بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ (توبه: ١١١) اگر میخواهی بدانی که انسان با فروختن خود و اموال خود به حضرت حق و بنده و سرباز او شدن چه تجارت پرسودی میکند و چه مرتبهی پرافتخاری بهدست میآورد به این داستان کوتاه تمثیلی گوش کن: پادشاهی دو قطعه زمین بزرگ را که دارای همه نوع امکانات از قبیل کارخانه و ماشین آلات و اسب و سلاح بوده به دو نفر از رعایای خود امانت میدهد. البته چون زمان جنگی توفانی بوده هیچ چیز ثبات و قراری نداشته است. یا از بین میرفته یا به چیز دیگری تبدیل میشده است. پادشاه بر اثر کمال مهر و محبتاش، ارجمندترین کارگزار خود را نزد آن دو فرستاد و با فرمانی به غایت مهربانانه به آنها گفت: امانتی را که نزدتان است به من بفروشید برایتان نگهداری میکنم تا بیهوده از بین نرود. بعد از پایان جنگ دارایی شما را به صورت بهتری باز خواهم گرداند. اصلاً فرض میکنیم این امانت مال خودتان است؛ من بهای خوبی هم برایش پرداخت می کنم. ماشین آلات و وسایل موجود در کارخانه هم به نام و تحت نظام من به کار گرفته خواهند شد. ارزش آن و دستمزدهای پرداختی یک باره هزار برابر افزایش مییابد. همه سود را به شما خواهم داد. وانگهی شما ناتوان و تهیدست هستید، نمیتوانید مصارف آن کارهای عظیم را تأمین کنید. من همه هزینهها و لوازم مورد نیاز را تأمین خواهم کرد. با این حال تمام درآمدها و منفعتها را هم به شما میدهم. آن را تا زمان ترخیص (و تسویه حساب) نزد شما خواهم گذاشت. پنج بار سود در سود … اگر این دارایی را به من نفروشید البته میبینید که هیچ کس قادر به نگهداری مایملکاش نیست. (این مال) مانند همه از دست شما هم خارج میشود. هدر خواهد رفت و از قیمت بالایی که گفتم محروم خواهید ماند. ابزار و آلات ظریف و پربها و دستگاهها به دلیل نبود معادن عظیم و اشتغال، ارزش خود را کاملاً از دست خواهند داد. فقط زحمت و مشقت اداره تجهیزات و حفاظت از آنها برای شما باقی میماند؛ علاوه بر این جزای خیانت در امانت را هم متحمل خواهید شد. این هم پنج بار خسارت در خسارت … فروختن به من در واقع بدان معناست که سرباز من شوید و به نام من در امور تصرف کنید. عوض یک سرباز یا اسیر عادی، کارگزار نظامیِ خاص و آزاد پادشاهی عالی مقام میشوید. آنها التفات و فرمان مذکور را شنیدند. آنگاه یکی از آنها که فرد عاقلی بود گفت: چشم؛ من با افتخار میفروشم و هزار بار هم متشکرم. فرد دیگر که مغرور و خودخواه و لاابالی بود و نفس فرعونی داشت، و گمان میکرد برای همیشه در زمین پهناور مذکور باقی خواهد ماند، بیخبر از نگرانیها و زلزلههای دنیا گفت: نه، (من این کار را نمیکنم) پادشاه کیست، من ملک خویش را نمیفروشم و دست از لذت خود بر نمیدارم … مدتی بعد فرد نخست به مرتبهیی رسید که همه به حالاش غبطه میخوردند. مورد لطف پادشاه قرار گرفت و در کاخ ویژه او سعادتمندانه زندگی میکرد، اما دیگری گرفتار چنان وضعیتی شد که همه به او ترحم کرده و در عین حال وی را مستحق این وضع میدانستند، زیرا در نتیجه اشتباهاش هم خوشبختی را از دست داد و هم مِلکاش را؛ در ضمن گرفتار مجازات و عذاب هم شده بود. اینک ای نفس من که در پی هوا و هوسی! با دوربین مثال مذکور، حقیقت را بنگر. منظور از پادشاه، پروردگار و آفرینندهات است که سلطان ازل و ابد میباشد. منظور از زمین پهناور، دستگاهها، ابزار و آلات و ترازوهای بزرگ، همه آن چیزهاییست که در چارچوب زندگی از آنها برخوردار هستی؛ به همین ترتیب جسم و روح و قلبات که درون آنهاست، نیز حواس ظاهری و باطنیات مانند چشم و زبان و عقل و خیال. کارگزار عالی، رسول اکرم عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام است. فرمان احکم، قرآن حکیم است که تجارت عظیم مورد بحث را در آیه زیر خاطر نشان میکند: اِنَّ اللّٰهَ اشْتَرٰى مِنَ الْمُؤْمِن۪ينَ اَنْفُسَهُمْ وَاَمْوَالَهُمْ بِاَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ (توبه: ١١١) مراد از آن میدان پرهیاهوی جنگ، سطح این دنیای توفانیست که ثباتی ندارد، مدام در گردش و نابودیست؛ و موجب میشود این فکر به ذهن انسان خطور کند که «مادام که همه چیزها را از دست خواهیم داد، و دار و ندارمان گم خواهد شد و از بین خواهد رفت، آیا چارهیی نیست تا داراییهای فانی را به امور باقی تبدیل و ماندگار کنیم؟» در همین حین ناگهان صدای آسمانی قرآن به گوش میرسد، که میگوید: «آری هست؛ چارهیی هست، آن هم دارای پنج مرتبهی سودمند؛ چارهیی زیبا و آسان.» سؤال: «کدام است آن راه حل؟» پاسخ: فروش امانت به صاحب حقیقیاش ... در چنین فروشی پنج درجه منفعت در منفعت وجود دارد: سود اول: دارایی فانی، بقا مییابد، زیرا این عمر گذرا و ناپایدار اگر به ذات ذوالجلال که قیوم باقیست داده شود و صرف راه او گردد به امری باقی و جاودان تبدیل گشته و ثمرات ماندگار خواهد داشت. در آن زمان دقایق عمر ظاهراً مانند تخمها و بذرها نابود و پوسیده میشوند اما گلها و سنبلههای سعادت در جهان باقی میشکفند و هر کدام در عالم برزخ منظرهیی نورانی و دوست داشتنی خواهند شد. سود دوم: بهایی چون بهشت پرداخت میشود. سود سوم: ارزش هر عضو و حسی به یکباره هزار برابر میشود. برای مثال عقل یک ابزار است، اگر آن را به حضرت حق نفروشی و برای نفسات به کارگیری چنان وسیله رنجآور و نحس و عاجز کنندهیی میشود که آلام حزین گذشته و ترسهای آینده را بر سر بیچارهات آوار خواهد کرد، یعنی به مرتبه ابزاری پرضرر و بد یُمن سقوط میکند. به همین دلیل است که فرد فاسق برای رهایی از سختیها و دشواریهای عقل، غالباً به سراغ مستی و خوشگذرانی میرود. حال آن که اگر عقل به مالک حقیقیاش فروخته و در راه او به کار گرفته شود، چنان کلید و طلسمی میشود که میتوان خزاین بینهایت رحمت و دفاین حکمت در کائنات را با آن گشود. لذا عقل بدین ترتیب میتواند صاحباش را به مرتبه مرشدی ربانی برساند تا از این طریق او را مهیای سعادت ابدی نماید. برای مثال، چشم یکی از حواس است که روح، این عالم را از درون آن پنجره میبیند. همین چشم را اگر به حضرت حق نفروشی و به حساب نفس از آن استفاده کنی با دیدن برخی زیباییها و مناظر گذرا و بیدوام، خدمتکاری برای شهوت و هوسهای نفسانی در پستترین درجات میشود. اگر چشم را به صانع بصیر چشم بفروشی و آن را به حساب او و در دایره اذن و اجازهاش به کار بگیری، به مرتبهیی صعود میکند که کتاب کبیر کائنات را مطالعه نموده، و به نظاره معجزات خلقت ربانی در این عالم بنشیند، و زنبوری شود برای گلهای رحمت در بوستان کره زمین. مثلاً قوه ذائقهیی را که در زبان هست اگر به فاطر حکیماش نفروشی و آن را در راه نفس و به نام معده به کار گیری، تا آنجا سقوط خواهد کرد که دربان آخور و کارخانه معده شود. اما اگر قوه ذائقهیی را که در زبان هست به رزاق کریم بفروشی به مرتبهیی میرسد که ناظر چیره دست خزاین رحمت الهی شود و مفتش شاکر مطبخهای قدرت صمدانی محسوب گردد. اینک ای عقل، توجه کن! ابزاری بیارزش و پست کجا، کلید کائنات کجا؟ ای چشم، نیک ببین! قوادی پلید و پلشت کجا، ناظر متفنن کتابخانه الهی کجا؟ ای زبان، خوب بچش! دربان آخور و نگهبان کارخانه کجا، ناظر گنجینه خاص رحمت (الهی) کجا؟ اگر ابزار و آلات فراوان دیگر را به همین منوال مقایسه کنی خواهی دانست که واقعاً مؤمن ماهیتی شایسته بهشت و کافر ماهیتی متناسب با جهنم کسب میکند. سبب آنکه هر یک از آنها چنین ارزش و منزلتی دارند این است: مؤمن با ایمان خود امانت آفریدگارش را به نام او و در دایره اذن و اجازه او به کار میگیرد، اما کافر خیانت میکند و امانت مذکور را در مسیر نفس اماره به کار میبرد. سود چهارم: انسان ضعیف است و با بلایای متعددی مواجه میشود. فقیر است و نیازهای زیادی دارد. عاجز است و بار زندگیاش بسیار سنگین، اگر اتکالاش به قدیر ذوالجلال نباشد و به او توکل نکند، و اگر به او اعتماد نکرده و تسلیماش نشود، وجداناش همواره در عذاب خواهد بود. مشقات و آلام و افسوسهای بیثمر او را خفه میکند؛ یا مُبدل به فردی سرخوش نموده، یا جانوری از او میسازد. سود پنجم: اهل ذوق و کشف، خاصان و اهل شهود بالاتفاق گفتهاند عبادت و تسبیح و دستمزد بالای همه ابزار و آلات فوق الاشاره، در زمانی که کاملاً نیازمند هستی به صورت خوراک بهشتی به تو داده میشود. اگر این داد و ستد را که دارای پنج مرتبهی سودآور میباشد انجام ندهی؛ علاوه بر محروم شدن از منافع ذکر شده، به (عمق) خسارتی سقوط خواهی نمود که آن هم پنج درجه خسارت در خسارت است: خسارت اول: مال و اولادی که آنها را بسیار دوست داری و هوی و هوسی که مورد پرستش قرار میدهی، و جوانی و زندگی که مفتونشان هستی، همه ضایع شده از بین میروند و آنها را از دست خواهی داد. فقط گناهان و آلام را برای تو باقی میگذارند و موجب سنگینی بارت میشوند. خسارت دوم: متحمل مجازات خیانت در امانت خواهی شد، زیرا باارزشترین آلتها را صرف بیارزشترین امور کردی و مرتکب ستم به نفسات شدی. خسارت سوم: موجب سقوط همه اعضای ارزشمند انسانی به مرتبهیی بسیار پایینتر از حیوان شدی؛ و به این ترتیب به حکمت الهی افترا زدی و ظلم نمودی. خسارت چهارم: بار سنگین حیات را به رغم عجز و فقرت با تن رنجورت حمل خواهی کرد و همیشه با سیلی زوال و فراق ناله سر خواهی داد. خسارت پنجم: تبدیل هدایای رحمانی چون عقل و قلب و چشم و زبان به امور زشتی که درهای جهنم را بهرویات میگشایند؛ هدایایی که برای تأمین پایههای زندگی جاوید و لوازم سعادت اخروی به تو داده شده است. حالا به موضوع فروختن میپردازیم. آیا این کار چنان دشوار است که بسیاری از مردم از آن میگریزند؟ نه، اصلاً و ابداً. به هیچ وجه دشوار نیست، زیرا دایره امور حلال گسترده است و برای لذت بردن کفایت میکند. لزومی ندارد که وارد حرام شویم. فرایض الهی آسان و اندکاند. بنده و سرباز خدا شدن چنان افتخار لذت بخشیست که نمیتوان آن را تعریف کرد. وظیفه ما این است که فقط مانند یک سرباز به نام خدا کار کنیم و کارهایمان را به نام او آغاز نماییم. باید به حساب خدا داد و گرفت. باید در محدوده قوانین مجاز خداوند حرکت کنیم و بایستیم. اگر قصوری از ما سر زد باید استغفار کنیم. باید ملتمسانه بگوییم: پروردگارا! قصور ما را ببخش؛ ما را به بندگیات بپذیر؛ تا زمانی که امانتات را از ما پس میگیری توفیق عنایت کن تا امین آن امانت باشیم؛ آمین.
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Sözler
The Sixth Word
منبع: risaleinur multilingual dataset, risale.site source · Risale-Nur multilingual research corpus

