این گفتار دو مقام دارد. مقام دوماش هنوز نوشته نشده است. مقام اول در سه نقطه بیان میشود.
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Sözler
The Eighteenth Word
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ لَا تَح۟سَبَنَّ الَّذٖينَ يَف۟رَحُونَ بِمَٓا اَتَو۟ا وَيُحِبُّونَ اَن۟ يُح۟مَدُوا بِمَا لَم۟ يَف۟عَلُوا فَلَا تَح۟سَبَنَّهُم۟ بِمَفَازَةٍ مِنَ ال۟عَذَابِ وَلَهُم۟ عَذَابٌ اَلٖيمٌ (آل عمران: ١٨٨) سیلی تأدیبی بر نفس اماره: ای مفتون فخر فروشی، ای مبتلای شهرت، ای شیفته مدح و ستایش، ای نفس سر به هوای من که در خودخواهی همتایی نداری! دانه کوچکی را تصور کن که منشأ درخت انجیر است و هزاران میوه میدهد، و به چوب سیاه و خشک درخت انگوری فکر کن که صد خوشه از آن آویزان است، اگر آن دانه کوچک و این چوب خشک همه آن میوهها و خوشهها را هنر خود بدانند و مصرف کنندههای آن میوهها و انگورها، دانه و تنه مذکور را ستایش و احترام کنند و این ادعا و طرز رفتار، ادعای بر حقی باشد، تو هم میتوانی به نعمتهایی که داری، افتخار کنی و مغرور شوی. این در حالیست که تو همواره مستحق مذمت هستی، زیرا همانند آن دانه و آن چوب خشک نیستی. تو با اندک اختیاری که داری با فخر فروشی بهای نعمتهای مذکور را ناقص کرده و با غرورت آن را از بین میبری و با کفرانت آن را باطل و با تملکت غصب میکنی. وظیفه تو فخر فروشی نیست، شکر است. آنچه شایسته توست شهرت نیست، تواضع و شرم است. حق تو مدح و ثنا نیست، استغعفار و اظهار ندامت است. کمال تو در خودبینی نیست در خدابینیست. آری، تو در جسم من به طبیعتی شباهت داری که در عالم هست. هر دو برای آن خلق شدهاید که خیر را قبول کنید و مرجعی برای شر باشید، یعنی فاعل و مصدر نیستید بلکه منفعل و محل هستید؛ اما فقط یک تأثیر دارید و آن این است که خیر منبعث از خیر مطلق را آن طور که باید قبول نمیکنید و به همین دلیل سبب شر میشوید، همچنین شما هریک به عنوان پرده و حجاب آفریده شدهاید. تا به این ترتیب زشتیهای ظاهری که زیباییهایشان دیده نمیشود به شما نسبت یابند و شما برای تنزیه ذات مقدس الهی وسیله شوید. این در حالیست که به طور کامل صورتی متضاد با وظیفه فطریتان، بر تن کردهاید. با آنکه به دلیل عدم قابلیت، خیر را تبدیل به شر میکنید اما گویا با خالقتان شریک میشوید. فرد نفسپرست و طبیعتپرست به غایت نادان و ستمگر است. مگو که «من مظهرم؛ و هر آن چه مظهر جمیل باشد، جمیل خواهد بود.» چون تمثل نیافتهیی نه تنها مظهر نیستی بلکه مَمَرّ خواهی بود. نیز مگو که «در میان خلق من برگزیده شدم. این ثمرات بهواسطه من نشان داده میشوند. پس معلوم میشود دارای مزیتی هستم.» خیر، حاشا! این امر پیش از هر کس به تو عطا شد، زیرا تو بیش از همه مفلس و متألم و نیازمندی؛ به این دلیل است که پیش از دیگران به تو داده شد.
در ایضاح سرّ آیهی اَح۟سَنَ كُلَّ شَى۟ءٍ خَلَقَهُ (سجده: ٧) است. در همه چیز حتی آنهایی که زشت دیده میشوند، جنبهیی از حُسن حقیقی وجود دارد. هر چیز یا هر حادثهیی در کائنات، یا بالذات زیباست که به آن «حُسن بالذات» گفته میشود یا از نظر نتیجهها زیباست که به آن «حُسن بالغیر» میگویند. قسمی از حادثه ها هستند که در ظاهر زشت و مشوشاند. اما زیر همان پرده ظاهری، نظم و ترتیب و زیباییهای به غایت درخشانی وجود دارد، از جمله: در موسم بهار، در پس پرده بارانهای توفان زا و خاک گل آلود تبسم گلهای بسیار زیبا و گیاهان منظم و مرتب پنهان شده است، و تخریبات خشن فصل پاییز نیز در پس پردههای حزین فراق، محافظت از حشرات نازنین که دوستان گلهای نازدار محسوب میشوند بوده و با ترخیص از وظیفه حیات، آنها را از تعذیب و تضییق حادثههای زمستان که مظهر تجلیّات جلالی سبحانیست حفاظت میکند، و همچنین فراهم نمودن جا برای بهار زیبا و نو، پس پرده آن زمستان میباشد. گل های معنوی بسیار زیادی هستند که زیر پرده حوادثی مانند توفان، زلزله و وبا ظهور مییابند. تعداد بیشماری از هستههای دارای استعداد که مانند تخمها، بینشو و نما ماندهاند بر اثر حوادثی که ظاهرشان کریه است سنبله میدهند و زیبا میشوند. گویا همه انقلابها و تحولات، هر یک، بارانی معنویاند. لیکن انسان از آن نظر که ظاهرپرست و خودبین است به ظاهر مینگرد و حکم بر پلیدی میکند. کسی که به سبب خودبینی، فقط خود را میبیند، با نتیجهیی که ناظر بر خود اوست حکم میکند و آن را شر مینامد؛ در حالی که اگر غایت اشیا در ارتباط با انسان یک باشد در ارتباط با اسمای صانع، هزار است. مثلاً (فرد خودبین و ظاهرپرست) درختان و گیاهان خاردار را که از معجزات عظیم قدرت فاطره است مُضر و بیمعنا تلقی میکند؛ در حالی که آنها قهرمانان مجهز درختان و گیاهاناند. یا مثلاً تسلط شاهین بر گنجشک در ظاهر مناسبتی با رحمت ندارد؛ در حالی که استعداد گنجشک با همان تسلط ظهور و بروز مییابد. مثلاً برف را بسیار سرد و ناپسند تلقی میکنند؛ در حالی که زیر پرده همین سرمای ناپسند چنان اهداف گرم و نتایج شیرین چون شکر وجود دارد که قابل بیان نیست. نیز از آنجا که انسان هر چیز را علاوه بر خودخواهی و ظاهرپرستی، با وجهی که به نفع خودش است سبک سنگین میکند، بسیاری از اموری که محض ادب میباشند را خلاف ادب میپندارد. برای مثال بحث از آلت تناسلی انسان نزد آدمها شرم آور است در حالی که جنبه شرم آور موضوع مربوط به وجه ناظر بر انسان است؛ وگرنه وجوهی که ناظر بر آفرینش، صنعت و غایات فطرت است چنان پردههایی میباشند که اگر از دریچه حکمت به آنها نگاه شود عین ادباند و شرم و خجالت ربطی به آنها ندارد. برخی تعبیرات قرآن حکیم که منبع ادب است مربوط به همین وجوه و پردههاست؛ همچنان که زیر چهره ظاهری مخلوقات و حوادثی که ما آنها را زشت میبینیم، وجوه به غایت زیبایی وجود دارد که ناظر بر صنعت و آفرینش بسیار زیبا و حکیمانهاند؛ وجوهی که ناظر بر صانعشاناند. پردههای زیبایی وجود دارند که حکمتها را پنهان میدارند و همین طور بینظمیها و در هم ریختگیهای بسیار ظاهری وجود دارند که کتابت قدسی کاملاً منظمی هستند.
اِن۟ كُن۟تُم۟ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُح۟بِب۟كُمُ اللّٰهُ (آل عمران: ٣١) مادام که حُسن صنعت در عالم هستی بالمشاهده وجود دارد و وجودش قطعیست؛ بیتردید ثبوت قطعی رسالت احمدی عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام در مرتبه شهود نیز لازم میآید، زیرا حُسن صنعت و زینت صورت موجود در این مصنوعات زیبا نشان میدهد که صانع آنها دارای اراده تحسینی مهم و طلب تزیینی پر قوّت است. این اراده و طلب نیز نشان میدهد که صانع مذکور دارای محبتی علویست و در برابر کمالات صنعتی که در مصنوعات خویش اظهار داشته رغبتی قدسی وجود دارد. این محبت و رغبت نیز بیشتر متوجه انسان است که در میان همه مصنوعات، منوّرترین و کاملترین میباشد، و میخواهد در او تمرکز یابد. انسان نیز میوه ذیشعور درخت آفرینش است. میوه نیز جامعترین و دورترین و کاملترین جزئیایست که بیش از دیگران، نظرش عام و ادراکاش کلیست. ذاتی که نظرش عام و ادراکاش کلیست نیز، برترین و درخشانترین فردیست که مخاطب صانع ذوالجلال بوده، با او دیدار میکند، و ادراک کلی و نظر عام خود را کاملاً صرف پرستش او، تحسین صنعت، و شکر نعمت وی میکند. اینک دو لوحه، دو دایره دیده میشود. یکی از آنها دایره ربوبیتی بینهایت باشکوه و منظم؛ که لوحه صنعتی به غایت مُصنع و مُرصع است؛ و آن دیگر، لوح جامع و وسیع تفکر و تحسین و تشکر و ایمان که دایره عبودیتی به غایت نورانی و مزیّن به گلهاست؛ دایره دوم با تمام توان به نام دایره اول حرکت میکند. بیشک دانسته میشود رییس آن دایره که به همه مقاصد هنر دوستانهی آن صانع خدمت میکند، تا چه حد با او پیوند دارد و در نظر او تا چه میزان محبوب و مقبول میباشد. آیا هیچ عقل و خردی میپذیرد خالق صنعتکار و هنرپرور این مصنوعات زیبا، صانعی که از سر اِنعام حتی هر نوع ذایقهی دهان (آدمی) را در نظر گرفته است، در برابر زیباترین مصنوع خود که میان ولوله تحسین و تقدیری که عرش و فرش را به غوغا وا میدارد، و با زمزمه شکر و تکبیری که بر و بحر را به جذبه میآورد عابدانه و مؤمنانه متوجه اوست، بیتفاوت باشد و با او سخن نگوید و با علاقمندی او را رسول و نماینده خود نکند و نخواهد این وضعیت نیکو به دیگران نیز سرایت یابد؟ کلّا! امکان ندارد با او سخن نگوید و او را رسول و فرستاده خود قرار ندهد. اِنَّ الدّٖينَ عِن۟دَ اللّٰهِ ال۟اِس۟لَامُ (آل عمران: ١٩) مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللّٰهِ وَالَّذٖينَ مَعَهُ (فتح: ٢٩)
نسیم تجلی در سپیده دمان می وزد ای دیدگان من، سحرگه برخیزید و از درگاه الهی طلب عنایت کنید پگاه است و زمان توبه گناهکاران ای قلب من، برخیز هنگام فجر توبه کن و از درگاه الهی طلب غفران نما سَحَر۟ حَش۟رٖيس۟ت۟ دَرُو هُش۟يَار۟ دَر۟ تَس۟بٖيح۟ هَمَه شَى۟... بَخٰوابِ غَف۟لَت۟ سَر۟سَم۟ نَف۟سَم۟ حَتّٰى كَى۟... عُم۟ر۟ عَص۟رٖيس۟ت۟ سَفَر۟ بَاقَب۟ر۟ مٖى بَايَد۟ زِهَر۟ حَى۟... بِبَر۟خٖيز۟ نَمَازٖى چُو نِيَازٖى گُو بِكُن۟ اٰوَازٖى چُون۟ نَى۟... بَگُو يَا رَب۟ پَشٖيمَانَم۟ خَجٖيلَم۟ شَر۟م۟سَارَم۟ اَز۟ گُنَاه۟ بٖى شُمَارَم۟ پَرٖيشَانَم۟ ذَلٖيلَم۟ اَش۟ك۟ بَارَم۟ اَز۟ حَيَات۟ بٖى قَرَارَم۟ غَرٖيبَم۟ بٖى كَسَم۟ ضَعٖيفَم۟ نَاتُوَانَم۟ عَلٖيلَم۟ عَاجِزَم۟ اِخ۟تِيَارَم۟ بٖى اِخ۟تِيَارَم۟ اَل۟اَمَان۟ گُويَم۟ عَفُو۟ جُويَم۟ مَدَد۟ خٰواهَم۟ زِدَر۟گَاهَت۟ اِلٰهٖى

