موضوع این لمعه سرّ اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ میباشد. بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ وَقُل۟ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِن۟ هَمَزَاتِ الشَّيَاطٖينِ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَن۟ يَح۟ضُرُونِ بحث سرّ استعاذه از شیطان در «سیزده اشارت» نگاشته خواهد شد. قسمی از آنها به صورت پراکنده در برخی رسالهها مانند کلام بیست و ششم بیان و اثبات گردیده است، به همین دلیل در این جا به اجمال بحث میشود.
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Lem'alar
The Thirteenth Gleam
سؤال: با اینکه شیاطین از لحاظ ایجاد در کائنات هیچ دخالتی ندارند و حضرت حق با رحمت و عنایتش حامی اهل حق است، نیز زیباییها و محاسن جذاب حق و حقیقت مؤید و مشوق اهل حق است، و پستیهای کریه گمراهی موجب تنفر از اهل ضلالت میشود، حکمت پیروزیهای مکرر حزب شیطان چیست؟ و چه سرّیست که اهل حق همواره از شرّ شیطان به حضرت حق پناه میبرند؟ پاسخ: حکمت و سرّ مطلب فوق چنین است: اکثریت مطلق ضلالت و شر، منفی و تخریب و عدمی و بهم ریختن است، ولی اکثریت مطلق هدایت و خیر مثبت و وجودی و مرمت و بازسازیست. همه میدانند ساختمانی را که بیست نفر در بیست روز بنا کردهاند یک نفر میتواند در یک روز ویران کند. آری، با اینکه حیات انسان با وجود همه اعضای اساسی و شرایط حیاتی او ادامه مییابد، اما یک ستمگر با اینکه مرگ خاص قدرت خالق ذوالجلال است، با قطع عضو بدن فردی او را مظهر مرگ میکند که نسبتش با حیات، عدمیست. این است که «التَّخریبُ اَسْهَل» حکم ضرب المثل یافته است. براساس این سرّ است که اهل ضلالت با توانی ضعیف گاه بر اهل حق که بسیار نیرومندند پیروز میشوند. لیکن اهل حق چنان قلعه محکمی دارند که تا هر وقت در آن باشند دشمنان قادر به نزدیک شدن به آن نخواهند بود و غلطی نمیتوانند بکنند. اگر موقتاً هم ضرری برسانند بر اساس سرّ «والعِاقَبِهُ لِلمُتَّقین» ضرر مذکور با ثواب و منفعتی ابدی جبران میشود. آن قلعه متین و آن حصن حصین نیز شریعت محمدیه(ع) و سنت احمدیه(ع) است.
سؤال: آفرینش شیاطین که شرّ محضاند، و مسلط کردنشان بر اهل زمانه، و کافر شدن و به جهنم رفتن بسیاری از انسانها بهواسطه وجود شیاطین، در ظاهر امر بسیار عجیب و کریهیست. رحمت و جمال جمیل علی الاطلاق و رحیم مطلق و رحمن بالحق چگونه به این مصیبت دهشتناک و پستی بیحد اجازه بروز میدهد و با آن موافقت میکند؟ این مسأله به ذهن بسیاری خطور کرده و خیلیها آن را پرسیدهاند. پاسخ: در وجود شیطان توأم با شرهای جزیی، مقاصد خیریه کلی و کمالات انسانی فراوانی هست. آری، به مراتبی که از دانه تا یک درخت بزرگ وجود دارد توجه کنید؛ در استعداد ماهیت انسان، مراتبی بیش از آن وجود دارد؛ از ذره تا شمس درجات هست. بروز این استعدادها البته نیازمند حرکت است، اقتضای معاملهیی را دارد. به حرکت درآمدن و ترقی و پیشرفت در آن معامله نیز با مجاهده امکان پذیر است. مجاهده مذکور نیز با وجود شیاطین و چیزهای مُضر امکان پذیر میشود؛ وگرنه مقام انسانها نیز مانند فرشتگان ثابت میماند. در آن صورت نوع انسان فاقد صنوفی که در حکم هزاران نوع است میشد. ترک هزاران خیر برای اینکه مانع شرّی جزیی شویم با حکمت و عدالت منافات دارد؛ اگرچه بیشتر انسانها به دلیل وجود شیطان گرفتار ضلالت میشوند، لیکن اهمیت و قیمت در غالب مواقع ناظر بر کیفیت است و به کمیت یا توجه کمی دارد یا اصلاً توجهی ندارد. فردی را در نظر بگیرید که هزار و ده دانه دارد. فرض کنید او دانهها را زیر خاک مظهر معاملهیی شیمیایی کند (در خاک بکارد) و ده دانه تبدیل به درخت شده و هزار دانه دیگر از بین برود. سودی که ده دانهی درخت شده نصیب آن فرد میکند بیتردید ضرر و زیان هزار دانه از بین رفته را به صفر میرساند. به همین ترتیب منفعت و شرف و ارزشی که با ده انسان کامل که بهواسطه مجاهده با نفس و شیاطین مانند ستارگان موجب افتخار نوع انسان میشوند و به آنها روشنایی میبخشند نصیب انسانها میگردد، بیتردید ضرری را که اهل ضلالت سفلي که در حد نوع حشرات هستند ، با کافر شدنشان متوجه انسان میکنند به صفر میرساند و از مقابل دیدگان محو میکند؛ این است که رحمت و حکمت و عدالت الهی اجازه میدهد شیطان وجود داشته باشد و شیاطین امکان تسلط داشته باشند. ای اهل ایمان! زره شما در برابر این دشمنان عجیب، تقواییست که در نظام قرآن حاصل شده باشد؛ سنگرتان سنت سَنیّه رسول اکرم(ع) است و سلاحتان نیز پناه بردن به استعاذه و استغفار و حفاظت الهیست.
سؤال: شکواهای بزرگ و تأکید فراوان و تهدیدات بسیار شدیدی که علیه اهل ضلالت در قرآن حکیم هست در ظاهر عقل با بلاغت متناسب و عادلانه قرآن و اعتدال و درستیاش تناسب ندارد. گویی در برابر فردی ناتوان، لشکرهایی فراهم میآورد و برای یک حرکت جزیی او چنان تهدیدش میکند که گویی مرتکب هزاران جنایت شده است. او را با اینکه مفلس است و در عالم مُلک هیچ سهمی ندارد در موقعیت شریکی متجاوز مینشاند و از وی گلایه میکند. سرّ و حکمت این مطلب چیست؟ پاسخ: سرّ و حکمت مطلب فوق این است: شیاطین و پیروانشان چون در ضلالت سلوک میکنند با حرکتی کوچک قادر به ایجاد خرابیهای فراوانی هستند و با کاری اندک خسارات زیادی بر حقوق مخلوقات وارد میکنند؛ همچنان که فردی با اندک حرکتی یا با ترک مسؤولیتی کوچک میتواند در کشتی بزرگ تجاری سلطان موجب ضرر و زیان و ابطال نتیجه کارها و حاصل تلاش همه موظفان مرتبط با کشتی شود به همین دلیل صاحب ذی شأن آن کشتی به حساب همه رعایایش که مرتبط با کشتیاند از آن فرد عاصی شکایتها کرده و تهدیدهای دهشتناکی میکند و با در نظر گرفتن نتایج وحشتناک آن حرکت - نه خود آن حرکت کوچک – و نه برای خودش که صاحب والامقامیست بلکه به نام حقوق رعیت، او را محکوم به مجازاتی شدید میکند. به همین ترتیب سلطان ازل و ابد نیز در برابر خطاها و نافرمانیهای به ظاهر کوچک حزب شیطان که اهل ضلالتاند و همراه اهل هدایت در کشتی کره زمین بهسر میبرند و با عصیانشان به حقوق بسیاری از مخلوقات تجاوز میکنند و باعث ابطال نتایج وظایف عالی موجودات میگردند، شکایات عظیم میکند و بر تهدیدات وحشتناک و خرابیهایشان تأکیدات فراوان دارد؛ و این حکمت محض در عین بلاغت است و با آن کاملاً متناسب و موافق میباشد. این امر مطابق مقتضای حال است که تعریف و اساس بلاغت میباشد و از مبالغه که اسراف کلام است منزه میباشد. آشکار است اگر کسی در برابر دشمنانی چنین وحشتناک، که با حرکتی ناچیز خرابیهای بسیار ایجاد میکنند به قلعهیی پناه نبرد نابود خواهد شد. اینک ای اهل ایمان! آن قلعه پولادین و سماوی، قرآن است؛ وارد آن شوید و نجات یابید.
زمانی به این موضوع بسیار میاندیشیدم که حضرت حق پاداش بزرگی چون بهشت و مجازات وحشتناکی چون جهنم را در کتابهای آسمانی به بشر نشان میدهد و در کنار آن او را تا این حد تهدید و تشویق میکند، هشدار میدهد و برحذر میدارد اما اهل ایمان با این حال و با وجود اسباب بیشمار هدایت و راه راست، مغلوب دسیسههای ضعیف و پست و بدون پاداش حزب الشیطان میشوند. چگونه ممکن است ایمان داشت و برای تهدیدهای شدید حضرت حق اهمیتی قائل نشد؟ چگونه ممکن است ایمان فرد از بین نرود و براساس سرّ اِنَّ كَي۟دَ الشَّي۟طَانِ كَانَ ضَعٖيفًا فریب دسیسههای واقعاً ضعیف شیطان را بخورد و نافرمانی کند؟ حتی یکی از دوستانم با اینکه صدها درس حقیقت را از من شنیده و قلباً تصدیق کرده بود و نسبت به من هم بیش از حد حُسن ظن داشت و با من مرتبط بود گرفتار توجهات ریاکارانه و بیارزش فردی فاسد و فاقد قلب شد و در وضعیتی بر له او و علیه من قرار گرفت. گفتم «فَسُبحَانَ اللهِ» مگر ممکن است انسان تا این حد سقوط کند؟ گفتم عجب انسان دور از حقیقتیست، و با غیبت کردن او مرتکب معصیت شدم. آنگاه حقیقت موجود در اشارات پیشین نمایان شد و بسیاری از نقاط تاریک را روشن نمود. در آن زمان بهواسطه آن نور، خدای را سپاس، دانستم ترغیبها و تشویقهای عظیم قرآن حکیم دقیقاً بهجا بوده و اینکه اهل ایمان فریب دسایس شیطان را میخورند به دلیل بیایمانی یا ضعف ایمان آنها نیست و کسی که مرتکب گناه کبیره شده کافر نمیشود و معتقدان مذهب معتزله و قسمی از پیروان مذهب خارجی که میگویند: «مرتکب گناهان کبیره کافر میشود یا در جایی بین ایمان و کفر میماند» به خطا رفتهاند؛ و همچنین آن دوست بیچارهام که صدها درس حقیقت را فدای توجهی از توجهات حریفی کرد آن چنان که فکر میکردم دچار سقوط و پستی وحشتناک نشده بود. حضرت حق را شکر کردم و از آن ورطه نجات یافتم، زیرا همچنان که در گذشته گفتیم شیطان بهواسطه مختصر امر عدمی، انسان را گرفتار مهالک میکند. نفس انسان نیز همواره گوش به فرمان شیطان است. قوه شهویه و غضبیه او نیز در حکم دو ابزار ناقله و قابله برای دسایس شیطانی هستند. به همین سبب است که دو اسم «غفور» و «رحیم» از اسماء حضرت حق با تجلی اعظم متوجه اهل ایمان میگردد؛ و در قرآن حکیم نیز نشان میدهد که مهمترین احسان به پیامبران مغفرت است و آنها را دعوت به استغفار میکند. خداوند با تکرار کلمه قدسی بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ در ابتدای هر سوره و با دستوری مبنی بر بیان آن در همه کارهای مبارک، رحمت واسعه خود را که عالم را احاطه کرده ملجاء و مأوا نشان میدهد و با فرمان «فَاسْتَعِذْ» کلمهی اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ ﭾرا سنگر قرار میدهد.
یکی از خطرناکترین دسیسههای شیطان خلط تخیل و تصدیق کفر در برخی افراد حساس و ساده دل است. تصور ضلالت را چون تصدیق ضلالت نشان میدهد و در عالم خیال به پستترین خاطرات درباره افراد مقدس و امور منزه جان میبخشد. امکان ذاتی را به صورت امکان عقلی نشان میدهد و صورت شکی منافی یقینی که فرد در ایمانش دارد ایجاد میکند. آن گاه فرد حساس بیچاره متوهمانه خود را در ضلالت و کفر میپندارد و گمان میکند یقینی که در ایمان داشت زایل گردیده، لذا دچار یأس و ناامیدی میگردد و بهواسطه این یأس اسیر شیطان میشود. شیطان نیز یأس و رگ ضعف و خلط مبحث مذکور را فراوان به کار میگیرد؛ تا جایی که فرد مزبور دیوانه میشود یا با گفتن «هر چه بادا باد» سر از ضلالت و گمراهی درمیآورد. در برخی رسالهها بیان کردهایم که ماهیت این دسیسه شیطان تا چه حد بیاساس است و در این جا به اختصار بحث خواهیم کرد، همچنان که تصویر مار در آیینه قادر به نیش زدن نیست یا تمثال و تصویر آتش نمیسوزاند و عکس مردار موجب ناپاکی نمیگردد؛ بههمین ترتیب نیز عکس شرک و کفر در آیینه فکر یا خیال و سایههای ضلالت و تخیل سخنان نفرت انگیز و ناسزا موجب تخریب اعتقاد نمیشود و ایمان را تغییر نمیدهد و ادب محترمانه را نمیشکند، زیرا قاعده مشهوری است که همچنان که تخیل ناسزا، ناسزا نیست تخیل کفر هم کفر نیست و بههمین ترتیب تخیل ضلالت هم ضلالت نمیباشد. موضوع شک در ایمان و احتمالات برآمده از امکان ذاتی نیز منافی یقین نیست و آن را از بین نمیبرد. این از قواعد مقرر در علم اصول دین است که: «اِنَّ الامکَانَ الذّاتَّی لایُنَافِی الیَقینَ العِلمِیَّ» برای مثال ما یقین داریم که دریای بارلا مملو از آب است و در جای خود باقیست. این در حالیست که در ذات (دریای مذکور) این امکان هست که در لحظه کنونی خشکیده باشد و خشک شدن این دریا از ممکنات است. تا زمانی که این امکان ذاتی از نشانه و امارهیی نشأت نگیرد نمیتوان براساس یک امکان ذهنی شک کرد. چرا که باز هم از قواعد مقرر در علم اصول دین است که: «لِا عِبْرَةَ لِلْاِحْتِمَالِ الغَیرِ النَّاشِیِء عَنْ دَلیلٍ» یعنی «احتمال ذاتی فاقد اماره نمیتواند به عنوان امکان ذهنی ایجاد شبهه کند و اهمیتی داشته باشد.» فرد بیچارهیی که با این دسیسه شیطان مواجه میگردد گمان میکند یقین خویش را به حقایق ایمانی بهواسطه چنین امکانات ذاتی از دست میدهد، مثلاً به اعتبار بشر بودن، امکانهای ذاتی متعددی درباره حضرت پیامبر(ع) به ذهن او خطور میکند که هیچ ضرری برای جزم و یقین ایمان ندارد، اما او میپندارد که دارد و واقعاً متضرر میشود. شیطان گاهی بهواسطه وسوسهيي که در قلب دارد درباره حضرت حق سخنان نامربوطی بیان میکند. فرد در این صورت گمان میکند قلبش دچار گمراهی و ضلالت شده که به چنین چیزهایی میاندیشد. این است که بر خود میلرزد؛ در حالی که لرزیدن و ترسیدن و عدم رضایت او دلیل است که آن سخنان و اندیشهها از قلب نشأت نمیگیرد بلکه وسوسه شیطان است یا از سوی شیطان القاء میشود. یکی دو لطیفه در میان لطایف انسانی هست که من موفق به تشخیصشان نشدهام، گوششان به اختیار و اراده بدهکار نیست و زیربار مسؤولیت هم نمیروند. لطایف مذکور گاه حکم میکنند، به حق بیاعتنایند و مرتکب خطاهایی میشوند. در آن لحظه شیطان به فرد تلقین میکند که «شایستگی تو با حق و ایمان موافقتی ندارد که چنین بیاختیار وارد امور باطل میشوی. تقدیرت تو را محکوم به شقاوت کرده است.» لذا فرد بیچاره مذکور مأیوس و ناامید شده دچار هلاکت میشود. پناهگاه مؤمن در برابر دسیسههای پیشین شیطان، حقایق ایمانی و محکمات قرآنیست که براساس اصول محققین اصفیا حدودش مشخص گردیده است. در مورد وسوسههای بيانشدهي شیطان نیز باید استعاذه کرد و اهمیتی به آنها نداد، زیرا به میزان اهمیتی که بدان داده شود جلب توجه میکند، بزرگ میشود و متورم میگردد. مرهم و پادزهر این گونه زخمهای معنوی مؤمن، سنت سَنیّه است.
سؤال: ائمه معتزله ایجاد شرّ را شرّ تلقی میکنند، لذا خلقت کفر و ضلالت را به خداوند نسبت نمیدهند و به اینترتیب گویی خداوند را تقدیس میکنند. آنها با این نظر که «بشر خود خالق افعال خویش است» دچار گمراهی و ضلالت میشوند. آنها میگویند: «فرد مؤمنی که مرتکب گناه کبیره شده باشد ایمان خود را از دست میدهد، زیرا اعتقاد داشتن به حضرت حق و تصدیق جهنم با انجام گناه مذکور قابل جمع نیست. کسی که در دنیا به دلیل ترس از حبسی به غایت ناچیز مراقب است هیچ کار خلاف قانونی انجام ندهد اگر برای عذاب ابدی جهنم و غضب خالق اهمیتی قایل نباشد و مرتکب معاصی کبیره گردد معلوم است که بیایمان است». پاسخ: جواب شقّ اول این است: چنان که در رساله قَدَر توضیح داده شد خلق شرّ، شرّ نیست؛ بلکه کسب شرّ، شرّ است، زیرا خلق و ایجاد، ناظر بر نتایج عام است. وجود یک شرّ مقدمه نتایج خیر فراوانیست، لذا آفرینش شرّ مذکور به اعتبار نتایج، خیر میشود و حکم خیر را خواهد داشت. برای مثال آتش صد نتیجه خیر دارد و برخی انسانها که بهسبب استفاده سوء از اراده و اختیار، آتش را برای خود شرّ میکنند نمیتوانند بگویند «خلق آتش شرّ است.» به همین ترتیب در حالی که خلق شیاطین نتایج حکیمانه فراوانی چون ترقی انسانی را دربردارد فردی که با استفاده سوء از اراده و اختیار و کسب غلط، مغلوب شیطان میشود نمیتواند بگوید «خلقت شیطان شرّ است.» او با کسب خویش شرّ را برای خود کسب میکند. آری، کسب نیز چون مباشرت جزییست مظهر نتیجه شرّ خصوصی شده و کسب شرّ مزبور، شرّ میشود، لیکن خلق و ایجاد چون ناظر بر نتایج عام است ایجاد شرّ، شرّ نیست بلکه خیر است. معتزله به دلیل عدم درک این سرّ و با اعتقاد به اینکه «خلق شرّ، شرّ است و خلق امر نکوهیده، نکوهیده است.» برای تقدیس حضرت حق ایجاد شرّ را منتسب به او نمیدانند و به همین دلیل گرفتار گمراهی میشوند. آنها به تأویل این رکن ایمانی میپردازند که: «وَ بِالقَدَر خَیرِهِ و شَرِّهِ» اما پاسخ شق دوم سؤال که «مرتکب گناه کبیره چگونه میتواند مؤمن بماند؟» این است که اولاً در اشارات پیشین خطای آنها به صورت قطعی دانسته شد و نیازی به تکرار باقی نماند، ثانیاً نفس انسان همانطور که درهمی لذت حاضر و نقد را بر یک من لذت نسیه ترجیح میدهد، از ترس یک سیلی نقد نیز بیش از یک سال عذابی که قرار است در آینده متحمل شود اکراه دارد. اگر احساسات بر انسان غلبه یابد کاری با محاکمه عقل نخواهد داشت. براساس هوس و وهم حکم میکند و کمترین و بیاهمیتترین لذت نقد را بر پاداشی بسیار بزرگ در آینده ترجیح میدهد؛ و از فشاری اندک اما نقد بیشتر اکراه خواهد داشت تا عذاب بزرگی که در آینده نصیبش خواهد شد، زیرا توهم و هوس و احساس قادر به دیدن آینده نیستند، و بلکه آن را انکار نیز میکنند. نفس نیز اگر یاریشان دهد عقل و قلب که محل ایمان است ساکت میشوند و شکست میخورند. پس، انجام کبایر از بیایمانی سرچشمه نمیگیرد، بلکه به دلیل غلبه احساس و هوس و وهم و شکست عقل و قلب وقوع مییابد. نیز همان گونه که از اشارات پیشین دانسته شد، راه پستی و هوسها چون از جنس خراب کردناند به غایت سهل میباشند. شیاطین انسی و جنی انسانها را خیلی زود بدان سو سوق میدهند. براساس نص حدیث، نوری از عالم بقا به اندازه بال یک پشه، چون ابدیست با کل لذت و نعمتی که انسان در مدت عمرش در دنیا کسب میکند برابر است و بسیار حیرتآور است که با این حال برخی انسانهای بیچاره لذت این دنیای فانی را که به اندازه بال پشهییست بر لذات عالم بقا ترجیح میدهند و از پی شیطان میروند. به دلیل همین سرّ است که قرآن حکیم با تکرارها و اصرارها و تهدیدها و تشویقهای مکرر مؤمنان را به سوی خیر و پرهیز از گناه سوق میدهد. ارشادهای شدید و مکرر قرآن حکیم زمانی موجب شد چنین بیندیشم که اخطارها و تذکّرهای متعدد، انسانهای مؤمن را بیثبات و دور از حقیقت نشان میدهد، یعنی (فکر میکردم) وضعیتی را نصیب انسان میکند که برازنده شرف او نیست، زیرا در حالی که یک فرمان آمر کافیست تا مأمور اطاعت کند اگر فرمان واحد دهبار تکرار شود جداً موجب رنجیدگی خاطر مأمور خواهد شد. میگوید اگر به من بدبین هستی بدان که من خائن نیستم. لیکن قرآن حکیم به مؤمنان خالص مصرانه و مکرر فرمان میدهد. زمانی که این فکر ذهنم را مشغول کرده بود دو سه دوست صادق داشتم. برای آنکه گرفتار شیاطین انسی نشوند بارها به آنها تذکر میدادم و یادآوری میکردم. آنها نه میگفتند «مگر به ما بدبین هستی» و نه رنجیده خاطر میشدند. من البته در دل میگفتم «با این تذکرات همیشگی آنها را میرنجانم و به بیصداقتی و بیثباتی متهمشان میکنم.» سپس حقیقتی که در اشارات پیشین توضیح داده شد و اثبات گردید نمایان شد. در آن موقع بود که به سبب حقیقت مذکور دانستم قرآن حکیم اصرارها و تکرارها را کاملاً مطابق مقتضای حال و به جا و بدون زیادهروی و حکیمانه و بدون اتهام مطرح میکند و همه آنها عین حکمت و بلاغت محض میباشند، در آنجا دلیل رنجیده نشدن دوستانم را دانستم. خلاصه حقیقت مزبور چنین است: شیاطین چون (انسان را) بهسوی تخریب و ویرانی سوق میدهند، لذا با عملی اندک مرتکب شرهای زیادی میشوند. این است که راهیان مسیر حق و هدایت نیازمند احتیاط فراوان، مراقبت شدید، تذکرات همیشگی و یاری فراوان هستند. بههمین دلیل حضرت حق در جهت همان تکرارها با هزار و یک اسم خود یاری را تقدیم اهل ایمان میکند و هزاران دست مرحمتآمیزش را برای یاریاش دراز میکند. غرور و عزت او را نمیشکند، بلکه از آن محافظت میکند. ارزش انسان را پایین نمیآورد و او را تحقیر نمیکند، بلکه شرّ شیطان را بزرگ جلوه میدهد. اینک ای اهل حق و هدایت! چاره رهایی از دسیسههای مذکور شیطان انس و جن این است که مذهب اهل سنت و جماعت را که اهل حقاند تکیهگاه خویش کن و به قلعه محکمات قرآن معجز بیان پناه ببر و سنت سَنیّه را راهنمای خویش قرار بده تا سلامت را بیابی ...!
سؤال: در اشارات پیشین ثابت کردید که راه ضلالت چون راه تخریب و تجاوز و سهولت است بسیاری در آن طی طریق میکنند، اما در رسالههای دیگر با دلایل قطعی اثبات کردهاید که مسیر کفر و ضلالت چنان دشوار و توأم با مشکلات است که در واقع کسی نباید وارد آن میشد و این راه اصولاً راه قابل سلوکی نیست، و گفتهاید که مسیر ایمان و هدایت آن قدر آشکار و ساده است که همه میبایست وارد آن میشدند. پاسخ: کفر و ضلالت بر دو قسم است: قسمیاز آن با اینکه عملی و فرعیست نفی و انکار احکام ایمان میباشد؛ این طرز از ضلالت آسان بوده، و نپذیرفتن حق است، نوعی ترک کردن و عدم است، نوعی عدم قبول است. این قسم است که در رسالهها سهل و آسان نشان دادهشده است. قسم دوم اما عملی و فرعی نیست بلکه حکمی اعتقادی و فکریست. باز کردن راهی نه در جهت نفی ایمان بلکه در ضدیت با آن است. این قبول باطل است، اثبات عکس حق است. این قسم فقط نفی و نقیض ایمان نیست، ضد ایمان است. عدم قبول نیست که ساده باشد بلکه قبول عدم است و با اثبات آن عدم است که پذیرفته میشود. بر اساس قاعده «العدم لایُثبت» اثبات عدم البته کار سادهیی نیست. کفر و ضلالتی که در سایر رسالهها توأم با مشکلات و صعوبتی در حد امتناع نشان دادهشده، این قسم است. کسی اگر ذرهیی شعور داشته باشد نباید سالک این طریق شود. ضمناً دراین مسیر چنان که در رسالهها بهطور قطعی ثابت شده است آن قدر دردهای کُشنده و تاریکیهای وحشتناکی هست که اگر کسی ذرهیی عقل داشته باشد طالب آن نخواهد شد. اگر گفته شود: پس چگونه است که بیشتر انسانها وارد این راه میشوند که پر از درد و الم و ظلمات است؟ پاسخ میدهیم: آنها در این راه افتادهاند و نمیتوانند از آن بیرون بیایند. عاقبت را نمیتوانند ببینند و به آن فکر هم نمیکنند و چون قوای نباتی و حیوانی بر لطایف انسانی آنها غلبه دارد خواهان رهایی از آن هم نیستند و خود را با لذتی نقد و گذرا تسلی میدهند. سؤال: اگر گفته شود در ضلالت چنان درد و واهمه دهشتناکی هست که کافر میبایست نه تنها از زندگی لذت نبرد که حتی نباید زنده بماند. او زیر بار این درد باید جان بدهد و از این واهمه باید قالب تهی کند، زیرا به اعتبار انسان بودن، مشتاق چیزهای بیشمار و شیفته حیات است؛ با این حال وقتی بهسبب کفر، موت را همواره در مقابل چشمان خود نابودی ابدی و فراقی لایزال میبیند و زوال موجودات و درگذشت خویشان و همه محبوبانش را به صورت نابودی و مفارقت ابدی مشاهده میکند چگونه میتواند زندگانی کند و از زنده بودن لذت ببرد؟ پاسخ: او با مغالطه شیطانی عجیبی خود را فریب داده و زندگانی کرده، و گمان میکند لذتی صوری میبرد، با تمثیلی مشهور به ماهیت او اشاره میکنیم: میگویند به شتر مرغ گفتند «تو بال داری؛ پرواز کن!» او هم بالها را زیر بدنش گذاشت و گفت: «من شترم» و پرواز نکرد، اما بعد در دام شکارچی افتاد. شترمرغ برای اینکه شکارچی او را نبیند سرش را زیر سنگ ریزهها میکند، اما بدن بزرگش را بیرون و هدف شکارچی قرار داده بود. بعد به او میگویند: «مادام که میگویی شتر هستم، پس لااقل بار ببر!» شترمرغ بالهایش را میگشاید و میگوید: «من پرندهام» و به اینترتیب از زحمت بار بردن خلاص میشود، سپس بدون حامی و غذا هدف هجوم شکارچیها قرار میگیرد. کافر هم درست مانند این حیوان، در برابر اعلامهای آسمانی قرآن، کفر مطلق را رها کرده و کفر مشکوکی را اختیار میکند. اگر به او گفته شود: «مادام که موت و زوال را نیستی ابدی میدانی چوبه دار برای اینکه خودت را به دار بیآویزی در مقابل چشمانت است ... کسی که همیشه چشم بر چوبه دار دارد چگونه میتواند زندگانی کند؟ چگونه میتواند لذت ببرد؟ او در این جا با سهمیکه از نورانیت فراگیر و رحمت عام قرآن دارد میگوید: «موت نابودی نیست، احتمال بقا در آن وجود دارد.» یا مانند همان شترمرغ سر در سنگ ریزههای غفلت میکند تا اجل و قبراو را نبینند و زوال اشیا بهسویش تیر نیندازند! نتیجه: (کافر) وقتی به سبب کفر مشکوک مانند شترمرغ موت و زوال را نیستی و نابودی دانست، خبرهای قطعی قرآن و کتابهای آسمانی درباره ایمان به آخرت احتمالی نصیب او میکند. کافر به این احتمال درمیآمیزد و متحمل آن درد و الم وحشتناک نمیشود. آن گاه اگر به او گفته شود: «مادام که قرار است راهی عالم باقی شد برای زیستنی زيبا در آن عالم میبایست مشقت تکالیف دینی را تحمل کرد.» از جهت شک کفریاش میگوید: «ممکن است چنان عالمیوجود نداشته باشد؛ چرا باید برای عالمیکه ممکن است نباشد تلاش کنم؟» یعنی او براساس حکم قرآنی و احتمال بقایی که میدهد از آلام نیستی ابدی خلاص میشود و به سبب احتمال عدمیکه کفر مشکوک ایجاد میکند مشقت تکالیف دینی متوجه او ميگردد؛ این است که در برابر آن به احتمال کفر درمیآویزد و از آن زحمت رهایی مییابد. از این نقطهنظر کافر گمان میکند در این زندگانی بیش از مؤمن لذت میبرد، زیرا بهسبب احتمال کفر از زحمت تکالیف دینی خلاص میشود و با جهت احتمال ایمانی نیز متحمل آلام ابدی نمیشود؛ در حالی که حکم این مغلطه شیطانی به غایت سطحی، بیفایده و موقتیست. قرآن حکیم در خصوص کفار نیز نوعی جهت رحمت دارد که تا حدودی موجب میشود حیات دنیوی برای آنها جهنم نشود و با دادن نوعی شک به آنها موجب میشود با تردید زندگی کنند؛ وگرنه در این دنیا هم میبایست متحمل عذاب جهنمی معنوی میشدند که یادآور جهنم آخرت میبود و در آن صورت مجبور به انتحار میگشتند. اینک ای اهل ایمان! با اعتماد و ایمان تحت حمایت قرآن قرار گیرید که شما را از نیستی ابدی و جهنمهای دنیوی و اخروی میرهاند؛ و به زيبايي و در حالت تسلیم وارد دایره سنت سَنیّه شوید تا از شقاوت دنیا و عذاب آخرت نجات یابید.
سؤال: اهل هدایت که حزباللهاند، و در رأسشان انبیا و در صدر آنها فخر عالم(ع) از عنایت و رحمت الهی و امدادهای سبحانی فراوان برخوردار بودهاند؛ به چه دلیل بارها مغلوب اهل ضلالت که حزب الشیطاناند شدند. اصرار منافقان مدینه بر ضلالت و وارد نشدنشان به حیطه هدایت به چه دلیل بود و چه حکمتی داشت؟ درحالی که با نبوت و رسالتِ چون خورشید درخشان خاتم الانبیا و ارشاد او که بهواسطه اعجاز قرآن تأثیری چون اکسیر اعظم داشت فاصله زیادی نداشتند و در معرض حقایق قرآنی که جاذبهاش بیش از جاذبه عمومیعالم است قرار داشتند. پاسخ: برای پاسخ به این سؤال عجیب که دو شق دارد لازم است مبنایی ژرف بیان گردد. خالق ذوالجلال این عالم دو قسم نام دارد؛ جمالی و جلالی. اقتضای اسماء جمالی و جلالی این است که احکامشان را با تجلیات مختلف بروز دهند. خالق ذوالجلال اضداد را در عالم با یکدیگر میآمیزد، در مقابل هم قرار میدهد، و وضعیت متجاوز و مدافع به آنها میدهد و به اینترتیب صورت نوعی مبارزه سودمند و حکیمانه به موضوع میدهد، لذا اضداد را داخل حدود یکدیگر میکند و موجب به میدان آمدن اختلافات و تغییرات میگردد و با این کار عالم هستی را تابع قانون تغییر و تحول و قاعده ترقی و تکامل میکند؛ به همین دلیل است که قانون مبارزه مذکور را در نوع انسان - که ثمره جامع شجره آفرینش است - به شکل عجیبتری قرار داده و درِ مجاهدهیی را که مدار ترقی انسانیست گشوده و برای اینکه حزب الشیطان بتواند در برابر حزب الله وارد عرصه شود جهازاتی در اختیارشان گذاشته است. به سبب همین سرّ دقیق است که پیامبران به کرّات در برابر اهل ضلالت شکست خوردهاند؛ و اهل ضلالت که در نهایت عجز و ضعفاند در مقابله با اهل حق که به لحاظ معنا بسیار توانمندند موقتاً پیروز میشوند و مقاومت میکنند. سرّ حکمت این مقاومت عجیب آن است که در ضلالت و کفر هم عدم و ترک هست که بسیار سهل است، و نیازمند حرکت نمیباشد؛ هم تخریب و ویرانی هست که فوقالعاده سهل و آسان است و اندک حرکتی برایش کافیست؛ هم تجاوز هست که با مختصر عملی به بسیاری خسارت وارد کرده، و از نظر ترساندن دیگران و از جهت فرعونیت مقامینصیب آنها میکند. نیز آزادی و لذتجویی و تطمین قوای نباتی و حیوانی انسان مطرح است - قوايي که عاقبت را نمیبیند و مبتلا به ذوق نقد است - که لطایف انسانی چون عقل و قلب را از وظایف انسانی و عاقبتاندیشی باز میدارد. مسلک قدسی اهل هدایت و در رأس آنها اهل نبوت و در صدرشان رسول اکرم(ع) که حبیب ربِّ العالمین است هم وجودیست هم ثبوتی؛ و بر مبانی مهمیمانند اصلاح، حرکت، رعایت درست حدود، عاقبت اندیشی، عبودیت، شکستن فرعونیت و لجام گسیختگی نفس اماره استوار میباشد و بدین سبب است که منافقان زمان پیامبر که در مدینه بودند چشمان خود را چون خفاشان در برابر آن خورشید درخشان بستند و در مقابل آن جاذبه عظیم به قوه دافعهای شیطانی دل خوش کرده و در ضلالت باقی ماندند. اگر گفته شود: مادام که رسول اکرم(ع) حبیب رب العالمین است و آن چه در دست و زبان دارد حقیقت است؛ و قسمیاز لشکریانش ملائکه و فرشتگاناند؛ و قادر است با مشتی آب لشکری را سیراب کند؛ و با چهار مشت گندم و گوشتی به اندازه گوشت یک بزغاله ضیافتی میدهد و هزار نفر را سیر میکند؛ و با پرتاب مشتی خاک به سوی چشمان لشکریان کفرموجب میشود به چشم هر نفرشان مشتی خاک ریخته شود و پا به فرار بگذارند؛ فرماندهی ربانی که هزار معجزه از این دست داشته چگونه است که در انتهای (نبرد) اُحد و ابتدای (جنگ) حُنین شکست میخورد؟ پاسخ: رسول اکرم(ع) برای نوع بشر به عنوان مقتدا و امام و راهنما فرستاده شده است تا نوع انسان قوانین و قواعد زندگانی شخصی و اجتماعی را از او فراگرفته و به اطاعت از قوانین مشیت حکیم ذوالکمال مأنوس شود و موافق قوانین حکمتش حرکت نماید. اگر رسول اکرم(ع) درزندگانی شخصی و اجتماعی خویش دائماً به معجزات و امور خارقالعاده استناد میکرد در آن صورت نمیتوانست امام مطلق و راهنمای اکبر باشد. به دلیل همین سرّ است که گاه برای قبولاندن مدعیاتش و شکستن انکار منکران در صورت لزوم معجزاتی ظاهر میکرد. او در سایر اوقات بیش از دیگران از فرامین الهی اطاعت کرده است. به همین ترتیب بیش از همه، قوانین عادات الله را که براساس حکمت ربانی و مشیت سبحانی پایه گذاری شده بود مراعات میکرد و از آنها پیروی مینمود. در مقابله با دشمن زره بر تن میکرد و دستور میداد «سنگر بگیرید!» مجروح میشد، زحمت میکشید تا مراعات و اطاعتش از قانون حکمت الهی و شریعت فطری کبری در عالم را نشان دهد.
مهمترین دسیسه ابلیس این است: کاری میکند کسانی که قبولش دارند درصدد انکارش برآیند. در زمانه کنونی مخصوصاً کسانی که اذهانشان به فلسفههای مادی آلوده شده است در این مسألهی بدیهی تردید دارند؛ لذا در مقابله با این دسیسه شیطان یکی دو مطلب به شرح زیر بیان میکنیم: اولاً: در میان انسانها ارواح خبیثهی دارای جسد، بالمشاهده وجود دارند که وظیفه شیطان را انجام میدهند؛ همین طور در میان جنها نیز با همان قطعیت ارواح خبیثهیی منتها بدون بدن (مادی) هستند. آنها اگر بدن مادی میداشتند مانند همین انسانهای شریر میشدند. نیز اگر این شیطانهای انسی میتوانستند از جامه بدن مادی بیرون آیند همان ابلیسهای جنی میشدند. حتی مبتنی بر همین قضیه است که مذهبی باطل حکم کرده است: «ارواح خبیثهی به غایت شریر که صورت انسان دارند، بعد از مردن شیطان میشوند.» آشکار است اگر چیزی که اعلاست فاسد شود فسادش از فاسد شدن چیزی که در مرتبه پایین تری از آن است بیشتر خواهد بود، مثلاً اگر شیر و ماست فاسد شوند خورده میشوند، اما اگر روغن فاسد شود دیگر قابل خوردن نیست گاه همچون زهر میشود؛ به همین ترتیب انسان که محترمترین مخلوقات و اعلاترین آنهاست اگر فاسد شود فسادش از حیوان فاسد بیشتر خواهد بود. مانند حشراتی که از بوی تعفن لذت میبرند یا مانند مارهایی که از نیش زدن لذت ميبرند از شرارتها و اخلاقهای خبیث در باتلاق ضلالت لذت میبرد و به آنها افتخار میکند و از جنایات و خساراتی که در ظلمات ظلم و ستم هست حظّ میکند و ماهیت شیطانی مییابد. آری یک دلیل قطعی بر وجود شیطان جنی، وجود شیطان انسیست. ثانیاً: صدها دلیل قطعی که در کلام بیست و نهم برای اثبات وجود روحانی و فرشتگان بیان شد، همه، وجود شیاطین را نیز اثبات میکنند. این بخش از بحث را بدان کلام ارجاع میدهیم. ثالثاً: وجود ملائک که در حکم مُمَثِّل قوانین امور خیر در کائناتاند طبق نظر تمام ادیان ثابت است؛ به همین ترتیب وجود شیاطین و ارواح خبیثه که مُمَثِّل و مباشر امور شرّ هستند به عنوان مدار قوانین آن امور از نقطهنظر حکمت و حقیقت قطعیست. حتی در امور شرّ وجود پردهیی ذی شعور بیشتر لازم است، زیرا همچنان که در ابتدای کلام بیست و دوم گفته شد از آنجا که همه موفق به دیدن زیبایی حقیقی هر چیز نمیشوند برای اعتراض نکردن به خالق ذوالجلال به دلیل شرّها و نقصانهای ظاهری، و زیر سؤال نبردن رحمتش، و انتقاد نکردن از حکمتش و برای جلوگیری از گلایههای غیرمنصفانه، واسطهیی ظاهری را پرده و حجاب قرار میدهد تا اعتراض و انتقاد و گلایه متوجه آن گردد و کاری با خالق کریم و حکیم مطلق نداشته باشند؛ همانطور که برای آسوده کردن حضرت عزرائیل از قهر و طعن بندگانی که وفات میکنند بیماریها را پردهیی قرار میدهد در مقابل اجل؛ حضرت عزرائیل (ع) را نیز پرده و حجابی قرار داد برای قبض ارواح، تا گلایههایی که بر توهم بیرحمانه بودن آن حالات استوار است متوجه حضرت حق نگردد. باز همین طور برای اینکه اعتراض و انتقادهایی که با قطعیت بیشتری از شرارتها و فسادها سرچشمه میگیرند متوجه خالق ذوالجلال نشود، حکمت ربانی وجود شیطان را لازم دانست. رابعاً: همچنان که انسان عالم صغیر است عالم نیز انسان کبیر است. این انسان صغیر چکیده و خلاصه آن انسان کبیر میباشد. اصل نمونههايی که در انسان هست بالضروره بهصورت بزرگتر میبایست در انسان اکبر هم باشد، مثلاً همانطور که وجود قوه حافظه در انسان دلیل قطعی بر وجود لوح محفوظ در عالم است، در گوشهیی از قلب انسان وسیله وسوسهانگیزی به نام لُمّه شیطانی هست، نیز انسان لسانی شیطانی دارد که براساس تلقینهای قوه واهمه سخن میگوید، قوه واهمهیی که فاسدکننده است و حکم شیطانی کوچک را دارد و ضد اختیار و مخالف خواستههای انسان حرکت میکند؛ این را همه به صورت حسی و حدسی در نفس خود میبینند و دلیل قطعی بر وجود شیاطین بزرگ در عالم است. لمّه شیطانی و قوه واهمه گوشی و زبانی هستند که وجود شخص شرور خارجی را که در یکی ميدمد و دیگری را به سخن وادارد احساس میکنند.
قرآن حکیم به طرز اعجازآمیزی بیان میدارد که کائنات از شرّ اهل ضلالت خشمگین میشود و عناصر کلی برمیآشوبند و عموم موجودات به غلیان میآیند. با توفانی که برای قوم نوح رخ داد هجوم ارض و سماوات را نشان میدهد و برآشفتن عنصر باد را با انکار قوم عاد و ثمود، غلیان دریا و عنصر آب را در برابر قوم فرعون، غیظ عنصر خاک را در مقابل قارون، و بر اساس سرّ تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ ال۟غَي۟ظِ خشم و عصبانیت جهنم را در آخرت و در مقابل اهل کفر، و برآشفتن همه موجودات را در برابر اهل کفر و ضلالت نشان میدهد و به طرز بسیار شگفتآور و اعجازآمیزی اهل ضلالت و نافرمانی را سرزنش میکند. سوال: چرا اعمال بیاهمیت و معاصی شخصی چنین انسانهای کم مقداری موجب خشم کائنات میگردد؟ پاسخ: همچنان که در برخی رسالهها و اشارتهای پیشین اثبات گردید کفر و ضلالت تجاوزی عجیب و جنایتیست که با همه موجودات ارتباط پیدا میکند، زیرا یکی از نتیجههای اعظم آفرینش جهان هستی عبودیت انسانی و ابراز ایمان و اطاعت در برابر ربوبیت الهیست. در حالی که اهل کفر و ضلالت نتیجه اعظم مذکور را - که علت غایی و سبب بقای موجودات است- با انکار کفرآمیز خویش رد میکنند، به همین دلیل به حقوق عموم مخلوقات تجاوز می نمایند، لذا مرتکب انکار اسماء الهی میشوند که در آیینه آفریدگان تجلی یافته و ارزش مخلوقات را در جهت آیینه داریشان متعالی میسازند؛ بنابراین (کفر و ضلالت) کم اهمیت تلقی کردن اسماء قدسیست و در عین حال با کاهش قدر و منزلت همه مخلوقات نوعی تحقیر قطعی در حق آنهاست. همچنین درحالی که هر یک از مخلوقات در رتبه یک مأمور ربانی و مسؤول انجام وظیفهیی عالی هستند، کفر آنها را به سقوط کشانده و به منزله آفریدهیی جامد و فانی و بیمعنا نشان میدهد و به اینترتیب در مقابل حقوق تمام مخلوقات نوعی تحقیر بهشمار میرود. ضلالت بسته به انواعی که دارد بیش یا کم به حکمت ربانی در آفرینش جهان هستی و مقاصد سبحانی در بقای عالم ضرر میرساند، لذا کائنات در برابر اهل عصیان و ضلالت به خشم میآید، موجودات برمیآشوبند و مخلوقات عصبانی میشوند. ای انسان درماندهیی که جِرم و جسمت کوچک، جُرم و ظلم ات بزرگ و عیب و ذنبت عظیم است! اگر خواهان رهایی از خشم کائنات، نفرت مخلوقات و عصبانیت موجودات هستی بدان که چاره آن وارد شدن به دایره قدسی قرآن حکیم و تبعیت از سنت سَنیّه مبلّغ قرآن رسول اکرم(ع) است. وارد شو و پیروی کن!
چهار سؤال و جواب به شرح زیر است:
چگونه ممکن است عذابی بیحد و حصر و جهنمیلایتناهی در برابر گناهان محدود حیاتی محدود عدالت تلقی شود؟ پاسخ: از اشارات پیشین به ویژه اشارت یازدهم به یقین دانسته شد که جنایت کفر و ضلالت، جنایتی بیمنتها و تجاوزی بیحد و حصر به حقوق است.
در شریعت گفته شده است «جهنم مجازات عمل است لیکن بهشت با فضل الهی میسور است.» سرّ حکمت این مطلب چیست؟ پاسخ: در اشارات قبل تبیین گردید که انسان با ارادهی محدودِ بیایجاد، و کسبی جزیی، و شکل دادن به امری عدمی یا اعتباری، و ثبوت آن، سبب تخریبات و شرور عجیبی میشود؛ و از آنجا که هوای نفس او مدام به شرارتها و ضررها تمایل دارد، هموست که مسؤولیت سیئات حاصل از همان کسب کوچک را متحمل میشود. چرا که نفس او خواست و او نیز با کسب خویش به موضوع سببیت داد. و از آنجا که شرّ عدمیست، عبد، فاعل آن شد. حضرت حق نیز خلق نمود. شکی نیست که او در نتیجه مسؤولیت جنایتی بیحد و حصر، مستحق تحمل عذابی بیانتهاست، اما حسنات و خیرات، مادام که وجودیاند، کسب انسانی و اراده محدود انسان نمیتواند علت موجده آنها شود. در آن صورت انسان فاعل حقیقی نمیتواند باشد و نفس امارهاش نیز طرفدار حسنات نیست و رحمت الهی خواهان آنهاست، و قدرت ربانی ایجادشان میکند. انسان صرفاً با ایمان و خواست و نیت میتواند صاحب (حسنات) شود و پس از صاحب شدن هم حسنات مذکور ناظر بر نعمتهای گذشته است و شکریست در برابر نعماتی مانند وجود و ایمان و نعمتهای الهی بیشماری که قبلاً به او داده شده است. بهشتی هم که با وعده الهی عطا خواهد شد به سبب فضل رحمانی داده میشود. در ظاهر پاداش اما در حقیقت، فضل است. پس سبب در سیئات، نفس است که بالذات مستحق مجازات میباشد. در حسنات نیز سبب منبعث از حق است؛ علت نیز همین طور منبعث از حق است، لیکن انسان (حسنات) را با ایمان به دست میآورد، نمیتواند بگوید: «پاداشت را میخواهم» اما میتواند بگوید: «در انتظار فضلات هستم.»
از بیانات سابق دانسته میشود که سیئات چون با تجاوز و گسترش، تعدد مییابند یک سیئه را باید هزار نوشت، اما حسنه چون وجودیست و به لحاظ ماده قبول تعدد نمیکند و با ایجاد عبد و خواسته نفس صورت نمیپذیرد نباید اصلاً نوشته شود یا حداکثر یک حسنه، باید نوشته شود. حال چرا سیئه، یک نوشته میشود و حسنه ده و گاه هزار؟ پاسخ: حضرت حق کمال رحمت و جمال رحیمیت خود را بدان صورت نشان میدهد.
موفقیتی که اهل ضلالت کسب میکنند و قدرتی که بروز میدهند و غلبه آنها بر اهل هدایت نشان میدهد که آنها متکی به نیرو و حقیقتی هستند، یعنی یا اهل هدایت دارای ضعفاند یا آنها از حقیقتی برخوردار میباشند؟ پاسخ: حاشا ... نه آنها از حقیقت برخوردارند و نه اهل هدایت ضعیفاند، لیکن قسمی از عوام کوته نظر بیخرد مردد شده، وسوسه نموده و در عقایدشان ایجاد خلل میکنند، زیرا میگویند: «اگر اهل حق کاملاً دارای حق و حقیقت بودند نباید تا این اندازه مغلوب و ذلیل میشدند؛ چرا که حقیقت نیرومند است. براساس قاعده مبنایی «اَلحَقُّ یَعْلُو وَلَا یُعْلی عَلَیه» قدرت در حق است. اگر اهل ضلالتی که پیروزمندانه با اهل حق مقابله میکنند قدرت حقیقی نداشتند و فاقد نقطه اتکایی بودند نباید تا این حد پیروزی و موفقیت بهدست میآوردند.» پاسخ: در اشارات پیشین به یقین ثابت شد که شکست اهل حق به دلیل ناتوانی یا غیرحقیقی بودنشان نیست و غلبه اهل ضلالت نیز به دلیل توان و قدرت و اینکه نقطه اتکایی دارند نمیباشد؛ باز، به سبب اثبات قطعی در همان اشارات، پاسخ این سؤال مجموع اشارات گذشته است، لذا در این جا به دسیسههایشان و قسمیاز سلاحهای مورد استفاده آنها اشاره میکنیم. من خود بارها مشاهده کردهام که ده نفر از اهل فساد نود نفر اهل صلاح را شکست میدادند. با حیرت کنجکاو شدم و با تحقیق و بررسی به قطع دریافتم که غلبه آنها زاییده توان و قدرت نیست بلکه ریشه در مواردی چون فساد، پستی، تخریب، استفاده از اختلاف اهل حق، ایجاد تفرقه در بین آنها، بهدست گرفتن نقاط ضعف آنها، تلقین کردن، تحریک احساسات نفسانی و اغراض شخصی، به کار انداختن استعدادهای منفی در وجود انسان که در حکم معادن مُضر میباشند، نواختن ریاکارانه فرعونیتِ نفس به نام شأن و شرف، و تخریبات ظالمانه که موجب هراس همه است، دارد. آنها با دسیسههای شیطانی مشابهاند که موقتاً بر اهل حق غلبه میکنند، اما با سرّ وَال۟عَاقِبَةُ لِل۟مُتَّقٖينَ و براساس قاعده «اَلحَقُّ یَعْلُو وَلَا یُعْلی عَلَیه» غلبه موقتی آنها که از نظر منفعت برایشان بیاهمیت است جهنم را نصیب آنان و بهشت را نصیب اهل حق میکند. در ضلالت، ناتوانان قدرتمند دیده میشوند و بیارزشها شهرت مییابند؛ و به همین دلیل است که انسانهای شهرت طلب و فخرفروش و ریاکار برای اینکه با اندک چیزی قدرتشان را نشان دهند و به لحاظ ترساندن و ضرر رساندن موقعیتی کسب کنند به مخالفت با اهل حق میپردازند. این کار را میکنند تا دیده شوند؛ تا نظرها را به خود جلب کنند، تا تخریباتی که نه از توان و قدرت بلکه از ترک و سستی مایه میگیرد به آنها نسبت داده و از آنها بحث شود؛ همچنان که یکی از دیوانگان چنین شهرتی سجده گاه را ملوث کرد تا همه درباره او سخن بگویند، حتی از او با لعن و نفرین یاد کردند اما رگ شهرت پرستی چنین شهرت لعنتآمیزی را در نگاهش خوش نشان داد و حکایت او ضرب المثل شد. ای انسان درماندهیی که برای بقا خلق شدهیی اما مبتلای عالم فنایی! به سرّ آیه فَمَا بَكَت۟ عَلَي۟هِمُ السَّمَٓاءُ وَ ال۟اَر۟ضُ دقت کن، گوش فرا بده! ببین چه میگوید؛ با مفهومیصریح میفرماید: آسمانها و زمین که با انسان مرتبطاند در مرگ اهل ضلالت بر جنازه آنها نمیگریند. یعنی از مرگ آنان خشنود میشوند. «و با مفهوم اشاری میگوید: آسمانها و زمین با مرگ اهل هدایت بر جنازهشان میگریند؛ خواهان فراق آنها نیستند.» زیرا تمام هستی با اهل ایمان مرتبط و از آنان خشنود است. آنها آفریدگار جهان هستی را با ایمان شناختهاند، به همین دلیل قدر و ارزش کائنات را میدانند، حرمتش را نگاه میدارند و به آن احترام میگذارند؛ همچون اهل ضلالت نیستند که جهان هستی را تحقیر کنند و با آن عداوت ضمنی داشته باشند. ای انسان، بیندیش! تو در هر صورت خواهی مُرد. اگر تابع نفس و شیطان باشی همسایگان و خویشاوندانت شادمان خواهند شد که از شرّ تو نجات یافتهاند، اما اگر اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ گفته و تابع قرآن و حبیب رحمان باشی در آن صورت آسمانها و زمین و موجودات، هر کس، و نسبت به درجه تو از فراقات متأثر شده و به لحاظ معنا خواهند گریست. آنان با برگزاری ماتمی عالی و تشییع جنازهیی باشکوه اشاره خواهند داشت که در عالم بقا که از درِ قبر واردش خواهی شد نسبت به درجه و مرتبهات حُسن استقبالی هست.
شامل سه نقطه به شرح زیر است:
از دسایس بسیار بزرگ شیطان این است که انسانهایی با دل کوچک، عقلی اندک و کوته فکر را در جهت عظمت حقایق ایمانی میفریبد، و میگوید: «گفته میشود ذاتی واحد همه ذرات و سیارات و نجوم و سایر موجودات را با تمام شرایطشان در تدبیر ربوبیتش میگرداند و اداره میکند، چگونه میتوان چنین مسألهی به غایت عجیبی را باور کرد؟ چنین چیزی چگونه بر دل مینشیند؟ عقل چگونه میتواند آن را بپذیرد؟» و به این صورت در نقطه عجز انسانی حس انکار را بیدار میکند. پاسخ: سرّی که این دسیسه شیطانی را خنثی میکند «الله اکبر» است. پاسخ حقیقی آن هم «الله اکبر» است. آری، تکرار فراوان «الله اکبر» در شعایر اسلامی برای از بین بردن همین دسیسه است، زیرا توان اندک، قدرت ضعیف و اندیشه محدود انسان حقایق بزرگ لایتناهی را با نور «الله اکبر» میبیند و تصدیق میکند و با نیروی «الله اکبر» حامل آن حقایق میشود و آنها را در دایره «الله اکبر» جای میدهد و خطاب به قلبش که دچار وسوسه شده است میگوید: تدبیر و اداره کاملاً منظم این عالم بالمشاهده دیده میشود. این جا دو طریق هست: طریق اول: ممکن، لیکن بسیار عظیم و خارقالعاده است. اساساً چنین اثر خارقالعادهیی با خلقتی خارقالعاده و با طریقی بسیار عجیب امکان مییابد. آن طریق نیز با ربوبیت ذاتی احد و صمد، و اراده و قدرت او که وجودش به تعداد موجودات و حتی ذرات شاهد دارد، امکان مییابد. طریق دوم: راه شرک و کفر است که هیچ جهت امکانی ندارد، در حد امتناع مشکلات دارد، و بههیچوجه معقول نیست، زیرا همان گونه که در رسالههای متعدد مانند مکتوب بیستم و کلام بیست و دوم به صورت قطعی ثابت گردیده است: در آن صورت در هر موجودی که در عالم هست و حتی در هر ذرهیی لازم است الوهیت مطلقه، علم محیط و قدرتی لایتناهی وجود داشته باشد، تا نظم و نظام بیمنتها و میزان به غایت دقیق و نقوش آفرینشی که به تفکیک و امتیاز، کامل و مزین شده و در موجودات بالمشاهده دیده میشود، هستی یابند. نتیجه: اگرربوبیت کبریایی و باعظمت که کاملاً شایسته و بجاست، نبود، انسانها میبایست راههای نامعقول و ممتنع را دنبال میکردند. فرار از عظمتی که لایق و لازم است و وارد شدن به محال و امتناع را حتی شیطان هم نمیتواند پیشنهاد کند.
یکی دیگر از دسیسههای مهم شیطان این است که نمیگذارد انسان به کوتاهیهای خود اعتراف کند تا راه استغفار و استعاذه بسته شود. انانیت نفس، انسان را تحریک میکند تا همچون وکیل مدافع از خود دفاع کرده و خود را منزه از تقصیرات بداند. آری، نفسی که گوش به فرمان شیطان دارد علاقهیی به دیدن قصور خویش ندارد؛ اگر هم ببیند از صد راه به تأویل آن میپردازد. بر اساس سرّ «وَ عَیْنُ الرِّضَا عَنْ کُلِّ عَیْبٍ کَلیلَةٌ» چون با نظر رضا به نفس خود نگاه میکند عیب خود را نمیبیند و چون عیب خود را نمیبیند اعتراف نمیکند، استغفار نمیکند، استعاذه نمیکند، و مسخره شیطان میشود. در حالی که پیامبر عالی مقامیچون حضرت یوسف (ع) میگفت: وَمَٓا اُبَرِّئُ نَف۟سٖٓى اِنَّ النَّف۟سَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبّٖى چگونه میتوان به نفس اعتماد کرد؟ کسی که نفس خود را متهم کند میتواند قصور خویش را ببیند؛ و کسی که به قصورش اعتراف کند استغفار میکند، کسی که استغفار کند استعاذه میکند و استعاذهکننده از شرّ شیطان نجات مییابد. ندیدن قصور، قصوری بزرگتر از خود قصور است؛ و اعتراف نکردن به قصور نقصان بزرگیست. فرد اگر قصور خود را ببیند، آن قصور از قصور بودن درمیآید و اگر اعتراف کند استحقاق عفو را خواهد داشت.
از دسیسههای شیطان که موجب فساد در حیات اجتماعی انسان میشود این است که فقط با یک سیئه مؤمن همه حسنات او را میپوشاند. بیانصافهایی که به این دسیسه شیطان توجه میکنند به عداوت با مؤمن میپردازند؛ در حالی که حضرت حق وقتی در حشر با میزان اکبر خود و با عدالت مطلق اعمال مکلفین را میسنجد بر غالبیت حسنات بر سیئات و مغلوبیت سیئات حکم میکند. نیز اسباب سیئات فراوان است و وجودشان سهل، لذا گاهی تنها با یک حسنه سیئات زیادی را میپوشاند، پس در این دنیا میبایست براساس عدالت الهی رفتار کرد. اگر خوبیهای فردی به لحاظ کمی و یا کیفی نسبت به بدیهایش بیشتر باشد او مستحق محبت و احترام است. باید بهواسطه یک حسنه باارزش به بسیاری از سیئات با نظر عفو نگاه کرد. این در حالی است که انسان به دلیل رگ ستمگری که در نهاد خود دارد و بهواسطه تلقین شیطان صد حسنه یک فرد را به دلیل فقط سیئهیی فراموش میکند، به دشمنی با برادر مؤمنش پرداخته و مرتکب معاصی میگردد. به آن میماند که اگر پر مگسی را مقابل چشم بگیرید، جلوی دیدن کوهی را میگیرد و نمیگذارد دیده شود. انسان نیز به همین ترتیب با رگ غرض با سیئهیی به قدر بال مگس حسناتی به اندازه کوه را مخفی میدارد، فراموش میکند، به عداوت میپردازد و ابزاری برای فساد در حیات اجتماعی انسانها میشود. شیطان با دسیسه دیگری شبیه به همین دسیسه فکر انسان را به فساد میکشاند و صحت اندیشه در قبال حقایق ایمانی را به بیراهه میبرد و در درستی فکر اخلال ایجاد میکند، توضیح مطلب چنین است: شیطان درصدد برمیآید، که حکم صدها دلیل اثباتی را درباره یک حقیقت ایمانی با تنها نشانهیی که بر نفیاش دلالت میکند از بین ببرد؛ در حالی که طبق قاعده مقرر «یک دلیل اثباتکننده بر بسیاری از دلایل نفیکننده ترجیح دارد.» حکم مثبت یک شاهد در یک دعوا و اختلاف، بر صد نظر نفیکننده ترجیح دارد. با تمثیل زیر به حقیقت مذکور بنگر: یک کاخ، صدها در بسته دارد. با باز شدن فقط یک در، میتوان وارد آن کاخ شد و در این صورت درهای دیگر هم باز خواهد شد. اگر همه درها باز و یکی دو تا از آنها بسته باشند نمیتوان گفت امکان ورود به کاخ وجود ندارد. حقایق ایمانی هم مانند همین کاخاند. هردلیل یک کلید است، اثبات میکند و دری باز میشود. با بسته ماندن فقط یک در نمیتوان از حقایق ایمانی مذکور صرفنظر کرد و درصدد انکار برآمد، اما شیطان بنابر برخی اسباب و عوامل دری را نشان میدهد که به سبب غفلت یا جهالت بسته مانده است و همه دلایل اثباتی را در نظر فرد محو میکند، فریب میدهد و میگوید: «وارد این کاخ نمیتوان شد، اصلاً شاید کاخ نباشد، داخل آن چیزی نیست.» اینک ای انسان بیچارهیی که گرفتار دسیسههای شیطان شدهیی! اگر خواهان سلامت حیات دینی و شخصی و اجتماعی و صحت فکر و درستی نظر و سلامت قلبی هستی رفتار و افکارت را با میزان محکمات قرآنی و ترازوی سنت سَنیّه بسنج و قرآن و سنت سَنیّه را همواره راهنمای خود قرار بده و اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ بگو و به حضرت حق پناه ببر. سیزده اشارت ذکر شده، سیزده کلید است. دروازه حصن حصین و قلعه متین آخرین سوره قرآن را که تفصیل و معدن اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ است با سیزده کلید مزبور باز کن، وارد شو و سلامت بیاب! اَس۟تَعٖيذُ بِاللّٰهِ بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ قُل۟ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ مَلِكِ النَّاسِ اِلٰهِ النَّاسِ مِن۟ شَرِّ ال۟وَس۟وَاسِ ال۟خَنَّاسِ اَلَّذٖى يُوَس۟وِسُ فٖى صُدُورِ النَّاسِ مِنَ ال۟جِنَّةِ وَ النَّاسِ سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِن۟ هَمَزَاتِ الشَّيَاطٖينِ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَن۟ يَح۟ضُرُونِ

