Lem'alar

The Twenty-Eighth Gleam

منبع: risaleinur multilingual dataset, risale.site source · Risale-Nur multilingual research corpus
Risale reading plan
§1

(برخی قسمت‏های این لمعه در مجموعه دیگری منتشر خواهد شد، لذا در این جا آورده نشده است.)

§2

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ وَمَا خَلَق۟تُ ال۟جِنَّ وَال۟اِن۟سَ اِلَّا لِيَع۟بُدُونِ ۝ مَٓا اُرٖيدُ مِن۟هُم۟ مِن۟ رِز۟قٍ وَمَٓا اُرٖيدُ اَن۟ يُط۟عِمُونِ ۝ اِنَّ اللّٰهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو ال۟قُوَّةِ ال۟مَتٖينُ (ذاریات:58-56) «و جن و انس را نيافريدم جز براى آن‏كه مرا بپرستند، از آنان هيچ روزيى نمى‏خواهم و نمى‏خواهم كه مرا خوراك دهند؛ خداست كه خود روزى بخش نيرومند استوار است.» معنای ظاهری آیه کریمه فوق طبق بیان بسیاری از تفاسیر، اعجاز عالی قرآنی را نشان نمی‏دهد. این مطلب به کرات ذهن مرا به خود مشغول می‏کرد. سه وجه قرآنی برآمده از معانی به غایت زیبا و عالی فیض قرآن را اجمالاً به شرح زیر بیان می‏کنیم: وجه اول: حضرت حق برخی احوال را که می‏تواند متعلق به فرستاده‌اش باشد از نقطه‌نظر تکریم و تشریف رسولش گاه به خود نسبت می‏دهد. در این جا نیز می‏گوید «من شما را برای عبادت آفریده‏ام. نه برای این‌که به من رزقی دهید و اطعامی‏کنید» که معنایش چنین است: «فرستاده‌ام در مقابل خدمتی که به منظور مسؤولیت رسالت و تبلیغ عبودیت انجام می‏دهد از شما دست‏مزد و اجر و پاداش و اطعامی ‏نمی‏خواهد.» بنابراین مراد در این جا رزق دادن و اطعام کردن مربوط به رسول اکرم(ع) است؛ در غیر این صورت مطلب از نوع اعلام معلومی ‏بدیهی خواهد بود و با بلاغت اعجاز قرآن تناسب نخواهد داشت. وجه دوم: از آن‌جا که انسان به میزان قابل توجهی محتاج به رزق است و برای آن‌که ‏تلاش برای تأمین رزق را بهانه قرار ندهد و متوهمانه گمان نکند که مانع عبودیت است و به این‌ترتیب عذری برای خود دست و پا نکند، آیه کریمه می‏گوید: «شما برای عبودیت آفریده شده‌اید. نتیجه خلقت شما عبودیت است. تلاش برای تأمین رزق از نظر فرامین الهی نوعی عبودیت است. من امور مخلوقات خویش و رزق آن‌ها را برعهده گرفته‌ام و شما برای آن خلق نشده‌اید که تدارک رزق خود، خانواده و حیوانات‌تان و رزق و اطعام متعلق به مرا آماده نمایید، زیرا رزاق، من هستم. رزق بستگان شما را که بندگان من هستند من می‏دهم. شما این مطلب را بهانه قرار ندهید و عبودیت را ترک مکنید.» اگر چنین معنایی در کار نباشد محال بودن رزق دادن به حضرت حق و اطعام نمودن اوکه بدیهی و آشکار می‏باشد، اعلام معلوم خواهد بود. در علم بلاغت این قاعده‏یی مقرر است که اگر معنای کلامی معلوم و بدیهی باشد آن معنا مراد نیست؛ مراد، نکته لازم و تابع آن معنا‏ست. مثلاً اگر به کسی بگویی «تو حافظ هستی» این از نوع اعلام معلوم خواهد بود، یعنی در واقع معنای مورد نظر این است که «من می‏دانم که تو حافظ هستی.» (به عبارت دیگر) چون از اطلاع من خبر ندارد، مطلب را به او اعلام می‏کنم. براساس این قاعده، معنای کنایی نفی رزق دادن به حضرت حق و اطعام او چنین است: «شما برای رساندن رزق به مخلوقاتی که از آن من هستند و روزی‌شان را تعهد کرده‌ام آفریده نشده‏اید، وظیفه اصلی شما عبودیت است. طبق فرامینم، تلاش برای رزق نیز نوعی عبودیت است.» وجه سوم: در سوره اخلاص معنای ظاهری آیه‏ی: لَم۟ يَلِد۟ وَ لَم۟ يُولَد۟ آشکار و بدیهی‏ست، لذا یکی از لوازم معنای مذکور مراد است، یعنی در راستای این معنا که «آنان که دارای مادر و فرزند هستند نمی‏توانند پروردگار باشند» می‏خواهد الوهیت کسانی چون حضرت عیسی (ع) و عزیر(ع) ، فرشتگان، ستارگان و معبودهایی جز حق را نفی کند؛ به همین دلیل حضرت حق را کاملاً بدیهی و معلوم لَم۟ يَلِد۟ وَ لَم۟ يُولَد۟ می‏خواند تا معنای ازلی و ابدی را القا نماید؛ و عیناً به همین شکل می‏فهماند که چیزهایی که قابلیت رزق و اطعام را دارند نمی‏توانند اله و معبود باشند. پس با ذکر این مطلب که رزاق ذوالجلال معبود شما، از شما درخواست رزق ندارد، و شما برای اطعام او آفریده نشده‌اید؛ خاطر نشان می‏کند که موجوداتی که نیازمند رزق و اطعام می‏باشند شایستگی معبودیت را ندارند. سعید نورسی

§3

(این مطلب) به مناسبت سؤال کنجکاوانه رأفت از واژه «قائلون» در آیه جلیله‏ی: اَو۟ هُم۟ قَٓائِلُونَ (اعراف:4) نوشته شد؛ زمانی که او در زندان بعد از نماز صبح مانند دیگران به خواب می‏رفت و دچار سستی و رخوت می‏گردید، (نوشته شد) تا از معطل شدن قلم چون الماس او ممانعت گردد. خواب سه نوع است: اول: خواب غیلوله است که از فجر تا پایان وقت کراهت را شامل می‏شود. این خواب بر اساس حدیث موجب نقصان در رزق و بی‌برکتی‌اش می‏شود؛ لذا خلاف سنت است، زیرا مناسب‌ترین زمان برای تأمین مقدمات در مسیر جد و جهد برای به‏دست آوردن رزق وقت خنکی‏ست. بعد از گذشت زمان مذکور، نوعی سستی عارض می‏شود؛ هم‏چنان که به تلاش آن روز و در نتیجه به رزق ضرر می‏رساند براساس تجربیات فراوان موجب از بین رفتن برکت نیز می‏شود. دوم: خواب فیلوله است که پس از زمان عصر تا مغرب می‏باشد. این خواب موجب نقصان عمر می‏شود، یعنی به سبب از کار افتادن عقل و خرد بر اثر خواب، عمر آن روز فرد را خواب‏آلوده و کوتاه کرده و نقصانيتي مادی ایجاد می‏کند؛ علاوه‌بر آن از نظر معنوی نیز چون نتیجه مادی و معنوی آن روز حیات، غالباً از زمان عصر به بعد بروز و ظهور می‏یابد، خواب آلوده بودن در آن وقت به معنای ندیدن نتیجه خواهد بود و گویی فرد در آن روز زندگی نکرده است. سوم: خواب قیلوله است و آن سنت سَنیّه می‏باشد. از نیمروز تا کمی‏بعد از ظهر است. این خواب از آن‌جا که موجب می‏شود فرد بتواند برای نماز شب برخیزد سنت است و علاوه ‌بر این، در جزیرة العرب، در گرم‏ترین زمان روز که وقت الظهر خوانده می‏شود و باعث می‏شود مردم به کارهایشان وقفه‏یی دهند و این امر عادتی قومی ‏و محیطی شده، سنت سَنیّه پررنگ‌تر شده است. خواب قیلوله موجب افزایش عمر و رزق می‏شود، زیرا نیم ساعت قیلوله معادل دو ساعت خواب شبانه است؛ به عبارت دیگر این خواب روزانه یک ساعت و نیم به عمر فرد اضافه می‏کند؛ به همین ترتیب یک ساعت و نیم تلاش برای رزق را نیز از چنگ خواب که برادر مرگ است رها ساخته و به زمان سعی و کوشش اضافه می‏کند. سعید نورسی

§4

هنگام خوانده شدن عبارت «اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ الله» در تسبیحات نماز، نکته ظریفی را که ظاهر شده بود از دور مشاهده کردم. همه آن را نتوانستم اخذ کنم و فقط یکی دو جمله‌ی آن را خلاصه نقل می‏کنم: دیدم عالم شب مانند یکی ازمنازل تازه گشوده شده جهان است. در نماز عشا وارد آن عالم شدم. از انبساط فوق‌العاده خیال و ارتباط ماهیت انسانی با تمام جهان بود که عالم کبیر را در آن شب هم‌چون منزلی دیدم. ذی حیاتان و آدمیان چنان کوچک و ریز شدند که دیده نمی‏شدند. شخصیت معنوی محمدی(ع) را که به تنهایی منزل مذکور را نورانی می‏کرد و به آن شکوه و اُنسیت می‏بخشید در عالم خیال مشاهده کردم؛ همان‌طور که فرد هنگام ورود به منزلی جدید به ساکنان سلام می‏دهد احساس کردم آرزویی برای گفتن «هزاران سلام بر تو ‏ای رسول الله» در درونم می‏جوشد. گویی به عدد انس و جن سلام می‏دادم و با بیان سلام، می‏گفتم با تو تجدید بیعت کرده و مأموریتت را قبول می‏کنم، به قوانینی که آورده‏یی گردن می‏نهم و در مقابل اوامرت تسلیم هستم و (تو ‏ای رسول الله) از بی‏حرمتی‏های ما در امان خواهی بود. (احساس کردم) همه اجزای جهان و عموم انس و جن را که مخلوقات ذی شعورش هستند به سخن واداشتم و به نام هر یک سلامی ‏را با معانی مذکور تقدیم کردم. او با نور و هدیه‏یی که همراه داشت دنیای مرا روشن نمود و من با این اندیشه که او دنیای همه را نيز در این دنیا روشن می‏سازد و به آن‌ها نعمت ارزانی می‏دارد، برای این‌که در برابر هدیه‏اش سپاسگزار‏ی کرده باشم گفتم: «هزاران صلوات بر تو نازل گردد.» یعنی «ما نمی‏توانیم پاسخ نیکی تو را بدهیم. لذا با درخواست رحمت برای تو به عدد اهل سماوات که از خزانه رحمت پروردگارمان نازل می‏گردد سپاسگزاری خود را اظهار می‏داریم؛» و من این معنا را در عالم خیال احساس کردم. آن ذات احمدی(ع) به لحاظ عبودیت و از نظر توجه‌اش از خلق به حق خواهان صلوات به معنای رحمت است و به لحاظ رسالتش و از حیث رسول حق بودنش برای خلق، خواهان سلام می‏باشد؛ هم‏چنان که شایسته سلام به عدد جن و انس است و ما به عدد جن و انس تجدید بیعت عام خود را به او تقدیم می‏داریم، شایسته سلام به عدد اهل سماوات از خزانه رحمت و به نام هر یک از آن‏ها نیز هست، زیرا با نوری که او آورد ارزش هر موجود آشکار می‏شود و کمال هر چیز و وظیفه ربانی هر مخلوق مشاهده می‏گردد و مقاصد الهی هر مصنوع نیز تجلی می‏یابد. این است که همه چیزها علاوه‌بر لسان حال اگر لسان قال هم می‏داشتند قطعاً چنین می‏گفتند: «الصَّلاةُ وَ السَّلام عَلَیکَ یَا رَسُولَ الله» و ما به لحاظ معنا و به نام همه آن‌ها می‏گوییم: «اَلْفُ اَلْفِ صَلَاةٍ وَ اَلْفُ اَلْفِ سَلَامٍ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ الله بِعَدَدِ الجِنِّ وَ الاِنْسِ وَ بعَدَدِ المَلَکِ وَ النُّجُومِ فَیَکْفِیکَ اَنَّ اللهَ صَلّی بِنَفْسِهِ وَ اَمْلاکهُ صَلَّتْ عَلَیهِ وَ سَلَّمَتْ» سعید نورسی

§5

توضیحاتی درباره وحدت وجود خواسته‌اید. درباره این مسأله در لمعه‏یی از مکتوب سی و یکم در مخالفت با نظر حضرت محیی الدین در این خصوص، پاسخی به غایت محکم و مفصل وجود دارد. فعلاً همین قدر می‏گوییم که: القای مسأله وحدت وجود به انسان امروز ضرر جدی دربردارد؛ هم‏چنان که اگر تشبیهات و تمثیلات از دست خواص به دست عوام یا از دست علم به دست جهل افتد آن را حقیقت تلقی خواهند کرد ، به همان صورت نیز، حقایق متعالی‏ چون مسأله وحدت وجود اگر در اختیار عوامی‏قرار گیرد که اهل غفلت بوده و در میان اسباب غوطه ورند؛ از آن تلقی طبیعت خواهد شد و سه ضرر مهم به شرح زیر خواهد داشت: اول: مشرب وحدت وجود در حالی که گویی انکار عالم به حساب حضرت حق است، وقتی در اختیار عوام، عوام غافل و مخصوصاً آن‌ها که آلوده به افکار مادی هستند قرار گیرد تبدیل به انکار الوهیت به حساب عالم و مادیات می‏شود. دوم: مشرب وحدت وجود ربوبیت ماسوای الهی را چنان با شدت رد می‏کند که سر از انکار ماسوا و رفع دویی درمی‏آورد. (وقتی منظور) نه تنها ندیدن نفوس اماره که ندیدن وجود مستقل همه چیزها باشد در زمانه فعلی که استیلای فکر طبیعت، غرور و انانیت به نفس اماره قوت می‏دهند و موجب فراموشی نسبی آخرت و آفریدگار می‏شوند، و برخی از نفس‏های اماره هریک فرعونی کوچک می‏شوند، القای وحدت وجود به انسان‏هایی که استعداد آن را دارند که نفس خود را الهه خویش قرار دهند، نفس اماره را – العیاذ بالله - چنان بزرگ می‏کند که دیگر هیچ‌چیز گنجایشش را نخواهد داشت. سوم: مسأله وحدت وجود موجب تصوراتی می‏شود که با تنزه و تقدس و وجوب وجود ذات ذوالجلالی که معلّی و مبرّی و منزّه و مقدّس از تغیّر و تبدّل و تجزّی و تحیّز است، سازگار نیست و مدار تلقینات باطل می‏گردد. آری، کسی که از وحدت وجود بحث می‏کند می‏تواند در عالم فکر و اندیشه فاصله خاک تا افلاک را طی کند، عالم را درنوردد و چشم به عرش اعلی بدوزد، و به صورت استغراقی کائنات را معدوم دانسته و منشاء همه چیز را مستقیماً و به‏واسطه نیروی ایمان در واحد احد ببیند؛ وگرنه کسی که پشت کائنات ایستاده و نظر بر عالم وجود داشته باشد و در مقابل خود اسباب و عوامل را ببیند و نگاهش از فرش باشد، تردیدی نیست که احتمالاً در میان اسباب و عوامل خفه شده و به باتلاق طبیعت سقوط کند. کسی که به لحاظ فکر و نظر به عرش صعود کرده‏باشد مانند جلال الدین رومی ‏می‏تواند بگوید: «گوش بگشا! سخنانی را که از هرکسی می‏شنوی می‏توانی هم‌چون گرامافون‏های فطری از حضرت حق بشنوی.» در غیر این صورت اگر به کسی که چون جلال الدین نتوانسته است به این درجات صعود کند و موجودات را از فرش تا عرش چون آیینه‏یی نمی‏بیند بگویی «گوش کن کلام خدا را از هر کسی می‏شنوی» گرفتار تصورات باطل و خلاف حقیقت خواهد شد و تو گویی به لحاظ معنا از عرش تا فرش سقوط خواهد‏کرد. قُلِ اللّٰهُ ثُمَّ ذَر۟هُم۟ فٖى خَو۟ضِهِم۟ يَل۟عَبُونَ مَالِلتُّرَابِ و لِرَبِّ الاَربَابِ «سُبْحَانَ مَنْ تُقَدَّسَ عَنِ الاَشْبَاهِ ذَاتُهُ وَ تَنَزَّهَتْ عَنْ مُشَابَهَةِ الاَمْثَالِ صِفَاتُهُ وَ شَهِدَ عَلی رُبُوبِیَّتِهِ آیاتُهُ جَلَّ جَلَالُهُ وَ لَا اِلَهَ اِلَّا هُو» سعید نورسی

§6

زمانم برای تطبیق و تنظیم اندیشه‏های مصطفی صبری و موسی بکوف مساعد نیست. همین قدر بگویم که: یکی از آن‌ها افراط کرده و دیگری تفریط می‏کند. مصطفی صبری اگر چه در دفاعیاتش نسبت به موسی بکوف مُحق است، اما در تضعیف شخصیتی چون محیی الدین که اعجازی در علوم اسلامی‏ست حق به جانب او نیست. آری، محیی الدین، خود هادی و مقبول است، لیکن در هر یک از کتاب‏هایش نمی‏تواند مُهدی و مُرشد باشد. در بسیاری موارد بدون میزان به‏سوی حقیقت می‏رود، با قواعد اهل سنت مخالفت می‏کند و برخي از سخنانش ظاهراً ضلالت افاده مي‌کند. اما خود او از ضلالت و گمراهی مبراست. گاه کلام، کفر دیده می‏شود اما صاحب کلام کافر نمی‏شود. مصطفی صبری به این نکات توجه نکرده و به دلیل تعصبی که نسبت به قواعد اهل سنت دارد در برخی موارد دچار تفریط شده است. موسی بکوف نیز بیش از حد به طرفداری از تجدد پرداخته و با مماشات در برابر معاصر بودن، کاملاً به خطا می‏رود. او قسمی‏ از حقایق اسلامی ‏را با تأویل‏های اشتباه تحریف می‏کند. فرد مردودی چون ابوالعلا معری را فوق محققین می‏داند و از موارد مخالفت محیی الدین با اهل سنت که مناسب افکار خود اوست بیش از حد طرفداری کرده و بدین ترتیب دچار تفریط می‏شود. قال محیی الدین: «تَحْرُمُ مُطَالَعَةُ کُتِبُنَا عَلی مَنْ لَیْسَ مِنَّا» یعنی «کسی که از ما نیست و نسبت به جایگاه‌مان آگاهی ندارد کتاب‏هایمان را مطالعه نکند، (در غیر این صورت) ضرر خواهد دید.» آری، در این زمانه مطالعه کتاب‏های محیی الدین به خصوص مسایل مربوط به وحدت وجود مُضر است. سعید نورسی

§7

وضعیتی را بیان می‏کنم که در شب عیدی خیره‌کننده در زندان در عالم خیال برایم ظهور یافت، در حالی که با عدسیِ نگرانی از آینده، و عاقبت بینی، از پنجره به خنده‏های گریه دار نوع بشر نگاه می‏کردم؛ هم‏چنان که وضع حیاتی آنان که سابق بر این، مرده و در گورستان خفته‏اند، در سینما دیده می‏شود، جنازه‏های متحرک کسانی را می‏دیدم که در آینده نزدیک اهل گورستان خواهند شد؛ برای آن‌ها که می‏خندیدند گریستم. ناگهان احساس واهمه و دردی به سراغم آمد. به عقلم مراجعه کردم و از حقیقت پرسیدم: «چیست این خیال؟» حقیقت گفت: پنجاه سال بعد، از هر پنجاه نفر این بیچارگان که چنین در کمال لذت می‏خندند و تفریح می‏کنند، کمر پنج نفر خمیده و چون سالمندان هفتاد ساله‌اند؛ چهل و پنج نفر دیگرشان نیز در قبرستان پوسیده‌اند. این چهره‏های شاد و این خنده‏های شورانگیز به ضد خود تبدیل می‏شوند. بر اساس قاعده «کُلُّ آتٍ قَریِبٌ» دیدن آن چه در آینده وقوع می‏یابد به طرزی که گویا رخ داده است، سهمی ‏از حقیقت دارد؛ لذا آن چه دیدم خیال نبود. مادام که خنده‏های غافلانه (مردم) دنیا، پرده‏یی‏ست بر حالات تلخ گریه دار؛ و موقتی‏ست و زوال‏پذیر؛ بی‌تردید تفریحات دور از گناه و غفلت، تفریحاتی که ستایش‌آمیز باشد و در دایره شرع، و موجب شود انسان ‏خود را در حضور (حق) حس کند، و شادی‏هایی که به لحاظ ثواب باقی می‏مانند، قادرند قلب انسان‏های بیچاره را که پرستنده ابدیت‌اند و روح مفتون و دلبسته به بقای آن‌ها را، بخندانند و شاد کنند. لذا برای این‌که انسان در اعیاد که غفلت غلبه می‏یابد به سمت امور غیر مشروع منحرف نشود، روایات انسان‏ها را مکرر به ذکر الله و شکر‏گزاری تشویق و ترغیب می‏کند. تا این‌که انسان نعمت شادی و سرور عید را تبدیل به شکر کند و با ادامه آن افزایشش دهد، زیرا شکر نعمت را فزونی می‏دهد و غفلت موجب از بین رفتن آن است. سعید نورسی

§8

نکته‏یی درباره آیه اَع۟دٰى عَدُوِّكَ نَف۟سُكَ الَّتٖى بَي۟نَ جَن۟بَي۟كَ یعنی نفس همواره به بدی می‏خواند، و حدیث «اَعْدَی عَدُوِّکَ نَفْسُکَ الَّتِی بَیْنَ جَنْبَیْکَ» که معنی شریف آن چنین است: مُضرترین دشمنت نفس توست. فردی که نفس خود را می‏پسندد و دوست دارد اگر دارای نفس اماره تزکیه شده‏یی نباشد دیگران را دوست نخواهد داشت. اگر دیگران را به صورت ظاهری هم دوست داشته باشد، دوست داشتنش صادقانه نخواهد بود. (در حقیقت) سود و لذت خود را دوست دارد که در دیگری‏ست. او همواره سعی می‏کند خود را طوری نشان دهد که او را بپسندند و دوست داشته باشند. چنین کسی قصورش را از نفس نمی‏داند و مانند یک وکیل به دفاع از خود پرداخته و خود را بری می‏داند. او با مبالغه و دروغ به مدح نفس خویش می‏پردازد و آن را تنزیه و چه بسا تقدیس می‏کند و به فراخور حالش از آیه مَنِ اتَّخَذَ اِلٰهَهُ هَوٰيهُ سیلی می‏خورد. مدح و ثنای نفسش نیز با عکس العمل دیگران مواجه شده موجب خواری‏اش می‏شود و از نظر دیگران می‏افتد. او در اعمال اخروی، اخلاص را از دست می‏دهد و کارهایش را با ریا درمی‏آمیزد. کسی که به عاقبت توجهی ندارد، به نتایج کار نمی‏اندیشد و به لذت نقد مبتلا شده است، مغلوب حس و هوای نفس می‏شود و با فتوای حسی که راه خود را گم کرده است برای ساعتی لذت یک سال در زندان می‏ماند. او به دلیل یک دقیقه غرور یا انتقام، ده سال مجازات می‏شود و مانند کودک سر به هوایی که عمّ جزء‏اش را که از آن درس می‏گیرد به آب نباتی می‏فروشد، حسنات خویش را که قیمت الماس دارند برای ارضای حس و راضی کردن هوای نفس و عملی کردن هوس خویش، وسیله لذات و انانیت‏هایی می‏کند که در حکم تکه شیشه‏های بی‌اهمیت‌اند؛ لذا در امور سودمند، دچار ضرر و زیان می‏شود. «اَللَّهُمَ احْفَظْنَا مِنْ شَرِّ النَّفْسِ وَ الشَّیطَانِ وَ مِنْ شَرِّ الجِنِّ وَ الاِنْسانِ» سؤال: چگونه ممکن است در برابر کفر ورزیدن در زمانی کوتاه، حبس همیشگی در جهنم عدالت باشد؟ پاسخ: اگر سال را سیصد و شصت و پنج روز بدانیم و قتلی در یک دقیقه، هفت میلیون و هشت صد و هشتاد و چهار هزار دقیقه حبس را اقتضا کند و این قانونی عادلانه باشد؛ از آن‌جا که یک دقیقه کفر معادل هزار قتل است، کسی که عمر بیست ساله‌اش را با کفر سپری می‏کند و با کفر هم می‏میرد، بر اساس قانون عدالت و قوانین دادگسترانه بشری مستحق پنجاه و هفت تریلیون و دویست و یک میلیارد و دویست میلیون سال حبس می‏شود. از این جا می‏توان سازگاری خَالِدٖينَ فٖيهَٓا اَبَدًا را با عدالت الهی دریافت. سرّ مناسبت دو عدد کاملاً دور از هم این است که قتل و کفر چون تخریب و تجاوزند بر غیر تأثیراتی دارند. قتلی در یک دقیقه دست کم طبق عادت ظاهری پانزده سال از عمر مقتول را سلب می‏کند و به جای آن قاتل به زندان می‏رود. یک دقیقه کفر انکار هزار و یک اسم الهی‏ست، موجب تحقیر نقوش الهی (درعالم) است، و به حقوق عالم هستی تجاوز تلقی می‏شود، کمالات این عالم را انکار، دلایل وحدانیت را تکذیب و گواهی‏های آن را رد می‏کند؛ لذا کافر را بیش از هزارسال به اسفل سافلین پرتاب و در «خالدین» حبس می‏نماید. سعید نورسی

§9

شاگردان رساله نور را بر اساس «ماده 163» متهم کرده و خواهان مجازات‏شان شده‌اند، و در عین حال 163 نفر از وکلای مجلس لایحه‏یی تهیه کرده‌اند که بر اساس آن به مدرسه مؤلف رساله نور «150» هزار لیره داده شود؛ تناسبی که با تعداد «163» نفر از «200» نماینده وجود دارد به لحاظ معنا می‏گوید: گواهی تقدیر‌آمیز 163 نماینده حکومت جمهوری، حکم ماده قانونی 163 را درباره او ابطال می‏کند. نیز این هم از تناسبات لطیف معنادار است که 128 جزء رساله نور شامل 115 کتاب می‏شود. شاگردان و مؤلف رساله نور در 27 آوریل 1935 دستگیر شده‌اند و تاریخ صدور حکم دادگاه آن‌ها 19 اگوست 1935 می‏باشد، یعنی یک فاصله زمانی 115 روزه؛ و این با تعداد کتاب‏های رساله نور هم‏خوانی دارد؛ علاوه‌بر آن با تعداد متهمان بازجویی شده که تعدادشان را 115 نفر اعلام کرده‌اند تناسب دارد و این نشان می‏دهد بلایی که بر سر مؤلف و شاگردان رساله نور می‏آید با دست عنایتی تنظیم می‏شود. در آغاز این لمعه آمده است که امام علی (رض) به رساله نور اشاره داشته است، لذا یکی از برادرانمان با اشتیاقی هیجان انگیز رساله نور را الماس، جوهر، و نور نامیده و آن را مکرر نوشته بود. درج مطلب مذکور در پایان این لمعه مناسب دیده شد. طلبه‏یی که در دایره تقوا قرار دارد حتی اگر دیوانه هم باشد آیا می‏تواند از نورانیت رساله نور که الماسی گران‏بهاست فاصله بگیرد؟ گمان می‏کنم کم‏تر کسی مانند این طلبه درمانده شما توانسته باشد کرامت و فضیلت و لذت رساله نور را بچشد و میوه‏های شیرین‏اش را به‏دست آورد. من با این همه درماندگی و با این‌که نتوانسته‏ام خدمتی به رساله نور کنم در برابر التفاتی که به من داشته‌اید خود را مدیون سپاسگزاری می‏دانم؛ بنابراین نه تنها این بنده بلکه هیچ یک از طلبه‏های دیگرتان نمی‏توانند از رساله نور، این الماس و این لذت جدا شوند. با اطمینان از عفو و بخشش‏تان، عرض می‏کنم در تفتیش و بازرسی‏های مربوط به رساله نور، این بار دو کرامتش عیناً به‏وقوع پیوست. هنگامی‏که پلیس و ژاندارم‌ها و زندان بان‌ها در داخل زندان با جدیّت شروع به تفتیش کرده بودند، بی‌آن که کسی ببیند پسر هفت هشت ساله خواهرم نسخه‏های رساله نور را داخل کیف مدرسه‌اش می‏گذارد و از آن‌جا می‏رود. تفتیش در اتاق مخلص‌تان انجام می‏گرفت. کودک وارد اتاق شد و وقتی تقلای مأموران را دید رساله‏های نور را که در کنار اتاق روی زمین بود در کیفش گذاشت و هیچ یک از مأموران هم متوجه نشدند و به او چیزی نگفتند. کودک فداکار مستقیماً نزد مادرش می‏رود و می‏گوید: «رساله‏هایی را آوردم که دایی همیشه برای ما می‏خواند. ماموران می‏خواستند آن‌ها را توقیف کنند، من بدون آن‌که ‏آن‌ها باخبر شوند، وقتی نامه‌ها و کتاب‏های دیگر را به هم می‏ریختند این‌ها را برداشتم و در کیفم گذاشتم. این‌ها را در جای خوبی نگهداری کنید. من مطالعه این‏ها را خیلی دوست دارم. دایی این‌ها را برای ما می‏خواند. او وقتی می‏خواند حالت دیگری به من دست می‏داد.» آن گاه به مدرسه‌اش بازمی‏گردد. به این‌ترتیب الماس‏ها، گوهرها، رساله‏های نور به دست آن‌ها نیفتاد. این اگر کرامت نیست پس چیست؟ اگر معجزه قرآنی نیست پس چیست؟ این چنین فضیلت، لذت، الماس و گوهری در کدام تألیفاتی هست؟ چنین الماس‌ها و گوهرها و نورهایی از دهان چه شخصی بیرون آمده است؟ من نه تنها زندان که هر لحظه و آنی هر نوع فداکاری در راه این الماس‌ها، گوهرها و نورها را با جان و دل می‏پذیرم. بعد از من نیز پسرم امین آماده است تمام عمرش را صرف این الماس‌ها و گوهرها و نورها کند. با اثبات کرامت دوم این الماس، گوهر و نور اثبات می‏کنم که خویشاوندان از سه تا هشت ساله و فرزندم جان‏شان را فداکارانه در راه این الماس، گوهر و نور بدون هیچ تردیدی فدا خواهند کرد. هنگام مطالعه این الماس، گوهر و نور همه آن‌ها دورم جمع شدند. به آن‏ها محبت کردم و به هر کدام‏شان چای دادم و به خواندن این الماس، گوهر و نور ادامه دادم. همه در یک لحظه سؤال کردند: «این چیست؟ این نوشته چگونه نوشته‏یی‏ست؟» من هم گفتم: «این‌ها الماس‏اند، گوهرند، نورند.» و به مطالعه‌ام ادامه دادم. از مطالعه کلام دهم ساعت‏ها می‏گذشت. بچه‏ها از سر کنجکاوی هر جا را که متوجه نمی‏شدند بی‏درنگ از مخلص سؤال می‏کردند. من نیز وقتی این الماس، گوهر و نور را طوری توضیح می‏دادم که آن‏ها متوجه شوند دیدم رنگ چهره بچه‌ها تغییر کرده و زیباتر می‏شدند. مخلص نیز وقتی به چهره آنان نگاه می‏کردم در سیمای هر کدام‏شان سعیدی نورانی می‏دیدم. طی سؤالی پرسیدند کدام یک از این‌ها نور، کدام گوهر و کدام یک الماس است؟ گفتم: «آری، نور، خواندن و مطالعه این اثر است، ببینید موجب شد در شما زیبایی پدیدار شود.» آن‏ها به چهره هم نگاه کردند و گفته‏ام را تأیید نمودند. پرسیدند: «الماس چیست؟» گفتم: «نگارش این سخنان است. آن موقع، یعنی وقتی آن‌ها را می‏نویسید کتابت شما چون الماس قیمتی می‏شود.» تأیید کردند. گفتند: «گوهر چیست؟» گفتم: «گوهر هم ایمانی‏ست که از این کتاب اخذ می‏کنید.» همه به یک‏باره شهادتین بر زبان آوردند. سه چهار ساعت از این گفتگو می‏گذشت و مخلص متوجه‌اش نبود. گفتم: «الماس، گوهر و نور این است.» تأیید کردند. همه به من نگاه کردند و با هم پرسیدند: «این کتاب را چه کسی نوشته است؟» طلبه درمانده شما شفیق

§10

امروز صبح خواب دیدم در ساحل هموار و براقی چون ساحل توپخانه استانبول هستم. احساس کردم نیمروز است و نور خورشید بر روی آن دریای بزرگ درخشش‏های زیبایی ایجاد می‏کند. به دریا چشم دوخته بودم. دیدم جوانی که از میانه دریا و سمت جنوب در حال شنا کردن است، خیشی [مربوط به گاو آهن م.] را که بر دوش داشت به ساحل آورد. آن‌جا در حالی که از همه برادرانمان (بعد از آزادی) استقبال می‏کردند دو اسب سوار را دیدم که به سرعت از سوی غرب و در امتداد ساحل پیش می‏آمدند. گفتند «استاد می‏آید!» ازدحام جمعیت راه باز کرد. آن دو نفر با چهره‏یی گندمگون و اسب‏های سیاه ترسناک‏شان به سوی شرق از آن‌جا دور شدند. من همان موقع که می‏خواستم وارد دریا شوم بیدار شدم ... ذکایی

§11

اگر مقصود مدح متکبرانه خودتان است بدانید که قمر کم سوترین ستاره رساله نور هستید زینهار! رساله نور را سیاره مپنداری نه تنها زمین، که خورشید نیز قمر آن است رساله نور به زودی در عالم خواهد درخشید خاموش نمی‏شود، شاید پنهان گردد، چرا که نور علی نور است نوری که بحر حقیقت و هدایت محض است مَن۟ اَص۟حَابُ الصِّرَاطِ السَّوِىِّ وَ مَنِ اه۟تَدٰى را بخوان از حق نمی‏توان شکایتی کرد؛ شاید مقصود بیان حکایت باشد در مسیر شرع که به‏سوی حق می‏رفتم آشکار بود که به رساله نور خدمت کرده ام رساله نوری که علی مرتضی و غوث اعظم در جلجلوتیه و برخی قصاید بدان اشارت داشته اند به رساله نوری که عروة الوثقی‏ست و لاانفصام تمسک جسته بودم زیرا هم هدایت است هم عین حقیقت ما را جایی گذاشتند که حضرت یوسف (ع) ایستاده بود درآن جا نیز حضرت استاد هم همراه‏مان بود خلیل ابراهیم

§12

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ لَا يَسَّمَّعُونَ اِلَى ال۟مَلَاِ ال۟اَع۟لٰى وَيُق۟ذَفُونَ مِن۟ كُلِّ جَانِبٍ ۝ دُحُورًا وَلَهُم۟ عَذَابٌ وَاصِبٌ ۝ اِلَّا مَن۟ خَطِفَ ال۟خَط۟فَةَ فَاَت۟بَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ (صافات: 10-8) «[به‏طورى كه] نمى‏توانند به انبوه [فرشتگان] عالم بالا گوش فرا دهند و از هر سوى پرتاب مى‏شوند، با شدت به دور رانده مى‏شوند و برايشان عذابى دايم است، مگر كسى كه [از سخن بالاييان] يكباره استراق سمع كند كه شهابى شكافنده از پى او مى‏تازد» ۝ وَلَقَد۟ زَيَّنَّا السَّمَٓاءَ الدُّن۟يَا بِمَصَابٖيحَ وَجَعَل۟نَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطٖينِ (ملک:5) «و در حقيقت آسمان دنيا را با چراغ‏هايى زينت داديم و آن را مايه طرد شياطين گردانيديم» نکته بااهمیتی از آیه‏هایی چون آیات فوق به مناسبت یکی از انتقادهای اهل ضلالت به شرح زیر بیان می‏شود: این نوع آیات درباره جاسوس‏های جن و شیاطینی‏ست که برای کسب اخبار سماوات گوش می‏ایستادند و اخبار غیب را برای کاهن‌ها و مادیون و برخی از احضار کنندگان ارواح خبر می‏آوردند؛ برای این‌که شبهه‏یی متوجه وحی نشود، در ابتدای نزول وحی، جاسوسیِ دائم آن‏ها غالباً به‏واسطه شهاب‌ها بیش از پیش رجم و منع می‏شد. به همین مناسبت به سوالی بسیار مهم تحت سه عنوان، پاسخ مختصری می‏دهیم. سؤال: از این دست آیات دانسته می‏شود که شیاطینِ جاسوس برای خبر گرفتن از حادثه‏یی غیبی، جزیی و گاه شخصی به دیار سماوات که در فاصله‏یی دور قرار دارد نفوذ کرده طوری که گویا درباره حادثه جزیی مذکور در هر گوشه آن دیار پهناور بحث می‏شود و هر شیطانی به هر جایی که بتواند نفوذ کند، می‏تواند اطلاعی نصفه نیمه از آن حادثه به دست آورد که عقل و حکمت این معنا را نمی‏پذیرد. در ضمن براساس نص آیه، برخی از اهل رسالت و کرامت، میوه‏های بهشت را که در جایی بالاتر از سماوات قرار دارد طوری با دست می‏گیرند که گویی از فاصله‏یی نزدیک آن‌ها را می‏چینند، با گفتن این‌که آن‌ها بهشت را گاه از نزدیک تماشا می‏کنند؛ مساله‏یی چون تودرتو بودن بی‌نهایت دوری و بی‌نهایت نزدیکی مطرح می‏شود که عقل زمانه فعلی گنجایش آن را ندارد. نیز این‌که احوال جزیی شخصی جزيي، مدار بحث در ملأ اعلای واقع در دیار کلی و پهناور سماوات شود، با حکمت کاملاً حکیمانه اداره کائنات سازگار نیست، این در حالی‏ست که سه مسأله مذکور از حقایق اسلامی ‏به‏شمار می‏روند. پاسخ: اولاً در رساله‏‌يی به نام کلام پانزدهم طی هفت مقدمه قطعی، زیر عنوان هفت مرحله، طرد و رفع جاسوس‏های شیطان از سماوات توسط ستارگان که در آیه وَلَقَد۟ زَيَّنَّا السَّمَٓاءَ الدُّن۟يَا بِمَصَابٖيحَ وَجَعَل۟نَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطٖينِ بیان شده، چنان اثبات شده است که معاندترین فرد مادی را نیز قانع می‏کند، به سکوت می‏کشاند و مجاب می‏کند. ثانیاً برای نزدیک کردن سه حقیقت اسلامی‏ مذکور (که گمان می‏رود دورند) به اذهان کم ظرفیت، با تمثیل اشاره‏یی خواهیم داشت. برای نمونه اگر اداره نظامی‏ یک دولت در شرق کشور، اداره دادگستری در غرب، اداره معارف در شمال، اداره امور علمی ‏در جنوب و اداره امور اداری در مرکز آن کشور باشد و همه ادارات توسط بی‌سیم، تلفن، و تلگراف به شکل کاملاً منظمی ‏از همه آن چه به آن‏ها مربوط است مطلع شوند و آن را ببینند می‏توان گفت سرتاسر آن کشور در همان حال که اداره دادگستری‏ست اداره نظامی هم هست و همان‌طور که اداره امور اداری‏ست اداره امور علمی ‏هم هست. به همین ترتیب مثلاً دولت‏های متعدد و حکومت‏هایی که پایتخت‏های جداگانه‏یی دارند گاه به دلیل مستعمرات‌شان و یا به حیث امتیازاتی یا به مناسبت روابط بازرگانی، در کشوری واحد دارای حاکمیت‏های جداگانه می‏باشند. با این‌که رعیت و ملت یکی‏ست اما هر دولت با در نظر گرفتن امتیازات خود با رعیت مرتبط است. معاملات حکومت‏های مزبور که از هم بسیار دور هستند با هم مرتبط می‏شوند، و در هر منزلي به‌هم نزديک مي‌شوند و در هر کس اشتراکاتي مي‌يابند. در اداره‌يي جزيي که در نقاط تماس قرار دارد، به مسايل جزيي رسيدگي مي‌شود، نه این‌که هر مسأله جزیی را به اداره کلی ارجاع دهند. لیکن هنگام بحث از مسایل جزیی مستقیماً براساس قوانین اداره کلی عمل می‏شود، لذا مانند این است که دستورالعمل از اداره کلی اخذ شده است و بحث صورتی می‏یابد که گویی در همان اداره کلی به آن رسیدگی شده است. مملکت سماوات نیز مانند دو مثال بیان شده به اعتبار پایتخت و مرکز با این‌که در نقطه بسیار دوری قرار دارد اما همان‌طور که سیم‏های تلفنی معنوی که تا قلب مردمان مملکت کره زمین کشیده شده را دارا مي‌باشد، صرفاً متوجه عالم جسمانی نیست بلکه عالم ارواح و عالم ملکوت را هم دربرمی‏گیرد، لذا عالم شهادت را نیز که از جهتی زیر پرده قرار گرفته در احاطه خود دارد. بهشت نیز که متعلق به داربقا و عالم باقی‏ست با وجود دوری بی‌نهایت، دایره تصرفاتش را زیر پرده شهادت به شکلی نورانی در هر سو گسترانده است. مراکز حواس در مغز انسان جداگانه بوده، ولي با حکمت و قدرت صانع ذوالجلال هر کدام از آن‌ها بر سراسر وجود آدمي و جسم او حکم مي‌کنند و آن را تحت تصرف خود قرار مي‌دهند. همان‌طور هم کائنات که انسان اکبر است هزاران عالم را هم‌چون دوایر متداخل تودرتو دربرمی‏گیرد و از حیث کلیت و جزئیت و خصوصیت و عظمت، مدار توجه احوال و حوادث جاری در آن‌ها می‏شود، یعنی اجزای مذکور در نقاط جزیی و نزدیک، و اجزاي کلی و عظیم نیز در مقامات عالی دیده می‏شوند. اما گاهی اوقات حادثه‏یی جزیی و خصوصی بر عالم بزرگی استیلا می‏یابد. از هر سو که گوش کنی خبر حادثه مذکور به گوش می‏رسد. گاه نیز گردهمایی‏های بزرگ الزاماً برای رویارویی با قدرت دشمن انجام نمی‏شود بلکه ممکن است هدف آن ابراز حشمت و شکوه و بزرگی باشد. برای مثال حادثه محمدیه(ع) و حادثه قدسی وحی قرآن از آن‌جا که مهم‏ترین حادثه در سرتاسر عالم سماوات حتی در هر گوشه آن مملکت است، بیان این‌که مستقیماً نگهبانانی در برج‏های بسیار دور و بزرگ سماوات عظیم گذاشته‌اند تا با پرتاب منجنیق‏هایی از ستارگان، شیاطین جاسوس را طرد و دفع کنند، در زمانه‏یی که ستارگان زیادی می‏افتاده‌اند و پرتاب می‏شده‌اند می‏تواند اشاره‏یی ربانی باشد برای نشان دادن درجه حشمت وحی قرآنی و شکوه سلطنت و میزان حقانیتش که به‌هیچ‌وجه ‏‏قابل تردید نیست. قرآن معجز بیان نیز اعلام تکوینی مذکور را ترجمانی کرده، بیان نموده و به اشارت سماوی اشاره می‏کند. آری، رو در رو کردن شیاطین جاسوس با فرشتگان با چنین اشارت عظیم سماوی، در حالی که فقط یک فرشته قادر است با دمیدن و فوت کردن آن‌ها را از بین ببرد، بی‌تردید برای نشان دادن شکوه و بزرگی سلطنت وحی قرآنی‏ست. نیز این بیان قرآنی باشکوه و بحث‏های عظیم و فراوان درباره سماوات نه برای آن است که بگوید جنیان و شیاطین دارای چنان اقتدار و قدرت دفاعی‏ای هستند که می‏توانند اهل سماوات را به مبارزه و مدافعه بخوانند، بلکه اشاره به این حقیقت است، که جن و شیطان در هیچ کجای مسیری به بلندای قلب محمدی(ع) تا عالم سماوات و تا عرش اعظم قادر به مداخله نیستند و این‌که وحی قرآنی در سماوات عظیم، مدار بحث فرشتگان است، حقیقتی‏ست که شیاطین برای اندک تماسی با آن مجبور می‏شوند تا سماوات بالا روند و بی ‌آن که موفق به کاری گردند رجم می‏شوند، و این اشاره‏یی‏ست به این نکته که وحی نازل شده بر قلب محمدی(ع) و جبرائیل (ع) که به حضور محمدیه(ع) رسید و حقایق غیبی که توسط نظر محمدی(ع) دیده شد درست و راست است و هیچ شبهه و تردیدی در آن راه ندارد؛ و قرآن معجز بیان آن را به طرز اعجاز‌آمیزی خبر می‏دهد. اما این‌که بهشت با وجود دور بودن و تعلق داشتن به عالم بقا، از نزدیک‏ترین جاها دیده‏می‏شود و گاه میوه‏هایی از آن برمی‏چینند مطلبی‏ست که از سرّ دو مثال ذکر شده دانسته می‏شود؛ هم‏چنین باید دانست این عالم فانی و عالم شهادت نیز برای عالم غیب و دار بقا به منزله پرده است. با این‌که مرکز کبرای بهشت دور است اما به‏واسطه آیینه عالم مثال مشاهده آن در هر سو امکان دارد، نيز به‏واسطه ایمان‏هایی در مرتبه حق الیقین، بهشت می‏تواند در این عالم فانی در مثل مناقشه نیست نوعی دوایر و مستملکات داشته باشد و با خط تلفن قلب به روح‏های متعالی خبر رسانی کند و هدایایی بدهد. اما حقیقتی که درباره مشغول شدن دایره‏یی کلی با یک حادثه شخصی و جزیی در تفاسیر بیان می‏شود، یعنی این‌که مثلاً شیاطین برای آن‌که ‏خبرهایی غیبی برای کاهنان بیاورند، تا سماوات بالا می‏روند، گوش می‏ایستند و خبرهای غلط نصفه نیمه‏یی می‏آورند، باید این باشد که منظور، رفتن تا پایتخت مملکت سماوات و کسب خبر جزیی مذکور نیست، بلکه مملکت سماوات که جوّ هوا را نیز شامل می‏شود - در مثل مناقشه نیست - بناهایی در حکم کلانتری و پاسگاه دارد که ارتباط با مملکت زمین در آن جاها صورت می‏گیرد. برای حادثه‏های جزیی در آن مقام‏های جزیی گوش می‏ایستند. قلب انسانی نیز یکی از آن مقامات است که فرشته الهام و شیطان خاص در آن‌جا مبارزه می‏کنند. حقایق ایمانی و قرآنی و حادثه‏های محمدی(ع) هر قدر جزیی هم باشند، در حکم بزرگ‏ترین و کلی‏ترین حادثه‏ی مهم در عرش اعظم که کلی‏ترین دایره است، در دایره سماوات - در مثل مناقشه نیست - و در جراید معنوی مقدرات کائنات، گویی منتشر و در هر سو مدار بحث و گفتگو می‏شوند؛ با این بیان از قلب محمدی(ع) تا رسیدن به دایره عرش، هیچ امکان دخالتی وجود ندارد و شیاطین جز گوش ایستادن و خبر گرفتن از سماوات چاره دیگری نمی‏یابند؛ با این وصف باید آشکارا و اعجاز‌آمیز اعلام نمود که وحی قرآنی و نبوت احمدی(ع) تا چه حد در مرتبه حقانیتی متعالی قرار دارد و تا چه حد امکان ندارد با فریب و خطا و خلاف به آن نزدیک شد. سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ سعید نورسی

Private reading note

This note stays on this device and is never uploaded to a server.

Up to 1,200 characters