رساله سیلیهای محبت بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ يَو۟مَ تَجِدُ كُلُّ نَف۟سٍ مَا عَمِلَت۟ مِن۟ خَي۟رٍ مُح۟ضَرًا وَمَا عَمِلَت۟ مِن۟ سُٓوءٍ تَوَدُّ لَو۟ اَنَّ بَي۟نَهَا وَبَي۟نَهُٓ اَمَدًا بَعٖيدًا وَيُحَذِّرُكُمُ اللّٰهُ نَف۟سَهُ وَاللّٰهُ رَؤُفٌ بِال۟عِبَادِ این رساله یکی از اسرار آیه فوق را با بیان سیلیهای محبتآمیزی که دوستانم در اثنای خدمت قرآنی و در نتیجه سهو و خطاها که مقتضای بشریت است متحمل شدهاند تفسیر میکند. سلسلهیی از کرامات خدمت قرآنی و نوعی از کرامت غوث اعظم - که به اذن الهی بر خدمت قدسی مذکور نظارت دارد و با همت و دعای خود به آن مدد میرساند - بیان خواهد شد تا کسانی که مشغول این خدمت قدسی هستند در جدیت و خدمات خویش ثبات یابند. کرامت این خدمت قدسی سه نوع زیر است: نوع اول: مربوط به احضار آن خدمت و سوق دادن خادمان به آن سوی است. نوع دوم: برطرف کردن موانع و دور کردن شر مضرات و سیلی زدن به آنهاست. حوادث این دو قسم زیاد و در عین حال طولانیست. لذا به زمان دیگری موکول میکنیم و درباره سادهترین آنها که قسم سوم است بحث خواهیم کرد. نوع سوم: وقتی کسانی که خالصانه در راه خدمت تلاش میکنند دچار سستی گردند سیلی محبتآمیزی بر آنها نواخته میشود تا بیدار شوند و خدمت را دوباره از سر گیرند. وقایع این قسم بیش از صد مورد است. فقط در بیست مورد از این حوادث، سیزده چهارده نفر سیلی محبتآمیز خوردهاند و شش هفت نفر دیگر متحمل سیلیهای زجرآور شدهاند.
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Lem'alar
The Tenth Gleam
همین سعید بیچاره است. هرگاه در خدمت فاصلهیی ایجاد کرده و گفتهام به من چه ارتباطی دارد، و مشغول امور شخصی نفسم شدهام سیلی خوردهام؛ همچنین گمانم این است که به دلیل اهمال کاریها متحمل سیلی شدهام، زیرا همیشه بر خلاف مقصودی که مرا بهسوی اغفال سوق میداده سیلی میخوردهام. سیلیهای محبتی که سایر دوستان بااخلاصم متحمل شدهاند نیز با صرف دقت و توجه معلوم شده است مانند من به دلیل اهمال در مقصدی بوده و سیلیهای محبت در جهت عکس آن نواخته شده، لذا دانستهایم که این قبیل حوادث از کرامات قرآنیست. مثلاً این سعید بیچاره به همان مقدار که در (شهر) وان مشغول درس حقایق قرآنی بودم، حکومت وسوسه جو در زمان وقایع شیخ سعید بههیچوجه با من کاری نداشت و نمیتوانست داشته باشد، اما همین که گفتم چه ارتباطی به من دارد، به نفس خویش پرداختم و برای نجات آخرتم به جایی چون غار مخروبهیی در کوه ارک خزیدم همان موقع بود که مرا بدون دلیل دستگیر و تبعید کردند. به بوردور فرستاده شدم. در آنجا نیز مدت زمانی که مشغول خدمت قرآنی بودم - در آن دوره خیلی مراقب تبعیدیان بودند- با اینکه همه باید هر شب خودشان را معرفی میکردند من و طلبههای با اخلاصم مستثنی شدیم. من هیچگاه برای معرفی خود (نزد مأموران) نرفتم و آنها را به رسمیت نشناختم. استاندار نزد فوزی پاشا که به آنجا آمده بود شکایتم را کرد. فوزی پاشا گفته بود «با او کاری نداشته باشید، فقط احترامش کنید.» آن چه باعث شده بود چنین سخنی بگوید قداست خدمت قرآنی بود، اما زمانی که اندیشه نجات نفسم به ذهنم خطور کرد و به فکر نجات آخرتم افتادم در خدمت قرآنیام فاصلهیی ایجاد شد، با عکس مقصدم سیلی خوردم. از تبعیدگاهی روانه تبعیدگاه دیگر شدم، یعنی مرا به اسپارتا فرستادند. در اسپارتا باز هم خدماتم را از سر گرفتم. بیست روز بعد برخی افراد بزدل هشدارم دادند: «ممکن است این وضعیت موجب ناخشنودی دولت شود. بهتراست کمی احتیاط کنی.» اندیشه فکر کردن به خود دوباره در من قوت گرفت. گفتم: «کسی به دیدارم نیاید.» نتیجه این شد که مجدداً از آن تبعیدگاه به تبعیدگاه دیگر یعنی بارلا فرستاده شدم. در بارلا هرگاه فعالیتهایم دچار فترتی میشد و اندیشیدن به خود در من قوت میگرفت حتماً منافقی، ماری از اهل این دنیا بر من مسلط میشد. میتوانم هشتاد حادثه برایتان نقل کنم که خود در این هشت سال، از سر گذراندهام، اما برای اینکه خسته نشوید مختصر گفتم. برادران! سیلیهای محبتی را که به سر خودم آمده بود برایتان گفتم، اگر اجازه دهید و حلالم کنید میخواهم وقایع مشابهی را که برای شما هم اتفاق افتاده است بازگو کنم. دلخور نشوید، اگر مایه رنجیدگی خاطر کسی شود نامش را با صراحت بیان نمیکنم.
عبدالمجید برادر تنیام که در میان طلبهها رتبه اول را داشت، و طلبهیی عالی و فداکار بود، در (شهر) وان خانه زیبایی داشت، معلم بود و وضع مناسبی داشت. علاقمند بودم به منطقه مرزی بروم که خدمت قرآنی در آنجا بیشتر رواج داشت؛ انديشيد و با کسانی که موافق نظر من بودند گویا به دلیل منافعم همکاری نکرد و به رفتنم رأی نداد. دلیلش برای عدم همراهی این بود که گمان میکرد اگر من به مرز بروم خدمت قرآنیام خالص و عاری از سیاست نخواهد بود و او را هم ممکن بود از شهر اخراج کنند. با خلاف مقصدش سیلی محبتآمیزی خورد. شهر وان، خانه زیبا و زادگاهش را ترک کرد؛ مجبور شد به ارغانی برود.
مورد چهارم حافظ احمد مهاجر است، او خود میگوید: آری، من اعتراف میکنم که در خدمت قرآنی از نقطهنظر آخرتم در اجتهاد خود خطا کردم. آرزویی نمودم که در خدمت ایجاد وقفه کرد، سیلی محبتآمیز اما شدید و کفاره واری خوردم که حکایتش چنین است: استادم طرفدار نوگراییهای حکومتی در دین نبود. مسجد من در همسایگی او بود و ماههای سه گانه نزدیک میشد؛ دیدم اگر مسجدم را ترک کنم هم من ثواب زیادی را از دست خواهم داد و هم مردم محله به بینمازی عادت خواهند کرد. اگر اصول جدید (حکومتی) را نمیپذیرفتم از ادامه مسؤولیت در مسجد منع میشدم. طبق اجتهاد خویش آرزو کردم استادم که به قدر جان دوستش داشتم موقتاً به روستای دیگری برود. نمیدانستم او اگر جای خود را تغییر دهد و به جای دیگری برود فترتی در خدمت قرآنی ایجاد میشود. درست در همان ایام سیلی خوردم. سیلی محبتآمیز اما چنان وحشتناکی که هنوز بعد از سه ماه عقلم به سرم نیامده است. خدا را شکر که با خبر قطعی استادم به او یادآوری شده است به رحمت الهی امیدوار باشیم که هر دقیقه از آن مصیبت در حکم یک روز عبادت خواهد بود. چرا که خطای مذکور مبتنی بر غرضی نبود، صرفاً وقتی به آخرتم اندیشیده بودم چنان آرزویی از ذهنم خطور کرد.
مربوط به حقی افندیست. او چون این جا نیست مانند خلوصی که وکالتش را داشتم، به وکالت از طرف او میگویم: زمانی که حقی افندی وظیفه طلبگیاش را به درستی ایفا میکرد فرماندار بداخلاقی آمد. حقی برای اینکه به استاد و خودش زیانی نرسد نوشتههایش را پنهان نمود و موقتاً خدمت نوریه خویش را رها کرد. ناگهان یک پرونده دادگاهی برایش گشوده شد که معنای سیلی محبتآمیز را داشت و به موجبش میبایست هزار لیره پرداخت میکرد. یک سالی با آن تهدید مواجه بود، تا اینکه آمد و در این جا دیدار کردیم. پس از بازگشت، خدمت قرآنی و وظیفه طلبگیاش را از سر گرفت. حکم سیلی محبتآمیز برطرف شد و تبرئه گردید. سپس برای نگارش قرآن به طرز جدید وظیفهیی بر عهده طلاب گذاشته شد. مسؤولیتی هم به حقی افندی داده شد. او انصافاً وظیفهاش را خیلی خوب انجام داد. یک جزء قرآن را بسیار زیبا نوشت، اما برای تأمین ضرورتهای معیشت، خود را مجبور به قبول وکالت دید و پنهانی شروع به این کار کرد. ناگهان سیلی محبتآمیز دیگری خورد. همان انگشتی که با آن قلم را بهدست میگرفت موقتاً شکست. به زبان معنا به او هشدار داده شد که نمیتوانی با این انگشت هم وکالت دعاوی را برعهده بگیری و هم قرآن را کتابت کنی. ما چون از وکالت دعاوی او خبر نداشتیم از شکسته شدن انگشتش حیرت میکردیم. بعد از آن دانستیم که خدمت خالصانه قرآنی نمیخواهد انگشتان پاک و پاکیزه که خاص این کار هستند به امور دیگر آلوده شوند. خلاصه، آقای خلوصی را مانند خود دانستم و از طرف او سخن گفتم؛ حقی افندی نیز عیناً همچون اوست. اگر با کاری که کردم راضی نیست، خود، داستان سیلی را که خورده است بنویسد.
بکر افندیست. او نیز چون در این جا حاضر نیست همانطور که به وکالت از برادرم عبدالمجید گفتم، با اطمینانی که به اعتماد و صداقت او دارم و با استناد به دانستههای همه دوستانِ خاصم مانند حافظ شامی و سلیمان افندی میگویم: بکر افندی «کلام دهم» را منتشر کرد. «کلام بیست و پنجم» را که مربوط به اعجاز قرآن است برای نشر قبل از آنکه حروف جدید مطرح شود نزد او فرستادیم. برایش نوشتیم همچنان که هزینه چاپ «کلام دهم» را ارسال کردیم هزینه «کلام بیست و پنجم» را نیز خواهیم فرستاد. نفس بکر افندی او را فریب میدهد و با در نظر گرفتن اوضاع فقیرانه من این ملاحظه را میکند که هزینه چاپخانه 400 لیره خواهد شد و احتمالاً این مبلغ را از جیب خود باید بپردازد و استاد هم به این امر راضی نخواهد شد، لذا «کلام بیست و پنجم» چاپ نشد و خسارت بزرگی به خدمت قرآنی وارد گردید. دو ماه بعد نهصد لیره به دست دزدان افتاد. او سیلی محبتآمیز و شدیدی خورد. انشاءالله نهصد لیره ضایع شده حکم صدقه را خواهد داشت.
حافظ توفیق شامیست. او خود میگوید: آری، من اعتراف میکنم که ندانسته و به اشتباه به علت کارهایی که کردم و وقفهیی در خدمت قرآنیام ایجاد شد دو سیلی محبتآمیز خوردم. تردیدی نداشتم که این سیلی به همان دلیل بوده است. سیلی اول: خدا را شکر خط عربی طوری به من احسان شده بود که تا حدودی با قرآن تناسب داشت. استاد پیش از همه از من خواست سه جزء را بنویسم آن گاه کار بین دوستان دیگر تقسیم شد. اشتیاق نگارش قرآن علاقهام به خدمت در کار چرکنویس و پاکنویس رسالهها را از بین برد. از اینکه نسبت به دوستان دیگر که خط عربی نمیدانستند برترم احساس غرور به من دست داده بود. حتی زمانی که استاد در باره نگارش، از تدبیری برایم سخن گفت، با غرور گفتم «این کار به من مربوط میشود؛ من این را میدانم و نیازی به درس گرفتن ندارم.» برای همین خطا سیلی شدیدی خوردم که نمونهاش را ابداً به خاطر ندارم. نتوانستم به دوستم (خسرو) که خط عربی را از همه کمتر میدانست برسم. همه حیرت کردهبودیم. بعدها دانستیم که آن، سیلی بوده است. سیلی دوم: من اعتراف میکنم دو حالت، در رفتار خالصانه و صرفاً لوجه اللهام در خدمت قرآنی خدشه وارد کرد، این بود که سیلی شدیدی خوردم. من در این شهر در حکم فرد غریبی هستم؛ غریبم. گلایه نباشد، چون میانه روی و قناعت را که مهمترین قاعده مورد نظر استاد است رعایت نکردم دچار فقر شدم، چون مجبور بودم با افراد مغرور و خودبین نشست و برخاست کنم (حضرت حق عفو فرماید) مجبور به ریا و چاپلوسی در ظاهر جوانمردانه هم میشدم. استادم بارها تذکر و هشدار میداد و وضعیتم را گوشزد میکرد، اما متأسفانه نمیتوانستم خود را نجات دهم. این در حالی بود که شیاطین انسی و جنی از این حالت من که در ضدیت با روح خدمت به قرآن بود استفاده میکردند؛ در نتیجه سردی و وقفهیی در خدمت قرآنی ما ایجاد شد. مقابل این خطا سیلی شدید (و انشاءالله محبتآمیزی) خوردم. شکی نماند که این سیلی مربوط به همان خطاست، داستان از این قرار است: من با اینکه هشت سال است هم مخاطب استادم هم کاتب چرکنویسها و پاکنویسهایش، اما به مدت هشت ماه هم نتوانستهام از رسالههای نور استفاده کنم. از این وضع حیرت کردیم. هم من و هم استادم دنبال دلیل بودیم که چرا چنین شده است. در حال حاضر مطمئن هستیم که حقایق قرآنی نور است، روشناییست و با ظلماتی چون تصنع و تملق و تزلزل نمیتواند جمع شود. به همین علت معانی حقایق رسالههای نور گویی از من فاصله میگرفتند، میگریختند و از دسترسم خارج میشدند. از حضرت حق مسألت دارم از این پس اخلاصی شایسته آن خدمت عطا کند و از تصنع و ریا در برابر اهل دنیا نجاتم دهد. از برادران به ویژه از استادم التماس دعا دارم. پرخطا حافظ توفیق شامی
سیرانیست. او نیز همچون خسرو یکی از طلبههای با درایتم بود که به رساله نور اشتیاق داشت. از طلبههایی که در اسپارتا بودند نظرخواهي کردم درباره همخوانیها و توافقات آیات که کلیدی برای اسرار قرآنی و مفتاحی مهم در علم جفر است. جز او همه با کمال اشتیاق همراهی کردند. او چون در فکر دیگری بود و دلمشغولی دیگری داشت علاوهبر عدم همراهی، میخواست مرا نیز از حقیقتی که قطعی میدانستم منصرف کند. نامهیی نوشت که به جد آزرده خاطرم کرد. گفتم ای وای که این طلبهام را از دست دادم. درصدد اصلاح نظرش برآمدم اما با موضوع دیگری روبهرو شدم. سیلی محبتآمیزی خورد. قریب یک سال را در خلوتکدهیی (یعنی در زندان) بهسر برد.
حافظ زهدی بزرگ است. او زمانی که در آغروس حکم ناظر طلبههای نور را داشت مرتبه معنوی و شریف طلبهها را که پیروی از سنت سَنیّه و اجتناب از بدعتها را مسلک خویش کرده بودند کافی ندانست و با این آرزو که نزد اهل دنیا موقعیتی کسب کند تعلیم بدعتی مهم را برعهده گرفت. مرتکب خطایی کاملاً در تضاد با مسلکمان شد و سیلی محبتآمیز شگفت انگیزی خورد. با حادثهیی مواجه شد که میتوانست شرف خانوادگیاش را زیر و زبر کند. متأسفانه با اینکه حافظ زهدی کوچک مستحق سیلی نبود حادثه دردناک مذکور دامن او را هم گرفت. این حادثه انشاءالله بهمثابه یک عمل جراحی نافع قلب او را از دنیا رهانده و به شکل کامل متوجه قرآن کند.
مردیست به نام حافظ احمد . او دو سه سال به صورت قابل تقديري در نگارش رسالههای نور فعالیت میکرد و بهرهمند میشد. اهل دنیا رگ ضعف او را یافته مورد استفاده قرار دادند. آن شوق جريحهدار شد. تماسش را با اهل دنیا شروع کرد تا بلکه از اهل دنیا ضرری نبیند و حرفش را به آنها بفهماند و در ضمن موقعیتی کسب نماید و گشایشی نصیب معیشت سخت خود کند. در برابر وقفه و زیانی که به دلیل فوق متوجه خدمت قرآنی شد دو سیلی خورد: اول اینکه به رغم معیشت سختش پنج نفر دیگر به خانوادهاش اضافه شد و دچار پریشانی بدتری گردید. و سیلی دوم: او کسی بود که در بحث شرف و حیثیت حساس بود و نمیتوانست اعتراض و انتقاد حتی یک نفر را تحمل کند با این حال عدهیی دسیسه گر او را ناآگاهانه چنان سپر بلای خویش قرار دادند که آبرویش زیر و زبر شد، یعنی نود درصد شرف و آبروی خود را از دست داد و اکثر اطرافیانش را علیه خود کرد. به هر حال خداوند ببخشد شاید از این موضوع متنبه شود و دوباره به انجام وظیفهاش بپردازد.
با این احتمال که ممکن است رضایت نداشته باشد نوشته نشد.
غالب است که معلم بود. او صادقانه و شایان تقدیر در پاکنویس کردن رسالههای نور بسیار خدمت کرد و در برابر مشکلات ضعفی نشان نداد. بیشتر روزها میآمد بسیارمشتاقانه میشنید و نسخه برداری میکرد. سپس درمقابل سی لیره دستمزد، همه کلامها و مکتوبات را برایش نوشتند. هدفش نشر رسالهها در زادگاه خود و آگاه کردن همشهریانش بود. بعد، در نتیجه برخی افکار، رسالهها را آن طور که اندیشیده بود منتشر نکرد و در صندوق گذاشت. ناگهان بر اثر حادثهیی دردناک متحمل یک سال غم و اندوه شد. عوض چند نفر دشمن رسمیکه در صورت انتشار رسالهها به عداوت با او میپرداختند گرفتار دشمنان بیانصاف و ستمگر زیادی شد و تعدادی از دوستانش را نیز از دست داد.
حافظ خالد است. او خود میگوید: آری اعتراف میکنم زمانی که در ارتباط با چرکنویس آثاری که استادم در خدمت قرآنی منتشر میکرد با ذوق و شوق حضور داشتم بحث امامت جماعت مسجدی در محله ما مطرح بود. با نیت برتن کردن لباس روحانی و بستن عمامهیی که از قبل داشتم موقتاً در خدمت قرآنیام وقفهیی ایجاد کردم و ناآگاهانه کنار کشیدم. با عکس مقصدم سیلی محبتآمیزی خوردم. با اینکه هشت نه ماه مسؤولیت امامت جماعت را برعهده داشتم و به رغم وعدههای زیاد مفتی، به صورت شگفت انگیزی نتوانستم عمامه را ببندم. تردیدی باقی نماند که این سیلی محبتآمیز به دلیل همان قصور بوده است. من، هم مخاطب استادم بود و هم کاتب او. او با کنار رفتن من دچار سختی شده بود. به هر حال... بازهم شکر که پی به قصورمان بردیم و دانستیم که این خدمت تا چه حد قدسیست و مطمئن شدیم که مانند شاه گیلانی استادی چون فرشته صیانتکننده در پشتمان است. اضعف العباد حافظ خالد
سه مصطفی که سه سیلی مختصر خوردند: اول: مصطفی چاووش هشت سال بود که در مسجد خصوصی کوچک ما از کار بخاری گرفته تا تهیه نفت و کبریت خدمت میکرد. حتی بعدها فهمیدیم هزینه تهیه نفت و کبریت را از جیب خودش میداده است. همیشه، مخصوصاً جمعه شبها اگر کار ضروری و مهمینداشت با جماعت بود. اهل دنیا با سوء استفاده از صفای دلش به او گفتند: «به عمامه حافظ که یکی از کاتبان «کلامها»ست اشکال خواهند گرفت. ضمناً بهتر است اذانی که پنهانی (به زبان عربی) خوانده میشود موقتاً متوقف شود. تو به کاتب بگو تا دربارهاش اعمال زور نکردهاند عمامه را بردارد.» او نمیدانست سخن گفتن از برداشتن عمامه کسی که مشغول خدمت قرآنیست برای کسی چون مصطفی چاووش با آن روح متعالی تا چه حد سنگین تمام میشود. سخن آنها را بیان کرده بود. من آن شب در عالم رؤیا دیدم: مصطفی چاووش در حالی که دستانش کثیف است پشت سر فرماندار به اتاقم آمد. روز بعد به او گفتم: مصطفی چاووش تو امروز با چه کسی دیدار کردی؟ من تو را با دستان آلوده پشت سر فرماندار دیدم. گفت: «ای وای! چنین حرفی را مختار محل گفت به کاتب بگو. بعدش را نتوانستم بفهمم چه شد.» همان روز حدود یک اوکا (واحد وزن؛ تقریباً 1300 گرم.م) نفت به مسجد آورده بود. با اینکه اصلاً سابقه نداشت، در مسجد باز میماند. بزغالهیی وارد میشود. کامله مردی میآید و برای تمیز کردن کثافات بزغالهای از نزدیک سجاده من، به اشتباه نفت را به هر طرف مسجد میریزد. عجیب است که متوجه بوی آن هم نمیشود. در واقع مسجد با زبان حال به مصطفی چاووش میگوید: «ما را به نفت تو نیازی نیست. به دلیل خطایت، نفت را نپذیرفتم.» و برای ابراز چنین اشارهیی، کاری کرد که آن مرد متوجه بو نشود. او حتی به رغم تلاشهاي زیادی که میکرد در آن هفته و جمعه شب نتوانست با جماعت همراهی کند و چند نماز مهم را از دست داد. بعدها بر اثر اظهار پشیمانی و استغفار جدی توانست صفای پیشین دل را دوباره بهدست آورد. دو مصطفای بعدی: موضوع مربوط میشود به دو مصطفی که یکی از آنها از طلبههای ارجمند و فعال من در محله «جلوقلعه» بود و دیگری دوست صادق و فداکار او حافظ مصطفی . پس از عید خبر داده بودم، برای اینکه دچار مشکلاتی نشویم و در خدمت قرآنی وقفهیی ایجاد نگردد، مردم فعلاً نزدمان نیایند، و اگر آمدنشان واقعاً ضروریست یک نفر یک نفر بیایند. در چنین وضعیتی یک شب سه نفر با هم آمدند. تصمیم گرفته شد اگر پیش از طلوع آفتاب هوا مناسب بود بروند. به طرز بیسابقهیی هم مصطفی چاووش، هم سلیمان افندی، هم من، هم آنها نتوانستیم به تدبیری ظاهر و آشکار فکر کنیم. کاری کرده بودند فراموش کنیم. هر کداممان مسأله را به دیگری سپرده و بیاحتیاطی کردیم. آنها پیش از طلوع آفتاب رفتند. چنان باد و بورانی شد که دو ساعت تمام سیلی خوردند. نگران شدم نکند نجات پیدا نکنند. تا آن موقع در آن زمستان نه چنان توفانی به پا شده بود و نه من برای کسی تا این حد نگران شده بودم. میخواستم سلیمان را به عنوان جزای بیاحتیاطی در پیشان بفرستم تا از صحت و سلامتشان مطلع شوم. مصطفی چاووش گفت: «اگر برود او هم گرفتار میشود، بعد من هم باید به دنبال او بروم، پشت سر من هم باید عبدالله چاووش بیاید.» «تَوَکَّلنَا عَلَی الله» گفتیم و به انتظار نشستیم. سؤال: مصیبتهایی را که متوجه دوستان خاصتان میشود سیلی مینامید و عتابی برای ایجاد وقفه در خدمت قرآنی تلقی میکنید. این در حالیست که دشمنان واقعی شما و خدمت قرآنی در سلامت بهسر میبرند. چرا به دوستان سیلی زده میشود و در کار دشمنان دخالتی نمیشود؟ پاسخ: بر اساس سرّ: «اَلظُّلْمُ لَایَدُومُ و الکُفْرُ یَدُومُ» چون خطای دوستان در حق خدمتمان ظلم محسوب میشود خیلی زود عکس العمل مییابد، سیلی محبتآمیزی میخورند و اگر عاقل باشند بیدار میشوند. اما ضدیت دشمن با خدمت قرآنی و ممانعت از آن، ضلالت و گمراهی بهشمار میرود. تجاوز آگاهانه یا ناآگاهانه آنها به خدمت قرآنی از کارهای زنادقه به حساب میرود. کفر ادامه دارد، از این رو آنها غالباً زود سیلی نمیخورند؛ همچنان که مجازات جرمهای کوچک در همان ناحيه داده میشود و به جرمهای بزرگ در دادگاههای بزرگ رسیدگی میکنند؛ جزای خطاهای کوچک اهل ایمان و دوستان خاص نیز برای اینکه خیلی زود پاک شوند، گاه در دنیا و به سرعت داده میشود، اما جنایات اهل ضلالت آن قدر بزرگ است که جزایشان در حیات کوتاه دنیوی نمیگنجد، لذا به اقتضای عدالت (الهی) به محکمه کبری در عالم بقا حواله میشود، به همین دلیل اکثراً در این جا مجازات نمیشوند. حدیث شریف «الدُّنیَا سَجْنُ المُومنِ وَ جَنَّةُ الکَافرِ» به حقیقت مذکور اشاره دارد، یعنی مؤمن چون در این دنیا جزای بخشی از خطاهایش را میبیند دنیا برایش دار مجازات است. دنیا نسبت به آخرت سعادتمندانه آنها زندان و جهنم است، و از آنجا که کافران از جهنم بیرون نخواهند آمد و بخشی از پاداش حسناتشان را در دنیا میبینند و سیئات بزرگشان به تأخیر میافتد پس دنیا نسبت به آخرتشان جنت است، و الا مؤمن در این دنیا نیز از نظر معنا و حقیقت بسیار خوشبختتر است. ایمان مومن در واقع حکم بهشتی معنوی را در روح او دارد و کفر کافر آتش جهنمیمعنوی را در ماهیت کافر شعله ور میکند. سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ

