Lem'alar

The Thirteenth Gleam

منبع: risaleinur multilingual dataset, risale.site source · Risale-Nur multilingual research corpus
Risale reading plan
§1

موضوع این لمعه سرّ اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ می‏باشد. بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ وَقُل۟ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِن۟ هَمَزَاتِ الشَّيَاطٖينِ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَن۟ يَح۟ضُرُونِ بحث سرّ استعاذه از شیطان در «سیزده اشارت» نگاشته خواهد شد. قسمی ‏از آن‌ها به صورت پراکنده در برخی رساله‌ها مانند کلام بیست و ششم بیان و اثبات گردیده است، به همین دلیل در این جا به اجمال بحث می‏شود.

§2

سؤال: با این‌که شیاطین از لحاظ ایجاد در کائنات هیچ دخالتی ندارند و حضرت حق با رحمت و عنایتش حامی ‏اهل حق است، نیز زیبایی‏ها و محاسن جذاب حق و حقیقت مؤید و مشوق اهل حق است، و پستی‏های کریه گمراهی موجب تنفر از اهل ضلالت می‏شود، حکمت پیروزی‏های مکرر حزب شیطان چیست؟ و چه سرّی‏ست که اهل حق همواره از شرّ شیطان به حضرت حق پناه می‏برند؟ پاسخ: حکمت و سرّ مطلب فوق چنین است: اکثریت مطلق ضلالت و شر، منفی و تخریب و عدمی‏ و بهم ریختن است، ولی اکثریت مطلق هدایت و خیر مثبت و وجودی و مرمت و بازسازی‏ست. همه می‏دانند ساختمانی را که بیست نفر در بیست روز بنا کرده‏اند یک نفر می‏تواند در یک روز ویران کند. آری، با این‌که حیات انسان با وجود همه اعضای اساسی و شرایط حیاتی او ادامه می‏یابد، اما یک ستمگر با این‌که مرگ خاص قدرت خالق ذوالجلال است، با قطع عضو بدن فردی او را مظهر مرگ می‏کند که نسبتش با حیات، عدمی‏ست. این است که «التَّخریبُ اَسْهَل» حکم ضرب المثل یافته است. براساس این سرّ است که اهل ضلالت با توانی ضعیف گاه بر اهل حق که بسیار نیرومندند پیروز می‏شوند. لیکن اهل حق چنان قلعه محکمی ‏دارند که تا هر وقت در آن باشند دشمنان قادر به نزدیک شدن به آن نخواهند بود و غلطی نمی‏توانند بکنند. اگر موقتاً هم ضرری برسانند بر اساس سرّ «والعِاقَبِهُ لِلمُتَّقین» ضرر مذکور با ثواب و منفعتی ابدی جبران می‏شود. آن قلعه متین و آن حصن حصین نیز شریعت محمدیه(ع) و سنت احمدیه(ع) است.

§3

سؤال: آفرینش شیاطین که شرّ محض‌اند، و مسلط کردن‏شان بر اهل زمانه، و کافر شدن و به جهنم رفتن بسیاری از انسان‏ها به‏واسطه وجود شیاطین، در ظاهر امر بسیار عجیب و کریهی‏ست. رحمت و جمال جمیل علی الاطلاق و رحیم مطلق و رحمن بالحق چگونه به این مصیبت دهشتناک و پستی بی‏حد اجازه بروز می‏دهد و با آن موافقت می‏کند؟ این مسأله به ذهن بسیاری خطور کرده و خیلی‌ها آن را پرسیده‏اند. پاسخ: در وجود شیطان توأم با شرهای جزیی، مقاصد خیریه کلی و کمالات انسانی فراوانی هست. آری، به مراتبی که از دانه تا یک درخت بزرگ وجود دارد توجه کنید؛ در استعداد ماهیت انسان، مراتبی بیش از آن وجود دارد؛ از ذره تا شمس درجات هست. بروز این استعدادها البته نیازمند حرکت است، اقتضای معامله‏یی را دارد. به حرکت درآمدن و ترقی و پیشرفت در آن معامله نیز با مجاهده امکان پذیر است. مجاهده مذکور نیز با وجود شیاطین و چیزهای مُضر امکان پذیر می‏شود؛ وگرنه مقام انسان‌ها نیز مانند فرشتگان ثابت می‏ماند. در آن صورت نوع انسان فاقد صنوفی که در حکم هزاران نوع است می‏شد. ترک هزاران خیر برای این‌که مانع شرّی جزیی شویم با حکمت و عدالت منافات دارد؛ اگرچه بیش‏تر انسان‌ها به دلیل وجود شیطان گرفتار ضلالت می‏شوند، لیکن اهمیت و قیمت در غالب مواقع ناظر بر کیفیت است و به کمیت یا توجه کمی ‏دارد یا اصلاً توجهی ندارد. فردی را در نظر بگیرید که هزار و ده دانه دارد. فرض کنید او دانه‏ها را زیر خاک مظهر معامله‏یی شیمیایی کند (در خاک بکارد) و ده دانه تبدیل به درخت شده و هزار دانه دیگر از بین برود. سودی که ده دانه‌ی درخت شده نصیب آن فرد می‏کند بی‏تردید ضرر و زیان هزار دانه از بین رفته را به صفر می‏رساند. به همین ترتیب منفعت و شرف و ارزشی که با ده انسان کامل که به‏واسطه مجاهده با نفس و شیاطین مانند ستارگان موجب افتخار نوع انسان می‏شوند و به آن‏ها روشنایی می‏بخشند نصیب انسان‏ها می‏گردد، بی‏تردید ضرری را که اهل ضلالت سفلي که در حد نوع حشرات هستند ، با کافر شدن‏شان متوجه انسان می‏کنند به صفر می‏رساند و از مقابل دیدگان محو می‏کند؛ این است که رحمت و حکمت و عدالت الهی اجازه می‏دهد شیطان وجود داشته باشد و شیاطین امکان تسلط داشته باشند. ای اهل ایمان! زره شما در برابر این دشمنان عجیب، تقوایی‏ست که در نظام قرآن حاصل شده باشد؛ سنگرتان سنت سَنیّه رسول اکرم(ع) است و سلاح‌تان نیز پناه بردن به استعاذه و استغفار و حفاظت الهی‏ست.

§4

سؤال: شکواهای بزرگ و تأکید فراوان و تهدیدات بسیار شدیدی که علیه اهل ضلالت در قرآن حکیم هست در ظاهر عقل با بلاغت متناسب و عادلانه قرآن و اعتدال و درستی‏اش تناسب ندارد. گویی در برابر فردی ناتوان، لشکرهایی فراهم می‏آورد و برای یک حرکت جزیی او چنان تهدیدش می‏کند که گویی مرتکب هزاران جنایت شده است. او را با این‌که مفلس است و در عالم مُلک هیچ سهمی ‏ندارد در موقعیت شریکی متجاوز می‏نشاند و از وی گلایه می‏کند. سرّ و حکمت این مطلب چیست؟ پاسخ: سرّ و حکمت مطلب فوق این است: شیاطین و پیروان‌شان چون در ضلالت سلوک می‏کنند با حرکتی کوچک قادر به ایجاد خرابی‏های فراوانی هستند و با کاری اندک خسارات زیادی بر حقوق مخلوقات وارد می‏کنند؛ هم‏چنان که فردی با اندک حرکتی یا با ترک مسؤولیتی کوچک می‏تواند در کشتی بزرگ تجاری سلطان موجب ضرر و زیان و ابطال نتیجه کارها و حاصل تلاش همه موظفان مرتبط با کشتی شود به همین دلیل صاحب ذی شأن آن کشتی به حساب همه رعایایش که مرتبط با کشتی‏اند از آن فرد عاصی شکایت‌ها کرده و تهدیدهای دهشتناکی می‏کند و با در نظر گرفتن نتایج وحشتناک آن حرکت - نه خود آن حرکت کوچک – و نه برای خودش که صاحب والامقامی‏ست بلکه به نام حقوق رعیت، او را محکوم به مجازاتی شدید می‏کند. به همین ترتیب سلطان ازل و ابد نیز در برابر خطاها و نافرمانی‏های به ظاهر کوچک حزب شیطان که اهل ضلالت‌اند و همراه اهل هدایت در کشتی کره زمین به‏سر می‏برند و با عصیان‏شان به حقوق بسیاری از مخلوقات تجاوز می‏کنند و باعث ابطال نتایج وظایف عالی موجودات می‏گردند، شکایات عظیم می‏کند و بر تهدیدات وحشتناک و خرابی‏های‏شان تأکیدات فراوان دارد؛ و این حکمت محض در عین بلاغت است و با آن کاملاً متناسب و موافق می‏باشد. این امر مطابق مقتضای حال است که تعریف و اساس بلاغت می‏باشد و از مبالغه که اسراف کلام است منزه می‏باشد. آشکار است اگر کسی در برابر دشمنانی چنین وحشتناک، که با حرکتی ناچیز خرابی‏های بسیار ایجاد می‏کنند به قلعه‏یی پناه نبرد نابود خواهد شد. اینک ‏‏ای اهل ایمان! آن قلعه پولادین و سماوی، قرآن است؛ وارد آن شوید و نجات یابید.

§5

زمانی به این موضوع بسیار می‏اندیشیدم که حضرت حق پاداش بزرگی چون بهشت و مجازات وحشتناکی چون جهنم را در کتاب‏های آسمانی به بشر نشان می‏دهد و در کنار آن او را تا این حد تهدید و تشویق می‏کند، هشدار می‏دهد و برحذر می‏دارد اما اهل ایمان با این حال و با وجود اسباب بی‏شمار هدایت و راه راست، مغلوب دسیسه‏های ضعیف و پست و بدون پاداش حزب الشیطان می‏شوند. چگونه ممکن است ایمان داشت و برای تهدیدهای شدید حضرت حق اهمیتی قائل نشد؟ چگونه ممکن است ایمان فرد از بین نرود و براساس سرّ اِنَّ كَي۟دَ الشَّي۟طَانِ كَانَ ضَعٖيفًا فریب دسیسه‏های واقعاً ضعیف شیطان را بخورد و نافرمانی کند؟ حتی یکی از دوستانم با این‌که صدها درس حقیقت را از من شنیده و قلباً تصدیق کرده بود و نسبت به من هم بیش از حد حُسن ظن داشت و با من مرتبط بود گرفتار توجهات ریاکارانه و بی‏ارزش فردی فاسد و فاقد قلب شد و در وضعیتی بر له او و علیه من قرار گرفت. گفتم «فَسُبحَانَ اللهِ» مگر ممکن است انسان تا این حد سقوط کند؟ گفتم عجب انسان دور از حقیقتی‏ست، و با غیبت کردن او مرتکب معصیت شدم. آن‏گاه حقیقت موجود در اشارات پیشین نمایان شد و بسیاری از نقاط تاریک را روشن نمود. در آن زمان به‏واسطه آن نور، خدای را سپاس، دانستم ترغیب‌ها و تشویق‏های عظیم قرآن حکیم دقیقاً به‌جا بوده و این‌که اهل ایمان فریب دسایس شیطان را می‏خورند به دلیل بی‏ایمانی یا ضعف ایمان آن‏ها نیست و کسی که مرتکب گناه کبیره شده کافر نمی‏شود و معتقدان مذهب معتزله و قسمی ‏از پیروان مذهب خارجی که می‏گویند: «مرتکب گناهان کبیره کافر می‏شود یا در جایی بین ایمان و کفر می‏ماند» به خطا رفته‏اند؛ و هم‏چنین آن دوست بیچاره‏ام که صدها درس حقیقت را فدای توجهی از توجهات حریفی کرد آن چنان که فکر می‏کردم دچار سقوط و پستی وحشتناک نشده بود. حضرت حق را شکر کردم و از آن ورطه نجات یافتم، زیرا هم‌چنان که در گذشته گفتیم شیطان به‏واسطه مختصر امر عدمی، ‏انسان را گرفتار مهالک می‏کند. نفس انسان نیز همواره گوش به فرمان شیطان است. قوه شهویه و غضبیه او نیز در حکم دو ابزار ناقله و قابله برای دسایس شیطانی هستند. به همین سبب است که دو اسم «غفور» و «رحیم» از اسماء حضرت حق با تجلی اعظم متوجه اهل ایمان می‏گردد؛ و در قرآن حکیم نیز نشان می‏دهد که مهم‏ترین احسان به پیامبران مغفرت است و آن‌ها را دعوت به استغفار می‏کند. خداوند با تکرار کلمه قدسی بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ در ابتدای هر سوره و با دستوری مبنی بر بیان آن در همه کارهای مبارک، رحمت واسعه خود را که عالم را احاطه کرده ملجاء و مأوا نشان می‏دهد و با فرمان «فَاسْتَعِذْ» کلمه‏ی اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ ﭾرا سنگر قرار می‏دهد.

§6

یکی از خطرناک‌ترین دسیسه‏های شیطان خلط تخیل و تصدیق کفر در برخی افراد حساس و ساده دل است. تصور ضلالت را چون تصدیق ضلالت نشان می‏دهد و در عالم خیال به پست‌ترین خاطرات درباره افراد مقدس و امور منزه جان می‏بخشد. امکان ذاتی را به صورت امکان عقلی نشان می‏دهد و صورت شکی منافی یقینی که فرد در ایمانش دارد ایجاد می‏کند. آن گاه فرد حساس بیچاره متوهمانه خود را در ضلالت و کفر می‏پندارد و گمان می‏کند یقینی که در ایمان داشت زایل گردیده، لذا دچار یأس و ناامیدی می‏گردد و به‏واسطه این یأس اسیر شیطان می‏شود. شیطان نیز یأس و رگ ضعف و خلط مبحث مذکور را فراوان به کار می‏گیرد؛ تا جایی که فرد مزبور دیوانه می‏شود یا با گفتن «هر چه بادا باد» سر از ضلالت و گمراهی درمی‏آورد. در برخی رساله‏ها بیان کرده‏ایم که ماهیت این دسیسه شیطان تا چه حد بی‌اساس است و در این جا به اختصار بحث خواهیم کرد، هم‏چنان که تصویر مار در آیینه قادر به نیش زدن نیست یا تمثال و تصویر آتش نمی‏سوزاند و عکس مردار موجب ناپاکی نمی‏گردد؛ به‏همین ترتیب نیز عکس شرک و کفر در آیینه فکر یا خیال و سایه‏های ضلالت و تخیل سخنان نفرت انگیز و ناسزا موجب تخریب اعتقاد نمی‏شود و ایمان را تغییر نمی‏دهد و ادب محترمانه را نمی‏شکند، زیرا قاعده مشهوری است که هم‏چنان که تخیل ناسزا، ناسزا نیست تخیل کفر هم کفر نیست و به‏همین ترتیب تخیل ضلالت هم ضلالت نمی‏باشد. موضوع شک در ایمان و احتمالات برآمده از امکان ذاتی نیز منافی یقین نیست و آن را از بین نمی‏برد. این از قواعد مقرر در علم اصول دین است که: «اِنَّ الامکَانَ الذّاتَّی لایُنَافِی الیَقینَ العِلمِیَّ» برای مثال ما یقین داریم که دریای بارلا مملو از آب است و در جای خود باقی‏ست. این در حالی‏ست که در ذات (دریای مذکور) این امکان هست که در لحظه کنونی خشکیده باشد و خشک شدن این دریا از ممکنات است. تا زمانی که این امکان ذاتی از نشانه و اماره‏یی نشأت نگیرد نمی‏توان براساس یک امکان ذهنی شک کرد. چرا که باز هم از قواعد مقرر در علم اصول دین است که: «لِا عِبْرَةَ لِلْاِحْتِمَالِ الغَیرِ النَّاشِیِء عَنْ دَلیلٍ» یعنی «احتمال ذاتی فاقد اماره نمی‏تواند به عنوان امکان ذهنی ایجاد شبهه کند و اهمیتی داشته باشد.» فرد بیچاره‏یی که با این دسیسه شیطان مواجه می‏گردد گمان می‏کند یقین خویش را به حقایق ایمانی به‏واسطه چنین امکانات ذاتی از دست می‏دهد، مثلاً به اعتبار بشر بودن، امکان‏های ذاتی متعددی درباره حضرت پیامبر(ع) به ذهن او خطور می‏کند که هیچ ضرری برای جزم و یقین ایمان ندارد، اما او می‏پندارد که دارد و واقعاً متضرر می‏شود. شیطان گاهی به‌واسطه وسوسه‏‌يي که در قلب دارد درباره حضرت حق سخنان نامربوطی بیان می‏کند. فرد در این صورت گمان می‏کند قلبش دچار گمراهی و ضلالت شده که به چنین چیزهایی می‏اندیشد. این است که بر خود می‏لرزد؛ در حالی که لرزیدن و ترسیدن و عدم رضایت او دلیل است که آن سخنان و اندیشه‌ها از قلب نشأت نمی‏گیرد بلکه وسوسه شیطان است یا از سوی شیطان القاء می‏شود. یکی دو لطیفه در میان لطایف انسانی هست که من موفق به تشخیص‌شان نشده‌ام، گوش‏شان به اختیار و اراده بدهکار نیست و زیربار مسؤولیت هم نمی‏روند. لطایف مذکور گاه حکم می‏کنند، به حق بی‌اعتنایند و مرتکب خطاهایی می‏شوند. در آن لحظه شیطان به فرد تلقین می‏کند که «شایستگی تو با حق و ایمان موافقتی ندارد که چنین بی‌اختیار وارد امور باطل می‏شوی. تقدیرت تو را محکوم به شقاوت کرده است.» لذا فرد بیچاره مذکور مأیوس و ناامید شده دچار هلاکت می‏شود. پناهگاه مؤمن در برابر دسیسه‏های پیشین شیطان، حقایق ایمانی و محکمات قرآنی‏ست که براساس اصول محققین اصفیا حدودش مشخص گردیده است. در مورد وسوسه‏های بيان‌شده‌ي شیطان نیز باید استعاذه کرد و اهمیتی به آن‌ها نداد، زیرا به میزان اهمیتی که بدان داده شود جلب توجه می‏کند، بزرگ می‏شود و متورم می‏گردد. مرهم و پادزهر این گونه زخم‏های معنوی مؤمن، سنت سَنیّه است.

§7

سؤال: ائمه معتزله ایجاد شرّ را شرّ تلقی می‏کنند، لذا خلقت کفر و ضلالت را به خداوند نسبت نمی‏دهند و به این‌ترتیب گویی خداوند را تقدیس می‏کنند. آن‌ها با این نظر که «بشر خود خالق افعال خویش است» دچار گمراهی و ضلالت می‏شوند. آن‌ها می‏گویند: «فرد مؤمنی که مرتکب گناه کبیره شده باشد ایمان خود را از دست می‏دهد، زیرا اعتقاد داشتن به حضرت حق و تصدیق جهنم با انجام گناه مذکور قابل جمع نیست. کسی که در دنیا به دلیل ترس از حبسی به غایت ناچیز مراقب است هیچ کار خلاف قانونی انجام ندهد اگر برای عذاب ابدی جهنم و غضب خالق اهمیتی قایل نباشد و مرتکب معاصی کبیره گردد معلوم است که بی‏ایمان است». پاسخ: جواب شقّ اول این است: چنان که در رساله قَدَر توضیح داده شد خلق شرّ، شرّ نیست؛ بلکه کسب شرّ، شرّ است، زیرا خلق و ایجاد، ناظر بر نتایج عام است. وجود یک شرّ مقدمه نتایج خیر فراوانی‏ست، لذا آفرینش شرّ مذکور به اعتبار نتایج، خیر می‏شود و حکم خیر را خواهد داشت. برای مثال آتش صد نتیجه خیر دارد و برخی انسان‌ها که به‏سبب استفاده سوء از اراده و اختیار، آتش را برای خود شرّ می‏کنند نمی‏توانند بگویند «خلق آتش شرّ است.» به همین ترتیب در حالی که خلق شیاطین نتایج حکیمانه فراوانی چون ترقی انسانی را دربردارد فردی که با استفاده سوء از اراده و اختیار و کسب غلط، مغلوب شیطان می‏شود نمی‏تواند بگوید «خلقت شیطان شرّ است.» او با کسب خویش شرّ را برای خود کسب می‏کند. آری، کسب نیز چون مباشرت جزیی‏ست مظهر نتیجه شرّ خصوصی شده و کسب شرّ مزبور، شرّ می‏شود، لیکن خلق و ایجاد چون ناظر بر نتایج عام است ایجاد شرّ، شرّ نیست بلکه خیر است. معتزله به دلیل عدم درک این سرّ و با اعتقاد به این‌که «خلق شرّ، شرّ است و خلق امر نکوهیده، نکوهیده است.» برای تقدیس حضرت حق ایجاد شرّ را منتسب به او نمی‏دانند و به همین دلیل گرفتار گمراهی می‏شوند. آن‏ها به تأویل این رکن ایمانی می‏پردازند که: «وَ بِالقَدَر خَیرِهِ و شَرِّهِ» اما پاسخ شق دوم سؤال که «مرتکب گناه کبیره چگونه می‏تواند مؤمن بماند؟» این است که اولاً در اشارات پیشین خطای آن‌ها به صورت قطعی دانسته شد و نیازی به تکرار باقی نماند، ثانیاً نفس انسان همان‌طور که درهمی ‏لذت حاضر و نقد را بر یک من لذت نسیه ترجیح می‏دهد، از ترس یک سیلی نقد نیز بیش از یک سال عذابی که قرار است در آینده متحمل شود اکراه دارد. اگر احساسات بر انسان غلبه یابد کاری با محاکمه عقل نخواهد داشت. براساس هوس و وهم حکم می‏کند و کم‏ترین و بی‌اهمیت‌ترین لذت نقد را بر پاداشی بسیار بزرگ در آینده ترجیح می‏دهد؛ و از فشاری اندک اما نقد بیش‏تر اکراه خواهد داشت تا عذاب بزرگی که در آینده نصیبش خواهد شد، زیرا توهم و هوس و احساس قادر به دیدن آینده نیستند، و بلکه آن را انکار نیز می‏کنند. نفس نیز اگر یاری‌شان دهد عقل و قلب که محل ایمان است ساکت می‏شوند و شکست می‏خورند. پس، انجام کبایر از بی‌ایمانی سرچشمه نمی‏گیرد، بلکه به دلیل غلبه احساس و هوس و وهم و شکست عقل و قلب وقوع می‏یابد. نیز همان گونه که از اشارات پیشین دانسته شد، راه پستی و هوس‏ها چون از جنس خراب کردن‏اند به غایت سهل می‏باشند. شیاطین انسی و جنی انسان‏ها را خیلی زود بدان سو سوق می‏دهند. براساس نص حدیث، نوری از عالم بقا به اندازه بال یک پشه، چون ابدی‏ست با کل لذت و نعمتی که انسان در مدت عمرش در دنیا کسب می‏کند برابر است و بسیار حیرت‏آور است که با این حال برخی انسان‏های بیچاره لذت این دنیای فانی را که به اندازه بال پشه‏یی‏ست بر لذات عالم بقا ترجیح می‏دهند و از پی شیطان می‏روند. به دلیل همین سرّ است که قرآن حکیم با تکرارها و اصرارها و تهدیدها و تشویق‏های مکرر مؤمنان را به سوی خیر و پرهیز از گناه سوق می‏دهد. ارشادهای شدید و مکرر قرآن حکیم زمانی موجب شد چنین بیندیشم که اخطارها و تذکّرهای متعدد، انسان‏های مؤمن را بی‌ثبات و دور از حقیقت نشان می‏دهد، یعنی (فکر می‏کردم) وضعیتی را نصیب انسان می‏کند که برازنده شرف او نیست، زیرا در حالی که یک فرمان آمر کافی‏ست تا مأمور اطاعت کند اگر فرمان واحد ده‌بار تکرار شود جداً موجب رنجیدگی خاطر مأمور خواهد شد. می‏گوید اگر به من بدبین هستی بدان که من خائن نیستم. لیکن قرآن حکیم به مؤمنان خالص مصرانه و مکرر فرمان می‏دهد. زمانی که این فکر ذهنم را مشغول کرده بود دو سه دوست صادق داشتم. برای آن‌که ‏گرفتار شیاطین انسی نشوند بارها به آن‌ها تذکر می‏دادم و یادآوری می‏کردم. آن‌ها نه می‏گفتند «مگر به ما بدبین هستی» و نه رنجیده خاطر می‏شدند. من البته در دل می‏گفتم «با این تذکرات همیشگی آن‌ها را می‏رنجانم و به بی‌صداقتی و بی‌ثباتی متهم‌شان می‏کنم.» سپس حقیقتی که در اشارات پیشین توضیح داده شد و اثبات گردید نمایان شد. در آن موقع بود که به سبب حقیقت مذکور دانستم قرآن حکیم اصرارها و تکرارها را کاملاً مطابق مقتضای حال و به جا و بدون زیاده‌روی و حکیمانه و بدون اتهام مطرح می‏کند و همه آن‌ها عین حکمت و بلاغت محض می‏باشند، در آن‌جا دلیل رنجیده نشدن دوستانم را دانستم. خلاصه حقیقت مزبور چنین است: شیاطین چون (انسان را) به‏سوی تخریب و ویرانی سوق می‏دهند، لذا با عملی اندک مرتکب شرهای زیادی می‏شوند. این است که راهیان مسیر حق و هدایت نیازمند احتیاط فراوان، مراقبت شدید، تذکرات همیشگی و یاری فراوان هستند. به‏همین دلیل حضرت حق در جهت همان تکرارها با هزار و یک اسم خود یاری را تقدیم اهل ایمان می‏کند و هزاران دست مرحمت‌آمیزش را برای یاری‌اش دراز می‏کند. غرور و عزت او را نمی‏شکند، بلکه از آن محافظت می‏کند. ارزش انسان را پایین نمی‏آورد و او را تحقیر نمی‏کند، بلکه شرّ شیطان را بزرگ جلوه می‏دهد. اینک ‏ای اهل حق و هدایت! چاره رهایی از دسیسه‏های مذکور شیطان انس و جن این است که مذهب اهل سنت و جماعت را که اهل حق‏اند تکیه‏گاه خویش کن و به قلعه محکمات قرآن معجز بیان پناه ببر و سنت سَنیّه را راهنمای خویش قرار بده تا سلامت را بیابی ...!

§8

سؤال: در اشارات پیشین ثابت کردید که راه ضلالت چون راه تخریب و تجاوز و سهولت است بسیاری در آن طی طریق می‏کنند، اما در رساله‏های دیگر با دلایل قطعی اثبات کرده‌اید که مسیر کفر و ضلالت چنان دشوار و توأم با مشکلات است که در واقع کسی نباید وارد آن می‏شد و این راه اصولاً راه قابل سلوکی نیست، و گفته‌اید که مسیر ایمان و هدایت آن قدر آشکار و ساده است که همه می‏بایست وارد آن می‏شدند. پاسخ: کفر و ضلالت بر دو قسم است: قسمی‏از آن با این‌که عملی و فرعی‏ست نفی و انکار احکام ایمان می‏باشد؛ این طرز از ضلالت آسان بوده، و نپذیرفتن حق است، نوعی ترک کردن و عدم است، نوعی عدم قبول است. این قسم است که در رساله‌ها سهل و آسان نشان داده‏شده است. قسم دوم اما عملی و فرعی نیست بلکه حکمی ‏اعتقادی و فکری‏ست. باز کردن راهی نه در جهت نفی ایمان بلکه در ضدیت با آن است. این قبول باطل است، اثبات عکس حق است. این قسم فقط نفی و نقیض ایمان نیست، ضد ایمان است. عدم قبول نیست که ساده باشد بلکه قبول عدم است و با اثبات آن عدم است که پذیرفته می‏شود. بر اساس قاعده «العدم لایُثبت» اثبات عدم البته کار ساده‏یی نیست. کفر و ضلالتی که در سایر رساله‌ها توأم با مشکلات و صعوبتی در حد امتناع نشان داده‏شده، این قسم است. کسی اگر ذره‏یی شعور داشته باشد نباید سالک این طریق شود. ضمناً دراین مسیر چنان که در رساله‌ها به‌طور قطعی ثابت شده است آن قدر دردهای کُشنده و تاریکی‏های وحشتناکی هست که اگر کسی ذره‏یی عقل داشته باشد طالب آن نخواهد شد. اگر گفته شود: پس چگونه است که بیش‏تر انسان‌ها وارد این راه می‏شوند که پر از درد و الم و ظلمات است؟ پاسخ می‏دهیم: آن‏ها در این راه افتاده‌اند و نمی‏توانند از آن بیرون بیایند. عاقبت را نمی‏توانند ببینند و به آن فکر هم نمی‏کنند و چون قوای نباتی و حیوانی بر لطایف انسانی آن‏ها غلبه دارد خواهان رهایی از آن هم نیستند و خود را با لذتی نقد و گذرا تسلی می‏دهند. سؤال: اگر گفته شود در ضلالت چنان درد و واهمه دهشتناکی هست که کافر می‏بایست نه تنها از زندگی لذت نبرد که حتی نباید زنده بماند. او زیر بار این درد باید جان بدهد و از این واهمه باید قالب تهی کند، زیرا به اعتبار انسان بودن، مشتاق چیزهای بی‏شمار و شیفته حیات است؛ با این حال وقتی به‏سبب کفر، موت را همواره در مقابل چشمان خود نابودی ابدی و فراقی لایزال می‏بیند و زوال موجودات و درگذشت خویشان و همه محبوبانش را به صورت نابودی و مفارقت ابدی مشاهده می‏کند چگونه می‏تواند زندگانی کند و از زنده بودن لذت ببرد؟ پاسخ: او با مغالطه شیطانی عجیبی خود را فریب داده و زندگانی کرده، و گمان می‏کند لذتی صوری می‏برد، با تمثیلی مشهور به ماهیت او اشاره می‏کنیم: می‏گویند به شتر مرغ گفتند «تو بال داری؛ پرواز کن!» او هم بال‌ها را زیر بدنش گذاشت و گفت: «من شترم» و پرواز نکرد، اما بعد در دام شکارچی افتاد. شترمرغ برای این‌که شکارچی او را نبیند سرش را زیر سنگ ریزه‌ها می‏کند، اما بدن بزرگش را بیرون و هدف شکارچی قرار داده بود. بعد به او می‏گویند: «مادام که می‏گویی شتر هستم، پس لااقل بار ببر!» شترمرغ بال‏هایش را می‏گشاید و می‏گوید: «من پرنده‏ام» و به این‌ترتیب از زحمت بار بردن خلاص می‏شود، سپس بدون حامی ‏و غذا هدف هجوم شکارچی‌ها قرار می‏گیرد. کافر هم درست مانند این حیوان، در برابر اعلام‏های آسمانی قرآن، کفر مطلق را رها کرده و کفر مشکوکی را اختیار می‏کند. اگر به او گفته شود: «مادام که موت و زوال را نیستی ابدی می‏دانی چوبه دار برای این‌که خودت را به دار بیآویزی در مقابل چشمانت است ... کسی که همیشه چشم بر چوبه دار دارد چگونه می‏تواند زندگانی کند؟ چگونه می‏تواند لذت ببرد؟ او در این جا با سهمی‏که از نورانیت فراگیر و رحمت عام قرآن دارد می‏گوید: «موت نابودی نیست، احتمال بقا در آن وجود دارد.» یا مانند همان شترمرغ سر در سنگ ریزه‏های غفلت می‏کند تا اجل و قبراو را نبینند و زوال اشیا به‏سویش تیر نیندازند! نتیجه: (کافر) وقتی به سبب کفر مشکوک مانند شترمرغ موت و زوال را نیستی و نابودی دانست، خبرهای قطعی قرآن و کتاب‏های آسمانی درباره ایمان به آخرت احتمالی نصیب او می‏کند. کافر به این احتمال درمی‏آمیزد و متحمل آن درد و الم وحشتناک نمی‏شود. آن گاه اگر به او گفته شود: «مادام که قرار است راهی عالم باقی شد برای زیستنی زيبا در آن عالم می‏بایست مشقت تکالیف دینی را تحمل کرد.» از جهت شک کفری‌اش می‏گوید: «ممکن است چنان عالمی‏وجود نداشته باشد؛ چرا باید برای عالمی‏که ممکن است نباشد تلاش کنم؟» یعنی او براساس حکم قرآنی و احتمال بقایی که می‏دهد از آلام نیستی ابدی خلاص می‏شود و به سبب احتمال عدمی‏که کفر مشکوک ایجاد می‏کند مشقت تکالیف دینی متوجه او مي‌‏گردد؛ این است که در برابر آن به احتمال کفر درمی‏آویزد و از آن زحمت رهایی می‏یابد. از این نقطه‌نظر کافر گمان می‏کند در این زندگانی بیش از مؤمن لذت می‏برد، زیرا به‏سبب احتمال کفر از زحمت تکالیف دینی خلاص می‏شود و با جهت احتمال ایمانی نیز متحمل آلام ابدی نمی‏شود؛ در حالی که حکم این مغلطه شیطانی به غایت سطحی، بی‌فایده و موقتی‏ست. قرآن حکیم در خصوص کفار نیز نوعی جهت رحمت دارد که تا حدودی موجب می‏شود حیات دنیوی برای آن‌ها جهنم نشود و با دادن نوعی شک به آن‌ها موجب می‏شود با تردید زندگی کنند؛ وگرنه در این دنیا هم می‏بایست متحمل عذاب جهنمی‏ معنوی می‏شدند که یادآور جهنم آخرت می‏بود و در آن صورت مجبور به انتحار می‏گشتند. اینک ‏ای اهل ایمان! با اعتماد و ایمان تحت حمایت قرآن قرار گیرید که شما را از نیستی ابدی و جهنم‏های دنیوی و اخروی می‏رهاند؛ و به ‌زيبايي و در حالت تسلیم وارد دایره سنت سَنیّه شوید تا از شقاوت دنیا و عذاب آخرت نجات یابید.

§9

سؤال: اهل هدایت که حزب‏الله‏اند، و در رأس‏شان انبیا و در صدر آن‏ها فخر عالم(ع) از عنایت و رحمت الهی و امدادهای سبحانی فراوان برخوردار بوده‌اند؛ به چه دلیل بارها مغلوب اهل ضلالت که حزب الشیطان‌اند شدند. اصرار منافقان مدینه بر ضلالت و وارد نشدنشان به حیطه هدایت به چه دلیل بود و چه حکمتی داشت؟ درحالی که با نبوت و رسالتِ چون خورشید درخشان خاتم الانبیا و ارشاد او که به‏واسطه اعجاز قرآن تأثیری چون اکسیر اعظم داشت فاصله زیادی نداشتند و در معرض حقایق قرآنی که جاذبه‌اش بیش از جاذبه عمومی‏عالم است قرار داشتند. پاسخ: برای پاسخ به این سؤال عجیب که دو شق دارد لازم است مبنایی ژرف بیان گردد. خالق ذوالجلال این عالم دو قسم نام دارد؛ جمالی و جلالی. اقتضای اسماء جمالی و جلالی این است که احکام‏شان را با تجلیات مختلف بروز دهند. خالق ذوالجلال اضداد را در عالم با یک‌دیگر می‏آمیزد، در مقابل هم قرار می‏دهد، و وضعیت متجاوز و مدافع به آن‌ها می‏دهد و به این‌ترتیب صورت نوعی مبارزه سودمند و حکیمانه به موضوع می‏دهد، لذا اضداد را داخل حدود یکدیگر می‏کند و موجب به میدان آمدن اختلافات و تغییرات می‏گردد و با این کار عالم هستی را تابع قانون تغییر و تحول و قاعده ترقی و تکامل می‏کند؛ به همین دلیل است که قانون مبارزه مذکور را در نوع انسان - که ثمره جامع شجره آفرینش است - به شکل عجیب‌تری قرار داده و درِ مجاهده‏یی را که مدار ترقی انسانی‏ست گشوده و برای این‌که حزب الشیطان بتواند در برابر حزب الله وارد عرصه شود جهازاتی در اختیارشان گذاشته است. به سبب همین سرّ دقیق است که پیامبران به کرّات در برابر اهل ضلالت شکست خورده‏اند؛ و اهل ضلالت که در نهایت عجز و ضعف‏اند در مقابله با اهل حق که به لحاظ معنا بسیار توانمندند موقتاً پیروز می‏شوند و مقاومت می‏کنند. سرّ حکمت این مقاومت عجیب آن است که در ضلالت و کفر هم عدم و ترک هست که بسیار سهل است، و نیازمند حرکت نمی‏باشد؛ هم تخریب و ویرانی هست که فوق‏العاده سهل و آسان است و اندک حرکتی برایش کافی‏ست؛ هم تجاوز هست که با مختصر عملی به بسیاری خسارت وارد کرده، و از نظر ترساندن دیگران و از جهت فرعونیت مقامی‏نصیب آن‏ها می‏کند. نیز آزادی و لذت‏جویی و تطمین قوای نباتی و حیوانی انسان مطرح است - قوايي که عاقبت را نمی‏بیند و مبتلا به ذوق نقد است - که لطایف انسانی چون عقل و قلب را از وظایف انسانی و عاقبت‏اندیشی باز می‏دارد. مسلک قدسی اهل هدایت و در رأس آن‌ها اهل نبوت و در صدرشان رسول اکرم(ع) که حبیب ربِّ العالمین است هم وجودی‏ست هم ثبوتی؛ و بر مبانی مهمی‏مانند اصلاح، حرکت، رعایت درست حدود، عاقبت اندیشی، عبودیت، شکستن فرعونیت و لجام گسیختگی نفس اماره استوار می‏باشد و بدین سبب است که منافقان زمان پیامبر که در مدینه بودند چشمان خود را چون خفاشان در برابر آن خورشید درخشان بستند و در مقابل آن جاذبه عظیم به قوه دافعه‏ای شیطانی دل خوش کرده و در ضلالت باقی ماندند. اگر گفته شود: مادام که رسول اکرم(ع) حبیب رب العالمین است و آن چه در دست و زبان دارد حقیقت است؛ و قسمی‏از لشکریانش ملائکه و فرشتگان‌اند؛ و قادر است با مشتی آب لشکری را سیراب کند؛ و با چهار مشت گندم و گوشتی به اندازه گوشت یک بزغاله ضیافتی می‏دهد و هزار نفر را سیر می‏کند؛ و با پرتاب مشتی خاک به سوی چشمان لشکریان کفرموجب می‏شود به چشم هر نفرشان مشتی خاک ریخته شود و پا به فرار بگذارند؛ فرماندهی ربانی که هزار معجزه از این دست داشته چگونه است که در انتهای (نبرد) اُحد و ابتدای (جنگ) حُنین شکست می‏خورد؟ پاسخ: رسول اکرم(ع) برای نوع بشر به عنوان مقتدا و امام و راهنما فرستاده شده است تا نوع انسان قوانین و قواعد زندگانی شخصی و اجتماعی را از او فراگرفته و به اطاعت از قوانین مشیت حکیم ذوالکمال مأنوس شود و موافق قوانین حکمتش حرکت نماید. اگر رسول اکرم(ع) درزندگانی شخصی و اجتماعی خویش دائماً به معجزات و امور خارق‌العاده استناد می‏کرد در آن صورت نمی‏توانست امام مطلق و راهنمای اکبر باشد. به دلیل همین سرّ است که گاه برای قبولاندن مدعیاتش و شکستن انکار منکران در صورت لزوم معجزاتی ظاهر می‏کرد. او در سایر اوقات بیش از دیگران از فرامین الهی اطاعت کرده است. به همین ترتیب بیش از همه، قوانین عادات الله را که براساس حکمت ربانی و مشیت سبحانی پایه گذاری شده بود مراعات می‏کرد و از آن‌ها پیروی می‏نمود. در مقابله با دشمن زره بر تن می‏کرد و دستور می‏داد «سنگر بگیرید!» مجروح می‏شد، زحمت می‏کشید تا مراعات و اطاعتش از قانون حکمت الهی و شریعت فطری کبری در عالم را نشان دهد.

§10

مهم‏ترین دسیسه ابلیس این است: کاری می‏کند کسانی که قبولش دارند درصدد انکارش برآیند. در زمانه کنونی مخصوصاً کسانی که اذهان‏شان به فلسفه‏های مادی آلوده شده است در این مسأله‏ی بدیهی تردید دارند؛ لذا در مقابله با این دسیسه شیطان یکی دو مطلب به شرح زیر بیان می‏کنیم: اولاً: در میان انسان‌ها ارواح خبیثه‌ی دارای جسد، بالمشاهده وجود دارند که وظیفه شیطان را انجام می‏دهند؛ همین طور در میان جن‌ها نیز با همان قطعیت ارواح خبیثه‏یی منتها بدون بدن (مادی) هستند. آن‌ها اگر بدن مادی می‏داشتند مانند همین انسان‏های شریر می‏شدند. نیز اگر این شیطان‏های انسی می‏توانستند از جامه بدن مادی بیرون آیند همان ابلیس‏های جنی می‏شدند. حتی مبتنی بر همین قضیه است که مذهبی باطل حکم کرده است: «ارواح خبیثه‌ی به غایت شریر که صورت انسان دارند، بعد از مردن شیطان می‏شوند.» آشکار است اگر چیزی که اعلاست فاسد شود فسادش از فاسد شدن چیزی که در مرتبه پایین تری از آن است بیش‏تر خواهد بود، مثلاً اگر شیر و ماست فاسد شوند خورده می‏شوند، اما اگر روغن فاسد شود دیگر قابل خوردن نیست گاه هم‌چون زهر می‏شود؛ به همین ترتیب انسان که محترم‏ترین مخلوقات و اعلاترین آن‌هاست اگر فاسد شود فسادش از حیوان فاسد بیش‏تر خواهد بود. مانند حشراتی که از بوی تعفن لذت می‏برند یا مانند مارهایی که از نیش زدن لذت مي‌برند از شرارت‏ها و اخلاق‏های خبیث در باتلاق ضلالت لذت می‏برد و به آن‌ها افتخار می‏کند و از جنایات و خساراتی که در ظلمات ظلم و ستم هست حظّ می‏کند و ماهیت شیطانی می‏یابد. آری یک دلیل قطعی بر وجود شیطان جنی، وجود شیطان انسی‏ست. ثانیاً: صدها دلیل قطعی که در کلام بیست و نهم برای اثبات وجود روحانی و فرشتگان بیان شد، همه، وجود شیاطین را نیز اثبات می‏کنند. این بخش از بحث را بدان کلام ارجاع می‏دهیم. ثالثاً: وجود ملائک که در حکم مُمَثِّل قوانین امور خیر در کائنات‌اند طبق نظر تمام ادیان ثابت است؛ به همین ترتیب وجود شیاطین و ارواح خبیثه که مُمَثِّل و مباشر امور شرّ هستند به عنوان مدار قوانین آن امور از نقطه‌نظر حکمت و حقیقت قطعی‏ست. حتی در امور شرّ وجود پرده‏یی ذی شعور بیش‏تر لازم است، زیرا هم‏چنان که در ابتدای کلام بیست و دوم گفته شد از آن‌جا که همه موفق به دیدن زیبایی حقیقی هر چیز نمی‏شوند برای اعتراض نکردن به خالق ذوالجلال به دلیل شرّها و نقصان‏های ظاهری، و زیر سؤال نبردن رحمتش، و انتقاد نکردن از حکمتش و برای جلوگیری از گلایه‏های غیرمنصفانه، واسطه‏یی ظاهری را پرده و حجاب قرار می‏دهد تا اعتراض و انتقاد و گلایه متوجه آن گردد و کاری با خالق کریم و حکیم مطلق نداشته باشند؛ همان‌طور که برای آسوده کردن حضرت عزرائیل از قهر و طعن بندگانی که وفات می‏کنند بیماری‌ها را پرده‏یی قرار می‏دهد در مقابل اجل؛ حضرت عزرائیل (ع) را نیز پرده و حجابی قرار داد برای قبض ارواح، تا گلایه‏هایی که بر توهم بی‌رحمانه بودن آن حالات استوار است متوجه حضرت حق نگردد. باز همین طور برای این‌که اعتراض و انتقادهایی که با قطعیت بیش‏تری از شرارت‏ها و فسادها سرچشمه می‏گیرند متوجه خالق ذوالجلال نشود، حکمت ربانی وجود شیطان را لازم دانست. رابعاً: هم‏چنان که انسان عالم صغیر است عالم نیز انسان کبیر است. این انسان صغیر چکیده و خلاصه آن انسان کبیر می‏باشد. اصل نمونه‏هايی که در انسان هست بالضروره به‌صورت بزرگتر می‏بایست در انسان اکبر هم باشد، مثلاً همان‌طور که وجود قوه حافظه در انسان دلیل قطعی بر وجود لوح محفوظ در عالم است، در گوشه‏یی از قلب انسان وسیله وسوسه‏انگیزی به نام لُمّه شیطانی هست، نیز انسان لسانی شیطانی دارد که براساس تلقین‏های قوه واهمه سخن می‏گوید، قوه واهمه‏یی که فاسد‌کننده است و حکم شیطانی کوچک را دارد و ضد اختیار و مخالف خواسته‏های انسان حرکت می‏کند؛ این را همه به صورت حسی و حدسی در نفس خود می‏بینند و دلیل قطعی بر وجود شیاطین بزرگ در عالم است. لمّه شیطانی و قوه واهمه گوشی و زبانی هستند که وجود شخص شرور خارجی را که در یکی مي‌دمد و دیگری را به سخن وادارد احساس می‏کنند.

§11

قرآن حکیم به طرز اعجازآمیزی بیان می‏دارد که کائنات از شرّ اهل ضلالت خشمگین می‏شود و عناصر کلی برمی‏آشوبند و عموم موجودات به غلیان می‏آیند. با توفانی که برای قوم نوح رخ داد هجوم ارض و سماوات را نشان می‏دهد و برآشفتن عنصر باد را با انکار قوم عاد و ثمود، غلیان دریا و عنصر آب را در برابر قوم فرعون، غیظ عنصر خاک را در مقابل قارون، و بر اساس سرّ تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ ال۟غَي۟ظِ خشم و عصبانیت جهنم را در آخرت و در مقابل اهل کفر، و برآشفتن همه موجودات را در برابر اهل کفر و ضلالت نشان می‏دهد و به طرز بسیار شگفت‌آور و اعجاز‌آمیزی اهل ضلالت و نافرمانی را سرزنش می‏کند. سوال: چرا اعمال بی‌اهمیت و معاصی شخصی چنین انسان‏های کم مقداری موجب خشم کائنات می‏گردد؟ پاسخ: هم‏چنان که در برخی رساله‌ها و اشارت‏های پیشین اثبات گردید کفر و ضلالت تجاوزی عجیب و جنایتی‏ست که با همه موجودات ارتباط پیدا می‏کند، زیرا یکی از نتیجه‏های اعظم آفرینش جهان هستی عبودیت انسانی و ابراز ایمان و اطاعت در برابر ربوبیت الهی‏ست. در حالی که اهل کفر و ضلالت نتیجه اعظم مذکور را - که علت غایی و سبب بقای موجودات است- با انکار کفرآمیز خویش رد می‏کنند، به همین دلیل به حقوق عموم مخلوقات تجاوز می نمایند، لذا مرتکب انکار اسماء الهی می‏شوند که در آیینه آفریدگان تجلی یافته و ارزش مخلوقات را در جهت آیینه داری‌شان متعالی می‏سازند؛ بنابراین (کفر و ضلالت) کم اهمیت تلقی کردن اسماء قدسی‏ست و در عین حال با کاهش قدر و منزلت همه مخلوقات نوعی تحقیر قطعی در حق آن‏ها‏ست. هم‏چنین درحالی که هر یک از مخلوقات در رتبه یک مأمور ربانی و مسؤول انجام وظیفه‏یی عالی هستند، کفر آن‌ها را به سقوط کشانده و به منزله آفریده‏یی جامد و فانی و بی‌معنا نشان می‏دهد و به این‌ترتیب در مقابل حقوق تمام مخلوقات نوعی تحقیر به‏شمار می‏رود. ضلالت بسته به انواعی که دارد بیش یا کم به حکمت ربانی در آفرینش جهان هستی و مقاصد سبحانی در بقای عالم ضرر می‏رساند، لذا کائنات در برابر اهل عصیان و ضلالت به خشم می‏آید، موجودات برمی‏آشوبند و مخلوقات عصبانی می‏شوند. ای انسان درمانده‏یی که جِرم و جسمت کوچک، جُرم و ظلم ات بزرگ و عیب و ذنبت عظیم است! اگر خواهان رهایی از خشم کائنات، نفرت مخلوقات و عصبانیت موجودات هستی بدان که چاره آن وارد شدن به دایره قدسی قرآن حکیم و تبعیت از سنت سَنیّه مبلّغ قرآن رسول اکرم(ع) است. وارد شو و پیروی کن!

§12

چهار سؤال و جواب به شرح زیر است:

§13

چگونه ممکن است عذابی بی‌حد و حصر و جهنمی‏لایتناهی در برابر گناهان محدود حیاتی محدود عدالت تلقی شود؟ پاسخ: از اشارات پیشین به ویژه اشارت یازدهم به یقین دانسته شد که جنایت کفر و ضلالت، جنایتی بی‌منتها و تجاوزی بی‌حد و حصر به حقوق است.

§14

در شریعت گفته شده است «جهنم مجازات عمل است لیکن بهشت با فضل الهی میسور است.» سرّ حکمت این مطلب چیست؟ پاسخ: در اشارات قبل تبیین گردید که انسان با اراده‌ی محدودِ بی‌ایجاد، و کسبی جزیی، و شکل دادن به امری عدمی‏ یا اعتباری، و ثبوت آن، سبب تخریبات و شرور عجیبی می‏شود؛ و از آن‌جا که هوای نفس او مدام به شرارت‏ها و ضررها تمایل دارد، هموست که مسؤولیت سیئات حاصل از همان کسب کوچک را متحمل می‏شود. چرا که نفس او خواست و او نیز با کسب خویش به موضوع سببیت داد. و از آن‏جا که شرّ عدمی‏ست، عبد، فاعل آن شد. حضرت حق نیز خلق نمود. شکی نیست که او در نتیجه مسؤولیت جنایتی بی‌حد و حصر، مستحق تحمل عذابی بی‏انتهاست، اما حسنات و خیرات، مادام که وجودی‏اند، کسب انسانی و اراده محدود انسان نمی‏تواند علت موجده آن‏ها شود. در آن صورت انسان فاعل حقیقی نمی‏تواند باشد و نفس اماره‏اش نیز طرفدار حسنات نیست و رحمت الهی خواهان آن‏هاست، و قدرت ربانی ایجادشان می‏کند. انسان صرفاً با ایمان و خواست و نیت می‏تواند صاحب (حسنات) شود و پس از صاحب شدن هم حسنات مذکور ناظر بر نعمت‏های گذشته است و شکری‏ست در برابر نعماتی مانند وجود و ایمان و نعمت‏های الهی بی‏شماری که قبلاً به او داده شده است. بهشتی هم که با وعده الهی عطا خواهد شد به سبب فضل رحمانی داده می‏شود. در ظاهر پاداش اما در حقیقت، فضل است. پس سبب در سیئات، نفس است که بالذات مستحق مجازات می‏باشد. در حسنات نیز سبب منبعث از حق است؛ علت نیز همین طور منبعث از حق است، لیکن انسان (حسنات) را با ایمان به دست می‏آورد، نمی‏تواند بگوید: «پاداشت را می‏خواهم» اما می‏تواند بگوید: «در انتظار فضل‌ات هستم.»

§15

از بیانات سابق دانسته می‏شود که سیئات چون با تجاوز و گسترش، تعدد می‏یابند یک سیئه را باید هزار نوشت، اما حسنه چون وجودی‏ست و به لحاظ ماده قبول تعدد نمی‏کند و با ایجاد عبد و خواسته نفس صورت نمی‏پذیرد نباید اصلاً نوشته شود یا حداکثر یک حسنه، باید نوشته شود. حال چرا سیئه، یک نوشته می‏شود و حسنه ده و گاه هزار؟ پاسخ: حضرت حق کمال رحمت و جمال رحیمیت خود را بدان صورت نشان می‏دهد.

§16

موفقیتی که اهل ضلالت کسب می‏کنند و قدرتی که بروز می‏دهند و غلبه آن‏ها بر اهل هدایت نشان می‏دهد که آن‌ها متکی به نیرو و حقیقتی هستند، یعنی یا اهل هدایت دارای ضعف‌اند یا آن‌ها از حقیقتی برخوردار می‏باشند؟ پاسخ: حاشا ... نه آن‌ها از حقیقت برخوردارند و نه اهل هدایت ضعیف‏اند، لیکن قسمی ‏از عوام کوته نظر بی‌خرد مردد شده، وسوسه نموده و در عقایدشان ایجاد خلل می‏کنند، زیرا می‏گویند: «اگر اهل حق کاملاً دارای حق و حقیقت بودند نباید تا این اندازه مغلوب و ذلیل می‏شدند؛ چرا که حقیقت نیرومند است. براساس قاعده مبنایی «اَلحَقُّ یَعْلُو وَلَا یُعْلی عَلَیه» قدرت در حق است. اگر اهل ضلالتی که پیروزمندانه با اهل حق مقابله می‏کنند قدرت حقیقی نداشتند و فاقد نقطه اتکایی بودند نباید تا این حد پیروزی و موفقیت به‏دست می‏آوردند.» پاسخ: در اشارات پیشین به یقین ثابت شد که شکست اهل حق به دلیل ناتوانی یا غیرحقیقی بودن‌شان نیست و غلبه اهل ضلالت نیز به دلیل توان و قدرت و این‌که نقطه اتکایی دارند نمی‏باشد؛ باز، به سبب اثبات قطعی در همان اشارات، پاسخ این سؤال مجموع اشارات گذشته است، لذا در این جا به دسیسه‏هایشان و قسمی‏از سلاح‏های مورد استفاده آن‌ها اشاره می‏کنیم. من خود بارها مشاهده کرده‌ام که ده نفر از اهل فساد نود نفر اهل صلاح را شکست می‏دادند. با حیرت کنجکاو شدم و با تحقیق و بررسی به قطع دریافتم که غلبه آن‌ها زاییده توان و قدرت نیست بلکه ریشه در مواردی چون فساد، پستی، تخریب، استفاده از اختلاف اهل حق، ایجاد تفرقه در بین آن‌ها، به‏دست گرفتن نقاط ضعف آن‌ها، تلقین کردن، تحریک احساسات نفسانی و اغراض شخصی، به کار انداختن استعدادهای منفی در وجود انسان که در حکم معادن مُضر می‏باشند، نواختن ریاکارانه فرعونیتِ نفس به نام شأن و شرف، و تخریبات ظالمانه که موجب هراس همه است، دارد. آن‌ها با دسیسه‏های شیطانی مشابه‏اند که موقتاً بر اهل حق غلبه می‏کنند، اما با سرّ وَال۟عَاقِبَةُ لِل۟مُتَّقٖينَ و براساس قاعده «اَلحَقُّ یَعْلُو وَلَا یُعْلی عَلَیه» غلبه موقتی آن‌ها که از نظر منفعت برای‌شان بی‌اهمیت است جهنم را نصیب آنان و بهشت را نصیب اهل حق می‏کند. در ضلالت، ناتوانان قدرتمند دیده می‏شوند و بی‌ارزش‌ها شهرت می‏یابند؛ و به همین دلیل است که انسان‏های شهرت طلب و فخرفروش و ریاکار برای این‌که با اندک چیزی قدرت‌شان را نشان دهند و به لحاظ ترساندن و ضرر رساندن موقعیتی کسب کنند به مخالفت با اهل حق می‏پردازند. این کار را می‏کنند تا دیده شوند؛ تا نظرها را به خود جلب کنند، تا تخریباتی که نه از توان و قدرت بلکه از ترک و سستی مایه می‏گیرد به آن‌ها نسبت داده و از آن‌ها بحث شود؛ هم‏چنان که یکی از دیوانگان چنین شهرتی سجده گاه را ملوث کرد تا همه درباره او سخن بگویند، حتی از او با لعن و نفرین یاد کردند اما رگ شهرت پرستی چنین شهرت لعنت‏آمیزی را در نگاهش خوش نشان داد و حکایت او ضرب المثل شد. ای انسان درمانده‏یی که برای بقا خلق شده‏یی اما مبتلای عالم فنایی! به سرّ آیه فَمَا بَكَت۟ عَلَي۟هِمُ السَّمَٓاءُ وَ ال۟اَر۟ضُ دقت کن، گوش فرا بده! ببین چه می‏گوید؛ با مفهومی‏صریح می‏فرماید: آسمان‏ها و زمین که با انسان مرتبط‌اند در مرگ اهل ضلالت بر جنازه آن‌ها نمی‏گریند. یعنی از مرگ آنان خشنود می‏شوند. «و با مفهوم اشاری می‏گوید: آسمان‏ها و زمین با مرگ اهل هدایت بر جنازه‏شان می‏گریند؛ خواهان فراق آن‌ها نیستند.» زیرا تمام هستی با اهل ایمان مرتبط و از آنان خشنود است. آن‏ها آفریدگار جهان هستی را با ایمان شناخته‌اند، به همین دلیل قدر و ارزش کائنات را می‏دانند، حرمتش را نگاه می‏دارند و به آن احترام می‏گذارند؛ هم‌چون اهل ضلالت نیستند که جهان هستی را تحقیر کنند و با آن عداوت ضمنی داشته باشند. ای انسان، بیندیش! تو در هر صورت خواهی مُرد. اگر تابع نفس و شیطان باشی همسایگان و خویشاوندانت شادمان خواهند شد که از شرّ تو نجات یافته‌اند، اما اگر اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ گفته و تابع قرآن و حبیب رحمان باشی در آن صورت آسمان‏ها و زمین و موجودات، هر کس، و نسبت به درجه تو از فراق‌ات متأثر شده و به لحاظ معنا خواهند گریست. آنان با برگزاری ماتمی ‏عالی و تشییع جنازه‏یی باشکوه اشاره خواهند داشت که در عالم بقا که از درِ قبر واردش خواهی شد نسبت به درجه و مرتبه‌ات حُسن استقبالی هست.

§17

شامل سه نقطه به شرح زیر است:

§18

از دسایس بسیار بزرگ شیطان این است که انسان‏هایی با دل کوچک، عقلی اندک و کوته فکر را در جهت عظمت حقایق ایمانی می‏فریبد، و می‏گوید: «گفته می‏شود ذاتی واحد همه ذرات و سیارات و نجوم و سایر موجودات را با تمام شرایط‏شان در تدبیر ربوبیتش می‏گرداند و اداره می‏کند، چگونه می‏توان چنین مسأله‏ی به غایت عجیبی را باور کرد؟ چنین چیزی چگونه بر دل می‏نشیند؟ عقل چگونه می‏تواند آن را بپذیرد؟» و به این صورت در نقطه عجز انسانی حس انکار را بیدار می‏کند. پاسخ: سرّی که این دسیسه شیطانی را خنثی می‏کند «الله اکبر» است. پاسخ حقیقی آن هم «الله اکبر» است. آری، تکرار فراوان «الله اکبر» در شعایر اسلامی‏ برای از بین بردن همین دسیسه است، زیرا توان اندک، قدرت ضعیف و اندیشه محدود انسان حقایق بزرگ لایتناهی را با نور «الله اکبر» می‏بیند و تصدیق می‏کند و با نیروی «الله اکبر» حامل آن حقایق می‏شود و آن‌ها را در دایره «الله اکبر» جای می‏دهد و خطاب به قلبش که دچار وسوسه شده است می‏گوید: تدبیر و اداره کاملاً منظم این عالم بالمشاهده دیده می‏شود. این جا دو طریق هست: طریق اول: ممکن، لیکن بسیار عظیم و خارق‌العاده است. اساساً چنین اثر خارق‌العاده‏یی با خلقتی خارق‌العاده و با طریقی بسیار عجیب امکان می‏یابد. آن طریق نیز با ربوبیت ذاتی احد و صمد، و اراده و قدرت او که وجودش به تعداد موجودات و حتی ذرات شاهد دارد، امکان می‏یابد. طریق دوم: راه شرک و کفر است که هیچ جهت امکانی ندارد، در حد امتناع مشکلات دارد، و به‌هیچ‌وجه ‏‏معقول نیست، زیرا همان گونه که در رساله‏های متعدد مانند مکتوب بیستم و کلام بیست و دوم به صورت قطعی ثابت گردیده است: در آن صورت در هر موجودی که در عالم هست و حتی در هر ذره‏یی لازم است الوهیت مطلقه، علم محیط و قدرتی لایتناهی وجود داشته باشد، تا نظم و نظام بی‌منتها و میزان به غایت دقیق و نقوش آفرینشی که به تفکیک و امتیاز، کامل و مزین شده و در موجودات بالمشاهده دیده می‏شود، هستی یابند. نتیجه: اگرربوبیت کبریایی و باعظمت که کاملاً شایسته و بجاست، نبود، انسان‏ها می‏بایست راه‏های نامعقول و ممتنع را دنبال می‏کردند. فرار از عظمتی که لایق و لازم است و وارد شدن به محال و امتناع را حتی شیطان هم نمی‏تواند پیشنهاد کند.

§19

یکی دیگر از دسیسه‏های مهم شیطان این است که نمی‏گذارد انسان به کوتاهی‏های خود اعتراف کند تا راه استغفار و استعاذه بسته شود. انانیت نفس، انسان را تحریک می‏کند تا هم‌چون وکیل مدافع از خود دفاع کرده و خود را منزه از تقصیرات بداند. آری، نفسی که گوش به فرمان شیطان دارد علاقه‏یی به دیدن قصور خویش ندارد؛ اگر هم ببیند از صد راه به تأویل آن می‏پردازد. بر اساس سرّ «وَ عَیْنُ الرِّضَا عَنْ کُلِّ عَیْبٍ کَلیلَةٌ» چون با نظر رضا به نفس خود نگاه می‏کند عیب خود را نمی‏بیند و چون عیب خود را نمی‏بیند اعتراف نمی‏کند، استغفار نمی‏کند، استعاذه نمی‏کند، و مسخره شیطان می‏شود. در حالی که پیامبر عالی مقامی‏چون حضرت یوسف (ع) می‏گفت: وَمَٓا اُبَرِّئُ نَف۟سٖٓى اِنَّ النَّف۟سَ لَاَمَّارَةٌ بِالسُّٓوءِ اِلَّا مَا رَحِمَ رَبّٖى چگونه می‏توان به نفس اعتماد کرد؟ کسی که نفس خود را متهم کند می‏تواند قصور خویش را ببیند؛ و کسی که به قصورش اعتراف کند استغفار می‏کند، کسی که استغفار کند استعاذه می‏کند و استعاذه‌کننده از شرّ شیطان نجات می‏یابد. ندیدن قصور، قصوری بزرگ‏تر از خود قصور است؛ و اعتراف نکردن به قصور نقصان بزرگی‏ست. فرد اگر قصور خود را ببیند، آن قصور از قصور بودن درمی‏آید و اگر اعتراف کند استحقاق عفو را خواهد داشت.

§20

از دسیسه‏های شیطان که موجب فساد در حیات اجتماعی انسان می‏شود این است که فقط با یک سیئه مؤمن همه حسنات او را می‏پوشاند. بی‌انصاف‏هایی که به این دسیسه شیطان توجه می‏کنند به عداوت با مؤمن می‏پردازند؛ در حالی که حضرت حق وقتی در حشر با میزان اکبر خود و با عدالت مطلق اعمال مکلفین را می‏سنجد بر غالبیت حسنات بر سیئات و مغلوبیت سیئات حکم می‏کند. نیز اسباب سیئات فراوان است و وجودشان سهل، لذا گاهی تنها با یک حسنه سیئات زیادی را می‏پوشاند، پس در این دنیا می‏بایست براساس عدالت الهی رفتار کرد. اگر خوبی‏های فردی به لحاظ کمی‏ و یا کیفی نسبت به بدی‏هایش بیش‌تر باشد او مستحق محبت و احترام است. باید به‏واسطه یک حسنه باارزش به بسیاری از سیئات با نظر عفو نگاه کرد. این در حالی است که انسان به دلیل رگ ستمگری که در نهاد خود دارد و به‏واسطه تلقین شیطان صد حسنه یک فرد را به دلیل فقط سیئه‏یی فراموش می‏کند، به دشمنی با برادر مؤمنش پرداخته و مرتکب معاصی می‏گردد. به آن می‏ماند که اگر پر مگسی را مقابل چشم بگیرید، جلوی دیدن کوهی را می‏گیرد و نمی‏گذارد دیده شود. انسان نیز به همین ترتیب با رگ غرض با سیئه‏یی به قدر بال مگس حسناتی به اندازه کوه را مخفی می‏دارد، فراموش می‏کند، به عداوت می‏پردازد و ابزاری برای فساد در حیات اجتماعی انسان‌ها می‏شود. شیطان با دسیسه دیگری شبیه به همین دسیسه فکر انسان را به فساد می‏کشاند و صحت اندیشه در قبال حقایق ایمانی را به بیراهه می‏برد و در درستی فکر اخلال ایجاد می‏کند، توضیح مطلب چنین است: شیطان درصدد برمی‏آید، که حکم صدها دلیل اثباتی را درباره یک حقیقت ایمانی با تنها نشانه‏یی که بر نفی‌اش دلالت می‏کند از بین ببرد؛ در حالی که طبق قاعده مقرر «یک دلیل اثبات‌کننده بر بسیاری از دلایل نفی‌کننده ترجیح دارد.» حکم مثبت یک شاهد در یک دعوا و اختلاف، بر صد نظر نفی‌کننده ترجیح دارد. با تمثیل زیر به حقیقت مذکور بنگر: یک کاخ، صدها در بسته دارد. با باز شدن فقط یک در، می‏توان وارد آن کاخ شد و در این صورت درهای دیگر هم باز خواهد شد. اگر همه درها باز و یکی دو تا از آن‌ها بسته باشند نمی‏توان گفت امکان ورود به کاخ وجود ندارد. حقایق ایمانی هم مانند همین کاخ‌اند. هردلیل یک کلید است، اثبات می‏کند و دری باز می‏شود. با بسته ماندن فقط یک در نمی‏توان از حقایق ایمانی مذکور صرف‏نظر کرد و درصدد انکار برآمد، اما شیطان بنابر برخی اسباب و عوامل دری را نشان می‏دهد که به سبب غفلت یا جهالت بسته مانده است و همه دلایل اثباتی را در نظر فرد محو می‏کند، فریب می‏دهد و می‏گوید: «وارد این کاخ نمی‏توان شد، اصلاً شاید کاخ نباشد، داخل آن چیزی نیست.» اینک ‏‏ای انسان بیچاره‏یی که گرفتار دسیسه‏های شیطان شده‏یی! اگر خواهان سلامت حیات دینی و شخصی و اجتماعی و صحت فکر و درستی نظر و سلامت قلبی هستی رفتار و افکارت را با میزان محکمات قرآنی و ترازوی سنت سَنیّه بسنج و قرآن و سنت سَنیّه را همواره راهنمای خود قرار بده و اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ بگو و به حضرت حق پناه ببر. سیزده اشارت ذکر شده، سیزده کلید است. دروازه حصن حصین و قلعه متین آخرین سوره قرآن را که تفصیل و معدن اَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الشَّي۟طَانِ الرَّجٖيمِ است با سیزده کلید مزبور باز کن، وارد شو و سلامت بیاب! اَس۟تَعٖيذُ بِاللّٰهِ بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ قُل۟ اَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ۝ مَلِكِ النَّاسِ ۝ اِلٰهِ النَّاسِ ۝ مِن۟ شَرِّ ال۟وَس۟وَاسِ ال۟خَنَّاسِ ۝ اَلَّذٖى يُوَس۟وِسُ فٖى صُدُورِ النَّاسِ ۝ مِنَ ال۟جِنَّةِ وَ النَّاسِ سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ رَبِّ اَعُوذُ بِكَ مِن۟ هَمَزَاتِ الشَّيَاطٖينِ ۝ وَاَعُوذُ بِكَ رَبِّ اَن۟ يَح۟ضُرُونِ

Private reading note

This note stays on this device and is never uploaded to a server.

Up to 1,200 characters