(برخی قسمتهای این لمعه در مجموعه دیگری منتشر خواهد شد، لذا در این جا آورده نشده است.)
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Lem'alar
The Twenty-Eighth Gleam
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ وَمَا خَلَق۟تُ ال۟جِنَّ وَال۟اِن۟سَ اِلَّا لِيَع۟بُدُونِ مَٓا اُرٖيدُ مِن۟هُم۟ مِن۟ رِز۟قٍ وَمَٓا اُرٖيدُ اَن۟ يُط۟عِمُونِ اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو ال۟قُوَّةِ ال۟مَتٖينُ (ذاریات:58-56) «و جن و انس را نيافريدم جز براى آنكه مرا بپرستند، از آنان هيچ روزيى نمىخواهم و نمىخواهم كه مرا خوراك دهند؛ خداست كه خود روزى بخش نيرومند استوار است.» معنای ظاهری آیه کریمه فوق طبق بیان بسیاری از تفاسیر، اعجاز عالی قرآنی را نشان نمیدهد. این مطلب به کرات ذهن مرا به خود مشغول میکرد. سه وجه قرآنی برآمده از معانی به غایت زیبا و عالی فیض قرآن را اجمالاً به شرح زیر بیان میکنیم: وجه اول: حضرت حق برخی احوال را که میتواند متعلق به فرستادهاش باشد از نقطهنظر تکریم و تشریف رسولش گاه به خود نسبت میدهد. در این جا نیز میگوید «من شما را برای عبادت آفریدهام. نه برای اینکه به من رزقی دهید و اطعامیکنید» که معنایش چنین است: «فرستادهام در مقابل خدمتی که به منظور مسؤولیت رسالت و تبلیغ عبودیت انجام میدهد از شما دستمزد و اجر و پاداش و اطعامی نمیخواهد.» بنابراین مراد در این جا رزق دادن و اطعام کردن مربوط به رسول اکرم(ع) است؛ در غیر این صورت مطلب از نوع اعلام معلومی بدیهی خواهد بود و با بلاغت اعجاز قرآن تناسب نخواهد داشت. وجه دوم: از آنجا که انسان به میزان قابل توجهی محتاج به رزق است و برای آنکه تلاش برای تأمین رزق را بهانه قرار ندهد و متوهمانه گمان نکند که مانع عبودیت است و به اینترتیب عذری برای خود دست و پا نکند، آیه کریمه میگوید: «شما برای عبودیت آفریده شدهاید. نتیجه خلقت شما عبودیت است. تلاش برای تأمین رزق از نظر فرامین الهی نوعی عبودیت است. من امور مخلوقات خویش و رزق آنها را برعهده گرفتهام و شما برای آن خلق نشدهاید که تدارک رزق خود، خانواده و حیواناتتان و رزق و اطعام متعلق به مرا آماده نمایید، زیرا رزاق، من هستم. رزق بستگان شما را که بندگان من هستند من میدهم. شما این مطلب را بهانه قرار ندهید و عبودیت را ترک مکنید.» اگر چنین معنایی در کار نباشد محال بودن رزق دادن به حضرت حق و اطعام نمودن اوکه بدیهی و آشکار میباشد، اعلام معلوم خواهد بود. در علم بلاغت این قاعدهیی مقرر است که اگر معنای کلامی معلوم و بدیهی باشد آن معنا مراد نیست؛ مراد، نکته لازم و تابع آن معناست. مثلاً اگر به کسی بگویی «تو حافظ هستی» این از نوع اعلام معلوم خواهد بود، یعنی در واقع معنای مورد نظر این است که «من میدانم که تو حافظ هستی.» (به عبارت دیگر) چون از اطلاع من خبر ندارد، مطلب را به او اعلام میکنم. براساس این قاعده، معنای کنایی نفی رزق دادن به حضرت حق و اطعام او چنین است: «شما برای رساندن رزق به مخلوقاتی که از آن من هستند و روزیشان را تعهد کردهام آفریده نشدهاید، وظیفه اصلی شما عبودیت است. طبق فرامینم، تلاش برای رزق نیز نوعی عبودیت است.» وجه سوم: در سوره اخلاص معنای ظاهری آیهی: لَم۟ يَلِد۟ وَ لَم۟ يُولَد۟ آشکار و بدیهیست، لذا یکی از لوازم معنای مذکور مراد است، یعنی در راستای این معنا که «آنان که دارای مادر و فرزند هستند نمیتوانند پروردگار باشند» میخواهد الوهیت کسانی چون حضرت عیسی (ع) و عزیر(ع) ، فرشتگان، ستارگان و معبودهایی جز حق را نفی کند؛ به همین دلیل حضرت حق را کاملاً بدیهی و معلوم لَم۟ يَلِد۟ وَ لَم۟ يُولَد۟ میخواند تا معنای ازلی و ابدی را القا نماید؛ و عیناً به همین شکل میفهماند که چیزهایی که قابلیت رزق و اطعام را دارند نمیتوانند اله و معبود باشند. پس با ذکر این مطلب که رزاق ذوالجلال معبود شما، از شما درخواست رزق ندارد، و شما برای اطعام او آفریده نشدهاید؛ خاطر نشان میکند که موجوداتی که نیازمند رزق و اطعام میباشند شایستگی معبودیت را ندارند. سعید نورسی
(این مطلب) به مناسبت سؤال کنجکاوانه رأفت از واژه «قائلون» در آیه جلیلهی: اَو۟ هُم۟ قَٓائِلُونَ (اعراف:4) نوشته شد؛ زمانی که او در زندان بعد از نماز صبح مانند دیگران به خواب میرفت و دچار سستی و رخوت میگردید، (نوشته شد) تا از معطل شدن قلم چون الماس او ممانعت گردد. خواب سه نوع است: اول: خواب غیلوله است که از فجر تا پایان وقت کراهت را شامل میشود. این خواب بر اساس حدیث موجب نقصان در رزق و بیبرکتیاش میشود؛ لذا خلاف سنت است، زیرا مناسبترین زمان برای تأمین مقدمات در مسیر جد و جهد برای بهدست آوردن رزق وقت خنکیست. بعد از گذشت زمان مذکور، نوعی سستی عارض میشود؛ همچنان که به تلاش آن روز و در نتیجه به رزق ضرر میرساند براساس تجربیات فراوان موجب از بین رفتن برکت نیز میشود. دوم: خواب فیلوله است که پس از زمان عصر تا مغرب میباشد. این خواب موجب نقصان عمر میشود، یعنی به سبب از کار افتادن عقل و خرد بر اثر خواب، عمر آن روز فرد را خوابآلوده و کوتاه کرده و نقصانيتي مادی ایجاد میکند؛ علاوهبر آن از نظر معنوی نیز چون نتیجه مادی و معنوی آن روز حیات، غالباً از زمان عصر به بعد بروز و ظهور مییابد، خواب آلوده بودن در آن وقت به معنای ندیدن نتیجه خواهد بود و گویی فرد در آن روز زندگی نکرده است. سوم: خواب قیلوله است و آن سنت سَنیّه میباشد. از نیمروز تا کمیبعد از ظهر است. این خواب از آنجا که موجب میشود فرد بتواند برای نماز شب برخیزد سنت است و علاوه بر این، در جزیرة العرب، در گرمترین زمان روز که وقت الظهر خوانده میشود و باعث میشود مردم به کارهایشان وقفهیی دهند و این امر عادتی قومی و محیطی شده، سنت سَنیّه پررنگتر شده است. خواب قیلوله موجب افزایش عمر و رزق میشود، زیرا نیم ساعت قیلوله معادل دو ساعت خواب شبانه است؛ به عبارت دیگر این خواب روزانه یک ساعت و نیم به عمر فرد اضافه میکند؛ به همین ترتیب یک ساعت و نیم تلاش برای رزق را نیز از چنگ خواب که برادر مرگ است رها ساخته و به زمان سعی و کوشش اضافه میکند. سعید نورسی
هنگام خوانده شدن عبارت «اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ الله» در تسبیحات نماز، نکته ظریفی را که ظاهر شده بود از دور مشاهده کردم. همه آن را نتوانستم اخذ کنم و فقط یکی دو جملهی آن را خلاصه نقل میکنم: دیدم عالم شب مانند یکی ازمنازل تازه گشوده شده جهان است. در نماز عشا وارد آن عالم شدم. از انبساط فوقالعاده خیال و ارتباط ماهیت انسانی با تمام جهان بود که عالم کبیر را در آن شب همچون منزلی دیدم. ذی حیاتان و آدمیان چنان کوچک و ریز شدند که دیده نمیشدند. شخصیت معنوی محمدی(ع) را که به تنهایی منزل مذکور را نورانی میکرد و به آن شکوه و اُنسیت میبخشید در عالم خیال مشاهده کردم؛ همانطور که فرد هنگام ورود به منزلی جدید به ساکنان سلام میدهد احساس کردم آرزویی برای گفتن «هزاران سلام بر تو ای رسول الله» در درونم میجوشد. گویی به عدد انس و جن سلام میدادم و با بیان سلام، میگفتم با تو تجدید بیعت کرده و مأموریتت را قبول میکنم، به قوانینی که آوردهیی گردن مینهم و در مقابل اوامرت تسلیم هستم و (تو ای رسول الله) از بیحرمتیهای ما در امان خواهی بود. (احساس کردم) همه اجزای جهان و عموم انس و جن را که مخلوقات ذی شعورش هستند به سخن واداشتم و به نام هر یک سلامی را با معانی مذکور تقدیم کردم. او با نور و هدیهیی که همراه داشت دنیای مرا روشن نمود و من با این اندیشه که او دنیای همه را نيز در این دنیا روشن میسازد و به آنها نعمت ارزانی میدارد، برای اینکه در برابر هدیهاش سپاسگزاری کرده باشم گفتم: «هزاران صلوات بر تو نازل گردد.» یعنی «ما نمیتوانیم پاسخ نیکی تو را بدهیم. لذا با درخواست رحمت برای تو به عدد اهل سماوات که از خزانه رحمت پروردگارمان نازل میگردد سپاسگزاری خود را اظهار میداریم؛» و من این معنا را در عالم خیال احساس کردم. آن ذات احمدی(ع) به لحاظ عبودیت و از نظر توجهاش از خلق به حق خواهان صلوات به معنای رحمت است و به لحاظ رسالتش و از حیث رسول حق بودنش برای خلق، خواهان سلام میباشد؛ همچنان که شایسته سلام به عدد جن و انس است و ما به عدد جن و انس تجدید بیعت عام خود را به او تقدیم میداریم، شایسته سلام به عدد اهل سماوات از خزانه رحمت و به نام هر یک از آنها نیز هست، زیرا با نوری که او آورد ارزش هر موجود آشکار میشود و کمال هر چیز و وظیفه ربانی هر مخلوق مشاهده میگردد و مقاصد الهی هر مصنوع نیز تجلی مییابد. این است که همه چیزها علاوهبر لسان حال اگر لسان قال هم میداشتند قطعاً چنین میگفتند: «الصَّلاةُ وَ السَّلام عَلَیکَ یَا رَسُولَ الله» و ما به لحاظ معنا و به نام همه آنها میگوییم: «اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ الله بِعَدَدِ الجِنِّ وَ الاِنْسِ وَ بعَدَدِ المَلَکِ وَ النُّجُومِ فَیَکْفِیکَ اَنَّ اللهَ صَلّی بِنَفْسِهِ وَ اَمْلاکهُ صَلَّتْ عَلَیهِ وَ سَلَّمَتْ» سعید نورسی
توضیحاتی درباره وحدت وجود خواستهاید. درباره این مسأله در لمعهیی از مکتوب سی و یکم در مخالفت با نظر حضرت محیی الدین در این خصوص، پاسخی به غایت محکم و مفصل وجود دارد. فعلاً همین قدر میگوییم که: القای مسأله وحدت وجود به انسان امروز ضرر جدی دربردارد؛ همچنان که اگر تشبیهات و تمثیلات از دست خواص به دست عوام یا از دست علم به دست جهل افتد آن را حقیقت تلقی خواهند کرد ، به همان صورت نیز، حقایق متعالی چون مسأله وحدت وجود اگر در اختیار عوامیقرار گیرد که اهل غفلت بوده و در میان اسباب غوطه ورند؛ از آن تلقی طبیعت خواهد شد و سه ضرر مهم به شرح زیر خواهد داشت: اول: مشرب وحدت وجود در حالی که گویی انکار عالم به حساب حضرت حق است، وقتی در اختیار عوام، عوام غافل و مخصوصاً آنها که آلوده به افکار مادی هستند قرار گیرد تبدیل به انکار الوهیت به حساب عالم و مادیات میشود. دوم: مشرب وحدت وجود ربوبیت ماسوای الهی را چنان با شدت رد میکند که سر از انکار ماسوا و رفع دویی درمیآورد. (وقتی منظور) نه تنها ندیدن نفوس اماره که ندیدن وجود مستقل همه چیزها باشد در زمانه فعلی که استیلای فکر طبیعت، غرور و انانیت به نفس اماره قوت میدهند و موجب فراموشی نسبی آخرت و آفریدگار میشوند، و برخی از نفسهای اماره هریک فرعونی کوچک میشوند، القای وحدت وجود به انسانهایی که استعداد آن را دارند که نفس خود را الهه خویش قرار دهند، نفس اماره را – العیاذ بالله - چنان بزرگ میکند که دیگر هیچچیز گنجایشش را نخواهد داشت. سوم: مسأله وحدت وجود موجب تصوراتی میشود که با تنزه و تقدس و وجوب وجود ذات ذوالجلالی که معلّی و مبرّی و منزّه و مقدّس از تغیّر و تبدّل و تجزّی و تحیّز است، سازگار نیست و مدار تلقینات باطل میگردد. آری، کسی که از وحدت وجود بحث میکند میتواند در عالم فکر و اندیشه فاصله خاک تا افلاک را طی کند، عالم را درنوردد و چشم به عرش اعلی بدوزد، و به صورت استغراقی کائنات را معدوم دانسته و منشاء همه چیز را مستقیماً و بهواسطه نیروی ایمان در واحد احد ببیند؛ وگرنه کسی که پشت کائنات ایستاده و نظر بر عالم وجود داشته باشد و در مقابل خود اسباب و عوامل را ببیند و نگاهش از فرش باشد، تردیدی نیست که احتمالاً در میان اسباب و عوامل خفه شده و به باتلاق طبیعت سقوط کند. کسی که به لحاظ فکر و نظر به عرش صعود کردهباشد مانند جلال الدین رومی میتواند بگوید: «گوش بگشا! سخنانی را که از هرکسی میشنوی میتوانی همچون گرامافونهای فطری از حضرت حق بشنوی.» در غیر این صورت اگر به کسی که چون جلال الدین نتوانسته است به این درجات صعود کند و موجودات را از فرش تا عرش چون آیینهیی نمیبیند بگویی «گوش کن کلام خدا را از هر کسی میشنوی» گرفتار تصورات باطل و خلاف حقیقت خواهد شد و تو گویی به لحاظ معنا از عرش تا فرش سقوط خواهدکرد. قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَر۟هُم۟ فٖى خَو۟ضِهِم۟ يَل۟عَبُونَ مَالِلتُّرَابِ و لِرَبِّ الاَربَابِ «سُبْحَانَ مَنْ تُقَدَّسَ عَنِ الاَشْبَاهِ ذَاتُهُ وَ تَنَزَّهَتْ عَنْ مُشَابَهَةِ الاَمْثَالِ صِفَاتُهُ وَ شَهِدَ عَلی رُبُوبِیَّتِهِ آیاتُهُ جَلَّ جَلَالُهُ وَ لَا اِلَهَ اِلَّا هُو» سعید نورسی
زمانم برای تطبیق و تنظیم اندیشههای مصطفی صبری و موسی بکوف مساعد نیست. همین قدر بگویم که: یکی از آنها افراط کرده و دیگری تفریط میکند. مصطفی صبری اگر چه در دفاعیاتش نسبت به موسی بکوف مُحق است، اما در تضعیف شخصیتی چون محیی الدین که اعجازی در علوم اسلامیست حق به جانب او نیست. آری، محیی الدین، خود هادی و مقبول است، لیکن در هر یک از کتابهایش نمیتواند مُهدی و مُرشد باشد. در بسیاری موارد بدون میزان بهسوی حقیقت میرود، با قواعد اهل سنت مخالفت میکند و برخي از سخنانش ظاهراً ضلالت افاده ميکند. اما خود او از ضلالت و گمراهی مبراست. گاه کلام، کفر دیده میشود اما صاحب کلام کافر نمیشود. مصطفی صبری به این نکات توجه نکرده و به دلیل تعصبی که نسبت به قواعد اهل سنت دارد در برخی موارد دچار تفریط شده است. موسی بکوف نیز بیش از حد به طرفداری از تجدد پرداخته و با مماشات در برابر معاصر بودن، کاملاً به خطا میرود. او قسمی از حقایق اسلامی را با تأویلهای اشتباه تحریف میکند. فرد مردودی چون ابوالعلا معری را فوق محققین میداند و از موارد مخالفت محیی الدین با اهل سنت که مناسب افکار خود اوست بیش از حد طرفداری کرده و بدین ترتیب دچار تفریط میشود. قال محیی الدین: «تَحْرُمُ مُطَالَعَةُ کُتِبُنَا عَلی مَنْ لَیْسَ مِنَّا» یعنی «کسی که از ما نیست و نسبت به جایگاهمان آگاهی ندارد کتابهایمان را مطالعه نکند، (در غیر این صورت) ضرر خواهد دید.» آری، در این زمانه مطالعه کتابهای محیی الدین به خصوص مسایل مربوط به وحدت وجود مُضر است. سعید نورسی
وضعیتی را بیان میکنم که در شب عیدی خیرهکننده در زندان در عالم خیال برایم ظهور یافت، در حالی که با عدسیِ نگرانی از آینده، و عاقبت بینی، از پنجره به خندههای گریه دار نوع بشر نگاه میکردم؛ همچنان که وضع حیاتی آنان که سابق بر این، مرده و در گورستان خفتهاند، در سینما دیده میشود، جنازههای متحرک کسانی را میدیدم که در آینده نزدیک اهل گورستان خواهند شد؛ برای آنها که میخندیدند گریستم. ناگهان احساس واهمه و دردی به سراغم آمد. به عقلم مراجعه کردم و از حقیقت پرسیدم: «چیست این خیال؟» حقیقت گفت: پنجاه سال بعد، از هر پنجاه نفر این بیچارگان که چنین در کمال لذت میخندند و تفریح میکنند، کمر پنج نفر خمیده و چون سالمندان هفتاد سالهاند؛ چهل و پنج نفر دیگرشان نیز در قبرستان پوسیدهاند. این چهرههای شاد و این خندههای شورانگیز به ضد خود تبدیل میشوند. بر اساس قاعده «کُلُّ آتٍ قَریِبٌ» دیدن آن چه در آینده وقوع مییابد به طرزی که گویا رخ داده است، سهمی از حقیقت دارد؛ لذا آن چه دیدم خیال نبود. مادام که خندههای غافلانه (مردم) دنیا، پردهییست بر حالات تلخ گریه دار؛ و موقتیست و زوالپذیر؛ بیتردید تفریحات دور از گناه و غفلت، تفریحاتی که ستایشآمیز باشد و در دایره شرع، و موجب شود انسان خود را در حضور (حق) حس کند، و شادیهایی که به لحاظ ثواب باقی میمانند، قادرند قلب انسانهای بیچاره را که پرستنده ابدیتاند و روح مفتون و دلبسته به بقای آنها را، بخندانند و شاد کنند. لذا برای اینکه انسان در اعیاد که غفلت غلبه مییابد به سمت امور غیر مشروع منحرف نشود، روایات انسانها را مکرر به ذکر الله و شکرگزاری تشویق و ترغیب میکند. تا اینکه انسان نعمت شادی و سرور عید را تبدیل به شکر کند و با ادامه آن افزایشش دهد، زیرا شکر نعمت را فزونی میدهد و غفلت موجب از بین رفتن آن است. سعید نورسی
نکتهیی درباره آیه اَع۟دٰى عَدُوِّكَ نَف۟سُكَ الَّتٖى بَي۟نَ جَن۟بَي۟كَ یعنی نفس همواره به بدی میخواند، و حدیث «اَعْدَی عَدُوِّکَ نَفْسُکَ الَّتِی بَیْنَ جَنْبَیْکَ» که معنی شریف آن چنین است: مُضرترین دشمنت نفس توست. فردی که نفس خود را میپسندد و دوست دارد اگر دارای نفس اماره تزکیه شدهیی نباشد دیگران را دوست نخواهد داشت. اگر دیگران را به صورت ظاهری هم دوست داشته باشد، دوست داشتنش صادقانه نخواهد بود. (در حقیقت) سود و لذت خود را دوست دارد که در دیگریست. او همواره سعی میکند خود را طوری نشان دهد که او را بپسندند و دوست داشته باشند. چنین کسی قصورش را از نفس نمیداند و مانند یک وکیل به دفاع از خود پرداخته و خود را بری میداند. او با مبالغه و دروغ به مدح نفس خویش میپردازد و آن را تنزیه و چه بسا تقدیس میکند و به فراخور حالش از آیه مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ سیلی میخورد. مدح و ثنای نفسش نیز با عکس العمل دیگران مواجه شده موجب خواریاش میشود و از نظر دیگران میافتد. او در اعمال اخروی، اخلاص را از دست میدهد و کارهایش را با ریا درمیآمیزد. کسی که به عاقبت توجهی ندارد، به نتایج کار نمیاندیشد و به لذت نقد مبتلا شده است، مغلوب حس و هوای نفس میشود و با فتوای حسی که راه خود را گم کرده است برای ساعتی لذت یک سال در زندان میماند. او به دلیل یک دقیقه غرور یا انتقام، ده سال مجازات میشود و مانند کودک سر به هوایی که عمّ جزءاش را که از آن درس میگیرد به آب نباتی میفروشد، حسنات خویش را که قیمت الماس دارند برای ارضای حس و راضی کردن هوای نفس و عملی کردن هوس خویش، وسیله لذات و انانیتهایی میکند که در حکم تکه شیشههای بیاهمیتاند؛ لذا در امور سودمند، دچار ضرر و زیان میشود. «اَللَّهُمَ احْفَظْنَا مِنْ شَرِّ النَّفْسِ وَ الشَّیطَانِ وَ مِنْ شَرِّ الجِنِّ وَ الاِنْسانِ» سؤال: چگونه ممکن است در برابر کفر ورزیدن در زمانی کوتاه، حبس همیشگی در جهنم عدالت باشد؟ پاسخ: اگر سال را سیصد و شصت و پنج روز بدانیم و قتلی در یک دقیقه، هفت میلیون و هشت صد و هشتاد و چهار هزار دقیقه حبس را اقتضا کند و این قانونی عادلانه باشد؛ از آنجا که یک دقیقه کفر معادل هزار قتل است، کسی که عمر بیست سالهاش را با کفر سپری میکند و با کفر هم میمیرد، بر اساس قانون عدالت و قوانین دادگسترانه بشری مستحق پنجاه و هفت تریلیون و دویست و یک میلیارد و دویست میلیون سال حبس میشود. از این جا میتوان سازگاری خَالِدٖينَ فٖيهَٓا اَبَدًا را با عدالت الهی دریافت. سرّ مناسبت دو عدد کاملاً دور از هم این است که قتل و کفر چون تخریب و تجاوزند بر غیر تأثیراتی دارند. قتلی در یک دقیقه دست کم طبق عادت ظاهری پانزده سال از عمر مقتول را سلب میکند و به جای آن قاتل به زندان میرود. یک دقیقه کفر انکار هزار و یک اسم الهیست، موجب تحقیر نقوش الهی (درعالم) است، و به حقوق عالم هستی تجاوز تلقی میشود، کمالات این عالم را انکار، دلایل وحدانیت را تکذیب و گواهیهای آن را رد میکند؛ لذا کافر را بیش از هزارسال به اسفل سافلین پرتاب و در «خالدین» حبس مینماید. سعید نورسی
شاگردان رساله نور را بر اساس «ماده 163» متهم کرده و خواهان مجازاتشان شدهاند، و در عین حال 163 نفر از وکلای مجلس لایحهیی تهیه کردهاند که بر اساس آن به مدرسه مؤلف رساله نور «150» هزار لیره داده شود؛ تناسبی که با تعداد «163» نفر از «200» نماینده وجود دارد به لحاظ معنا میگوید: گواهی تقدیرآمیز 163 نماینده حکومت جمهوری، حکم ماده قانونی 163 را درباره او ابطال میکند. نیز این هم از تناسبات لطیف معنادار است که 128 جزء رساله نور شامل 115 کتاب میشود. شاگردان و مؤلف رساله نور در 27 آوریل 1935 دستگیر شدهاند و تاریخ صدور حکم دادگاه آنها 19 اگوست 1935 میباشد، یعنی یک فاصله زمانی 115 روزه؛ و این با تعداد کتابهای رساله نور همخوانی دارد؛ علاوهبر آن با تعداد متهمان بازجویی شده که تعدادشان را 115 نفر اعلام کردهاند تناسب دارد و این نشان میدهد بلایی که بر سر مؤلف و شاگردان رساله نور میآید با دست عنایتی تنظیم میشود. در آغاز این لمعه آمده است که امام علی (رض) به رساله نور اشاره داشته است، لذا یکی از برادرانمان با اشتیاقی هیجان انگیز رساله نور را الماس، جوهر، و نور نامیده و آن را مکرر نوشته بود. درج مطلب مذکور در پایان این لمعه مناسب دیده شد. طلبهیی که در دایره تقوا قرار دارد حتی اگر دیوانه هم باشد آیا میتواند از نورانیت رساله نور که الماسی گرانبهاست فاصله بگیرد؟ گمان میکنم کمتر کسی مانند این طلبه درمانده شما توانسته باشد کرامت و فضیلت و لذت رساله نور را بچشد و میوههای شیریناش را بهدست آورد. من با این همه درماندگی و با اینکه نتوانستهام خدمتی به رساله نور کنم در برابر التفاتی که به من داشتهاید خود را مدیون سپاسگزاری میدانم؛ بنابراین نه تنها این بنده بلکه هیچ یک از طلبههای دیگرتان نمیتوانند از رساله نور، این الماس و این لذت جدا شوند. با اطمینان از عفو و بخششتان، عرض میکنم در تفتیش و بازرسیهای مربوط به رساله نور، این بار دو کرامتش عیناً بهوقوع پیوست. هنگامیکه پلیس و ژاندارمها و زندان بانها در داخل زندان با جدیّت شروع به تفتیش کرده بودند، بیآن که کسی ببیند پسر هفت هشت ساله خواهرم نسخههای رساله نور را داخل کیف مدرسهاش میگذارد و از آنجا میرود. تفتیش در اتاق مخلصتان انجام میگرفت. کودک وارد اتاق شد و وقتی تقلای مأموران را دید رسالههای نور را که در کنار اتاق روی زمین بود در کیفش گذاشت و هیچ یک از مأموران هم متوجه نشدند و به او چیزی نگفتند. کودک فداکار مستقیماً نزد مادرش میرود و میگوید: «رسالههایی را آوردم که دایی همیشه برای ما میخواند. ماموران میخواستند آنها را توقیف کنند، من بدون آنکه آنها باخبر شوند، وقتی نامهها و کتابهای دیگر را به هم میریختند اینها را برداشتم و در کیفم گذاشتم. اینها را در جای خوبی نگهداری کنید. من مطالعه اینها را خیلی دوست دارم. دایی اینها را برای ما میخواند. او وقتی میخواند حالت دیگری به من دست میداد.» آن گاه به مدرسهاش بازمیگردد. به اینترتیب الماسها، گوهرها، رسالههای نور به دست آنها نیفتاد. این اگر کرامت نیست پس چیست؟ اگر معجزه قرآنی نیست پس چیست؟ این چنین فضیلت، لذت، الماس و گوهری در کدام تألیفاتی هست؟ چنین الماسها و گوهرها و نورهایی از دهان چه شخصی بیرون آمده است؟ من نه تنها زندان که هر لحظه و آنی هر نوع فداکاری در راه این الماسها، گوهرها و نورها را با جان و دل میپذیرم. بعد از من نیز پسرم امین آماده است تمام عمرش را صرف این الماسها و گوهرها و نورها کند. با اثبات کرامت دوم این الماس، گوهر و نور اثبات میکنم که خویشاوندان از سه تا هشت ساله و فرزندم جانشان را فداکارانه در راه این الماس، گوهر و نور بدون هیچ تردیدی فدا خواهند کرد. هنگام مطالعه این الماس، گوهر و نور همه آنها دورم جمع شدند. به آنها محبت کردم و به هر کدامشان چای دادم و به خواندن این الماس، گوهر و نور ادامه دادم. همه در یک لحظه سؤال کردند: «این چیست؟ این نوشته چگونه نوشتهییست؟» من هم گفتم: «اینها الماساند، گوهرند، نورند.» و به مطالعهام ادامه دادم. از مطالعه کلام دهم ساعتها میگذشت. بچهها از سر کنجکاوی هر جا را که متوجه نمیشدند بیدرنگ از مخلص سؤال میکردند. من نیز وقتی این الماس، گوهر و نور را طوری توضیح میدادم که آنها متوجه شوند دیدم رنگ چهره بچهها تغییر کرده و زیباتر میشدند. مخلص نیز وقتی به چهره آنان نگاه میکردم در سیمای هر کدامشان سعیدی نورانی میدیدم. طی سؤالی پرسیدند کدام یک از اینها نور، کدام گوهر و کدام یک الماس است؟ گفتم: «آری، نور، خواندن و مطالعه این اثر است، ببینید موجب شد در شما زیبایی پدیدار شود.» آنها به چهره هم نگاه کردند و گفتهام را تأیید نمودند. پرسیدند: «الماس چیست؟» گفتم: «نگارش این سخنان است. آن موقع، یعنی وقتی آنها را مینویسید کتابت شما چون الماس قیمتی میشود.» تأیید کردند. گفتند: «گوهر چیست؟» گفتم: «گوهر هم ایمانیست که از این کتاب اخذ میکنید.» همه به یکباره شهادتین بر زبان آوردند. سه چهار ساعت از این گفتگو میگذشت و مخلص متوجهاش نبود. گفتم: «الماس، گوهر و نور این است.» تأیید کردند. همه به من نگاه کردند و با هم پرسیدند: «این کتاب را چه کسی نوشته است؟» طلبه درمانده شما شفیق
امروز صبح خواب دیدم در ساحل هموار و براقی چون ساحل توپخانه استانبول هستم. احساس کردم نیمروز است و نور خورشید بر روی آن دریای بزرگ درخششهای زیبایی ایجاد میکند. به دریا چشم دوخته بودم. دیدم جوانی که از میانه دریا و سمت جنوب در حال شنا کردن است، خیشی [مربوط به گاو آهن م.] را که بر دوش داشت به ساحل آورد. آنجا در حالی که از همه برادرانمان (بعد از آزادی) استقبال میکردند دو اسب سوار را دیدم که به سرعت از سوی غرب و در امتداد ساحل پیش میآمدند. گفتند «استاد میآید!» ازدحام جمعیت راه باز کرد. آن دو نفر با چهرهیی گندمگون و اسبهای سیاه ترسناکشان به سوی شرق از آنجا دور شدند. من همان موقع که میخواستم وارد دریا شوم بیدار شدم ... ذکایی
اگر مقصود مدح متکبرانه خودتان است بدانید که قمر کم سوترین ستاره رساله نور هستید زینهار! رساله نور را سیاره مپنداری نه تنها زمین، که خورشید نیز قمر آن است رساله نور به زودی در عالم خواهد درخشید خاموش نمیشود، شاید پنهان گردد، چرا که نور علی نور است نوری که بحر حقیقت و هدایت محض است مَن۟ اَص۟حَابُ الصِّرَاطِ السَّوِىِّ وَ مَنِ اه۟تَدٰى را بخوان از حق نمیتوان شکایتی کرد؛ شاید مقصود بیان حکایت باشد در مسیر شرع که بهسوی حق میرفتم آشکار بود که به رساله نور خدمت کرده ام رساله نوری که علی مرتضی و غوث اعظم در جلجلوتیه و برخی قصاید بدان اشارت داشته اند به رساله نوری که عروة الوثقیست و لاانفصام تمسک جسته بودم زیرا هم هدایت است هم عین حقیقت ما را جایی گذاشتند که حضرت یوسف (ع) ایستاده بود درآن جا نیز حضرت استاد هم همراهمان بود خلیل ابراهیم
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ لَا يَسَّمَّعُونَ اِلَى ال۟مَلَاِ ال۟اَع۟لٰى وَيُق۟ذَفُونَ مِن۟ كُلِّ جَانِبٍ دُحُورًا وَلَهُم۟ عَذَابٌ وَاصِبٌ اِلَّا مَن۟ خَطِفَ ال۟خَط۟فَةَ فَاَت۟بَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ (صافات: 10-8) «[بهطورى كه] نمىتوانند به انبوه [فرشتگان] عالم بالا گوش فرا دهند و از هر سوى پرتاب مىشوند، با شدت به دور رانده مىشوند و برايشان عذابى دايم است، مگر كسى كه [از سخن بالاييان] يكباره استراق سمع كند كه شهابى شكافنده از پى او مىتازد» وَلَقَد۟ زَيَّنَّا السَّمَٓاءَ الدُّن۟يَا بِمَصَابٖيحَ وَجَعَل۟نَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطٖينِ (ملک:5) «و در حقيقت آسمان دنيا را با چراغهايى زينت داديم و آن را مايه طرد شياطين گردانيديم» نکته بااهمیتی از آیههایی چون آیات فوق به مناسبت یکی از انتقادهای اهل ضلالت به شرح زیر بیان میشود: این نوع آیات درباره جاسوسهای جن و شیاطینیست که برای کسب اخبار سماوات گوش میایستادند و اخبار غیب را برای کاهنها و مادیون و برخی از احضار کنندگان ارواح خبر میآوردند؛ برای اینکه شبههیی متوجه وحی نشود، در ابتدای نزول وحی، جاسوسیِ دائم آنها غالباً بهواسطه شهابها بیش از پیش رجم و منع میشد. به همین مناسبت به سوالی بسیار مهم تحت سه عنوان، پاسخ مختصری میدهیم. سؤال: از این دست آیات دانسته میشود که شیاطینِ جاسوس برای خبر گرفتن از حادثهیی غیبی، جزیی و گاه شخصی به دیار سماوات که در فاصلهیی دور قرار دارد نفوذ کرده طوری که گویا درباره حادثه جزیی مذکور در هر گوشه آن دیار پهناور بحث میشود و هر شیطانی به هر جایی که بتواند نفوذ کند، میتواند اطلاعی نصفه نیمه از آن حادثه به دست آورد که عقل و حکمت این معنا را نمیپذیرد. در ضمن براساس نص آیه، برخی از اهل رسالت و کرامت، میوههای بهشت را که در جایی بالاتر از سماوات قرار دارد طوری با دست میگیرند که گویی از فاصلهیی نزدیک آنها را میچینند، با گفتن اینکه آنها بهشت را گاه از نزدیک تماشا میکنند؛ مسالهیی چون تودرتو بودن بینهایت دوری و بینهایت نزدیکی مطرح میشود که عقل زمانه فعلی گنجایش آن را ندارد. نیز اینکه احوال جزیی شخصی جزيي، مدار بحث در ملأ اعلای واقع در دیار کلی و پهناور سماوات شود، با حکمت کاملاً حکیمانه اداره کائنات سازگار نیست، این در حالیست که سه مسأله مذکور از حقایق اسلامی بهشمار میروند. پاسخ: اولاً در رسالهيی به نام کلام پانزدهم طی هفت مقدمه قطعی، زیر عنوان هفت مرحله، طرد و رفع جاسوسهای شیطان از سماوات توسط ستارگان که در آیه وَلَقَد۟ زَيَّنَّا السَّمَٓاءَ الدُّن۟يَا بِمَصَابٖيحَ وَجَعَل۟نَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطٖينِ بیان شده، چنان اثبات شده است که معاندترین فرد مادی را نیز قانع میکند، به سکوت میکشاند و مجاب میکند. ثانیاً برای نزدیک کردن سه حقیقت اسلامی مذکور (که گمان میرود دورند) به اذهان کم ظرفیت، با تمثیل اشارهیی خواهیم داشت. برای نمونه اگر اداره نظامی یک دولت در شرق کشور، اداره دادگستری در غرب، اداره معارف در شمال، اداره امور علمی در جنوب و اداره امور اداری در مرکز آن کشور باشد و همه ادارات توسط بیسیم، تلفن، و تلگراف به شکل کاملاً منظمی از همه آن چه به آنها مربوط است مطلع شوند و آن را ببینند میتوان گفت سرتاسر آن کشور در همان حال که اداره دادگستریست اداره نظامی هم هست و همانطور که اداره امور اداریست اداره امور علمی هم هست. به همین ترتیب مثلاً دولتهای متعدد و حکومتهایی که پایتختهای جداگانهیی دارند گاه به دلیل مستعمراتشان و یا به حیث امتیازاتی یا به مناسبت روابط بازرگانی، در کشوری واحد دارای حاکمیتهای جداگانه میباشند. با اینکه رعیت و ملت یکیست اما هر دولت با در نظر گرفتن امتیازات خود با رعیت مرتبط است. معاملات حکومتهای مزبور که از هم بسیار دور هستند با هم مرتبط میشوند، و در هر منزلي بههم نزديک ميشوند و در هر کس اشتراکاتي مييابند. در ادارهيي جزيي که در نقاط تماس قرار دارد، به مسايل جزيي رسيدگي ميشود، نه اینکه هر مسأله جزیی را به اداره کلی ارجاع دهند. لیکن هنگام بحث از مسایل جزیی مستقیماً براساس قوانین اداره کلی عمل میشود، لذا مانند این است که دستورالعمل از اداره کلی اخذ شده است و بحث صورتی مییابد که گویی در همان اداره کلی به آن رسیدگی شده است. مملکت سماوات نیز مانند دو مثال بیان شده به اعتبار پایتخت و مرکز با اینکه در نقطه بسیار دوری قرار دارد اما همانطور که سیمهای تلفنی معنوی که تا قلب مردمان مملکت کره زمین کشیده شده را دارا ميباشد، صرفاً متوجه عالم جسمانی نیست بلکه عالم ارواح و عالم ملکوت را هم دربرمیگیرد، لذا عالم شهادت را نیز که از جهتی زیر پرده قرار گرفته در احاطه خود دارد. بهشت نیز که متعلق به داربقا و عالم باقیست با وجود دوری بینهایت، دایره تصرفاتش را زیر پرده شهادت به شکلی نورانی در هر سو گسترانده است. مراکز حواس در مغز انسان جداگانه بوده، ولي با حکمت و قدرت صانع ذوالجلال هر کدام از آنها بر سراسر وجود آدمي و جسم او حکم ميکنند و آن را تحت تصرف خود قرار ميدهند. همانطور هم کائنات که انسان اکبر است هزاران عالم را همچون دوایر متداخل تودرتو دربرمیگیرد و از حیث کلیت و جزئیت و خصوصیت و عظمت، مدار توجه احوال و حوادث جاری در آنها میشود، یعنی اجزای مذکور در نقاط جزیی و نزدیک، و اجزاي کلی و عظیم نیز در مقامات عالی دیده میشوند. اما گاهی اوقات حادثهیی جزیی و خصوصی بر عالم بزرگی استیلا مییابد. از هر سو که گوش کنی خبر حادثه مذکور به گوش میرسد. گاه نیز گردهماییهای بزرگ الزاماً برای رویارویی با قدرت دشمن انجام نمیشود بلکه ممکن است هدف آن ابراز حشمت و شکوه و بزرگی باشد. برای مثال حادثه محمدیه(ع) و حادثه قدسی وحی قرآن از آنجا که مهمترین حادثه در سرتاسر عالم سماوات حتی در هر گوشه آن مملکت است، بیان اینکه مستقیماً نگهبانانی در برجهای بسیار دور و بزرگ سماوات عظیم گذاشتهاند تا با پرتاب منجنیقهایی از ستارگان، شیاطین جاسوس را طرد و دفع کنند، در زمانهیی که ستارگان زیادی میافتادهاند و پرتاب میشدهاند میتواند اشارهیی ربانی باشد برای نشان دادن درجه حشمت وحی قرآنی و شکوه سلطنت و میزان حقانیتش که بههیچوجه قابل تردید نیست. قرآن معجز بیان نیز اعلام تکوینی مذکور را ترجمانی کرده، بیان نموده و به اشارت سماوی اشاره میکند. آری، رو در رو کردن شیاطین جاسوس با فرشتگان با چنین اشارت عظیم سماوی، در حالی که فقط یک فرشته قادر است با دمیدن و فوت کردن آنها را از بین ببرد، بیتردید برای نشان دادن شکوه و بزرگی سلطنت وحی قرآنیست. نیز این بیان قرآنی باشکوه و بحثهای عظیم و فراوان درباره سماوات نه برای آن است که بگوید جنیان و شیاطین دارای چنان اقتدار و قدرت دفاعیای هستند که میتوانند اهل سماوات را به مبارزه و مدافعه بخوانند، بلکه اشاره به این حقیقت است، که جن و شیطان در هیچ کجای مسیری به بلندای قلب محمدی(ع) تا عالم سماوات و تا عرش اعظم قادر به مداخله نیستند و اینکه وحی قرآنی در سماوات عظیم، مدار بحث فرشتگان است، حقیقتیست که شیاطین برای اندک تماسی با آن مجبور میشوند تا سماوات بالا روند و بی آن که موفق به کاری گردند رجم میشوند، و این اشارهییست به این نکته که وحی نازل شده بر قلب محمدی(ع) و جبرائیل (ع) که به حضور محمدیه(ع) رسید و حقایق غیبی که توسط نظر محمدی(ع) دیده شد درست و راست است و هیچ شبهه و تردیدی در آن راه ندارد؛ و قرآن معجز بیان آن را به طرز اعجازآمیزی خبر میدهد. اما اینکه بهشت با وجود دور بودن و تعلق داشتن به عالم بقا، از نزدیکترین جاها دیدهمیشود و گاه میوههایی از آن برمیچینند مطلبیست که از سرّ دو مثال ذکر شده دانسته میشود؛ همچنین باید دانست این عالم فانی و عالم شهادت نیز برای عالم غیب و دار بقا به منزله پرده است. با اینکه مرکز کبرای بهشت دور است اما بهواسطه آیینه عالم مثال مشاهده آن در هر سو امکان دارد، نيز بهواسطه ایمانهایی در مرتبه حق الیقین، بهشت میتواند در این عالم فانی در مثل مناقشه نیست نوعی دوایر و مستملکات داشته باشد و با خط تلفن قلب به روحهای متعالی خبر رسانی کند و هدایایی بدهد. اما حقیقتی که درباره مشغول شدن دایرهیی کلی با یک حادثه شخصی و جزیی در تفاسیر بیان میشود، یعنی اینکه مثلاً شیاطین برای آنکه خبرهایی غیبی برای کاهنان بیاورند، تا سماوات بالا میروند، گوش میایستند و خبرهای غلط نصفه نیمهیی میآورند، باید این باشد که منظور، رفتن تا پایتخت مملکت سماوات و کسب خبر جزیی مذکور نیست، بلکه مملکت سماوات که جوّ هوا را نیز شامل میشود - در مثل مناقشه نیست - بناهایی در حکم کلانتری و پاسگاه دارد که ارتباط با مملکت زمین در آن جاها صورت میگیرد. برای حادثههای جزیی در آن مقامهای جزیی گوش میایستند. قلب انسانی نیز یکی از آن مقامات است که فرشته الهام و شیطان خاص در آنجا مبارزه میکنند. حقایق ایمانی و قرآنی و حادثههای محمدی(ع) هر قدر جزیی هم باشند، در حکم بزرگترین و کلیترین حادثهی مهم در عرش اعظم که کلیترین دایره است، در دایره سماوات - در مثل مناقشه نیست - و در جراید معنوی مقدرات کائنات، گویی منتشر و در هر سو مدار بحث و گفتگو میشوند؛ با این بیان از قلب محمدی(ع) تا رسیدن به دایره عرش، هیچ امکان دخالتی وجود ندارد و شیاطین جز گوش ایستادن و خبر گرفتن از سماوات چاره دیگری نمییابند؛ با این وصف باید آشکارا و اعجازآمیز اعلام نمود که وحی قرآنی و نبوت احمدی(ع) تا چه حد در مرتبه حقانیتی متعالی قرار دارد و تا چه حد امکان ندارد با فریب و خطا و خلاف به آن نزدیک شد. سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ سعید نورسی

