşten dördünün əllərini dərgah-ı İlahiyeye açtırır və bütün camilerde və cemaatlerde, namazlarda, kudsî, semavî fermanlarını hörmətlə okutturur. Əlbəttə onun həqiqi tefsiri və o güneşin bir nuru və onun bir memuru olan Risale-i Nur, o vazife-i imaniyesini biiznillah sadmelere uğratmayarak görəcəkdir. Elə isə ehl-i dünya və ehl-i siyaset, onunla mübareze deyil bəlkə ondan istifadə etmeye çoxlu möhtactırlar.
Bəli, bu tılsım-ı kainatın muğlakını keşfeden və mevcudatın haradan haraya və ne olacaklarının tılsımını açan Risale-i Nur’un eczalarından Iyirmi Doqquzuncu Söz və tahavvülat-ı zerratın muammasını keşfeden Otuzuncu Söz və kainatta mütemadiyen fena və zeval içindeki faaliyet və hallakıyet-i umumiye tılsım-ı acibini hall və keşfeden Iyirmi Dördüncü Məktub və tevhidin en derin və en mühim muammasını keşif və hall və izah eden və haşr-i beşerî bir sinek ihyası qədər kolay olduğunu ispat eden Iyirminci Məktub və tabiat-perestlerin fikr-i küfrîlerini esasıyla bozan və tahrip eden Tabiat Risalesi namındaki Iyirmi Üçüncü Lem’a kimi Risale-i Nur’un çox cüzleri var. Bunların yalnız birisindeki muammayı keşfeden bir âlim, bir edib, bir profesör hangi hükûmette olsa takdirle mükâfat və ikramiye verileceğini, bu risaleleri dikkatle mütalaa eden tasdik eyler.
Bu beyanatıma, sadedden hariç tafsilat nazarıyla bakmamak gerektir. Çünki Risale-i Nur’un yüzden ziyade risaleleri mənim evrak-ı tevkifiyem hükmüne geçmiş olduğundan hem heyet-i hâkime tetkik ilə mükelleftir hem mən izah və cavab vermeye, Kur’an’a və âlem-i İslâm’a və istikbale alâkadarlığı cihetiyle mecburum.
Madam ki bir meselenin tam tenevvürü, herhalde uzaq və yaxın bütün ihtimalleri beyan etmekle olur. Meselemize ait uzaq bir ihtimali beyan etmeye ihtiyaç var. Belə ki:
Əgər dinsizliği və küfrü özünə meslek ittihaz eden bedbaht bir kısım adamlar, bir maksad-ı siyasînin perdesi altında hükûmetin bazı erkânına hulûl edib iğfal etseler və ya memuriyet mesleğine girseler və Risale-i Nur’u desiselerle imha və məni tehditleriyle susturmak üçün deseler: “Taassub zamanı geçti. Maziyi unutmaq və istikbale bütün kuvvetimizle müteveccih olmaq lâzım gelirken, sənin irticakârane bir surette dini və imanı qüvvətli ders vermen işimize gəlməz!”
Cavab:
Evvela: O mazi zannedilen zaman isə istikbale inkılab etmiş və həqiqi istikbal odur və oraya gideceğiz.
Sâniyen: Risale-i Nur tefsir olduğu haysiyetiyle, Kur’an-ı Hakîm ilə bağlanmış. Kur’an isə küre-i arzı arşa bağlayan cazibe-i umumiye kimi bir həqiqət-i cazibedardır. Asya’da hükmedenler, Kur’an’ın Risale-i Nur kimi tefsirleriyle mübareze edemezler. Bəlkə musalaha edərlər, ondan istifadə edərlər və himaye edərlər.
Amma mənim susmam isə madam ki âdi bir keşif yolunda və ehemmiyetsiz bir fikr-i siyasî peşinde və dünyevî bir haysiyet yüzünden çox ehl-i izzetin başları feda edilse; əlbəttə koca cennetin qiymətı olacaq bir servet və hayat-ı ebediyeyi kazandıracaq bir âb-ı həyat və bütün feylesofları hayrette bırakacaq bir keşqiymət yolunda, vücudum zerreleri adedince başlarım bulunsa və feda edilmesi lâzım gelse bilâ-tereddüt feda edilir. Hem məni tehdit və ya imha suretiyle susturmak, bir dil yerine min dil konuşturacaq. Iyirmi seneden beri ruhlara yerleşen Risale-i Nur; susmuş bir dilime bedel, minlərlə dilleri söylettirmesini Rahîm-i Zülcelal’den ümitvarım.
Ehemmiyetsiz lakin ehemmiyetli bir suç olaraq mənə sorulan bir mesele
Dirlər ki: “Sen şapkayı başına koymursan, mahkeme kimi çox resmî yerlerde başını açmırsan. Demək o kanunları reddedirsən. O kanunları reddetmenin cezası şiddetlidir!”
Cavab: Bir kanunu reddetmek başkadır və o kanunla amel etməmək bütün bütün başkadır. Evvelkinin cezası idam isə bunun cezası ya bir gün hapis və bir lira ceza-yı nakdî və ya bir tekdir və ya bir ihtardır. Mən o kanunlarla amel etmirəm hem amel etmekle də mükellef olamıram. Çünki münzevi yaşıram. Bu kanunlar hususi menzillere girmez.
Bir ihtar:
Bu iki aydır gayet dikkatle və ince elekle elemek suretiyle hem Isparta hem Eskişəhər mahkemeleri hem Dâhiliye Vekâleti on seneden beri teraküm eden mahrem kitablarımı və hususi məktublarımı müsadere edib teftiş ettikleri halde, gizli bir komite və cemiyet kimi medar-ı itham heç bir maddeyi tesbit etmediklerini itirafla birlikdə, daha tetkike devam edirlər. Mən də derim:
Ey efendiler! Beyhude yorulmayınız… Əgər aradığınız varsa heç bir ucunu bu qədər zaman bulamadığınızdan, bilin ki onu idare eden elə acib bir deha vardır ki mağlup edilmez və mukabele edilmez. Çarə-i yegâne, onunla musalahadır. Yoxsa bu qədər masumlara zərər vermək və ezmek yeter! Bəlkə gayretullaha dokunur, galâ (kıtlık) və veba kimi belalara vesile olur.
Halbuki mənim kimi asabî və en gizli olan sırrını yabani adamlara çekinmeyerek söyleyen və Divan-ı Harb-i Örfîde meşhur və çox merdane və fedakârane müdafaatı yapan və ihtiyarlık zamanında en ziyade âkıbeti tehlikeli və meçhul sergüzeştlerden sakınmaya meslekçe mecbur olan bir adama, belə heç keşfedilmeyəcək komiteciliği isnad etmək, axmaqlıq derecesinde bir safdilliktir veyahut bir entrikadır.
Heyet-i hâkimeden bir hakkımı isterim.
Məndən müsadere edilen kitablarımın bence min liradan ziyade kıymetleri var. Və onların mühim bir kısmı, on iki sene evvel Ankara kütüphanesinde iftihar və teşekkürler ilə qəbul edilmiş. Hususan sırf uhrevî və imanî olan On Doqquzuncu Məktub ilə Iyirmi Doqquzuncu Söz’ün mənim üçün çox ehemmiyetleri var, mənim manevî servetim və netice-i hayatımdırlar və i’caz-ı Kur’anînin on kısmından bir kısmının cilvesini göze gösterdikleri üçün fevkalâde bence kıymetleri var. Hem onları, özümə mahsus olaraq yazdırıp yaldızlatmışım. Hem ihtiyarlığımın gayet hazîn hatıratına dair olan İhtiyarlar Risalesi’nin üç dörd nüshalarından bir tanesini özümə mahsus yazdırmışdım. Madam ki muaheze ediləcək heç bir dünyevî madde içlerinde yoxdur, onları və Arabî risalelerimi mənə iade etmenizi bütün ruhumla istəyirəm.
Hapiste və kabirde də olsam o kitablarım, bu garib dünyanın mənə yüklediyi beş elîm və hazîn gurbetlerde enislerim və arkadaşlarımdırlar. Onları məndən ayırmakla, tahammülsüz bir altıncı gurbete düşəcəyəm və bu çox ağır gurbetin tazyikinden çıkan âhlardan sakınmalısınız.
Mahkemenin Başçı və Azalarından ehemmiyetli bir hakkımı tələb ederim
Belə ki: Bu meselede yalnız şahsım medar-ı bahis deyil ki siz məni tebrie etmekle və həqiqət-i hale muttali olmanızla mesele hallolsun. Çünki ehl-i ilim və ehl-i takvanın şahs-ı manevîsi, bu meselede nazar-ı millette itham altına girdiyi və hükûmete də ehl-i takva və ilme qarşı bir emniyetsizlik geldiyi və ehl-i takva və ilim, tehlikeli və zərərli teşebbüslerden necə sakınacağını bilmesi lâzım olduğu üçün mənim müdafaatımın özüm kaleme aldığım bu son kısmını, herhalde yeni huruf ilə matbaa vasıtasıyla intişarını isterim. Tâ ki ehl-i takva və ehl-i ilim, entrikalara kapılmayıp zərərli, tehlikeli teşebbüslere yanaşmasınlar və hükûmetin şahs-ı manevîsi nazar-ı millette ithamdan kurtulsun. Və hükûmet də ehl-i ilim hakkında emniyet etsin və bu anlaşılmamazlık ortadan kalksın. Və hükûmete və millete və vatana çox zərərli düşen bu kimi hâdiseler və anlaşmamazlık daha tekerrür etmesin.
…
Elhak bundan doqquz sene evvel Onuncu Söz, səkkiz yüz nüsha yayılmasıyla ehl-i dalaletin kalplerindeki inkâr-ı haşri kalplerinde sıkıştırıp lisanına getirmeye meydan vermedi, ağızlarını tıkadı və hârika bürhanlarını gözlerine soktu. Bəli Onuncu Söz, haşir kimi bir rükn-ü azîm, imanın etrafında çelikten zırh oldu; ehl-i dalaleti susturdu. Əlbəttə hükûmet-i cumhuriye bundan memnun oldu ki mebusanın və valilerin və böyük memurların ellerinde kemal-i serbestiyet ilə Onuncu Söz’ün nüshaları gəzdi.
…
Dörd aydan beri bu həyat memat meselesinde, heç bir yerden mənim acınacaq halim bir mektupla də sordurulmadığı və mənim hakkımda halkı tenfir edəcək bir surette teşhir etmekle nefret-i âmmeyi aleyhime celbedip bütün bütün teshilat və muavenetten mahrum kalmış, garib və kimsesiz halimi tasvir eden, itiraznamemde izah etdiyim bir hikâye:
Bir zaman bir padşahın müptela olduğu bir hastalığın ilacı, bir çocuğun kanı imiş. O çocuğun pederi, çocuğu hâkimin fetvasıyla bir para mukabilinde padşaha vermiş. Çocuk, mecliste ağlamak və şekva yerine gülmüş. Sormuşlar:
— Nədən istimdad etmirsən, şikâyet etmirsən, gülürsən?
Demiş ki: İnsan, musibete giriftar olduğu vaxt evvel pederine, sonra hâkime, sonra padşaha şekva edər. Mənim pederim, məni kesilmek üçün satır; bax hâkim də ölmekliğime qərar verir; bax padşah mənim kanımı istəyir… Bu antika və çox garib və şekli çox çirkin və heç görülmemiş bu hale qarşı ancaq gülmek ilə mukabele edilir.
Bax, ey Şükrü Kaya Bey! Biz də o çocuk hükmüne geçtik. Derdimizi evvel mahallî hükûmetteki Valiye, sonra mahkeme adaletine, sonra Dâhiliye Vekâletine müracaat edib mazlumiyetimizi beyan edərək zalimlerden bizi kurtarmak üçün arzuhal etmək mukteza-yı hal iken, gördük ki: En son şekvamızı dinleyəcək Dâhiliye Vekilinin hakkımızda kapıldığı asılsız evhamına bir həqiqət rengi vermək və hatasını örtmek fikriyle hatasında ısrar etmesi daha böyük bir hata olduğunu düşünmediğinden düçar olduğu gurur hastalığına, kanımızı isteyerek bizi asılsız bahanelerle pərişan etmək istəyir. Biz də Şükrü Kaya’nın şahsını, Dâhiliye Vekili olan Şükrü Kaya Bey’e şekva edirik. (Hâşiye )
Əgər serbestiyeti tam muhafaza etmək isteyen və heç bir təsir qarşısında mağlup olmayan və vicdanlarındaki hiss-i adaletle hükmeden bu mahkeme; bizi, Şükrü Kaya Bey’in şahsı hakkında dinleyeceklerini bilseydim en evvel biz, Şükrü Kaya’nın şahsı aleyhine ikame-i dava edecektik. Çünki bir seneden beri, hər gün və ya hər hafta hakkımızda rapor isteye isteye aleyhimize casusların, zabıtaların nazar-ı dikkatini celbettirip kurban koyunu kimi kesmek üçün bizi beslettirirdi.
Mahkeme isə adaletten başqa heç bir şey düşünmemek lâzım gelirken və hakikaten mahkeme içindeki zatlar da adalete tam bağlı oldukları halde, yüksək makamdaki Şükrü Kaya kimi şahsın tesiratına qarşı dayanamadıkları üçün bizi tahliye edemeyip süründürürlər.
Mahallî hükûmet olan Isparta Valisi və Zabıtası isə hamıdan çox bizi və Ispartalı biçarə, masum mevkufları himaye etmək və bir an evvel kurtulmasına sa’y etmeleri vazife-i vicdaniyeleri iken bilakis çox manasız və asılsız bahaneler ilə Isparta mevkuflarının hususan möhtac və fakirlerin tayinlerini verdirmeyip açlıkla sefalete düşmeleri üçün onları ezdirmeye çalışırlar.
İşte bu hale şekva deyil bəlkə ağlamanın nihayet derecesini gösteren bu acı hale, o çocuk kimi gülmek ilə mukabele edirik və təvəkkül edib işimizi Aziz-i Cebbar’a havale edirik.
(Bu makam münasibətilə ilâvə edilmişdir.)
Masum kardeşlerimin mazlumiyetinden gelen feryatlarının işitilmediyi və mənim də onlarla konuşturulmadığım bir zamanda, onların meyusiyetlerine bir teselli vermək üçün yazdığım bir fıkradır.
Hafîz-i Zülcelal’in hıfz və himayetine baxın ki meselemiz münasibətilə Risale-i Nur’un risaleleri adedine muvafık olaraq, yüz iyirmi küsur adamın mahrem evrakları ilə istintakta oldukları halde və ecnebilerin entrikalarıyla və muhalif komitecilerin dolaplarıyla mevcud və münteşir müteaddid cemiyetlerin hiçbirisiyle, Risale-i Nur’un heç bir şakirdinin münasebettarlığını gösterəcək heç bir madde bulunmaması, gayet zâhir və parlak bir himaye-i Rabbaniyedir. Muhafaza-i İlahiyeye və İmam-ı Ali (ra) və Gavs-ı A’zam (ks), Risale-i Nur’a ait keramet-i gaybiyelerini cidden teyid eden bir inayet-i Rahmaniyedir. Qırx ikilik bir top güllesini, qırx iki masum və mazlum kardeşlerimizin dərgah-ı İlahiyeye açılan elleriyle durdurup, geri çevirip atanların başlarında manen patlattırdı. Bizlərə yalnız ehemmiyetsiz, sevaplı, hafif bir neçə yara bereden başqa olmadı. Belə bir seneden beri doldurulan bir toptan, belə çox az zərər ilə kurtulmak hârikadır. Belə çox böyük bir nimete qarşı, şükür və sürur və sevinç ilə mukabele etmək gerektir. Bundan sonraki hayatımız bizə ait ola bilməz çünki müfsidlerin planlarına göre, yüzde yüz mahv idi.
Demək, bundan sonraki həyatı özümüzə deyil bəlkə hak və həqiqətə vakfetmeliyiz. Şekva deyil, şükrettirəcək rahmetin izini, yüzünü, özünü görmeye çalışmalıyız.
* * *
Garib və mənə çoxlu ağır gelen və üç günde bir bardak ayran və bir bardak sütten başqa bir şey yedirmeyen grip hastalığının üçüncü gününde, füc’eten hatırıma ihtar edildi. Mən də o hatırayı, teberrük üçün mahkemedeki müdafaamın bir mukaddimesi olaraq yazdım. Şiddet və kusuru varsa hastalığıma aittir. Bəli, yüz adamın müdafaa edeceği bir həqiqəti, yalnız başıma müdafaaya mecbur olduğumdan teab-ı dimağî və perişaniyete və daha çox müz’iç ahval içinde həqiqəti doğru olaraq, olduğu kimi bu qədər beyan edebildim.
Müdafaatımın bütün safahatında gizli və müthiş bir komiteye qarşı mübareze vaziyetini gösteren tarz-ı ifademdeki maksadım şudur:
Necə ki hükûmet-i cumhuriye “Dini dünyadan tefrik edib bîtarafane kalmak” prensibini qəbul etmiş; dinsizlere, dinsizlikleri üçün ilişmediyi kimi dindarlara da dindarlıkları üçün ilişmemesi o prensibin icabatındandır. Elə də mən də bîtaraf və hürriyetperver olması lâzım gelen hükûmet-i cumhuriyenin, dinsizliğe taraftar və entrikaları çeviren və hükûmetin memurlarını iğfal eden gizli menfî komitelerden tefrik edilip hükûmetin onlardan uzaq olmasını istəyirəm; o entrikacılarla mübareze edirəm. O komitelerden, tesadüfle hükûmetin memuriyetine girenler, ciddi dindarlara takmak üçün iki kulp elinde tutmuş, garaz ettikleri dindarlara takırlar və hükûmeti iğfale çalışırlar. O iki kulpun biri: O mülhidlerin dinsizliğine temayül göstermemek manasıyla “irtica” kulpunu takır. Diğeri: Hâşâ və hâşâ dinsizliği, bu Hükûmet-i İslâmiyenin ayn-ı siyaseti telakki etmediyimiz manasında “dini siyasete âlet etmək” kulpu ilə lekelemek istəyirlər. (Hâşiye )
Bəli hükûmet-i cumhuriye, o gizli müfsidlerin vatana və millete muzır efkârlarını əlbəttə terviç etməz və taraftar ola bilməz. Men’etmək, cumhuriyet kanunlarının muktezasıdır. Və elə müfsidlere taraftarlık ilə cumhuriyetin esaslı prensiplerine zıddı zıddına gidemez. Hükûmet-i cumhuriye, bizim ilə o müfsidler mabeyninde hakem hükmünü alsın. Hangimiz zalim isə və tecavüz ediyorsa o vaxt hakem, hükmünü versin və hâkimlik noktasında hükmünü icra etsin.
Bəli, inkâr edilmez ki kainatta dinsizlik ilə dindarlık, Âdem zamanından beri cereyan edib gəlir və kıyamete qədər gidəcəkdir. Bu meselemizin künhüne vâkıf olan hər kəs, bizə olan bu hücumun, doğrudan doğruya dinsizlik hesabına dindarlığa bir taarruz olduğunu anlar. Ekser-i hükemanın Garp’ta və Avrupa’da zuhuru və ağleb-i enbiyanın Şark’ta və Asya’da tulûları qədər-i ezelînin bir işarə və remzidir ki Asya’da hâkim, galip, din cereyanıdır. Əlbəttə Asya’nın ileri kumandanı olan bu hükûmet-i cumhuriye, Asya’nın bu fitri hâsiyetinden və madeninden istifadə edəcək və bîtarafane prensibini, deyil dinsizlik tarafına bəlkə dindarlık tarafına temayül ettirəcəkdir.
İkinci Madde: Risale-i Nur’un eczalarında mevadd-ı kanuniyeye muarız meseleler bulunması ortaya konulabilir. Bu cihet mahkemeye aittir. Lakin Risale-i Nur, öz başıyla yüz manevî keşqiymətı hâvi bir eserdir. Bu keşqiymətın bir tekini hətta, keşşafın hakk-ı keşfini sıyanet etmekle, ziyaa uğratmamak lâzım gəlir. Keşqiymətın ehemmiyeti, ehl-i həqiqət və ehl-i ilim və edibler ortasında gayet büyüktür və ehemmiyeti var. Bir kimse diğerinin keşqiymətını temellük edə bilməz. Əgər etse onun aleyhine ikame-i dava etmək, bütün memleketlerde cari olan bir kanundur. İleride hükûmetin müsaadesini istihsal suretiyle neşretmek istediyim və iyirmi otuz seneden beri keşif və telifine çalışdığım və əlli seneden beri devam eden tetkikat və mücahedat-ı fikriye və muhtelif menbalardaki taharriyat və mesaimin neticesi və semeresi olaraq yazdığım və manevî yüz keşqiymətı gösteren və minlərlə həqiqəti hâvi yüzden ziyade risaleden ibaret olan Risale-i Nur’un telifinden sonra neşredilen bazı kanunlara uygun gelmeyen on beş noktasını ortaya atarak müttehem bir vaziyete koymak, bu həqiqətlərin və mənim onlara taalluk eden hukuklarımın ziya’ını mûcib olmakla birlikdə, diğerin intihal və sirkatine və temellük və özünə mal etmesine zemin ihzar ettiğinden bu babda, evvelemirde və hər şeyden ziyade həqiqət adına və hukuk hesabına hakkımın muhafazası, âdil mahkemenizin nazara alacağı ilk cihettir.
Və bir cürüm âleti olmaq tevehhümüyle müsadere edilen risalelerimin tazammun ettiği həqiqətlər, ehl-i fen və felsefeye və akademi muhakkiklerine qarşı ispatıma medar olmaq üzere elimde bulunması lâzım geleceğinden; bu keşqiymət və münazarat-ı ilmiye üzerinde hazırlığımı tesbit etmək üçün tarafıma iadesini isterim. Məni mahkûm etseniz də onlar mahkûm ola bilməz və hapiste də mənim arkadaşım olmalıdırlar. Mahkemelerin ihkak-ı hak cihetindeki haysiyetine, şerefine mühim bir nakîse bəlkə zıt olan garazkârların telkinatına tebaiyete, əlbəttə mahkeme-i adalet tenezzül etmeyəcək və garazkârların entrikalarını akîm bırakacaqdır. Və adaletten və ihkak-ı haktan daha böyük bir makam vazife cihetinde tanımayan mahkemenin, hər türlü tesirattan âzade olaraq vazifesini yapacağı, esas adaletin muktezası olduğuna istinaden; şahsım adına deyil bəlkə çox həqiqətlərin və bir çox masum hukukların özünə bağlı olduğu bir həqiqət-i âliye adına, hakkındaki asılsız evhamlarını bir an evvel Risale-i Nur’un hürriyetini ilan etmekle ref’etmektir.
Üçüncü Madde: Bizə isnad edilen mevhum suç isə umumî bir tabir ilə və kuyud-u ihtiraziye nazara alınmayarak, Ceza Kanunu’nun 163’üncü maddesi, yalnız zâhirine və umumiyetine temas ettirip mahkûmiyetim istilzam edilmek istenildiyi anlaşılır. Bizə isnad edilen bir neçə maddenin kat’î və həqiqi cavabları, zaptınıza geçen müdafaatımda bulunmakla birlikdə; on və ya on beş nöqtə yüzünden, manevî yüz keşqiymətı hâvi, yüzler həqiqət-i mühimmeyi câmi’ yüzden ziyade cüzden ibaret olan Risale-i Nur, mükâfat və takdir yerine mücazat və tenkit ilə qarşılanmışdır. Mahkemenizden bu hakkımı və Risale-i Nur’un hürriyet hakkını istəmək, böyük bir hakkımdır. Bu cihetin halli və faslı lâbüd və zarurîdir.
Dördüncü Madde: Indiyə qədər mənə hücum eden və hükûmeti aleyhimize çeviren kimselerin garazkâr oldukları və sırf garaz ilə iliştikleri bununla anlaşılır ki bizi vurmak üçün hər kapıya başvurdular. Evvela “tarîkatçılık” –bir şey bulamadılar– sonra “cemiyetçilik” sonra “siyasetçilik və inkılaba muhalif hərəkət və muhalif komitecilik və izinsiz neşriyatçılık” kimi çox cihetlerle itham etmək və bizi vurmak üçün çalıştıkları halde; bunların hiçbirinde tutunacaq bir emare bulamadıklarından en nihayet bir madde-i kanuniyenin, kuyud-u ihtiraziyeyi nazara almayarak, zâhirî umumiyetinden istifadə edib heç bir zîakıl qəbul etmeyəcək və onlara hak vermeyəcək bir nöqtə ilə bizi itham və mahkûm etmək istəyirlər. Bəli, bahsedeceğimiz noktayı, dünyada heç bir zîakıl həqiqət olaraq qəbul etməz və zerre miktarı insafı olan “İftiradır!” diyəcək. O nöqtə şudur:
“Said-i Kürdî dini siyasete âlet edir.” tabiridir. Bu tabirdeki ithamı çürütəcək on beş iyirmi delilden ziyade və beş on kadarı müdafaatımda zaptınıza geçirilenlerden biri şudur ki:
Yüzler şahidin şehadetiyle ispat etmeye hazır olduğum bu beyan edəcəyəm halim, o ithamı esasıyla çürütür. Belə ki:
Doqquz sene oturduğum Barla köyü halkının müşahedesiyle və doqquz ay ikamet etdiyim Isparta’daki dostlarımın şehadetleriyle və məni yaxından tanıyan dostlarımın işhadıyla; on üç senedir ki siyaset dili olan heç bir gazeteyi, ne okudum və ne də dinledim və ne də istədim. Hattâ bir neçə hâdisede, şahsımla alâkadar zannedilen və herkesi meraka sevk eden vakıalardan bahseden gazeteleri okumak arzusu bulunmadı və okumadım və okutmam.
On beş maddeden başqa bütün mesaili, âhiretime və imanıma və həqiqətə müteveccih olduğu hükûmetin tetkikat-ı amîkasıyla tezahür eden Risale-i Nur ilə Said dini siyasete âlet edir; yani kainatta yüksək və mukaddes tanıdığı bir həqiqət-i kudsiye olan din-i hakkı və iman-ı tahkikîyi siyasete, yani ihtilalkârane, en tehlikeli və en günahlı və çox hukukun ziya’ına sebebiyet veren akîm, süflî bir maksada âlet etmiş denilir mi? Belə diyenler, ne qədər daire-i ağıl və insaf və vicdandan uzaq düştükleri və uzaq hükmetdikləri anlaşılmaz mı? Əlbəttə mahkeme-i adalet, belə asılsız bu evham və isnadatları def’edib hakkımızda ihkak-ı hak edəcəkdir. Gerçi kanunları bilmemek eksere göre bir mazeret teşkil etməz. Lakin haksız olaraq hücra bir köyde, tarassud altında, yabancı bir yerde, şiddetle dünyadan küstürüp, nefiy ilə ikamet ettirip mütemadiyen tarassud ilə taciz edilen bir adamın kanunları bilmemesi; əlbəttə ehl-i insafın nazarında bir özür teşkil edər.
İşte mən o adamım. Və məni yanlış bir vehim ilə muaheze ettikleri mevadd-ı kanuniyenin hiçbirini bilmezdim. Hattâ yeni hurufla imzamı atamazdım. Bazen hizmetçimden başqa, on günde bir adam ilə görüşmedim. Hər kəs mənə muavenetten kaçar. Avukat tutmaya iktidarım yox. Bütün hayatımda “en menfaatli və en iyi hile, hilesizlik olduğu” düstur olduğundan, bütün müdafaatımda hak və həqiqət və sıdk və doğruluk esasını takip ettim. Bu həqiqətə binaen, müdafaatımda veyahut bazen nadiren bir iki risalelerimde, zaman-ı hazırın kanunlarına və resmî merasimlerine tevafuk etmeyen ifadatıma nazar-ı müsamaha ilə bakmak adaletin mukteziyat və icabatındandır.
Mənim müdafaatımda mücmel kalan nöqtələr, iddianameye qarşı yazdığım itiraznamemde vardır və itiraznamemde mücmel kalan nöqtələrın, müdafaatımda izahatı vardır; birbirini tekmil edər. 163’üncü madde-i kanuniyenin tazammun ettiği mana, kuyud-u ihtiraziye ilə birlikdə və vâzı-ı kanunun irade ettiği maksat, asayişin ihlâline medar olmamaq olduğuna binaen; ihlâl-i asayişe işarə və delâlet edəcək heç bir emare və tereşşuhat, mənim və risalelerim yüzünde görülmediyi və zaptınıza geçen müdafaatımda iyirmi defa kat’î bir surette bu kanunun meselemizle alâkası olmadığını və kat’iyen cezayı müstelzim bir cihet bulunmadığını ispat etdiyim halde; hər nasılsa bidayetteki evhamın tesiratıyla, o madde-i kanuniye ilə bizi muaheze etmək üçün mezkûr maddeyi ileri sürmek heç bir vecihle şan-ı adalete yakışmayacağından, beraetimi tələb eyleyerek en son sözüm:
حَس۟بُنَا اللّٰهُ وَنِع۟مَ ال۟وَكٖيلُ فَاِن۟ تَوَلَّو۟ا فَقُل۟ حَس۟بِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَي۟هِ تَوَكَّل۟تُ وَهُوَ رَبُّ ال۟عَر۟شِ ال۟عَظٖيمِ
* * *
Ey heyet-i hâkime və ey müddeiumumî! Bu iddianamede sebeb-i ittihamım hər bir maddeye qarşı, istintak dairesinde zaptınıza geçen müdafaatımda cavabları vardır. Hususan “Son Müdafaatım” namındaki otuz beş sahifelik bir müdafaanameyi, itiraz yerine sizə takdim edirəm. Bu noktaya nazar-ı adalet və insafı çevirmek üçün derim ki:
On seneden beri Isparta vilayetinde, mazlum bir surette, tazyik altında asayiş-i dâhiliye və emniyet-i umumiyeye zərər verəcək heç bir emare, heç bir tereşşuhat olmadığı halde, emniyet-i dâhiliyeyi ihlâl etmək teşebbüsü ilə ittiham edilmekliğime hangi insaf, hangi vicdan müsaade edər? Əgər 163’üncü madde-i kanuniye manasına bizim hakkımızda vech-i tatbiki kimi mana verilse o vaxt başta Diyanet Riyaseti, bütün imamlar, hatipler və vaizlere teşmil etmək lâzım gəlir. Çünki hayat-ı diniyeyi telkin etmekte onlarla beraberiz. Əgər telkinat-ı diniye, emniyet-i dâhiliyeyi, mütləq ihlâl etmək kimi manasız bir fikir ileri sürülse umuma şâmil olur. Bəli mənim, onların fevkinde bir cihet var ki o da kat’iyetle, şübhəsiz şeksiz həqiqətlər-i imaniyeyi izah etmektir. Bu isə farz-ı muhal olaraq, umum ehl-i dine bir itiraz gelse bu hal bizi itirazdan kurtarmaya vesile olur.
Mənim hakkımda bu qədər tahkikatla birlikdə daha tesbit edilmeyen və tesbit edilse də adalet-i həqiqiye noktasında bir suç teşkil etmeyen və bir suç teşkil etse də yalnız məni mes’ul eden bir madde yüzünden, iyirmi qədər masum və bîgünah kimseleri; çoluk çocuğundan, işinden alıkoyup hapiste pərişan etmək, əlbəttə adliyenin nazar-ı adaletine uygun gəlməz. Mənim ilə edna bir teması bulunan çox biçarə masumlar, tevkif ilə mühim zararlara düçar oldular.
Şark Hâdisesi münasibətilə nefyedilmem, iddianamede iştiraki ihsas ettiği cihetle cavab verirəm ki: Hükûmetin dosyalarında, mənim künyem altında heç bir meşruhat yoxdur; sırf ihtiyat yüzünden nefyedildiyim, hükûmetçe sabit olmuşdur. Mən o zaman da şimdiki kimi münzevi yaşıyordum. Bir dağın mağarasında, bir hizmetçi ilə yalnız otururken məni tutup on sene bilâ-səbəb, müracaat etmediyim üçün doqquz sene bir köyde, bir sene də Isparta’da ikamete mahkûm edib âhirinde bu musibete giriftar ettiler.
“Barla’da iken tesis-i münasibət edildiyi, uzağında və yakınında bulunan bu eşhasın maddî və manevî yardımlarını temin edərək faaliyete giriştiği və heyet-i umumiyesine Risale-i Nur adını verdiyi və kısım kısım yazdırdığı bu eserlerini muhtelif vasıtalarla gizli gizli çoğalttırarak Antalya, Aydın, Milas, Eğirdir, Dinar və Van kimi mıntıkalarda, adamlarının delâletiyle neşir və ta’mim ettirdiyi bu eserlerden devletin emniyet-i dâhiliyesini ihlâl edebiləcək olanlarına mahrem və yarım mahrem deyərək işarəler koyduğu və bu surətlə istihdaf ettiği gayesini özünün də qəbul və izhar etmiş bulunduğu” hakkındaki fıkraya qarşı, bu kat’î və izahlı cavabın, sizin evvelce zaptınıza geçen “Son Müdafaa” namındaki otuz beş sahifelik müdafaatımı itirazname olaraq takdim ilə birlikdə derim ki:
Yüz min defa hâşâ!.. İman ilmini rıza-yı İlahîden başqa bir şeye âlet etmemişim və edemirəm və kimsenin də hakkı yoxdur ki edebilsin. Və Risale-i Nur adı altındaki yüz iyirmi beş risale, iyirmi sene zarfında telif edilmiş.
Mahrem dediyimiz risaleler isə üç tanesi bizə gurur və riyaya medar olmamaq üçün mahrem demişim. Indi isə o setr-i mahremin bir köşesini fâş etmeye mecbur olaraq derim ki:
O mahremlerden biri, Keramet-i Gavsiye; ikinci, Keramet-i Aleviye; üçüncü, sırr-ı ihlasa ait risalelerdir ki o iki keramet, mənim haddimden yüz derece fazla və hizmet-i Kur’aniyemi takdir surətində Hazret-i Ali ilə Hazret-i Gavs’ın işarəleridir. Və riyadan, gururdan, enaniyetten kurtaracaq sırr-ı ihlasa dair risaleye, en has kardeşlerime mahsus olaraq mahrem denmişdir. Asayiş-i dâhiliye ilə bunların ne münasebeti var ki onlar medar-ı itham olurlar?
İkinci kısım mahremler isə Dârülhikmette və doqquz sene evvel Avrupa itirazatına və Doktor Abdullah Cevdet’in dinsizce hücumlarına qarşı yazdığım bir iki risale və bazı memurların mənə insafsızcasına və gaddarane tecavüzlerine qarşı şekva surətində yazdığım iki kiçik risaledir ki son müdafaatımda bahsetmişim. Bu dörd risalenin telifinden bir zaman sonra, serbestî kanunlarına və hükûmetin işine heç bir cihette temas etməmək üçün onların neşrini men’edib “Mahremdir.” demişim; en has bir iki kardeşime mahsus kalmışdır. Delilim də şudur ki: Bu qədər taharriyatınızda, o mahrem denilen risalelerin heç bir yerde bulunmamasıdır. Yalnız umumunun fihristesi elinize geçmiş, o fihristeye göre bu noktalardan istizaha lüzum görülmüş; mən də cavab vermişim, o cavab da zaptınıza geçmişdir.
İddianamede, müteaddid mıntıkalar və Risale-i Nur’un neşir və ta’mimine adamlar vasıtasıyla çalışdığım beyan edilir. Cevaben derim ki:
Mən bir köyde, gurbette, kimsesiz, hüsn-ü hattım yox iken tarassud altında, hər kəs mənim muavenetimden çekinirken; yalnız gayet mahdud dörd beş ahbabıma bir yadigâr olaraq hatırat-ı imaniyeyi gönderdiğime “Neşir və ta’mime çalışır.” demək, ne qədər hilaf-ı həqiqət olduğunu əlbəttə takdir edersiniz. Mənim kimi haddinden çox fazla teveccüh-ü âmmeye mazhar bir insanın, on beş sene Van’da tedris ilə meşgul olduğum halde, bir tək dostuma bir iki imanî risalelerimi göndermekle buna necə neşriyat denilir? Mənim matbaam yox, kâtiplerim yox, hüsn-ü hattım yox əlbəttə neşriyat yapamadım. Demək Risale-i Nur cazibedardır, öz özünə intişar edir.
Yalnız bu qədər var ki “Onuncu Söz” namında haşre dair olan risaleyi, daha yeni harfler çıkmadan evvel tabettirdik. Hükûmetin böyük memurlarının və mebuslarının və valilerinin ellerine geçti, kimse itiraz etmedi. Ondan, səkkiz yüz nüsha intişar etti. Onun intişarı münasibətilə, onun kimi sırf uhrevî və imanî bir kısım risaleler, öz özünə bir kısım insanların eline geçti. Əlbəttə ihtiyarsız, öz özünə bu intişar mənim hoşuma gitmiş. Mən də bazı hususi məktublarımda, bu takdirimi teşvik tarzında yazmışım. Bu üç aydır, bu qədər taharriyat-ı amîka neticesinde, koca bir memlekette, on beş iyirmi adamın ellerinde kitablarımı bulmuşlar. Mənim kimi otuz sene telifat və tedrisatla ömrü geçen bir adamın, iyirmi hususi dostunda bazı hususi risaleleri bulunması, ne surətlə neşriyat olur? O neşriyat ilə necə bir hedefi takip edə bilər denilir?
Efendiler! Əgər mən dünyevî veyahut siyasî bir maksadı takip etseydim, bu on sene zarfında, on beş iyirmi deyil, yüz min adamlar ilə alâkadarlığım tezahür edecekti. Hər ne isə bu noktaya dair son müdafaatımda daha fazla izahat və tafsilat vardır.
…
لِلذَّكَرِ مِث۟لُ حَظِّ ال۟اُن۟ثَيَي۟نِ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ âyetlerinin eskiden beri medeniyetin itirazına qarşı bütün tefsirlerde bulunan bir həqiqət və gayet kat’î və şübhəsiz bir cevab-ı ilmî, iddianamede mənim aleyhimde necə istimal edilebilir?
İddianamede, yenə fihristeden naklen, huruf-u Kur’aniye və zikriyenin tercümeleri yerlerini tutmadıklarından medar-ı tenkit beyan edilir. Bu mesele, səkkiz sene mukaddem olmuş bir meseledir və heç bir itiraz qəbul etməz bir həqiqət-i ilmiyedir. Ondan hayli zaman sonra, bu zamanın bazı mukteziyatına göre tercüme edilmesinin hükûmetçe qəbulü ne surətlə o həqiqət-i ilmiyeyi aleyhime çevirir?
Mescidimizin kapanması münasibətilə, dörd noktadan ibaret, mənə vahşiyane zulmeden nahiye müdürüyle bir neçə arkadaşı və kaza kaymakamının, şahıslarına və memuriyetlerinin sû-i istimallerine qarşı bir şekvanamedir ki o risaleyi kimseye vermedim. Çünki heç kimsede bulunmamışdır.
…
Onuncu Söz’ün tevafukatındandır ki Onuncu Söz’ün satırları hem telif tarihine hem dini dünyadan tefrik eden lâdinî cumhuriyetin ilanına tevafuk edir ki haşrin inkârına bir emaredir. Yani o fıkranın meali budur: “Madam cumhuriyet dine, dinsizliğe ilişmir, prensibiyle bîtarafane kalır; ehl-i dalalet və ilhad, cumhuriyetin bu bîtaraflığından istifadə etmekle, haşrin inkârını izhar etmeleri muhtemeldir.” deməkdir. Yoxsa hükûmete bir taarruz deyildir bəlkə hükûmetin bîtarafane vaziyetine işarətir. Elhak, bundan doqquz sene evvel Onuncu Söz, səkkiz yüz nüsha yayılmasıyla ehl-i dalaletin kalplerindeki inkâr-ı haşri kalplerinde sıkıştırdı; lisanlarına getirmelerine meydan vermedi, ağızlarını tıkadı. Onuncu Söz’ün hârika bürhanlarını gözlerine soktu.
Bəli Onuncu Söz, haşir kimi bir rükn-ü azîm-i imanın etrafında çelikten bir sur oldu və ehl-i dalaleti susturdu. Əlbəttə hükûmet-i cumhuriye bundan memnun oldu ki meclisteki mebusanın və valilerin və böyük memurların ellerinde kemal-i serbestî ilə gəzdi.
Avrupa medeniyet və felsefesi adına və bəlkə İngilizlerin ifsad siyaseti hesabına “Tesettür Âyeti”ne ettikleri itiraza qarşı, gayet qüvvətli və müskit bir cevab-ı ilmîdir. Belə bir cevab-ı ilmî, deyil bundan on beş sene evvel, hər zaman takdir ilə qarşılanır. Bu hürriyet-i ilmiyeyi, əlbəttə hürriyet-perver bir hükûmet-i cumhuriye tahdid etməz.
…
Ey heyet-i hâkime! Risale-i Nur’un hedefi dünya olsaydı və ya bir maksad-ı dünyevî, içinde niyet edilseydi yüz iyirmi risale içinde, nazarınızda on minlərlə medar-ı tenkit nöqtələr bulunacaktı. Belə yüz iyirmi min tatlı meyvələr içinde, sizce sulfato kimi acı gelmiş yalnız on beş meyvələr bulunmasıyla, o mübarək bahçeyi yasak etmək və bahçe sahibini mes’ul etmək caiz ola bilər mi? Adalet-perver olan vicdanınıza havale edirəm. Mən, son müdafaatımda beyan etmişim ki otuz senedir, Avrupa feylesoflarına və Avrupa feylesofları hesabına dâhilde ecnebi dolapları hesabına çalışan mülhidlere qarşı muaraza edərək cavab vermişim və verirəm. Muhatabım, ekseriya nəfsimdən sonra onlar olduğunu, risalelerimi takip eden anlar.
Indi mən sizlerden soruram: Belə Avrupa feylesoflarının başına və ecnebi entrikaları hesabına çalışan dinsiz hər bir mülhidin yüzüne indirdiyim qüvvətli ilmî bir tokat, hangi surətlə hükûmet hesabına geçir? Böylelere ait olan tokadı, hükûmet hesabına almaq bizim havsalamız almır və ihtimal də vermirik. Hükûmet adına və kanun hesabına bu haklı, ilmî tokatları medar-ı mes’ul tutmak deyil bəlkə hükûmet-i cumhuriyenin hürriyet-perverliği, bu tokatları alkışlar.
İ’tizar
(Üç gün müddetle tebliğ edilen iddianameye qarşı itirazname yazmak)
Birinci günü geç geldiyi üçün akşama qədər ancaq okundu. İkinci gün, kısm-ı a’zamı tercüme edildi. Ancaq beş altı saat fırsat bulup acele bu uzun itiraznameyi yazdım. Evvelki müdafaatımda dediyim kimi: Kanunları hususan şimdiki resmî işleri bilmediğimden, çoktan beri ihtilattan memnû olduğumdan və dörd beş saatte yazılan uzun itirazname, əlbəttə çox müşevveş və noksan olacaqdır. Nazar-ı müsamaha ilə bakmanızı temenni ederim.
* * *
بِاس۟مِهٖ سُب۟حَانَهُ
Altmış küsur sahifeden ibaret olan ithamkârane kararnamedeki –on iki sahife– şahsıma ait kısmına qarşı müdafaamdır:
Kararnamede aleyhimizde zikredilen maddelere qarşı, mahkemenin zaptına geçen müdafaatımda kat’î cavabları vardır. Bu kararname namındaki asılsız və vehimli ithamnameye qarşı, on doqquz sahifeden ibaret itiraznamemi və iyirmi doqquz sahifeden ibaret son müdafaatımı ibraz edirəm. Bu iki müdafaa, sorgu hâkimlerinin kararnamelerinin bütün muaheze nöqtələrını və esas ithamlarını kat’î bir surette red ilə çürütür, asılsız olduğunu gösterir. Yalnız burada, bu kararnamenin istinad ettiği və itham edenlerin haradan aldandıklarını, bu asılsız muahezeyi haradan iktibas ettiklerini gösterir beş umde olaraq söyleyəcəyəm.
Birincisi: Risale-i Nur’un yüz iyirmi parçasından iki üç dörd parçasında on beş fıkrayı bahane tutup məni və Risale-i Nur’u hükûmetin prensiplerine muhalif və rejimine qarşı muarız və emniyet-i dâhiliyeyi ihlâle teşebbüs ithamı ilə gayet asılsız bir davaya Cavab:
Mən də derim: Əcəba umum Avrupa’nın mal-ı müşterekesi olan medeniyet və yalnız bu zaman ilcaatına binaen hükûmet-i cumhuriyenin o medeniyetin bir kısım kanunlarını qəbul etmesiyle, o medeniyetin menfaatli deyil bəlkə kusurlu kısmına, həqiqətlər-i Kur’aniye hesabına olan müdafaat-ı ilmiyeme hangi surətlə “hükûmetin prensibine və hükûmetin rejimine muhalif və hükûmetin inkılabı aleyhine hərəkət” adı verilir? Əcəba bu hükûmet-i cumhuriye, Avrupa medeniyetinin kusurlu kısmının dava vekilliğine tenezzül edər mi? O kusurlu medeniyetin İslâmiyet’e muhalif kanunları, eski zamandan beri hükûmetin hedefi midir? Hükûmete muarız vaziyet almaq harada, bu bir kısım kusurlu medeniyet kanunlarına qarşı həqiqətlər-i Kur’aniyeyi ilmî bir surette müdafaa etmək harada?
Kur’an-ı Hakîm’in âyât-ı kat’iyesiyle min üç yüz seneden beri, milyonlar tefsirlerinde və hâlen kütüphanelerde dolu tefsirlerde لِلذَّكَرِ مِث۟لُ حَظِّ ال۟اُن۟ثَيَي۟نِ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ يَٓا اَيُّهَا النَّبِىُّ قُل۟ لِاَز۟وَاجِكَ فَان۟كِحُوا مَا طَابَ لَكُم۟... اِلٰى اٰخِر kimi ayələrin həqiqətlər-i kudsiyelerini Avrupa feylesoflarının itiraz və tecavüzatına qarşı otuz seneden beri yazdığım müdafaat-ı ilmiyemi “Hükûmetin inkılabına, prensibine və rejimine muhalif kasdı var.” deyə məni itham etmək, elə bir zâhir garaz və elə bir esassız vehimdir ki buradaki mahkeme-i âdileye taalluk etmeseydi, müdafaa və cavab vermeyi lâyık görmezdim.
Hem əcəba eskiden beri bu vatan və millete zərər niyetiyle, Avrupa’nın dinsiz komiteleri hesabına və Rum, Ermeniler cemiyeti vasıtasıyla dinsizlik və ihtilaf və fesat toxumlarını saçan mülhidlere qarşı müdafaat-ı ilmiyem, hangi surətlə hükûmet aleyhine alınır? Və hangi sebeple hükûmete bir taarruz manası verilir? Hangi insafla belə dinsizliği hükûmete mal edib ittiham edilir? Hükûmet-i cumhuriyenin qüvvətli esasları, belə dinsizlerin aleyhinde olduğu halde; dinsizliği hükûmetin bazı prensiplerine mal edib mənim vatan və millet və hükûmet hesabına elə müfsidlere qarşı iyirmi seneden beri galibane müdafaat-ı ilmiyeme “dini siyasete âlet və hükûmet aleyhine teşvik” manasını vermək, hangi insaf qəbul edər və hangi vicdan razı olur?
Bəli, deyil bu mahkemeye bəlkə bütün dünyaya ilan edirəm: Mən həqiqətlər-i kudsiye-i imaniyeyi, Avrupa feylesoflarına və bilhassa dinsiz feylesoflara və bilhassa siyaseti dinsizliğe âlet edenlere və asayişi manen ihlâl edenlere qarşı müdafaa etmişim və edirəm.
Mən hükûmet-i cumhuriyeyi, ilcaat-ı zamana göre bir kısım kanun-u medeniyi qəbul etmiş və vatan və millete zərər veren dinsizlik cereyanlarına meydan verməyən bir Hükûmet-i İslâmiye bilirəm. Kararname namındaki ithamnamede, vazifesini yapan müstantıklara deyil bəlkə müstantıkların istinad ettiği mülhid zalimlerin evham və entrikalarına qarşı derim:
Siz məni “dini siyasete âlet etmək” ilə itham ediyorsunuz. Və o itham, zâhir bir iftira olduğu və esassız, çürük bulunduğunu yüz delil-i kat’î ilə ispat etmekle birlikdə; bu ağır iftiranıza mukabil, mən də sizi, siyaseti dinsizliğe âlet etmək istiyorsunuz deyə itham edirəm!
Bir zaman cerbezeli bir padşah, adalet niyetiyle çox zulmediyormuş. Bir muhakkik âlim ona demiş: “Ey hâkim! Sən raiyetine adalet adı ilə zulmedirsən. Çünki tenkitkârane cerbezeli nazarın, zamanen müteferrik kusuratı birden toplar; bir zamanda tasavvur edib sahibini şiddetli bir cezaya çarpırsan. Hem bir kavmin müteferrik efradından vücuda gelen kusuratı, o tenkitkâr cerbezeli nazarında toplursan. Sonra o perde ilə o taifenin hər bir ferdine qarşı bir nefret, bir hiddet sizə gəlir; haksız olaraq onlara vurursun. Bəli, sənin bir sene zarfında attığın tükürük, bir günde səndən çıkmış bulunsa içinde boğulacaqsan. Müteferrik zamanda istimal ettiğin sulfato kimi acı ilaçları, bir günde bir neçə kişi istimal etse hepsini də öldürebilir. İşte eynilə bunun kimi; mehasinin ortalarında bulunmasıyla, ara sıra vuku bulan kusuratı setretmek lâzım gelirken sən, raiyetine qarşı kusuratı izale eden mehasini düşünmeden, cerbezeli nazarınla müteferrik kusuratı toplayıp ağır ceza verirsən.” İşte o padşah, o muhakkik âlimin ikazatıyla, adalet adına yaptığı zulümden kurtuldu.
…
Gizli bir qüvvət, bi’l-iltizam məni mahkûm etmək istəyir. Və hər bahaneyi bulup min dereden su getirmek kimi hər bir çareye müracaat edib kurdun keçiye bahanesinden daha garib bahanelerle məni itham altına almaq və mahkûm ettirilmek istenildiğimi hissedirəm.
Mesela, üç aydır bu kelimeyi tekrar edirlər: “Said-i Kürdî, dini siyasete âlet edir!”
Mən də bütün mukaddesata yemin edirəm ki: Min siyasetim olsa həqiqətlər-i imaniyeye feda edirəm. Mən, necə həqiqətlər-i imaniyeyi dünya siyasetine âlet edebilirim? Mən yüz yerde bu ithamı çürütdüyüm halde, yenə manasız nakarat kimi tekrar edib ileri sürürlər. Demək, bi’l-iltizam və herhalde məni mes’ul etmək arzusunda bulunurlar. Mən də aleyhimizdeki mülhid zalimleri, siyaseti dinsizliğe âlet etmeleri ilə itham edirəm. Və onların medar-ı ittihamı olan bu müthiş manayı bildirmemek üçün mənə isnad ettikleri “Said, dini siyasete âlet edir.” cümlesiyle setre çalışırlar. Madam ki belədir, herhalde məni mahkûm etmək istəyirlər. Mən də ehl-i dünyaya derim: Bu ihtiyarlıktaki bir iki senelik ömür üçün lüzumsuz tezellüle tenezzül etmem.
…
Beşinci Umde: Dörd noktadır.
Birinci Nöqtə: Kararnamede, kəlmələr üzerinde oynanılır. Bir kelimenin, kasdî olmadığı halde bir manasında ta’riz çıkarırlar. Halbuki Risale-i Nur’da hedef bütün bütün ayrı olduğundan, kelimatındaki kasda makrun olmayan ta’rizler deyil bəlkə tasrihler də bulunsa şâyan-ı af və müsamahadır. Bu noktayı izah eden bu misal mikyastır. Mesela:
Mən bir maksadımı hedef edərək yoluma koşup gidirəm. İhtiyarsız, yolumda koşarken böyük bir adama çarpıp o adam yere düşse… Desem: “Efendim, affet! Mən maksadıma gidiyordum, bilmeyerek çarpıldım.” Əlbəttə affeder və gücenmez. Əgər kasdî olaraq bir barmağı o adama taciz surətində kulağına iliştirsem, hakaret telakki edəcək və məndən gücenəcək.
…
Risale-i Nur’un hedefi iman və âhiret olduğundan, harekât-ı ilmiye və fikriyesinde ehl-i dünyanın siyasetine çarpsa və şiddetli kelimat bulunsa şâyan-ı af və müsamahadır. Maksadımız sizə ilişmek deyildir, hedefimizde yürürük.
…
Dünyada heç misli görülmemiş bir haksızlığa maruz kaldım. Belə ki:
Son müdafaatım və üç itiraznamem ilə iyirmi cihetle kat’î delillerle 163’üncü maddenin mənə temas etmediğini və iyirmi senede yazılan yüz iyirmi risalemin içinde, kendilerince medar-ı tenkit iyirmi kelimeden aşağı, mahdud bir neçə nöqtə bulunmasıyla, ayrı ayrı zamanda yazılmış qiymətli və menfaatli və uhrevî və Avrupa feylesoflarının dinsiz və mülhid şakirdlerine qarşı –Dârülhikmeti’l-İslâmiyenin azalığı münasibətilə– həqiqi və ilmî müdafaatım; çox zaman sonra ilcaat-ı zamana göre qəbul edilen Kanun-u Medeni’nin bazı maddelerine, yüz min kelimat içinde on on beş kelimenin muvafık gelmemesi sebebiyle hem mənim mahkûmiyetim tələb edilmiş hem mühim keşqiymət-ı maneviyeyi hâvi yüz iyirmi kitab olan Risale-i Nur’un elde bulunan nüshaları müsadere edilmiş və inde’l-muhakeme bütün ilmî və mantıkî və kanunî iddia və müdafaatım esbab-ı mûcibe gösterilmeksizin sebepsiz və kanunsuz reddedilmişdir.
163’üncü madde-i kanuniye, asayişi ihlâl edebiləcək hissiyat-ı diniyeyi tahrik edenler mealinde bulunan bu kanunun, əlbəttə bu hədsiz genişlik içinde bir tefsiri var. Əlbəttə kuyud-u ihtiraziyesi bulunacaq. Yoxsa bu madde, bu geniş mana ilə məni mahkûm ettiği kimi bütün ehl-i diyaneti və başta Diyanet Riyaseti olaraq, bütün vaizlere və bütün imamlara, mənə teşmil edildiyi kimi teşmil edilebilir. Çünki yüz sahifeden fazla müdafaat-ı kat’iye və həqiqiyem ilə birlikdə, mənə temas ettirilebiləcək bir mana verilir ki o mana hər nəsihət eden kimseye və hattâ bir dostunu iyiliğe sevk etmək üçün irşad eden herkesi daire-i hükmü altına alabilir.
Bu madde-i kanuniyenin manası bu olmaq gerektir ki taassup perdesi altında muhalif bir siyaseti takip və terakkiyat-ı medeniyeye set çekenlere set çekmek içindir. Bu maddenin bu manada çox kat’î delillerle ispat etmişiz ki bizə bir cihet-i teması yoxdur.
Bəli bu madde, bu manada, tefsirsiz və kuyud-u ihtiraziyesiz və garazkâr, istediyi adamları onunla çarpmasına müsait hudutsuz bir manada ola bilməz. Bəli mən, on sene nezaret və dikkat altında və iyirmi senede telif etdiyim yüz iyirmi risale ilə bu qədər hakkımdaki tetkikat-ı amîka neticesinde cüz’î bir derece asayişi ihlâl etmiş bir emare, ne məndə və ne də o risaleleri okuyanlarda bulunmadığı halde və iyirmi vechile ispat etdiyim və məni yaxından tanıyan zatların şehadetiyle, on üç seneden beri şeytandan kaçar kimi siyasetten kaçdığımı və hükûmetin işine karışmadığımı və tahammül-ü beşer fevkinde işkencelere tahammül edib dünyaya karışmadığım və iman hizmetini bu dünyada en böyük maksat telakki etdiyim halde; “Said dini siyasete âlet edib asayişi ihlâle teşebbüse niyet edir.” deyə məni 163’üncü maddeye temas ettirmek, mahkûm etmək bütün rûy-i zemindeki adliye və mahkemelerin haysiyetine ilişəcək və nazar-ı dikkati celbedəcək heç görülmemiş bir hâdise-i adliyedir kanaatindeyim.
İşte cihangir hükümdarların və kahraman kumandanların kiçik mahkemelerde diz çöküp kemal-i inkıyad ilə mutavaat göstermeleri, mahkemenin heç bir cihet ilə zedelenmeyəcək bir haysiyet və şerefinin mevcudiyetini ispat edər. İşte mahkemelerin bu yüksək və manevî haysiyetine dayanıp hukukumu hürriyetle müdafaa edirəm.
Bir makale içindeki zərərli görülen dörd beş kəlmə sansür edildikten sonra mütebâkisinin neşrine izin verilirken; yüz iyirmi kitabın, birbirinden ayrı və ayrı ayrı zamanlarda telif edildiyi halde, yalnız bir iki risalede şimdiki nazarlara zərərli tevehhüm edilen on beş kəlmə yüzünden, yüz on beş masum və menfaattar və mühim bir kısmı Ankara kütüphanesinde mevcud olub iftiharla qəbul edilen kitabların ele geçenlerinin müsadere ilə mahkûm edilmesi, rûy-i zemindeki adliyenin şerefine əlbəttə ilişəcək mahiyettedir. Əlbəttə Mahkeme-i Temyiz bu haysiyet və şerefi sıyanet edər.
En ziyade tenkit edilen və umum kitablarımı muahezeye sebebiyet veren beş on mesele içinde en mühimmi, geləcək bu iki meseledir:
لِلذَّكَرِ مِث۟لُ حَظِّ ال۟اُن۟ثَيَي۟نِ فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ âyetleridir. İşte mənim və kitablarımın mahkûmiyeti, beş altı meseleden en birinci bu iki meseledir.
Mən həqiqi, menfaatli medeniyete qarşı deyil bəlkə kusurlu və zərərli “mimsiz” tabir etdiyim medeniyete qarşı otuz qırx seneden beri i’caz-ı Kur’an’ı esas tutup o medeniyetin muhalif nöqtələrını aşağı düşürüp medeniyetin aczi ilə i’caz-ı Kur’an’ı ispat etmək esası üzerine matbu və gayr-ı matbu Arapça və Türkçe çox kitablar yazdım. İrsiyet hakkındaki kanun-u medeninin, Kur’an’ın bu iki âyetine muhalif maddelerini vaxtilə muvazene etmişim. Onların muannid feylesoflarını da ilzam edəcək deliller göstermişim. Hükûmet-i cumhuriyenin ilcaat-ı zamana göre qəbul ettiği bir kısım kanun-u medeninin bir kısım maddelerini kabulden evvel, bu meseleleri medeniyete və feylesoflara qarşı yazmışım və müdafaa etmişim. Kurûn-u ûlâ və vustâdaki zayi olan kadınlık hukukunu, Kur’an-ı Hakîm gayet ehemmiyetle muhafaza ettiğini beyan etmişim.
Indi bu iki meseledeki beyanatım, hükûmet-i cumhuriyenin kanununa muhaliftir deyə 163’üncü madde ilə muaheze edildim. Mən də adliyenin en yüksək mahkemesine derim ki:
Min üç yüz əlli senede və hər asırda, üç yüz əlli milyon insanların hayat-ı içtimaiyesinde en kudsî və həqiqi və hakikatli bir düstur-u İlahînin üç yüz əlli min tefsirlerin tasdikine və eynilə hükümlerine istinaden və bütün ecdadımızın ruhlarına hürmeten, i’caz-ı Kur’an’ı Avrupa mülhidlerine qarşı göstermek üçün iki nass-ı ayəsi, on beş sene evvel və on sene evvel və doqquz sene evvel üç kitabımda zikretmekliğim, məni şimdiki şerait dâhilinde və ahval-i sıhhiyem noktasında yaşayamayacağam bir mahpusiyete mahkûm edib və dolayısıyla, bir cihette âdeta idamıma hükmeden və yüz on beş risalemi bunun kimi bir iki mesele yüzünden mahkûm eden haksız bir qərarı; əlbəttə rûy-i zeminde adalet varsa bu qərarı red və bu hükmü nakzedəcəkdir.
En ziyade bizi gayet hayretle, nihayet bir meyusiyete düşüren şudur ki: Isparta’da habbeyi kubbe yapıp heç bir həqiqətə istinad etmeyen evham və ihbarata binaen hakkımda verdikleri karara qarşı, mezhebimizde yalana heç bir cihetle cevaz verilmediğinden, aleyhimde də olsa hak və doğru söylemek mecburiyetiyle, yüz iyirmi sahife qüvvətli və mantıkî delillerle özümü müdafaa etdiyim və bu kanunla heç bir cihetle temasım olmadığını ispat etdiyim halde; bu müdafaatımı və ispatımı heç nazara almayarak, telif tarihiyle istinsah tarihlerini, hattâ bir şahsa irsal eylediyim tarihleri də birbirine mağlata ilə karıştırıp və iyirmi senelik işi, bir sene zarfında olmuş kimi görerek nakarat kimi Isparta’daki evhamlı qərarı hem sorgu hâkimlerinin kararnamesinde hem makam-ı iddianın iddianamesinde hem bizi mahkûm eden mahkemenin son qərarında eynilə, haklı müdafaatımız nazara alınmadan tekrar edilmiş və bizi mahkûm etmişlerdir. Ehl-i hak və həqiqəti titreten bu haksızlığın bir an evvel ref’i və Risale-i Nur’un masumiyetinin ilanını, şiddetle adliyenin en yüksək makamı olan mahkemeden beklerim.
Əgər çox haklı və qüvvətli bu feryadımı –farz-ı muhal olaraq– adliyenin yüksək makamı işitip dinlemezse şiddet-i meyusiyetimden diyəcəyəm:
Ey məni bu belaya sevk edib bu hâdiseyi icad eden mülhid zalimler! Madam ki və herhalde manen və maddeten məni idam etmeye niyet etmiştiniz; nədən umum mazlumların və bîçarelerin hukuklarını muhafaza eden adliyenin çox ehemmiyetli haysiyetini rahnedar edəcək entrikalarla, dolaplarla adliyenin eliyle yürüdünüz? Doğrudan doğruya qarşımda merdane çıxıb “Senin vücudunu bu dünyada istemirik!” deməli idiniz.
Sorgu hâkimlerinin dörd aya yaxın bir zamanda –yüz on yeddi adamın isticvabı və tahkikatıyla– meşgul olduğu bir meseleyi, bir buçuk günde Ağır Ceza Mahkemesi gayet sathî bir nazarla baxıb onların içindeki noksan və hataları görmeyerek və bilhassa Akademi Heyeti muvacehesinde izah və ispat edeceğimi iddia etdiyim Risale-i Nur’daki mühim keşqiymət-ı maneviyeye ait ilmî müdafaatım, esbab-ı mûcibe ilə red və cerh edilmeksizin, sathî bir nazarla hükümde isti’cal ettiklerinden, hakperest və adalet-perver olmalarına, bu sathî nazar sebebiyle, çox yanlış olan bu qərarın isabet-i kanuniyesi olmadığından mûcib-i tetkik və nakzdır.
Netice: Bu babda duruşma evrakının və bilhassa müsadere edilen matbu və gayr-ı matbu risalelerimin tetkik və mütalaasından anlaşılacağı üzere, ilmî və mantıkî və kanunî bütün itirazat və müdafaatım nazar-ı teemmüle alınmamış. Gerek Sorgu Hâkimliğince və gerek mahkemece esbab-ı mûcibe gösterilmeksizin, delilsiz və kanunsuz, indî mütalaalarla açıktan reddedilmiş və bu sebeple, otuz senedir Avrupa feylesoflarına və medeniyetin sefih kısmına qarşı Türk-İslâm hukukunu müdafaa eden və tılsım-ı kainatın muammasını açan və manevî keşqiymətı hâvi risalelerim müsadere olunduktan başqa; ahval-i sıhhiyem noktasında tahammül edemeyəcəyəm cismanî ceza ilə mahkûm edilmiş olduğumdan; gerek yukarıda serdedilen səbəblər və gerekse iddianameye qarşı verdiyim itiraznamem və son celse-i muhakemede esasa dair beş umdeyi hâvi tahrirî takdim etdiyim ikinci itiraznamem və son müdafaatımda tafsilen izahata və ilmî və kanunî sebeplere və inde’t-tetkik tesadüf buyrulacaq nevakıs-ı kanuniyeye binaen, çox açık və sarîh bir surette mağduriyetimi istilzam eden bu hükm-ü mümeyyezenin nakzıyla, adaletin izharını heyetinizden beklerim.
وَ اُفَوِّضُ اَم۟رٖٓى اِلَى اللّٰهِ اِنَّ اللّٰهَ بَصٖيرٌ بِال۟عِبَادِ deyər, tevekkül ile Cənabı-Haqqk’a iltica eylerim.
Sâbık yüz küsur sahifeden ibaret yeddi safha müdafaatım müteaddid defa mahkemede okunmakla birlikdə müteaddid mahkemenin defterlerinde zapta geçmiş. Bu geləcək tashih lâyihası isə daha temyiz evrakımız gelmediğinden okunmamış və zapta geçmemişdir əlbəttə yaxında o da zapta geçer.
* * *
Mahkeme-i Temyizin davamızı nakzetmeyip tasdiki takdirinde, tashih-i dava üçün Heyet-i Vekileye yazılmış bir arzuhaldir
(Orada zâhiren görüləcək şekva isə hükûmete şekva etmektir və tenkitler, hükûmeti iğfale çalışan entrikacıları tenkit etmektir.)
Ey ehl-i hall ü akd!
Dünyada emsali nadir bulunan bir haksızlığa giriftar edildim. Bu haksızlığa qarşı sükût etmək, hakka qarşı bir hürmetsizlik olduğundan bilmecburiye gayet ehemmiyetli bir həqiqəti fâş etmeye mecburum.
Dirəm ki: Ya mənim idamımı və yüz bir sene cezayı istilzam edəcək kusurumu kanun dairesinde gösteriniz veyahut bütün bütün divane olduğumu ispat ediniz veyahut mənim və risalelerimin və dostlarımın tam serbestiyetimizi verib zərər və ziyanımızı müsebbiblerinden alınız. (Hâşiye )
Bəli, hər bir hükûmetin bir kanunu, bir usûlü var. O kanuna göre ceza verilir. Hükûmet-i cumhuriyenin kanunlarıyla, məni və dostlarımı en ağır bir cezaya müstahak edəcək esbab bulunmazsa əlbəttə takdir və mükâfat və tarziye ilə birlikdə tam hürriyetimizi vermək lâzım gəlir. Çünki meydandaki gayet ehemmiyetli hizmet-i Kur’aniyem əgər hükûmetin aleyhinde olsa belə bir senelik mənə ceza, bir neçə dostuma altışar ay mahkûmiyetle ola bilməz. Bəlkə yüz bir sene və idam kimi mənə ceza və en ağır cezaları da mənim ilə ciddi hizmetime irtibat edenlere vermək lâzım gəlir.
Əgər hizmetimiz hükûmetin aleyhinde olmazsa o vaxt deyil ceza, hapis, ittiham bəlkə takdir, mükâfatla qarşılanmak lâzım gəlir. Çünki bir hizmet ki yüz iyirmi risale o hizmetin tercümanları olmuş və o hizmetle koca Avrupa feylesoflarına meydan okuyup esasları zîr ü zeber edilmiş. Əlbəttə o təsirli hizmet, ya dâhilde gayet müthiş bir netice verir veyahut gayet nâfi’ və yüksək və ilmî bir semere verəcək.
Onun üçün göz boyamak nevinde və efkâr-ı âmmeyi aldatmak tarzında və hakkımızda zalimlerin entrikalarını, yalanlarını setretmek surətində çocuk oyuncağı kimi mənə bir sene ceza verilmez. Mənim emsalim ya idam olur, darağacına müftehirane çıkarlar veyahut lâyık olduğu makamda serbest kalırlar.
Bəli, minlərlə lira kıymetinde elmasları çalabilen mahir bir hırsız, on kuruşluk bir cam parçasına hırsızlık etmekle, elmas çalmış kimi eyni cezaya özünü mahkûm etmək; dünyada heç bir hırsızın bəlkə heç bir şüurluun kârı deyildir. Belə bir hırsız kurnaz olur, belə nihayet derecede eblehane hərəkət etməz.
Ey efendiler! Gəl vehminiz kimi mən o hırsız kimi oldum. Mən Isparta nahiyelerinden pərişan bir köyde doqquz sene inzivada bulunan və indi mənimlə birlikdə gayet hafif bir cezaya mahkûm olan safdil beş on bîçarelerin fikirlerini hükûmet aleyhine çevirmekle özünü və gaye-i həyatı olan risalelerini tehlikeye atmaktan isə eski zamanda olduğu kimi Ankara’da və ya İstanbul’da böyük bir memuriyette oturup minlərlə adamı takip etdiyim maksada çevirebilirdim. O vaxt belə zelilane mahkûmiyet deyil bəlkə mesleğime və hizmetime münasib bir izzetle dünyaya karışabilirdim.
Bəli, fahir və temeddüh niyetiyle deyil bəlkə mecburiyet və mahcubiyetle hodfüruşane eski bir kısım riyakârlığımı hatırlatmakla məni ehemmiyetsiz, vücudundan istifadə edilmez, âdi mertebeye sukut ettirmek isteyenlerin yanlışlarını göstermek üçün derim:
İki Mekteb-i Musibet Şehadetnamesi namındaki matbu eski müdafaatımı görenlerin tasdikiyle; 31 Mart Hâdisesi’nde, bir nutuk ilə isyan etmiş səkkiz taburu itaate gətirən və bir zaman gazetelerin yazdıkları kimi İstiklal Harbi’nde Hutuvat-ı Sitte namında bir makale ilə İstanbul’daki efkâr-ı ulemayı, İngiliz aleyhine çevirip harekât-ı milliye lehinde ehemmiyetli hizmet eden və Ayasofya’da minlərlə adama nutkunu dinlettiren və Ankara’daki Meclis-i Mebusanın şiddetli alkışlamasıyla qarşılanan və yüz əlli min banknot –yüz altmış üç mebusun imzasıyla– medrese və dârülfünuna tahsisatı qəbul ettiren və Reisicumhurun hiddetine qarşı divan-ı riyasette (Hâşiye ) kemal-i metanetle fütur getirmeyerek mukabele edib namaza davet eden və Dârülhikmeti’l-İslâmiyede hükûmet-i İttihadiyenin ittifakıyla hikmet-i İslâmiyeyi Avrupa hükemasına təsirli bir surette qəbul ettirmek vazifesine lâyık görünen və cephe-i harpte yazdığı və indi müsadere edilen İşaratü’l-İ’caz, o zamanın başkumandanı olan Enver Paşa’ya o derece qiymətli görünmüş ki kimseye yapmadığı bir hörmətlə istikbaline koşduğu o yadigâr-ı harbin hayrına, şerefine hissedar olmaq fikriyle, İşaratü’l-İ’caz’ın tabı üçün kâğıdını vererek müellifinin harpteki mücahedatı takdirkârane yâd edilen bir adam; belə âdi bir beygir hırsızı veyahut kız kaçırıcı və bir yankesici kimi en aşağı bir cinayetle özünü bulaştırıp izzet-i ilmiyesini və kudsiyet-i hizmetini və qiymətli minlərlə dostlarını rezil edib sukut edə bilməz ki siz onu bir senelik ceza ilə mahkûm edib âdi bir keçi, koyun hırsızı kimi muamele edesiniz.
Və sebepsiz on sene sıkıntılı bir tarassudla tazip ettikten sonra indi də bir sene hapis ilə birlikdə bir sene də nezaret altında tutmak suretiyle, (padşahın tahakkümünü kaldıramadığı halde) garazkâr bir hafiyenin və ya âdi bir polisin tahakkümü altında azap vermekten isə idam edilmesini daha evlâ görür.
Əgər belə bir adam dünyaya karışsa idi və karışmaya arzusu olsa idi və hizmet-i kudsiyesi müsaade etse idi, Menemen Hâdisesi’nin və Şeyh Said Vakıası’nın onar misli olacaq bir tarzda karışırdı. Dünyaya işittirəcək bir top sadâsı, bir sinek sadâsına inmeyecekti.
Bəli, hükûmet-i cumhuriyenin nazar-ı dikkatine arz edirəm ki məni bu belaya sevk eden gizli komitenin yaptığı tedabir və ettiği propaganda və entrikalar bu hali gösterir. Çünki heç bir hâdisede görülmemiş bir tarzda umumî bir propaganda, bir entrika və bir dehşet aleyhimize döndüyüne delil şudur ki: Altı aydır yüz min dostum varken hiçbiri mənə bir məktub yazamadı, bir selâm gönderemedi. Hükûmeti iğfale çalışan entrikacıların ihbaratıyla, vilayat-ı şarkiyeden tâ vilayat-ı garbiyeye qədər hər yerde istintaklar, taharriyatlar devam ettiğidir.
İşte entrikacıların çevirdikleri plan, mənim kimi minlərlə adamı en ağır cezaya çarpacaq bir hâdiseye göre tertip edilmiş. Halbuki en âdi bir adamın en âdi bir hırsızlığı kimi bir hâdiseyi andıracaq bir ceza vaziyetini netice verdi. Yüz on beş adamdan on beş masumlara beş altı ay ceza verildi. Əcəba dünyada heç bir zîakıl, elinde gayet keskin elmas kılınç bulunsa müthiş bir arslanın və ya ejderhanın kuyruğuna hafifçe iliştirip özünə musallat edər mi? Əgər maksadı tahaffuz və ya dövüşmek isə kılıncı başqa yere havale edər.
İşte sizin nazarınızda və vehminizde məni o adam kimi telakki etmişsiniz ki məni bu tarzda cezaya, mahkûmiyete çarptınız. Əgər bu derece hilaf-ı şuur və muhalif-i ağıl hərəkət ediyorsam, koca memlekete dehşet verib propaganda ilə efkâr-ı âmmeyi aleyhime çevirmek deyil bəlkə âdi bir divane kimi tımarhaneye gönderilmem lâzım gəlir. Əgər verdiğiniz ehemmiyete mukabil bir adam isem, əlbəttə arslanı özünə saldırtmak və ejderhayı özünə hücum ettirmek üçün o keskin kılıncı onların kuyruklarına uzatmaz, bəlkə mümkün olduğu qədər özünü muhafaza edəcək. Necə ki on sene ihtiyarî bir inzivayı ihtiyar edib tâkat-i beşerin fevkinde sıkıntılara tahammül edərək hükûmetin işine heç bir cihetle karışmadım və karışmak arzu etmedim. Çünki hizmet-i kudsiyem məni men’edir.
Ey ehl-i hall ü akd! Əcəba heç mümkün müdür ki iyirmi sene evvel gazetelerin yazdığı kimi bir makale ilə otuz min adamı öz fikrine çeviren və koca Hərəkət Ordusunun nazar-ı dikkatini özünə çeviren və İngiliz Başpapazının altı yüz kəlmə ilə istediyi suallerine altı kəlmə ilə cavab veren və bidayet-i Hürriyet’te en meşhur bir diplomat kimi nutuk söyleyen bir adamın yüz iyirmi risalesinde dünyaya, siyasete bakacaq yalnız on beş kəlmə mi bulunur? Heç bir ağıl qəbul edər mi ki bu adam siyaseti takip edir və maksadı dünyadır və hükûmete ilişmektir. Əgər fikri, siyaset və hükûmete ilişmek olsa idi, belə bir adam bir tək risalesinde sarîhan, işarəen, yüz yerde maksadını ihsas edecekti. Əcəba o adamın maksadı siyasetçe tenkit olsa idi, yalnız tesettür və irsiyete dair eski zamandan beri cari bir iki düsturdan başqa medar-ı tenkit bulamaz mı idi?
Bəli, koca bir inkılabı yapan bir hükûmetin rejimine muhalif bir fikr-i siyaseti takip eden bir adam, bir iki malûm maddeler deyil, yüz minlərlə madde-i tenkit bulabilirdi. Güya hükûmet-i cumhuriyenin yalnız inkılabı bir iki kiçik meseledir. Mən də onu heç bir tenkit maksadım olmadığı halde, eski yazdığım bir iki kitabımda zikretdiyim bir iki kəlmə varmış deyə “Hükûmetin rejimine və inkılabına hücum edir.” denilmiş. İşte mən də soruram: Belə en edna bir cezaya medar olamayan ilmî bir maddeye, koca bir memleketi meşgul edib endişe verəcək bir şəkil verilir mi?
İşte məni və beş on dostlarımı bu âdi, ehemmiyetsiz cezaya çarpmak, umum memlekette aleyhimize bir şiddetli propaganda və milleti korkutup bizdən nefret ettirmek və Dâhiliye Nâzırı mühim bir kuvvetle Isparta’da bir tək neferin göreceği işi görmək üçün Isparta’ya celbedilmesi və Heyet-i Vekile Reisi İsmet, vilayat-ı şarkiyeye o münasebetle gitmesi və iki ay mənim hapiste bütün bütün konuşmaktan men’edilmem və bu gurbette, kimsesizlikte heç kimse halimi sormak və selâm göndermeye meydan verilmemek gösterir ki dağ kimi bir ağacta nohut kimi bir tək meyvə bulundurup manasız, hikmetsiz, kanunsuz bir vaziyettir ki deyil hükûmet-i cumhuriye kimi en ziyade kanun-perest və kanunî bir hükûmet, bəlkə hikmetle iş görmək manasıyla hükûmet adı verilen dünyada heç bir hükûmetin işi ola bilməz.
Mən hukukumu kanun dairesinde istəyirəm. Kanun adına kanunsuzluk edenleri cinayetle ittiham edirəm. Belə canilerin keyiflerini əlbəttə hükûmet-i cumhuriyenin kanunları reddeder və hukukumu iade edər ümidindeyim.
Eskişəhər hapsinde tecrid-i mutlakta
Said Nursî
* * *

