شامل دو نکته قرآنی ست که به مناسبت دو سؤال جزیی رأفت بیگ بیان شده است. بِاس۟مِهٖ سُب۟حَانَهُ وَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ اَلسَّلَامُ عَلَي۟كُم۟ وَ عَلٰى اِخ۟وَانِكُم۟ وَ رَح۟مَةُ اللّٰهِ وَ بَرَكَاتُهُ برادر صدیق و عزیزم رأفت بیگ! سؤالهای تو در این زمان نامساعد مرا در موقعیت سختی قرار میدهد؛ گرچه دو سؤالی که اینبار مطرح کردهیی جزیی هستند اما از آنجا که با دو نکته قرآنی متناسبند و سؤال مربوط به کره زمین با انتقادهایی که به هفت طبقه بودن زمین و آسمان در جغرافیا و نجوم مرتبط است، به نظرم دارای اهمیتاند، لذا صرف نظر از جزیی بودن سؤال، به صورت علمی و کلی دو نکته مرتبط با دو آیه کریمه به اجمال بیان خواهد شد. تو نیز پاسخ سؤالهای جزییات را میگیری.
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Lem'alar
The Twelfth Gleam
دو نقطه به شرح زیر است:
بر اساس سرّ آیات وَكَاَيِّن۟ مِن۟ دَٓابَّةٍ لَا تَح۟مِلُ رِز۟قَهَا اَللّٰهُ يَر۟زُقُهَا وَاِيَّاكُم۟ اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو ال۟قُوَّةِ ال۟مَتٖينُ رزق مستقیماً در دست قدیر ذوالجلال است و از خزانه رحمت او استخراج میشود. رزق هر ذی حیاتی تحت تکلف و تعهد ربانیست، لذا مردن بر اثر گرسنگی غیرممکن میشود، اما در ظاهر بسیاری را میبینیم که بر اثر گرسنگی و محرومیت از رزق و روزی میمیرند. حقیقت این راز چنین است: تعهد ربانی حقیقت است. هیچ کس نیست که به دلیل نداشتن رزق و روزی بمیرد، زیرا آن حکیم ذوالجلال بخشی از رزقی را که به بدن ذی حیات عطا کرده، برای احتیاط به صورت پیه و چربی ذخیره میکند. حتی بخشی از رزقی را که در اختیار سلولهای بدن میگذارد در گوشهیی از سلولها ذخیره و برای زمانی که در آینده رزقی نرسید به عنوان ذخیره احتیاط نگهداری میکند تا مصرف شود. لذا پیش از به پایان رسیدن این رزق احتیاطی که ذخیره شده است میمیرند. پس مردن مذکور به دلیل نداشتن رزق نیست، بلکه به دلیل عادتیست که از سوء اختیار سرچشمه میگیرد؛ و مرضی که از ترک آن سوء اختیار و عادت حاصل میگردد موجب مرگ میشود. آری، رزق فطری که در بدن ذی حیات به صورت چربی ذخیره میشود بهطور متوسط تا چهل روز دوام دارد. این مدت حتی ممکن است بر اثر بیماری یا استغراقی روحانی بیش از دو برابر شود. سیزده سال پیش (حالا 39 سال پیش، در 1934) روزنامهها نوشته بودند مردی از سر عناد در زندان لندن هفتاد روز چیزی نخورد و حیاتش با صحت و سلامت ادامه یافت. مادام که رزق فطری از چهل روز تا هفتاد هشتاد روز دوام دارد و مادام که تجلی اسم رزاق به صورت گستردهیی در سراسر زمین دیده میشود و مادام که به صورت غیرقابل انتظاری رزق از پستان و از هیزم جاری میشود و خود را مینمایاند، اگر بشر پر شر و شور با سوء اختیار خود دخالت نکند اسم رزاق پیش از اتمام رزق فطری به یاری ذی حیات میشتابد و اجازه نمیدهد بر اثر گرسنگی بمیرد؛ بنابراین کسانی که (در ظاهر) بر اثر گرسنگی میمیرند مرگشان اگر پیش از چهل روز باشد قطعاً به دلیل بیروزی بودن نبوده است، بلکه با توجه به سرّ «تَرْکُ العَاداتِ مِنْ المُهْلِکَات» به دلیل مرض و علتی برآمده از ترک عادت - عادتی که ریشه در سوء اختیار دارد- میباشد. پس میتوان گفت مردن بر اثر گرسنگی ممکن نیست. آری، بالمشاهده دیده میشود که رزق با توانایی و اختیار نسبت عکس دارد. برای مثال رزق و روزی نوزاد پیش از به دنیا آمدن، زمانی که از اختیار و توانایی کاملاً محروم است طوری به او داده میشود که حتی نیازمند تکان دادن دهانش هم نیست. بعد، وقتی متولد میشود و باز هم اختیار و توانی ندارد؛ و تنها دارای مختصری استعداد و حسی بالقوه میباشد؛ در حالی که فقط نیازمند حرکتیست که دهانش را بجنباند، رزق و روزی به کاملترین وجه، مغذیترین صورت با سادهترین و لطیفترین شکلِ هضم و به شکل تکوینی عجیبی از سرچشمه پستان (مادر) در دهانش گذاشته میشود. پس از آنکه تا حدی توان و اختیار یافت رزق سهل و نیکوی مذکور تا حدی در برابر کودک کرشمه میآید. چشمه پستان میخشکد و رزق او از جاهای دیگری تأمین میگردد، اما چون توانایی و اختیار او هنوز برای تأمین کامل رزق کافی نیست رزاق کریم محبت و مهربانی پدر و مادر را مددکار توان و اختیارش قرار میدهد. زمانی که توان و اختیار به کمال میرسد رزق نیز بهسوی او نمیشتابد و در واقع به سرعت در اختیارش قرار داده نمیشود. رزق بر جای خود میماند و میگوید: «بیا، جستجویم کن، مرا بیاب و در اختیار بگیر!» پس میبینیم که رزق با توانایی و اختیار نسبت عکس دارد. حتی در بسیاری از رسالهها بیان کردهایم که ناتوانترین و بیاختیارترین حیوانات هم به بهترین شکل تغذیه میشوند و به بهترین صورت زندگی میکنند.
امکان انواعی دارد؛ دارای اقسامیچون امکان عقلی، امکان عرفی، امکان عادیست. حادثهیی اگر در دایره امکان عقلی نباشد رد میشود و اگر در دایره امکان عرفی هم نباشد معجزه است و به سادگی نمیتوان آن را کرامت دانست. اگر از نظر عرفی و بر اساس قاعده نظیری برایش یافت نشود صرفاً با برهانی قطعی در مرتبه شهود میتوان آن را پذیرفت. بنابر همین سرّ است که احوال خارقالعاده سید احمد بدوی که چهل روز نان نمیخورد در دایره امکان عرفی قرار میگیرد. هم میتوان آن را کرامت دانست و هم یکی از عادات خارقالعاده او. آری، به تواتر حالات مستغرق و عجیبی برای سید احمد بدوی (قُدِّسَ سِرُّه) نقل میشود. او واقعاً هر چهل روز یکبار نان میخورد. البته همیشه این طور نبوده، و چندبار از سر کرامت چنین شده است. احتمالاً چون در حالت استغراق نیازی به خوردن نان نمیدیده است این حالت در او حکم عادتی نسبی داشته است. همچون سید احمد بدوی (قُدِّسَ سِرُّه) چنین کارهای خارقالعاده از اولیای متعددی به صورت موثق روایت شده است؛ همچنان که در نقطه اول اثبات کردیم رزق ذخیره شده بیش از چهل روز دوام مییابد و نخوردن در این مدت عادتاً ممکن است و چنین چیزهایی از طریق افراد ثقه درباره مردانی که حالات خارقالعاده داشتهاند روایت شده است، لذا نمیتوان آن را انکار نمود. به مناسبت سؤال دوم دو مسأله مهم بیان میشود. چون با قوانین مختصر، قواعد محدود و موازین خُرد علم نجوم و جغرافی نتوانستند بر سماوات قرآن دست یابند و معانی هفت طبقه موجود در ستارههای آیاتش را کشف کنند به انتقاد از آیه و حتی انکار دیوانه وار آن پرداختهاند.
این است که زمین هم مانند سماوات دارای هفت طبقه است. این موضوع در نگاه فیلسوفان دوره جدید نسبتی با حقیقت ندارد. دانش آنها درباره ارض و سماوات چنین چیزی را قبول نمیکند. بهسبب این امر متعرض قسمی از حقایق قرآنی میشوند. در این مورد به اختصار اشاراتی خواهیم داشت.
اولاً معنای آیه چیزیست و افراد و مصادیق آن معنا چیز دیگریست. اگر یکی از افراد متعدد آن معنای کلی یافت نشود نمیتوان معنای مذکور را انکار کرد. هفت مصداق از افراد فراوان معنای کلی هفت طبقه سماوات و مراتب هفتگانه زمین در ظاهر دیده میشود. ثانیاً: درصریح آیه «هفت مرتبه زمین» گفته نشده است. اَللّٰهُ الَّذٖى خَلَقَ سَب۟عَ سَمٰوَاتٍ وَمِنَ ال۟اَر۟ضِ مِث۟لَهُنَّ ... اِلٰى اٰخِرِ ظاهر آیه میگوید: «زمین را هم مانند هفت آسمان آفرید و محل اسکان مخلوقاتش قرار داد.» نمیگوید در هفت طبقه آفریدم؛ مثلیت در این جا تشبیهیست برای مخلوقیت و مسکن بودن برای آنها.
کره زمین هرچند نسبت به سماوات بسیار کوچک است اما چون مظهر و محشر و مرکز و محل دیده شدن مخلوقات بیشمار است مانند نسبت قلب به بدن آدمی، در مقایسه با سماوات لایتناهی به مثابه قلب و مرکزی معنویست. این است که از گذشته تاکنون با برداشت از آیات قرآن دانسته شده است که: زمین در مقیاسی کوچک دارای هفت اقلیم است؛ هفت قاره به نامهای اروپا، آفریقا، اقیانوسیه، دو آسیا، و دو آمریکا دارد؛ با شرق و غرب و شمال و جنوب همراه با دریا و در این سوی و در دنیای جدید (قاره آمریکا.م) دارای هفت قطعه مشخص است؛ از مرکز تا پوسته ظاهری هفت طبقه متصل و متنوع دارد که با حکمت و دانش ثابت گردیده است؛ هفت نوع عنصر کلي مشهور که از آن به هفت طبقه تعبير ميگردد؛ و هفتاد عنصر بسيط و جزیي را شامل شده که مدار حيات ذيحياتان است. دارای طبقات هفتگانه یا عوالم هفتگانهییست که آب و باد و آتش و خاک (تراب) که عناصر اربعه نامیده میشوند و موالید ثلاثه که معادن و نباتات و حیوانات هستند را شامل میشود؛ به گواهی تعداد کثیری از اهل کشف و اصحاب شهود، عوالم و طبقات هفتگانه زمین، مسکن و جهان جن و عفریت و سایر ذی شعوران و مخلوقات دارای حیات است؛ هفت کره دیگر نظیر کره زمین ما وجود دارد که مسکن و مقر ذی حیاتان است؛ در اشاره به همین مطلب است که صحبت از هفت طبقه یعنی وجود هفت کره زمین میشود، از طبقات هفتگانه آيات قرآن درک ميگردد. به اینترتیب وجود طبقات هفتگانه زمین به هفت نوع و هفت شیوه تحقق مییابد. معنای آخر که هشتمین است از جهت دیگری اهمیت دارد و جزء هفت مورد مذکور بهشمار نمیرود.
مادام که حکیم مطلق اسراف نمیکند و چیزهای بیهوده نمیآفریند و مادام که وجود مخلوقات برای ذی شعور است و کمال خود را با ذی شعور مییابد و با ذی شعور مسرور میشود و با ذی شعور از بیهودگی نجات مییابد؛ و مادام که بالمشاهده ظاهر است که آن حکیم مطلق، آن قدیر ذوالجلال عنصر هوا و عالم آب و طبقه خاک را با ذی حیاتان بیشمار شادمان میسازد، و مادام که هوا و آب نمیتوانند مانع جولان حیوانات شوند و مواد کثیفی چون خاک و سنگ نیز مانع سیر موادی مانند الکتریسته و اشعه ایکس نمیشوند بیتردید آن حکیم ذوالکمال و آن صانع بیزوال، هفت طبقه پیوسته از مرکز کره زمین تا همین پوسته ظاهری که مسکن و مأوای ماست، و میادین و عوالم و مغارههای فراخ آن را خالی و تهی رها نمیکند. قطعاً آن را معمور و آباد گردانیده، و برای سرور عوالم مذکور ذی شعورانی موافق و متناسب آفریده و در آنها اسکان داده است. مادام که مخلوقات ذی شعور فوق میبایست از جنس فرشتگان و انواع روحانی باشند شکی نیست که کثیفترین (مادیترین. م) و مستحکمترین طبقه در نسبت با آنها مانند نسبت دریا به ماهی و هوا به پرنده است. حتی نسبت آتش دهشتناک مرکز زمین به آن مخلوقات ذی شعور میبایست مانند نسبت حرارت خورشید به ما باشد. آن موجودات روحانی ذی شعور از نوراند، لذا آتش برای آنان به منزله نور است.
در مکتوب هجدهم تمثیلی دایر بر تصویرهایی که اهل کشف درباره عجایب طبقات زمین، خارج از طور عقل بیان کردهاند، ذکر شده است. اجمال آن چنین است: کره زمین در عالم شهادت دانهییست و در عالم مثال و برزخ همچون درختی تنومند و عظیم است که میتواند سر به آسمان بساید. اهل کشف طبقهیی از زمین را که مخصوص عفریتهاست دارای مسافتی هزار ساله میدانند، و این به دانه کره زمین که در عالم شهادت است مربوط نمیشود بلکه تظاهر شاخهها و طبقات آن در عالم مثال میباشد. مادام که یکی از طبقات در ظاهر بیاهمیت کره زمین تظاهر عظیمیدر عالم دیگر دارد، میتوان در مقابل هفت طبقه سماوات به هفت طبقه زمین قائل بود؛ آیات قرآن برای یادآوری نقاط مذکور و اشاره به آن، مختصر و به طرزی اعجازآمیز در برابر هفت طبقه سماوات، این زمین کوچک را نشان میدهد.
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّب۟عُ وَال۟اَر۟ضُ وَمَن۟ فٖيهِنَّ ... اِلٰى اٰخِرِ ثُمَّ اس۟تَوٰٓى اِلَى السَّمَٓاءِ فَسَوّٰيهُنَّ سَب۟عَ سَمٰوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَى۟ءٍ عَلٖيمٌ آیات متعددی همچون دو آیه فوق، سماوات را هفت آسمان بیان میکنند. مناسب است چکیدهیی از این مسأله را که در تفسیر «اشارات الاعجاز» در سال اول جنگ جهانی سابق در جبهه و بالاجبار بسیار مختصر بیان نمودهایم، در این جا بیاوریم. تصور حکمت قدیم بر این بود که تعداد آسمانها (سماوات) نُه است. عرش و کرسیِ زبان شرع را با تعداد آسمانها جمع میکردند و تصویر عجیبی از سماوات ارائه میدادند. حکمای قایل به حکمت قدیم با بیانات پر طمطراق خود نوع بشر را در طول اعصار زیر نفوذ عقایدشان داشتهاند. حتی بسیاری از اهل تفسیر مجبور بودهاند ظاهر آیات را با مذهب آنان تطبیق دهند. بدان روش تا حدودی بر اعجاز قرآن حکیم پرده کشیده میشد. فلسفه جدید نیز که حکمت جدید نامیده میشود، در مقابل افراط فلسفه قدیم پیرامون سماوات که قابل تداوم و سازگاری نبود جانب تفریط را گرفت؛ طوری که گویی در اساس وجود سماوات را انکار میکند. متقدمین افراط کردند و متأخرین تفریط؛ و به اینترتیب نتوانستند حقیقت را بهطور کامل نمایان سازند. حکمت قدسی قرآن حکیم، فارغ از افراط و تفریط مذکور، حد وسط را اختیار نموده، میگوید: صانع ذوالجلال هفت طبقه آسمانها را آفریده است. ستارگان متحرک نیز همچون ماهیان در آسمان سیر میکنند و تسبیح میگویند. در حدیث گفته شده است: «اَلسَّمَاءُ مَوجٌ مَکْفُوفٌ» یعنی آسمان دریاییست که برایش امواجی قرار داده شده است. این حقیقت قرآنی را با هفت قاعده و هفت وجه معنایی زیر در کمال اختصار اثبات خواهیم کرد:
به لحاظ دانش و حکمت ثابت است که فضای لایتناهی عالم خلاءیی بینهایت نیست بلکه با مادهیی که «اثیر» نامیده میشود پر است.
از لحاظ علم و خرد و حتی مشاهده ثابت است که «رابط قوانینی چون جاذبه و دافعه اجرام علوی، و انتشاردهنده و انتقالدهنده نیرویی که در مواردی چون نور و حرارت و الکتریسته وجود دارد، مادهیی موجود است که فضا را پر کرده است».
تجربه ثابت کرده است ماده اثیری در حالی که همواره اثیر است، مانند سایر مواد شکلهای مختلف و صورتهای جداگانه مییابد. آری، چنان که سه نوع شی جامد و مایع و گاز مانند بخار و آب و یخ از یک ماده حاصل میشوند، ماده اثیری هم بدون هیچ منع عقلی میتواند هفت نوع طبقه داشته باشد و مورد اعتراض کسی هم قرار نگیرد.
با دقت در اجرام علوی مشاهده میشود که در طبقات عوالم علوی، اختلافهایی هست. مثلا طبقهیی که دایره عظیمی از ابر، معروف به کهکشان یا نهرالسماء و در ترکی سامان یولو، در آن قرار دارد؛ بیتردید شبیه طبقه ستارگان ثابت نیست. گویی ستارگان طبقه ثوابت همچون میوههای تابستان، رسیده و کاملاند و ستارگان بیشماری که در کهکشان مزبور به صورت ابر دیده میشوند به آرامی در حال رسیدناند. اختلاف طبقه ثوابت با منظومه شمسی نیز بر اساس حدسی صادق مشاهده میشود. به همین ترتیب اختلاف هفت منظومه و هفت طبقه با یکدیگر با حس و حدس ادراک میشود.
بر اساس حدس و حس و استقرا و تجربه ثابت شده است که اگر نظم اولیه را از مادهیی گرفته آن را تجزیه کنند و چیزهای دیگری از آن بسازند قطعاً در اشکال و طبقات مختلفی خواهد بود. برای مثال وقتی کار استخراج و تجزیه در معدن الماس آغاز میشود از مادهی استخراج شده هم رماد یعنی خاکستر هم زغال و هم انواع الماس حاصل میشود. یا مثلاً وقتی آتش تجزیه میشود به طبقات شعله و دود و گدازه تقسیم میگردد، یا زمانی که اکسیژن و هیدروژن با هم ترکیب میشوند از این ترکیب طبقاتی چون آب و یخ و بخار تشکیل میشود. پس دانسته میشود اگر مادهیی واحد تجزیه شود به طبقات مختلفی تقسیم میگردد؛ بنابراین چون در ماده اثیری قدرت فاطر (خداوند) شروع به تجزیه کرده است، بر اساس سرّ آیهی: فَسَوّٰيهُنَّ سَب۟عَ سَمٰوَاتٍ از آن، هفت نوع آسمان را به عنوان طبقات جداگانه آفریده است.
علامتهای مذکور ضرورتاً بر وجود و تعدد آسمانها دلالت دارد. مادام که سماوات بهطور قطع متعددند و مخبر صادق به زبان قرآن معجز بیان تعداد آنها را هفت اعلام میکند، تردیدی نمیماند که تعداد آسمانها هفت است.
از آنجا که تعابیری چون هفت، هفتاد، و هفتصد در اسلوب عربی افاده کثرت میکند هفت طبقه کلی مذکور میتواند طبقات کثیر فراوانی را دربرگیرد. نتیجه: قدیر ذوالجلال با آفرینش آسمانهای هفتگانه از ماده اثیری و دادن شکل و صورت به آنها، با نظمی به غایت دقیق و شگفت آنها را تنظیم نموده و ستارگان را زراعت وار در آنها کاشته است. مادام که قرآن معجز بیان در برابر عموم طبقات انس و جن خطبهیی ازلی و ناطق است، البته هر طبقه از نوع بشر حصه خود را از هر آیه قرآن اخذ خواهد کرد و آیات نیز دارای معانی متعدد، جداگانه و اشاری و ضمنی خواهند بود که در حد فهم هر طبقه آنها را تطمین نماید. آری، وسعت خطابهای قرآنی و گستردگی معانی و اشارات آن و اینکه قرآن درجات فهم عامیترین عامیان تا خاصترین خواص را مراعات میکند و مورد مماشات قرارمیدهد نشانگر آن است که هر آیه برای هر طبقه وجهی دارد و ناظر بر آن است. بر اساس همین سرّ است که از معنای کلی «آسمانهای هفتگانه» هفت طبقه بشری، معانی مختلف دارای هفت مرتبه را برداشت کردهاند. به اینترتیب طبقه انسانی کوته نظر با اندیشه محدود، از آیه فَسَوّٰيهُنَّ سَب۟عَ سَمٰوَاتٍ طبقات نسیم را برداشت میکند، یا طبقه دیگری از انسانها که دیوانه علم ستاره شناسی شدهاند ستارگان مشهوری را که نزد مردم با نام سیارات هفتگانه شناخته میشوند و مدارشان را، برداشت میکنند. قسم دیگری از انسانها هفت کره سماوی دیگر را برداشت میکنند که جایگاه ذی حیات و شبیه کره ما هستند. یک طایفه بشری دیگر میگویند منظور تقسیم منظومه شمسی به هفت طبقه یا وجود هفت منظومه شمسی دیگر به جز منظومه شمسی ماست. طایفه دیگر چنین برداشت میکنند که تجزیه ماده اثیری آن را به هفت طبقه تقسیم میکند. گروه دیگری که وسعت دید بیشتری دارند همه آسمانهایی را که با ستارگان تزیین شده و دیده میشوند یک آسمان بهشمار آورده و آن را آسمان این دنیا میدانند و معتقدند علاوهبر آن شش طبقه آسمان دیگر موجود است. هفتمین طبقه و عالیترین طایفه نوع بشر آسمانهای هفتگانه را منحصر در عالم شهادت نمیداند. اینان معتقد به وجود هفت آسمانی هستند که هر یک برای عوالم اخروی و غیبی و دنیوی و مثالی ظرف محیط و سقفی احاطهکننده میباشند. به همین ترتیب در کلیت این آیه معانی جزیی فراوانی مانند معانی هفت گانه هفت طبقه مذکور وجود دارد. هر کسی نسبت به میزان فهم خویش سهماش را میگیرد و از آن مائده آسمانی رزق و روزی خود را دریافت میکند. مادام که آیه فوق چنین مصادیق صادق فراوانی دارد، تعرض فیلسوفان بیخرد امروز و منجمان دیوانه به آیه مذکور با بهانه انکار سماوات، شبیه کار کودکان سر به هوا و نادانیست که برای به زمین انداختن ستارهیی، بهسوی آسمان سنگ پرتاب میکنند، زیرا اگر فقط یکی از مصادیق معنای کلی آیه صادق باشد، معنای کلی مزبور صادق و مطابق حقیقت خواهد بود. حتی یکی از افراد آنکه در واقعیت هم وجود ندارد و فقط در زبان عموم متداول است میتواند به جهت مراعات افکار عموم وارد در آن کلی شود. این در حالی است که ما افراد حق و حقیقی فراوان آن را دیدهایم. اینک به جغرافیای بیانصاف و ناحق و نجوم سرمست و سر به هوا و سرخوش بنگر! و ببین چگونه این دو علم مرتکب خطا شده و چشم بر معنای کلی صادق و مطابق حق و حقیقت بستهاند و با نادیده گرفتن مصادیق کاملاً صادق، فردی عجیب و خیالی را متوهمانه معنای آیه پنداشته و با پرتاب سنگ بهسوی آیه موجب شکسته شدن سر خود شده و ایمانشان را از دست داده اند! نتیجه: افکار مادي که در حکم جن و شیاطیناند چون نتوانستند به طبقات هفتگانه آسمان قرآن که براساس قرائت سبعه، وجوه سبعه، حقایق سبعه و ارکان سبعه نازل شده است دست یابند قادر به فهم این مطلب نشدند که در ستارگان آیات چه هست و چه نیست، لذا خبرهای دروغ و غلط میدهند. از ستارگان آن آیات همچون تحقیقات مذکور شهابها فرود میآیند و آنها را به آتش میکشند. آری، با فلسفهی فیلسوفانی که افکار جنی دارند نمیتوان به سماوات قرآنی صعود کرد. با معراج حکمت حقیقی و بالهای اسلام و ایمان میتوان به ستارگان آیات دست یافت. اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى شَم۟سِ سَمَاءِ الرِّسَالَةِ وَ قَمَرِ فَلَكِ النُّبُوَّةِ وَ عَلٰى اٰلِهٖ وَ صَح۟بِهٖ نُجُومِ ال۟هُدٰى لِمَنِ اه۟تَدٰى سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ اَللّٰهُمَّ يَا رَبَّ السَّمٰوَاتِ وَ ال۟اَر۟ضِ زَيِّن۟ قُلُوبَ كَاتِبِ هٰذِهِ الرِّسَالَةِ وَ رُفَقَائِهٖ بِنُجُومِ حَقَائِقِ ال۟قُر۟اٰنِ وَ ال۟اٖيمَانِ اٰمٖينَ

