Lem'alar

The Eleventh Gleam

منبع: risaleinur multilingual dataset, risale.site source · Risale-Nur multilingual research corpus
Risale reading plan
§1

مرقاةُ السُنه و تریاق مرض البدعه بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ لَقَد۟ جَٓاءَكُم۟ رَسُولٌ مِن۟ اَن۟فُسِكُم۟ عَزٖيزٌ عَلَي۟هِ مَا عَنِتُّم۟ حَرٖيصٌ عَلَي۟كُم۟ بِال۟مُؤ۟مِنٖينَ رَؤُفٌ رَحٖيمٌ (توبه:128) «قطعاً براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است ‏شما در رنج بيفتيد به [هدايت] شما حريص و نسبت به مؤمنان دلسوز مهربان است.» (مقام نخست این آیه، منهاج السنه؛ و مقام دوم آن، مرقاة السنه است.) فَاِن۟ تَوَلَّو۟ا فَقُل۟ حَس۟بِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَي۟هِ تَوَكَّل۟تُ وَهُوَ رَبُّ ال۟عَر۟شِ ال۟عَظٖيمِ (توبه:129) «پس اگر روى برتافتند بگو خدا مرا بس است هيچ معبودى جز او نيست بر او توكل كردم و او پروردگار عرش بزرگ است» قُل۟ اِن۟ كُن۟تُم۟ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُح۟بِب۟كُمُ اللّٰهُ (آل عمران:31) «بگو اگر خدا را دوست داريد از من پيروى كنيد تا خدا دوست‏تان بدارد» از صدها نکته این دو آیه عظیم فقط یازده نکته به اجمال در زیر بیان می‏شود:

§2

رسول اکرم(ع) فرمان داده است: «مَنْ تَمَسَّکَ بِسُنَّتِی عَنْدَ فَسادِ اُمَّتِی فَلَهُ اَجْرُ مِأةِ شَهیدٍ.» (در زمان فساد امتم هرکس به سنت من تمسک جوید پاداش و ثواب صد شهید را خواهد داشت.) آری، تبعیت از سنت سَنیّه قطعاً بی‌اندازه ارزشمند است. به ویژه پیروی از سنت سَنیّه در زمانی که بدعت‌ها چیره شده‌اند ارزش بیش‏تری می‏یابد. مخصوصاً رعایت ادب کوچکی از آداب سنت سَنیّه در زمان فساد امت، نشان از تقوایی مهم و ایمانی نیرومند دارد. پیروی مستقیم از سنت، رسول اکرم(ع) را به خاطر می‏آورد. این به خاطر آوردن از هشدار مذکور، موجب می‏شود فرد حضور الهی را احساس کند. وقتی در کوچک‏ترین معامله‏یی، حتی در خوردن، نوشیدن و خوابیدن آداب سنت سَنیّه رعایت شود، معامله عادی مذکور یا آن عمل فطری، عبادتی دارای ثواب و حرکتی شرعی محسوب می‏شود، زیرا فرد با آن حرکت عادی در اندیشه پیروی از رسول اکرم(ع) است و می‏داند که ادبی از آداب شریعت می‏باشد و به یاد می‏آورد که او صاحب شریعت است، و از طریق او قلبش متوجه حضرت حق که شارع حقیقی‏ست می‏گردد و نوعی آرامش و عبادت کسب می‏کند. بر اساس این سرّ است که اگر کسی عادت به تبعیت از سنت سَنیّه کرد عادات خود را به عبادت تبدیل می‏کند و تمام عمر خویش را پرثمر و سرشار از ثواب خواهد نمود.

§3

امام ربانی احمد فاروقی (رض) گفته است: «زمانی که در سیر روحانی خویش طی طریق می‏کردم در میان طبقات اولیا نورانی‌ترین و باشکوه‌ترین و لطیف‌ترین و مطمئن‌ترین اولیا را کسانی دیدم که پیروی از سنت سَنیّه را به عنوان اساس طریقت اتخاذ کرده بودند. اولیای عامی ‏این طبقه حتی از اولیای خاص سایر طبقات باشکوه‏تر دیده می‏شدند.» آری، گفته امام ربانی مجدد الف ثانی (رض) حق است. کسی که سنت سَنیّه را اساس کار خود قرار می‏دهد زیر سایه حبیب الله، مظهر مقام محبوبیت می‏گردد.

§4

عقل و قلب این سعید فقیر زمانی که تلاش می‏کرد از کالبد سعید قدیم بیرون آید به دلیل نداشتن راهنما و غرور نفس اماره در میان توفانی معنوی و به غایت شگفت، در متن حقایق به دور خود می‏پیچیدند و در سقوط و صعودی گاه از ثریا تا ثرا و گاه از ثرا تا ثریا در تلاطم بودند. در آن زمان مشاهده کردم و دیدم هر کدام از مسایل سنت سَنیّه حتی آداب کوچک آن هم‌چون قطب نمای مجهز به قبله نما که در کشتی‌ها خط حرکت را نشان می‏دهد در حکم چراغی هستند در راه‏های بی‌نهایت تاریک و پرخطر. در آن سیاحت روحی خود را در وضعیتی دیدم که تحت فشارهای زیاد بارهای بسیار سنگینی بردوش گرفته‏ام. در همان زمان احساس کردم پیروی از مسایل سنت سَنیّه با وضعیت مذکور همه سنگینی‏ها را از من می‏گرفت و سبک‌ام می‏کرد. با تسلیم شدن، از تردیدها و وسوسه‌ها یعنی از نگرانی‏هایی چون «آیا چنین حرکتی حق است، مصلحت است؟» نجات می‏یافتم. هرگاه از (سنت سَنیّه ) دست می‏کشیدم می‏دیدم فشارها زیاد است؛ راه‏های فراوانی هست که معلوم نیست به کجا منتهی می‏شوند، بار سنگین و من ناتوانم؛ قدرت دیدم کوتاه و راه نیز تاریک؛ هر وقت به سنت می‏آویختم راه روشن و مسیر امن دیده می‏شد؛ بار سبک می‏شد و احساس می‏کردم فشارها هم برداشته می‏شوند. در همان زمان‌ها بود که حکم امام ربانی را بالمشاهده تصدیق کردم.

§5

زمانی بر اثر رابطه موت و تصدیقی که در قضیه‏ی «الموت حق» هست و حالت روحی‏ که از زوال و فنای عالم سرچشمه می‏گرفت خود را در عالمی‏ عجیب مشاهده کردم، دیدم من یک جنازه‌ام و بر سر سه جنازه بزرگ و مهم ایستاده‏ام: اول: دیدم در حکم سنگ قبری هستم بر سر جنازه معنوی هیأت مجموعه مخلوقات جاندار که با زندگانی من مرتبط‌اند و وارد گور زمان گذشته می‏شوند. دوم: خود را بر سر جنازه عظیم هیأت مجموعه انواع ذی حیاتان در مزارستان کره زمین که مرتبط با زندگانی نوع بشر بوده و در گور گذشته دفن شده بود دیدم؛ احساس کردم عصر حاضر سنگ قبر آن است و من نقطه‏یی بر چهره این عصر هستم که زود از بین خواهد رفت؛ و موری که خیلی زود خواهد مرد. سوم: از آن‌جا که مرگ کائنات در هنگامه قیامت محقق الوقوع است، آن را در حالت واقع شده در نظر آوردم؛ در حالی که خود را از دهشت حاصل از مرگ و سکرات این جنازه عظیم در بهت و حیرت می‏دیدم؛ مشاهده کردم مرگ خودم نیز که در آینده محقق الوقوع است در همان زمان در حال وقوع است؛ با سرّ فَاِن۟ تَوَلَّو۟ا ... اِلٰى اٰخِرِ احساس کردم همه موجودات و همه محبوب‏هایم با مرگ من، پشت کردند و مرا ترک نمودند؛ تنهایم گذاشتند، و روحم را به‏سوی آینده‏یی در ابد که به‏صورت دریایی لایتناهی بود می‏بردند. خواه ناخواه باید به آن دریا پرتاب می‏شدم. وقتی در آن حال عجیب و بسیار حزین به‏سر می‏بردم به یاری ایمان و قرآن آیه فَاِن۟ تَوَلَّو۟ا فَقُل۟ حَس۟بِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَي۟هِ تَوَكَّل۟تُ وَهُوَ رَبُّ ال۟عَر۟شِ ال۟عَظٖيمِ به دادم رسید و برایم حکم یک کشتی کاملاً امن و درِ سلامت را یافت. روح در کمال امنیت و شادی وارد آن آیه شد. آری، دانستم که علاوه‌بر معنای صریح آیه، معنای اشاری دیگری هست که تسلای خاطرم شد و آرام گرفتم، آرامم کرد. معنای صریح آیه خطاب به رسول اکرم(ع) می‏گوید: «اگر اهل ضلالت به تو پشت کردند، از شریعت و سنت تو روی برگرداندند و به قرآن توجهی ننمودند نگران مباش! بگو حضرت حق مرا کافی‏ست، به او توکل می‏کنم. به جای شما کسانی را می‏آورد که تبعیت کنند، تخت سلطنت او بر هر چیز محیط است، نه عاصیان قادرند از حدود او بگریزند و نه یاری طلبان بی‌یاری می‏مانند!» به همین ترتیب با معنای اشاری می‏گوید:‏ای انسان و ‏ای رییس و مرشد انسان! اگر همه موجودات تو را رها کرده در مسیر فنا به‏سوی عدم روند، اگر ذی حیاتان از تو دور شوند و با شتاب به راه مرگ روند، اگر انسان‌ها تو را رها کنند و وارد قبرستان شوند، و اگر اهل غفلت و گمراهی سخنانت را نشنوند و گرفتار ظلمات شوند نگران مباش! بگو حضرت حق برای من کافی‏ست، مادام که او هست همه چیز هست. در آن حال، روندگان، به‏سوی عدم نرفتند، به مُلک دیگری که متعلق به اوست می‏روند و صاحب آن عرش عظیم به جای آنان دیگرانی را از جنود و نفرات بی‏شمار خود می‏فرستد. آنان که به قبرستان رفتند از بین نرفتند، آن‌ها راهی عالم دیگری هستند. به جای آن‌ها کسان دیگری را که وظایفی دارند می‏فرستد. به جای آنان که گمراه شدند می‏تواند بندگان مطیع خود را که رهرو طریق حق‌اند بفرستد؛ مادام که چنین است پس او جایگزین همه چیزهاست، اگر همه موجودات جمع شوند نمی‏توانند جایگزین لحظه‏یی از توجه او گردند. به واسطه این معنای اشاری، سه جنازه شگفت‏انگیزی که موجب وحشت من شده بودند صورت دیگری یافتند، یعنی این‌که سیری حکمت نما، رفت و آمدی عبرت انگیز، سیر و سفری مسؤولانه و دادن و گرفتن وظیفه در متن رحمت و حکمت و ربوبیت تحت تدبیر ذات ذوالجلالی - که حکیم و رحیم و عادل و قدیر می‏باشد- است؛ کائنات این چنین در تلاطم و حرکت است، می‏رود و می‏آید.

§6

آیه عظیمه قُل۟ اِن۟ كُن۟تُم۟ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُح۟بِب۟كُمُ اللّٰهُ به صورت قطعی اعلام می‏کند که پیروی از سنت تا چه حد مهم و لازم است. این آیه کریمه در قیاس‏های منطقی، قطعی‌ترین و محکم‏ترین قیاس از قیاس‏های استثنایی‏ست؛ هم‏چنان که برای مثال منطقی قیاس استثنایی گفته می‏شود: «اگر آفتاب طلوع کند، روز می‏شود.» و برای نتیجه مثبت گفته می‏شود: «آفتاب طلوع کرد، پس نتیجه می‏گیریم که الان روز است.» برای نتیجه منفی گفته می‏شود: «روز نیست، پس نتیجه گرفته می‏شود که آفتاب طلوع نکرده است.» این دو نتیجه سلبی و ایجابی از نظر منطق قطعی‏ست. آیه کریمه فوق نیز درست به همان ترتیب می‏گوید: «اگر نسبت به خدا محبت هست باید از حبیب الله پیروی شود، اگر پیروی نشود نتیجه می‏گیریم که نسبت به خدا محبت ندارید.» محبت الله تبعیت از سنت سَنیّه حبیب الله را نتیجه می‏دهد. آری کسی که به حضرت حق ایمان داشته باشد از او اطاعت می‏کند و مقبول‌ترین و مستقیم‌ترین و کوتاه‌ترین راه در میان راه‏های اطاعت بدون تردید راهی‏ست که حبیب الله نشان داد و دنبال نمود. ذات ذوالجلالِ عالم را مملو از نعمت‌ها نمود و بدیهی و ضروری‏ست که از ذی شعوران در برابر این نعمت‌ها خواهان شکرگزاری باشد. ذات ذوالجلالِ حکیمی‏که کائنات را با معجزات خلقت زیور داد البته و بالبداهه ممتازترین فرد در بین ذی شعوران را برمی‏گزیند تا مخاطب و ترجمان خویش و مُبلغ و امام بندگانش قرار دهد. نیز ذات جمیل ذوالکمالی که این عالم را مظهر تجلیات بی‏شمار جمال و کمال خویش کرد البته و بالبداهه کامل‏ترین شیوه عبودیت را به فردی می‏دهد که جامع‏ترین و کامل‏ترین مدار و مقیاس جمال و کمال و اسماء و صُنع خود باشد و وضعیت او را نسبت به سایرین الگو و نمونه قرار می‏دهد و همه را به پیروی از او خواهد خواند تا دیگران نیز شاهد آن وضعیت نیکو باشند. نتیجه: محبت الله تبعیت از سنت سَنیّه را لازم می‏دارد و نتیجه می‏دهد. خوشا به حال کسی که در پیروی از سنت سَنیّه سهم زیادی را به خود اختصاص می‏دهد، و وای بر کسی که قدر سنت سَنیّه را نداند و وارد بدعت‌ها شود.

§7

رسول اکرم(ع) فرموده‌اند: «کُلُ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَ کُلُّ ضَلَالَةٍ فِی النَّارِ» یعنی براساس سرّ اَل۟يَو۟مَ اَك۟مَل۟تُ لَكُم۟ دٖينَكُم۟ بعد از آن‌که ‏قواعد شریعت غرّا و موازین سنت سَنیّه به اتمام و اکمال رسید، نپذیرفتن آن قواعد با طرح مطالب جدید یا حاشا و کلّا طرح بدعت‏های جدید که بوی نقصان احکام شریعت را می‏دهد گمراهی‏ست، آتش است. سنت سَنیّه مراتب دارد. قسمی ‏از آن واجب است و نمی‏توان ترک کرد. از این قسم با تفصیلاتش در شریعت غرا بحث شده است، این‌ها محکماتند و به‌هیچ‌وجه ‏‏نمی‏توان آن‏ها را تغییر داد. قسم دیگر از نوع مستحبات‌اند. قسم دیگر سنت‏هایی‏ست که مربوط به عبادت می‏شود. این‌ها نیز در کتاب‏های مربوط به شریعت بیان شده، و تغییر آن‏ها بدعت است. قسم دیگری هست که از آن‏ها به «آداب» تعبیر می‏کنند و در کتاب‏های سیره سَنیّه ذکر شده‏اند. مخالفت با آن‏ها را بدعت نمی‏گویند. البته چنین مخالفتی نوعی مخالفت با آداب نبوی محسوب می‏شود و استفاده نکردن از نورانیت آن‌ها و ادب حقیقی به‏شمار می‏رود. منظور از این قسم تبعیت از رفتار رسول اکرم(ع) در عرف و عادات و معاملات فطری‏ست که با تواتر مشخص شده‏اند. مثلاً سنت‏های سَنیّه متعددی هست که آداب سخن گفتن را نشان می‏دهد یا قواعد آداب و حالات خوردن و آشامیدن و آرمیدن و نوع معاشرت را بیان می‏کند، از این نوع سنن به «آداب» تعبیر می‏شود. البته کسی که از این آداب تبعیت می‏کند عادات خود را به عبادت تبدیل می‏نماید و از آداب مذکور فیض مهمی ‏می‏برد. مراعات کوچک‏ترین آداب، رسول اکرم(ع) را به خاطر می‏آورد و قلب را نورانی می‏کند. مهم‏ترین سنت در سنت سَنیّه آن است که مربوط به نشانه‏های اسلام و متعلق به شعائر نیز باشد. شعائر در واقع عبودیتی مربوط به جامعه است که از نوع حقوق عمومی ‏می‏باشد؛ همان‌طور که اگر یک نفر چنین سنتی را انجام دهد عموم جامعه از آن استفاده می‏کند، و در صورت ترک آن نیز عموم جامعه مسؤول خواهد بود. در این قبیل شعائر ریا جایی ندارد و آن را نیز اعلام می‏کنند. اگر از نوع نوافل هم باشد از فرایض شخصی مهم‌تر خواهد بود.

§8

سنت سَنیّه ادب است. هیچ یک از مسایل آن نیست که تهی از نور و ادب باشد. رسول اکرم(ع) فرموده است: «اَدَّبَنِی رَبِّی فَاَحْسَنَ تَادِیبِی» یعنی پروردگارم ادب را به صورت زیبایی بر من احسان کرده است؛ مرا ادب کرده است. آری، کسی که در سیره نبوی دقت کند و از سنت سَنیّه آگاه باشد قطعاً درمی‏یابد که حضرت حق انواع ادب را در وجود حبیب خود جمع کرده است. ترک‌کننده سنت سَنیّه او ادب را ترک می‏کند، و مصداق «بی‌ادب محروم ماند از لطف رب» می‏شود و دچار بی‌ادبی خسران باری می‏گردد. سؤال: ادب در برابر علام الغیوبی که هر چیز را می‏داند و می‏بیند و هیچ‌چیز را نمی‏توان از او پنهان کرد چگونه است؟ حالاتی را که موجب شرمساری‏ست نمی‏توان از او مخفی کرد. نوعی از ادب تستر است، یعنی پوشاندن آن چیزهایی‏ست که موجب کراهت می‏شود. آیا می‏توان در برابر علام الغیوب چیزی را پوشاند؟ پاسخ: اولاً همان‌طور که صانع ذوالجلال دوست دارد صُنع خود را با کمال اهمیت به زیبایی بروز دهد، چیزهای کریه را زیر پرده‌ها قرار می‏دهد و با تزيين کردن نعمت‌ها نظر دقت را به آن‌ها جلب مي‌کند. به همان ترتیب علاقمند است مخلوقات و بندگانش را در برابر سایر ذی شعوران زیبا جلوه دهد. دیده شدن آنان در وضعیت نامناسب و زشت، نوعی عصیان و خلاف ادب در برابر اسمایی چون جمیل و مزیِّن و لطیف و حکیم خواهد بود. به این‌ترتیب ادب در سنت سَنیّه در حقیقت رعایت ادب محض در حدود اسماء صانع ذوالجلال است. ثانیاً: یک طبیب درستکار نامحرم‌ترین عضو یک فرد نامحرم را می‏بیند و در مواقع ضروری می‏توان عضو مذکور را به او نشان داد؛ به این خلاف ادب نمی‏گویند، گفته می‏شود اخلاق پزشکی چنین اقتضا می‏کند. لیکن طبیب مزبور با عنوان رجولیت یا اسم واعظ یا با صفت عالم ديني نمی‏تواند نامحرمان مذکور را ببیند. ادب اجازه این کار را نمی‏دهد؛ در غیر این صورت از آن به بی‌حیایی تعبیر می‏شود. به همین صورت صانع ذوالجلال اسامی‏ زیادی داشته، و هر اسم جلوه جداگانه‏یی دارد، مثلاً همان‏طور که اسم «غفار» وجود گناهان و اسم «ستار» وجود تقصیرات را اقتضا دارد، اسم «جمیل» نیز تمایلی به دیدن زشتی ندارد. اسماء جمالیه و کمالیه هم‌چون «لطیف» و «کریم» و «حکیم» و «رحیم» اقتضا می‏کنند موجودات به صورتی زیبا و در بهترین وضعیت ممکن باشند. این اسماء جمالیه و کمالیه نیز می‏خواهند زیبایی‏های خود را در نظر ملائکه و موجودات روحانی و انس و جن با وضعیت پسندیده موجودات و با حسن ادب‏شان نشان دهند. آداب سنت سَنیّه در واقع اشاره و قاعده و نمونه همین آداب برتر است.

§9

آیه ‏فَاِن۟ تَوَلَّو۟ا فَقُل۟ حَس۟بِىَ اللّٰهُ...ﭾکه پیش از لَقَد۟ جَٓاءَكُم۟ رَسُولٌ ... اِلٰى اٰخِرِ است پس از آن‌که ‏کمال شفقت و نهایت رأفت رسول اکرم(ع) را نسبت به امتش نشان داد با آیه فَاِن۟ تَوَلَّو۟ا می‏گوید: «ای انسان‏ها! ‏ای مسلمانان! بدانید که انکار مهربانی‏های بدیهی فردی مهربان که با شفقت بی‌انتهای خود شما را ارشاد کرده، و تمام نیرویش را صرف منافع شما می‏کند و زخم‏های معنوی‌تان را با احکام و سنت سَنیّه ‏یی که آورده است مرهم می‏نهد و مداوا می‏کند، و روی برگرداندن از سنت او و احکامی‏که تبلیغ می‏کند در حد وارد کردن اتهام به رأفت او که با چشم مشاهده می‏شود تا چه حد بی‌انصافی و نابخردانه است! و ‏ای رسول مهربان و ‏ای پیامبر رئوف! اگر پی به شفقت و رأفت عظیمت نبردند و از سر نابخردی پشت به تو کردند و سخنانت را نشنیدند نگران مباش! ذات ذوالجلال که جنود ارض و سماوات تحت امر اویند و سلطنت ربوبی‌اش بر تخت عرش عظیم و محیطش حکم می‏راند تو را کافی‏ست. طوایف مطیع حقیقی را گرد تو جمع نموده و کاری می‏کند سخنانت را بشنوند و احکامت را بپذیرند!» آری، در شریعت محمدیه و سنت احمدیه هیچ مسأله‏یی نیست که حکمت‏های متعددي نداشته باشد. این فقیر با تمام عجز و ناتوانی خود مدعی این مطلب است و آماده اثبات آن می‏باشد. هفتاد هشتاد رساله نوریه که تاکنون نگاشته شده برای نشان دادن این‌که مسایل سنت احمدیه و شریعت محمدیه(ع) تا چه حد دارای حکمت و مطابق حقیقت می‏باشد در حکم هفتاد هشتاد شاهد صادق می‏باشد. اگر توان لازم برای این کار باشد و کار نوشتن ادامه یابد نه هفتاد که هفت هزار رساله نیز قادر به برشمردن همه آن حکمت‌ها نیست. من اعلام می‏کنم شخصاً با ذوق و مشاهده هزار مرتبه تجربه کرده‌ام که مسایل شریعت و قواعد سنت سَنیّه در امراض روحانی و عقلی و قلبی خصوصاً در امراض اجتماعی علاجی به غایت سودمند است و مسایل فلسفی و حکیمانه نمی‏تواند جای آن‌ها را بگیرد؛ من این را شخصاً و بالمشاهده احساس کرده و در رساله‌ها نیز تا حدودی به دیگران ثابت کرده‏ام، کسانی که نسبت به این ادعا تردید دارند به اجزای رساله نور مراجعه کنند و ببینند. حال مقایسه کنید اگرتا حد امکان برای تبعیت از سنت سَنیّه چنین کسی تلاش شود تا چه حد برای حیات ابدی نافع و تا چه حد سعادت‌آمیز و برای حیات دنیوی تا چه حد سودمند خواهد بود.

§10

تبعیت کامل و بالفعل از تمام موارد سنت سَنیّه فقط برای اخص خواص میسر می‏گردد. اگر بالفعل هم نشود تبعیت نیت‏مندانه یا بالقصد و طلب جانبدارانه و الزام‌آور آن از عهده هرکسی برمی‏آید. پیروی از فرایض و واجبات اساساً اجباری‏ست. اگر ترک مستحبات موجود در سنت سَنیّه و بندگی، گناهی نداشته باشد (قدر مسلم این است که) امکان از بین رفتن ثواب‏های بزرگ را فراهم می‏کند. تغییر دادن (امر مستحب نیز) خطای بزرگی‏ست. در سنت سَنیّه مربوط به عادات و معاملات هم اگر تبعیت باشد عادات به عبادات تبدیل خواهند شد. کسی که در این زمینه تبعیت نکند عتابی متوجه‌اش نیست اما استفاده‌اش از نورانیت آداب زندگانی حبیب الله کاهش می‏یابد، اما بدعت‌ها و ایجادهای جدید در احکام عبودیت به دلیل منافی بودن‌شان با سرّ اَل۟يَو۟مَ اَك۟مَل۟تُ لَكُم۟ دٖينَكُم۟ مردودند، لیکن اگر بدعت‏ها از نوع اوراد و اذکار و مشرب‌ها در طریقت باشد و به این شرط که اصل آن‌ها از کتاب و سنت اخذ شده و به صورت‏های جداگانه‏یی باشند، نیز با اصول مقرر و پایه‏های سنت سَنیّه مخالفتی نداشته باشند به شرط این‌که تغییر داده نشوند، بدعت محسوب نمی‏شوند. قسمی‏از اهل علم البته برخی از این موارد را داخل در بدعت می‏دانند و نام «بدعت نیکو» بر آن می‏نهند. امام ربانی مجدد الف ثانی می‏گوید: «من در سیر و سلوک روحانی می‏دیدم که کلمات روایت شده از رسول اکرم(ع) نورانی‌اند و با شعاع نوری سنت سَنیّه می‏درخشند. وقتی اوراد و احوال درخشان و باقوتی را می‏دیدم که از او روایت نشده‌اند متوجه می‏شدم فاقد آن نور هستند. درخشان‌ترین این قسم روایات نمی‏توانستند با کم مرتبه‌ترین روایت‏های قسم اول برابری کنند. از این جا دریافتم که شعاع (نورانی) سنت سَنیّه اکسیر است؛ هم‏چنین سنت سَنیّه برای کسانی که در پی نورند کفایت می‏کند؛ نیازی به جستجوی نور در خارج نیست.» آری، نظر امام ربانی که از قهرمان‏های حقیقت و شریعت است نشان می‏دهد، که سنت سَنیّه سنگ زیرین سعادت دو جهان است و معدن و منبع کمالات می‏باشد. اَللّٰهُمَّ ار۟زُق۟نَا اتِّبَاعَ السُّنَّةِ السَّنِيَّةِ رَبَّنَٓا اٰمَنَّا بِمَٓا اَن۟زَل۟تَ وَاتَّبَع۟نَا الرَّسُولَ فَاك۟تُب۟نَا مَعَ الشَّاهِدٖينَ

§11

در آیه قُل۟ اِن۟ كُن۟تُم۟ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُح۟بِب۟كُمُ اللّٰهُ ایجازی اعجازآمیز وجود دارد، زیرا جملات زیادی در متن همین سه جمله درج شده است. به این‌ترتیب که آیه می‏گوید: «اگر به خداوند(جل جلاله) ایمان دارید البته می‏بایست او را دوست بدارید. مادام که خدا را دوست دارید باید کارهایی را انجام دهید که خدا دوست دارد و لازمه آن تشبه به کسی‏ست که خدا او را دوست دارد. تشبه به او نیز پیروی از اوست. اگر از او پیروی کنید خداوند هم شما را دوست خواهد داشت. در واقع شما باید خدا را دوست بدارید تا خدا هم شما را دوست بدارد.» همه جملات بیان شده صرفاً معنای مجمل و خلاصه آیه است. پس باید گفت مهم‏ترین مقصد عالی برای انسان این است که مظهر محبت حضرت حق شود. نص این آیه نشان می‏دهد که راه رسیدن به آن مقصد اعلی، تبعیت از حبیب الله و اقتدا به سنت سَنیّه‏‌اش است. اگر در این مقام «سه نقطه» زیر به اثبات برسد حقیقت مذکور کاملاً نمایان خواهد شد:

§12

بشر فطرتاً با محبت بی‌منتهایی نسبت به خالق این عالم آفریده شده است. محبت نسبت به جمال، پرستش در مقابل کمال و دوست داشتن در مقابل احسان در فطرت آدمی‏قرار داده شده است. محبت مذکور نسبت به درجات جمال و کمال و احسان افزایش می‏یابد و تا منتها درجه عشق پیش می‏رود. در قلب کوچک این انسانِ کوچک عشقی به اندازه تمام عالم جا می‏گیرد. آری، قوه حافظه که صندوقچه قلب است به قدر یک عدس، در حکم کتاب‏خانه‏یی‏ست که حاوی هزاران کتاب نگاشته شده می‏باشد. این نشان می‏دهد قلب انسان قادر است کائنات را در خود جای دهد و حامل همان قدر محبت نیز باشد. مادام که در نهاد آدمی‏نسبت به احسان و جمال و کمال چنین استعداد محبت بی‌منتهایی هست و مادام که جمال مقدس لایتناهی آفریدگار جهان با آثار نمایانش در عالم ثابت است و کمال قدسی بی‌نهایتش - که با نقوش صنعت در موجودات نمایان است - بالضروره تحقق می‏یابد و با انواع احسان و نعمت‏های بی‏شمار - که در تمام ذی حیاتان دیده می‏شود- به یقین و بالمشاهده وجود احسان‌هاي بي‌حدوحصرش محقق است؛ بی‌تردید از بشر که در میان ذی شعوران جامع‌ترین و در عین حال نیازمندترین و اندیشمندترین و مشتاق‌ترین است اقتضای محبتی بی‌منتها دارد. آری، همان‌طور که هر انسانی در برابر آن خالق ذوالجلال مستعد محبتی بی‌منتهاست، آن خالق نیز بیش از همه در برابر جمال و کمال و احسان مستحق محبوبیت می‏باشد. حتی وجود انواع محبت و علایق شدید در انسان مؤمن نسبت به حیات و بقا و وجود و دنیا و نفس و موجودات تراوش همان استعداد محبت الهی‏ست. حتی حسیات متنوع و شدید انسان، همان استعداد محبت و رشحات تغییر شکل داده است. مشخص است انسان به همان ترتیب که از سعادت خود لذت می‏برد از سعادت کسانی که با آن‌ها ارتباط دارد نیز لذت می‏برد، و هم‏چنان که نجات‌دهنده‌اش از بلا را دوست دارد نجات‌ دهنده دوستانش را نیز دوست دارد. براساس این حالت روحی، انسان اگر از انواع احسان‏های الهی که به هر کس داده شده فقط به این بیندیشد که آفریدگارم که مرا از عدم که ظلمات ابدی‏ست نجات داد و در این دنیا، عالم زیبایی در اختیارم گذاشت؛ بی‌شک این آفریدگار زمانی که اجلم فرا برسد از عدم و نابودی که نیستی ابدی‏ست نجاتم داده و در جهانی باقی، عالمی‏جاودان و بسیار باشکوه را احسانم خواهد کرد، و حواسی ظاهری و باطنی به من عطا خواهد نمود که در آن‌جا سِیر کرده، و از همه لذایذ و محاسن آن عالم استفاده نمایم؛ او به همین ترتیب همه خویشاوندان و دوستان و هم‏قطارانم را نیز مظهر احسان‏های بی‏شمار می‏نماید. احسان‏های مذکور از جهتی متعلق به من خواهد بود، زیرا ازخوشبختی آن‏ها لذت می‏برم و سعادتمند می‏شوم. مادام بر اساس سرّ «الاَنسَانُ عَبیدُ اِلاحسَانِ» همه نسبت به احسان احساس پرستش دارند؛ بی‏تردید انسان خواهد گفت: اگر در برابر چنین احسان‏های همیشگی، قلبی داشتم به وسعت همه عالم، می‏بایست در برابر احسان، مملو از محبت ‏شود. من اگر بالفعل هم چنان محبتی نکنم بالاستعداد، بالایمان، بالنیه، بالقبول، بالتقدیر، بالاشتیاق، بالالتزام و بالاراده محبت می‏کنم و هکذا... به همین ترتیب محبتی که انسان در برابر جمال و کمال بروز خواهد داد نیز با محبتی که در برابر احسان - که اجمالاً به آن اشاره کردیم – دارد مقایسه شود. کافر به‏سبب کفرش عداوتی بی‌حد و مرز بروز می‏دهد، او حتی حامل عداوتی ظالمانه و تحقیرآمیز در مقابل کائنات و موجودات است.

§13

محبت الله مستلزم پیروی از سنت محمدیه(ع) است، زیرا لازمه دوست داشتن خدا عمل به هر آن چیزی‏ست که موجب خشنودی او‏ست؛ و این‌ها نیز به کامل‌ترین صورت در ذات محمدیه(ع) بروز می‏یابد. تشبّه به ذات احمدیه در حرکات و افعال با دو جهت زیر امکان‏پذیر است: اول: از جهت دوست داشتن خداوند؛ که اطاعت از اوامرش و حرکت در دایره رضايتش، پیروی مذکور را اقتضا دارد، زیرا کامل‌ترین امام در این کار ذات محمدیه(ع) است. دوم: مادام که ذات احمدیه(ع) مهم‏ترین وسیله در احسان‏های بی‏شمار الهی در حق انسان‌هاست بی‌تردید و به حساب حضرت حق شایسته محبتی بی‌نهایت است. اگر قابلیت تشبّه به کسی که انسان دوستش دارد وجود داشته باشد هرکس فطرتاً علاقمند به تشبّه خواهد‏ بود. دوستداران حبیب الله باید بکوشند با تبعیت از سنت سَنیّه او شبیه او شوند؛ این امر اقتضای قطعی دارد.

§14

حضرت حق هم‏چنان که مرحمت بی‌حد و حصری دارد، محبت بی‌پایانی نیز دارد. (خداوند) همان‌طور که با محاسن همه مخلوقات عالم و زینت بخشیدن‏شان موجب می‏شود به صورت بی‌حد و حصری دوست داشته شود مخلوقات و مخصوصاً آفریدگان ذی شعوری را که دوست داشته شدن خدا را با دوست داشتنش پاسخ می‏دهند دوست می‏دارد. بالبداهه دانسته می‏شود کوشش برای جلب نظر ذاتی که تمام لطایف و محاسن و لذایذ و نعمت‏های بهشت فقط جلوه‏یی از رحمت اوست چه مقصد عالی و مهمی ‏می‏باشد؛ مادام که براساس نص کلامش محبت به او صرفاً با تبعیت از سنت احمدیه(ع) بروز می‏یابد، بی‌شک پیروی از سنت احمدیه(ع) یک مقصد بزرگ انسانی و مهم‌ترین وظیفه بشری محسوب می‏شود.

§15

شامل «سه مسأله » به شرح زیر است:

§16

سنت سَنیّه رسول اکرم(ع) سه منبع دارد: اقوال، افعال و احوال او. این سه نیز خود سه قسم‌اند: فرائض، نوافل و عادات حسنه. در قسم فرض و واجب پیروی و تبعیت اجباری است و کسی که آن را ترک کند مستوجب عذاب و عقاب خواهد بود، و همه مکلف به تبعیت از آن هستند. در نوافل اهل ایمان مکلف به امر استحبابی هستند، اما ترک آن عذاب و عقابی ندارد، البته در تبعیت از آن و انجامش ثواب‏های عظیمی‏هست و تغییر و تبدیلش بدعت و ضلالت و خطایی بزرگ است. در عادات سَنیّه او و حرکات پسندیده‏اش نیز تبعیت از او حکماً و مصلحتاً و به اعتبار حیات شخصی و نوعی و اجتماعی به غایت نیکو‏ست، زیرا در هر حرکت عادی او منافع حیاتی بی‏شماری وجود دارد و با متابعت و پیروی از او آداب و عادات مذکور حکم عبادت را می‏گیرند. آری، مادام که دوست و دشمن اتفاق نظر دارند، که محاسن اخلاقی ذات احمدیه(ع) در بالاترین مراتب قرار دارد؛ و مادام که همه پذیرفته‌اند (پیامبر) در میان نوع بشر مشهورترین و ممتازترین شخصیت است؛ و مادام که با دلالت هزاران معجزه و گواهی جهان اسلامی‏که او تشکیل داد و با کمالاتی که داشت و با تصدیق حقایق قرآن حکیم که او مبلغ و ترجمانش بود، او مرشد است و کامل‌ترین انسان کامل، و مادام که میلیون‌ها نفر از اهل کمال در نتیجه پیروی از او در مراتب کمالات او ترقی نموده و به سعادت دو جهان رسیده‏اند؛ تردیدی نیست که سنت او و حرکات او نیکوترین نمونه برای اقتدا و سالم‏ترین راهنما برای پیروی و محکم‏ترین قانون‏ها برای اتخاذ قواعد و موازین می‏باشد. خوشبخت کسی‏ست که در اتباع از سنت (پیامبر) سهم بیش‏تری داشته باشد. کسی که به‏سبب سستی و تنبلی از سنت او تبعیت نکند خسارت بزرگی می‏بیند و کسی که به آن اهمیت ندهد مرتکب جنایتی عظیم شده و کسی که به انتقاد از آن بپردازد به نحوی که بوی تکذیب دهد دچار ضلالتی عظیم شده‏ است.

§17

حضرت حق در قرآن حکیم فرموده است: وَاِنَّكَ لَعَلٰى خُلُقٍ عَظٖيمٍ بر اساس روایات صحیحه، صحابه‏ی گزین چون حضرت عایشه صدیقه (رضی الله عنها) هنگام تعریف از حضرت پیغمبر(ع) می‏گفتند: «خُلُقُهُ القران» یعنی محمد(ع) نمونه محاسن اخلاقی‏‏ست که قرآن بیان می‏دارد، اوست که بیش از همه اخلاق مذکور را نمایندگی می‏کند و فطرتاً با همان محاسن آفریده شده است. در حالی که هر یک از افعال و احوال و اقوال و حرکات چنین ذاتی شایستگی آن را دارند که برای نوع بشر الگو شوند، دیوانگان هم می‏فهمند غافلان امت پیامبر که به او ایمان دارند، اما به سنت‌اش اهمیت نمی‏دهند یا درصدد تغییر آن هستند تا چه حد بدبختند.

§18

رسول اکرم(ع) چون در معتدل‌ترین وضعیت و کامل‌ترین صورت خلق شده است، لذا حرکات و سکنات او براساس اعتدال و خط مستقیم است. سیرت سَنیّه ‌اش به یقین نشان می‏دهد که او همیشه از افراط و تفریط اجتناب کرده و همه حرکات‌اش همواره در اعتدال و مسیر مستقیم بوده است. آری، رسول اکرم(ع) از فرمان فَاس۟تَقِم۟ كَمَٓا اُمِر۟تَ به‌طور کامل پیروی می‏نمود، لذا در راه راست بودن را به یقین می‏توان در همه افعال و اقوال و احوال او مشاهده کرد. او از کند ذهنی و زیرکی فریب‌دهنده که افراط و تفریط قوه عقلیه است و به مثابه فساد و ظلمت آن می‏باشد مبراست و قوه عقلیه‌اش همواره در نقطه حکمت که مدار استقامت و حد وسط می‏باشد در حرکت است؛ هم‏چنین از جُبن و تهور که افراط و تفریط و فساد قوه غضبیه است منزه می‏باشد و قوه غضبیه‏اش با شجاعت قدسی که مدار استقامت و حد وسط است حرکت می‏کند؛ نیز از خمود و فجور که افراط و تفریط و فساد قوه شهویه است منزه می‏باشد و قوه شهویه‌اش عفت را که مدار استقامت است در اعلا درجه معصومیت راهبر قرار داده است؛ و هکذا... در تمام سنت‏های سَنیّه و احوال فطری و احکام شرعی‌اش میانه روی را برگزیده و از افراط و تفریط که ظلم و ظلمات است و از اسراف و تبذیر اجتناب کرده است. او حتی در خوردن و آشامیدن و سخن گفتن میانه روی را راهبر خود قرار داده و از اسراف کاملاً دوری گزیده است. در ارتباط با تفصیلات این حقیقت هزاران کتاب تألیف شده است. بر اساس سرّ «اَلْعارِفُ تَکْفیِِه الاِشَارَةُ» به همین یک قطره از این دریا اکتفا نموده، و موضوع را با اختصار به پایان می‏بریم. :اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى جَامِعِ مَكَارِمِ ال۟اَخ۟لَاقِ وَ مَظ۟هَرِ سِرِّ «وَ اِنَّكَ لَعَلٰى خُلُقٍ عَظٖيمٍ» اَلَّذٖى قَالَ مَن۟ تَمَسَّكَ بِسُنَّتٖى عِن۟دَ فَسَادِ اُمَّتٖى فَلَهُ اَج۟رُ مِاَةِ شَهٖيدٍ اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ الَّذٖى هَدٰينَا لِهٰذَا وَ مَا كُنَّا لِنَه۟تَدِىَ لَو۟ لَٓا اَن۟ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَد۟ جَٓائَت۟ رُسُلُ رَبِّنَا بِال۟حَقِّ سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ

Private reading note

This note stays on this device and is never uploaded to a server.

Up to 1,200 characters