Şualar

The Eighth Ray

منبع: risaleinur multilingual dataset, risale.site source · Risale-Nur multilingual research corpus
Risale reading plan
§1

افاده مرام پوشیده نماند که من با بیان ارزش و اهمیت رساله نور در پی اعلام حقایق قرآن و ارکان ایمان هستم و می‌خواهم کسانی را که دچار ضعف ایمان‌اند بدان سو دعوت کنم و قدرت و حقانیت‌شان را به دیگران نشان دهم؛ وگرنه حاشا! به هیچ وجه در پی نشان دادن و مدح و ثنای خود و نفس اماره‌ام که ابداً علاقه‌یی به آن ندارم نیستم. هم‌چنین مدح رساله نور را از آن نظر که ظاهراً اثر من است نمی‌گویم، بلکه از این حیث مزایایش را بیان می‌کنم که یکی از تفاسیر قرآن است؛ ترجمان حقیقی قرآن و ملهم از آن می‌باشد؛ و مبلغ ایمان است و حجت‌های آن را در بر می‌گیرد. هم‌چنان که قسمی از رساله‌ها را بدون اختیار نوشته‌ام، در بیان اهمیت رساله نور نیز در حکم فردی بی‌اختیار هستم. در نگارش رساله شعاع هفتم که امام علی (رض) نام «آیت الکبری» بر آن نهاده است متحمل زحمات فراوانی شدم. لذا شکی ندارم که این کرامت «جلجلوتیه» به عنوان پاداش فوری، نشانه مقبولیت و عاملی برای تشویق از سوی عنایت الهی عطا شده است. پس مطلب حاضر را از باب قدرشناسی و به جا آوردن شکر نعمت تحت نام «شعاع هشتم» نوشتم؛ وگرنه می‌خواستم براهین توأم با معجزه‌ی یک آیه مهم را درباره حشر بنویسم. بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ (کرامت سومی‌ست از امام علی (رض) درباره رساله نور) آری، حضرت علی (رض) در قصیده جلجلوتیه‌اش علاوه بر تأیید و تقویت دو کرامت باهر خود که در لمعه‌های «هجدهم و بیست و هشتم» به تفصیل بیان و اثبات شده‌اند از سراج النور به صراحت خبر می‌دهد و باز در آن قصیده به مشهورترین رساله‌های سراج النور اشاره و تو گویی تمجیدشان می‌کند و با رموزی هشتگانه قسمی از رساله‌های نامدار را نشان می‌دهد:

§2

بعد از عبارت «‌تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً‌» که بر رساله نور تصریح دارد، با زبان سریانی از اسماء الحسنی استمداد و با سُوَر قرآنی مناجات می‌کند. مناجات را دقیقاً همراه با سی و سه سوره چنان عجیب و بامعنا ذکر می‌کند که معلوم است می‌خواهد قسمی از اسرار و اخبار غیبی را بازگو نماید. وقتی شعاع هفتم را که امام علی (رض) آیت الکبری نام نهاده است در زمان دشواری به اتمام رساندم، (معتقدم به عنوان اجرت و پاداشی فوری) شب هنگام «جلجلوتیه» را خواندم. ناگهان چون تذکری غیبی بر قلب‌ام خطاب شد: امام علی(رض) کاملاً سرگرم رساله نور است. او هم‌چنان که از مجموع رساله نور خبر داده است به رساله‌های ارزشمند آن نیز به رمز و ایما، اشاره می‌کند. اگر خبر دادن صریح از غیب به دلیل مضرات فراوانی که دارد و منافی بودن‌اش با حکمت از سوی حکمت الهی ممنوع نمی‌شد تصریح می‌کرد. برای نمونه وقتی سوره‌ها را بر می‌شمرَد و به سوره بیست و پنجم می‌رسد می‌گوید: بِحَقِّ تَبَارَكَ ثُمَّ نُونٍ وَ سَائِلٍ ۝ وَ بِسُورَةِ التَّه۟مٖيزِ وَ الشَّم۟سُ كُوِّرَت۟ وَ بِالذَّارِيَاتِ ذَر۟وًا وَ النَّج۟مِ اِذَا هَوٰى ۝ وَ بِاِق۟تَرَبَت۟ لِىَ ال۟اُمُورُ تَقَرَّبَت۟ وَ بِسُوَرِ ال۟قُر۟اٰنِ حِز۟بًا وَ اٰيَةً ۝ عَدَدَ مَا قَرَاَ ال۟قَارٖى وَمَا قَد۟ تَنَزَّلَت۟ فَاَس۟ئَلُكَ يَا مَو۟لَاىَ بِفَض۟لِكَ الَّذٖى ۝ عَلٰى كُلِّ مَا اَن۟زَل۟تَ كُت۟بًا تَفَضَّلَت۟ حضرت امام علی (رض) در عبارات فوق و در مرتبه بیست و نهم که سوره‌هایی ذکر می‌کند و بر می‌شمرَد با وَالشَّم۟سُ كُوِّرَت۟ به «گفتار بیست و نهم» اشاره می‌کند که دادگاه جرایم سنگین اسکی شهیر را متحیر کرده است و با کرامتی که در کتابت‌اش می‌توان دید و با حجت‌های عالی‌اش در اثبات قیامت و حشر شهرت یافته؛ زیرا «گفتار بیست و نهم» کاملاً مطابق با سوره اِذَا الشَّم۟سُ كُوِّرَت۟ که به طرز دهشتناکی از وقوع قیامت خبر می‌دهد از حجت‌های قطعی قیامت، تخریب عالم، موت دنیا، حیات آخرت، و احیای اموات می‌گوید و تصویر وحشتناک این سوره را بیان می‌دارد؛ لذا تطابق این دو در مرتبه بیست و نهم به لحاظ معنا اشاره مذکور را اثبات می‌کند. هم‌چنین حضرت امام علی (رض) در مرتبه سی‌ام با سوگند «‌وَبِالذَّارِيَاتِ ذَرْوًا» به «رساله ذرات» اشاره می‌کند که «گفتار سی‌ام» نامیده می‌شود و مادیون را که در بحث تحول ذرات غرق‌اند مجبور به سکوت کرده و تحول و حرکت ذرات و وظیفه و انتظام‌شان را به صورت بی‌نظیری اثبات می‌کند. آری، در این اشاره، سوره‌ی وَبِالذَّارِيَاتِ ذَر۟وًا و «رساله ذرات» از نظر لفظ و صورت مشابه‌اند؛ هم‌چنین به لحاظ معنا نیز مناسبتی بین آن‌ها وجود دارد، زیرا در ابتدای سوره‌ی وَالذَّارِيَاتِ بیان می‌شود که تموج‌های هوا که گمان می‌رود تصادفی و بی‌نظم‌اند کاملاً حکیمانه و مسئولانه اوامر تکوینی ربوبیت را به اطراف و اکناف می‌رسانند؛ «رساله ذرات» نیز به همین صورت حرکت ذرات را که مادیون تصادفی و بی‌نظم می‌دانند، با براهین قطعی و محکم اثبات می‌کند که کاملاً حکیمانه است و همه ذره‌ها موظف به انجام وظایفی دقیق می‌باشند. حضرت امام علی (رض) در مرتبه سی و یکم به رساله «معراج» اشاره دارد که معراج محمدی عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام را با دلایل عقلی، و به غایت معقول و قطعی اثبات می‌کند و «گفتار سی و یکم» نامیده می‌شود و در مرتبه سی و یکم است. او با عبارت وَ النَّج۟مِ اِذَا هَوٰى که به صراحت معراج احمدی عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام و مشاهده و مکالمه‌یی را که در قاب قوسین اتفاق افتاده بیان می‌دارد و در آغاز سوره‌ی وَ النَّج۟مِ اِذَا هَوٰى قرار دارد، به طرزی نزدیک به صراحت به رساله مذکور اشاره می‌کند. حضرت امام علی (رض) بدون پرداختن به سوره «وَ الطُّورِ» بعد از «وَ الذَّارِيَاتِ» سوره «وَ النَّج۟مِ» را ذکر می‌کند و این موجب استحکام بیشتر اشارت مورد نظر است. حضرت امام علی (رض)، با اقتباس از سوره‌ اِق۟تَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ ان۟شَقَّ ال۟قَمَرُ که شقّ قمر را به نص صریح بیان می‌دارد با عبارت «‌وَ بِاِقْتَرَبَتْ لِىَ اْلاُمُورُ تَقَرَّبَتْ‌» که در ادامه مرتبه سی و یکم ذکر شده، به رساله‌یی اشاره می‌کند که در آخر مرتبه سی و یکم است و «رساله شقّ القمر» نامیده می‌شود؛ این مطلب در ذیل رساله معراج قرار دارد که معجزه شق القمر را در برابر منکران با دلایل محکم اثبات می‌کند. اشاره مذکور با شیوه‌یی نزدیک به صراحت صورت گرفته است. مشخص است که رساله نور در ابتدا عبارت است از سی و سه گفتار، و از آن با نام «گفتار‌ها» (سوزلر) یاد می‌شود. لیکن گفتار سی و سوم، مستقل نیست بلکه متشکل از سی و سه مکتوب می‌باشد و با نام «مکتوبات» از آن یاد می‌کنند. به همین صورت سی و یکمین مکتوب هم مستقل نیست بلکه از سی و یک لمعه تشکیل و با نام «لمعات» شناخته می‌شود. نیز لمعه «سی و یکم» نیز مستقل نبوده است. آن نیز ان شاء الله مشتمل بر سی و یک شعاع خواهد بود. آیت الکبری شعاع هفتم و رساله حاضر نیز شعاع هشتم است. پس باید گفت خاتمه گفتارها، «گفتار سی و دوم» است، رساله خارقه و جامعی متشکل از سه موقف که شاگردان رساله نور آن را خورشید ستارگان این مجموعه می‌دانند؛ این رساله گفتار سی و دوم نامیده می‌شود و از جهتی ختم گفتار‌ها و نتیجه جامع آن‌ها محسوب می‌شود. حضرت امام علی (رض) برای نشان دادن اهمیت فوق العاده و جامعیت رساله مذکور با تعداد قابل توجهی از سوره‌های قرآن ناگهان با سوگند «‌وَ بِسُوَرِ الْقُرْاٰنِ حِزْبًا وَ آيَةً‌» در مرتبه سی و دوم به آن رساله جامع که در مرتبه سی و دوم قرار دارد اشاره می‌کند. گفتار سی و سومِ رساله نور نیز همان‌طور که پیش‌تر بیان کردیم عبارت از سی و سه مکتوب بوده و با نام «مکتوبات» شامل سی و سه کتاب و بیش از صد رساله می‌باشد. حضرت امام علی (رض)در مرتبه سی و سوم‌ و سوگندش برای آن که به یک‌باره تمام صد و ده کتاب و مکتوبات‌اش را که اجزای گفتار سی و سوم هستند مورد اشاره قرار دهد کلام زیر را بیان می‌کند که به معنی استمداد از صد و ده کتاب مختصر به نام صد و ده صُحُف آسمانی و آن کتاب‌های بزرگ مقدس است: ‌وَاَسْئَلُكَ يَا مَوْلاَىَ بِفَضْلِكَ الَّذِى عَلى كُلِّ مَا اَنْزَلْتَ كُتْبًا تَفَضَّلَتْ‌ بدیهی‌ست که در علم بلاغت و فن بیان برای دلالت بر معانی دور و پنهان، از نشانه‌ها و مناسبت‌هایی که «قرینه» خوانده می‌شود استفاده می‌کنند؛ حال اگر یکی از این قرینه‌ها وجود داشته باشد معنای دور و مفهوم پنهان و اشاری، نسبت به قوت قرینه، هم‌چون معنای صریح و ظاهری قبول می‌گردد. بر مبنای این قاعده، قراین و نشانه‌های متعددی برای معانی اشاری مذکور وجود دارد؛ هم‌چنین سایر موارد مشابه نیز قرینه‌هایی برای آن‌ها می‌شوند. هر یک از عبارت‌های صریح نیز که خبر از مجموع رساله نور می‌دهند قرینه محکمی برای هر کدام از آن‌ها می‌باشند.

§3

حضرت امام علی(رض) پس از اشاره به مکتوبات، به لمعات می‌پردازد و در این حین با نظر بر شعاع‌ها به رساله شعاع هفتم اشاره می‌کند که نشان از حقیقت کبرا و تفسیر اکبرِ آیة الکبرای قرآن یعنی تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّب۟عُ وَال۟اَر۟ضُ وَ مَن۟ فٖيهِنَّوَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ (اسراء: ٤٤) دارد و هدیه الهام شده‌یی در ماه مبارک رمضان است. می‌فرماید: «‌وَ بِاْلايَةِ الْكُبْرى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ‌» با تبعیت از معنای ظاهری و با معنای پشت پرده‌اش که در علم بلاغت «مُسْتَتَبَعاتُ التَراكيب» و «مَعَارِيضُ الْكلام» گفته می‌شود، متناسب با قوت قرینه‌های متعدد به رساله نور اشاره می‌کند؛ و به آن رساله شگفت و عالی و حجت الکبرای توحید که از علایم کبرای آیة الکبری و تفسیر اعظم آن است «آیت الکبری» نام می‌نهد؛ و با این نام هم عظمت منبع‌اش یعنی آیة الکبری را اعلام می‌کند و هم از قدرت فوق العاده شعاع هفتم که برهان اعظم وحدانیت و توحید است خبر می‌دهد. هر کس که به شایستگی رساله مذکور به التفات حضرت امام علی (رض) شک دارد آن را یک بار مطالعه کند؛ اگر لیاقت و شایستگی‌اش را تأیید نکرد «وای بر تو» بگوید. آری، قرآن در هر عصر، قهرمانان و دژهای معنوی فراوانی داشته است که با اعتراضات انتقام جویانه و هزار ساله‌ی بی‌دینان مقابله نموده، شبهات متراکم فیلسوفان کافر را که در این مقطع امکان انتشار یافته حل و رفع می‌کرده‌اند، و حملات گروهی از مسیحیان مغرور و یهودیان معاند را که در پی ضربات سنگینی که قرآن بر آنان وارد کرده، و درصدد انتقام از آن بوده‌اند، دفع می‌کرده‌اند. اینک نیاز از یکی دو مورد به صد مورد افزایش یافته و بر عکس، تعداد مدافعان از صد نفر به دو سه نفر کاهش یافته است. فرا گرفتن حقایق ایمانی از طریق مدرسه دینی و آموختن علم کلام نیازمند زمان زیادی‌ست که البته آن نیز در زمانه فعلی برچیده شده است. رساله نور که عمیق‌ترین حقایق را خیلی زود و به شیوه‌یی قابل فهم برای همه، تعلیم می‌دهد طبیعی‌ست که شایستگی توجه و التفات امام علی (رض) را دارد. امام علی (رض) در دهمین مرتبه‌یی که بر می‌شمارد عبارت «‌وَبِسُورَةِ الدُّخَانِ فِيهَا سِرًّا قَدْ اُحْكِمَتْ‌» را که سوره دهم بوده و ناظر است بر قیامت و لیله برائت [نیمه شعبان]، ذکر کرده و با معنای اشاری‌اش به «رساله حشر» اشاره می‌کند که «گفتار دهم» نام دارد و در مرتبه دهم است؛ هم‌چنین با ایما و رمز از اهمیت فوق العاده آن رساله و استحکام قابل توجه‌اش خبر می‌دهد و آن را در حکم چراغدانی در لیله برائت می‌داند که تاریکی‌های مه آلود آن زمان را از بین می‌برد؛ نیز با نکاتی چون دخان که از علایم حشر و قیامت می‌باشد، و تفریق و تقسیم حکیمانه و سالانه‌ی امور در شب برائت، و ذکر قراین دیگر با رمز و اشاره خبر می‌دهد. آری، گفتار دهم، بلای بسیار مهمی را دفع کرد. منافقانی که منکر حشر بودند در زمان رواج آزادیِ اندیشه و دغدغه‌های مربوط به جنگ جهانی، فرصت بدست آوردند و در بسیاری جاها شروع به نشر افکار مسموم خود کردند؛ گفتار دهم در چنین زمانه‌یی منتشر شد. هزار نسخه‌ی آن در اطراف توزیع گردید؛ هر کس این رساله را دید با کمال اشتیاق و کنجکاوی مطالعه کرد. این کتاب افکار کافرانه زندیقان را به طور کامل در هم ریخت و آنان را ساکت کرد. گفتار دهم به این ترتیب ثابت نمود که شایستگی تقدیر امام علی (رض) را داشته، و هر کس در این مورد تردیدی دارد آن را به دقت بخواند و ببیند که چه برهان محکمی برای حشر است. حضرت امام علی (رض) با عبارت زیر نوزدهمین سوره یعنی سوره «نور» را ذکر می‌کند و به گفتار بسیار مختصر نوزدهم و به مکتوب نوزدهم که مکتوب بسیار کاملی‌ست اشاره می‌کند. ‌بِسِرِّ حَوَامِيمِ الْكِتَابِ جَمِيعِهَا عَلَيْكَ بِفَضْلِ النُّورِ يَا نُورُ اُقْسِمَتْ‌ او به این منظور با تکرار لفظ نور، از مرتبه مکتوب‌ها خبر می‌دهد، یعنی در اشاره به ناقص ماندن مکتوب چهاردهم، سوره نور را باز هم در پانزدهمین مرتبه تکرار می‌کند و به این صورت خبری لطیف و دقیق می‌دهد؛ هم‌چنین یادآوری می‌کند که دو رساله مزبور دو نور بزرگ رساله نوراند. آری، گفتار نوزدهم که مربوط است به رسالت محمدیه عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام ، و مکتوب نوزدهم که به سه جهت، عالی و با کرامت است، الحق که هر یک درخشان‌ترین نور رساله نور هستند. به مناسبت برائت عایشه صدیقه (رض)، ضمیر عبارت مَثَلُ نُورِهٖ در آیه‌ی نور به‌واسطه وجهی از وجوه سه گانه به محمد عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام باز می‌گردد، لذا سوره نور با ذات محمدی عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام بسیار مرتبط است؛ لذا با سوره مذکور، و با دو لفظ نور و حتی سه کلمه نور به دو رساله یاد شده که رسالت محمدیه عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام را اثبات می‌کنند اشاره دارد، نیز به رساله معراج که ثابت کننده رسالت احمدیه عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام است اشاره می‌کند. من اعتراف می‌کنم که ناقص ماندن مکتوب چهاردهم را فراموش کرده بودم. با مشاهده تکرار یک سوره (دوباره) توسط حضرت امام علی (رض) به خاطر آوردم و از دقتی که در اشارات او بود شگفت زده شدم، لیکن تکرار مزبور صرفاً مربوط به گفتار و مکتوب نوزدهم می‌شود و به موارد بعدی ربطی ندارد.

§4

با عبارت‌های زیر که در لمعه بیست و هشتم توضیح آن‌ها آمده و اثبات شده‌اند از سه وضعیت مهم رساله نور خبر می‌دهد: ‌تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً تُقَادُ سِرَاجُ السُّرْجِ سِرًّا تَنَوَّرَتْ‌ ‌بِنُورِ جَلاَلٍ بَازِخٍ وَ شَرَنْطَخٍ بِقُدُّوسِ بَرْكُوتٍ بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ‌ عبارت‌های فوق از نظر معنا و علم جفر اشاره‌یی قریب به صراحت به رساله نور دارند و بنا بر توضیحی که در لمعه هجدهم آمده، در این‌جا فقط سه سرّ بیان می‌شود که نظر امام علی (رض) را جلب کرده و در لمعه مذکور نیامده است: سِرّ اول: در حالی که شایسته است رساله نور در دست مبلغان و بین مسلمانان گردانده شود و نمایش داده شود متأسفانه بسیار مخفیانه منتشر می‌شود و همه مجبورند آن را پنهان کنند. امام علی (رض) با اشاره به همین موضوع است که دو بار عبارات «سِرًّا بَيَانَةً» و «سِرًّا تَنَوَّرَتْ‌» را به‌کار می‌برد. منظور از «سِرًّا» این است که فقط می‌تواند مخفیانه منتشر شود و با تعجب از آن خبر می‌دهد. سِرّ دوم: رساله‌ی نور با جلوه‌ی اسم اعظم و تجلی اسم رحیم و حکیم ظهور کرده است لذا ویژگی ممتازش استواری بر مبانی جلال و کبریای مقتبس از «اَللّٰهُ اَك۟بَرُ»، شفقت و مرحمت مستفیض از «بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ‌»، و حکمت و نظم برخاسته از وَ هُوَ ال۟عَزٖيزُ ال۟حَكٖيمُ است. روح و حیات رساله نور همین‌هایند. به جای «عشق» در مشرب‌های دیگر، در رساله نور شفقت مشتاقانه و محبت رأفت منشانه وجود دارد؛ هم‌چنان که حضرت امام علی (رض) با عبارت «‌تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ‌» به صورت صریحی از تاریخ تألیف «سراج النور» یاد می‌کند و زمان کامل‌ شدن‌اش را می‌گوید و از نام مشهورش خبر می‌دهد؛ به همین ترتیب در عبارت «‌بِنُورِ جَلاَلٍ بَازِخٍ وَ شَرَنْطَخٍ‌ . . . الي آخر» هم از مبانی سراج النور خبر می‌دهد، زیرا «جَلاَلٍ بَازِخٍ» عزت و عظمت و جلال و کبریاست. «شَرَنْطَخٍ‌» به سریانی «رئوف» معنا می‌دهد و «بَرْكُوتٍ‌«، «رحیم» است. معلوم می‌شود حضرت امام علی (رض) سراج النور را تعریف می‌کند و ویژگی ممتازش را این می‌داند که حیات و نورانیت‌اش را از کبریا و عظمت و رأفت و رحیمیت اخذ می‌کند. سرّ سوم: حضرت امام علی (رض) در عبارت بالا با جمله «‌بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ‌» می‌گوید: ان شاء الله در «هزار و سیصد و پنجاه و چهار» به‌واسطه سراج النور یعنی نورانیت رساله نور آتش تجاوزکار ضلالت خاموش خواهد شد، یعنی سراج النور کاری خواهد کرد که آتش فتنه دینی تخریباتی نداشته باشد یا این که تجاوزهای بیش‌تر آن را در هم خواهد شکست. اگر تقویم هجری را در نظر بگیریم، می‌بینیم دو سال پیش، تجاوز افکار وحشتناکی که با استفاده از فرصتِ به‌وجود آمده برای جدا کردن دین از دنیا، به ضرر دین و قرآن پیش می‌رفتند، متوقف شد، که البته دلیل این امر وجود مانعی قوی در برابر آن‌ها بود. براساس نشانه‌های فراوان دانسته می‌شود که مانع مذکور براهین محکم و حجت‌های برّنده رساله نور بوده است که در زمانه فعلی به کرات منتشر می‌شود. اشارت عَلَویه موجود در احتمال دوم نیز مؤید همین مطلب است. حساب جفری «‌بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ‌» چنین است: «خ» ششصد، «ت» چهارصد، «ر» دویست، «ن» مشدد صد، «م» چهل، «د» و سه «الف» هفت، «ب» در «بِهِ» دو، «ه» پنج، و مجموع آن‌ها «هزار و سیصد و پنجاه و چهار». خداوند را سپاس که سراج النور رساله‌های متعددی چون آیت الکبری دارد. هر کدام آن‌ها در حکم چراغ پر قدرتی هستند که صراط مستقیم را نشان می‌دهند و موجب تصدیق خبر امام علی (رض) می‌شوند. حضرت امام علی (رض) در «ارجوزه» به مناسبت سرّ سوم، عیناً هم‌چون «‌بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ‌» که با مقام جفری‌اش ناظر است بر سال «هزار و سیصد و پنجاه و چهار»، با رمز و ایما به دو لقب مشهور سعید (رض) اشاره دارد، و دستور می‌دهد «از خود محافظت کن» و تلویحاً اعلام می‌کند که او در آن زمان بیش از هر کس دیگری با خطرات متعددی مواجه می‌شود. ‌فَاسْئَلْ لِمَوْلاَكَ الْعَظِيمِ الشَّانِ يَا مُدْرِكًا لِذلِكَ الزَّمَانِ‌ ‌بِاَنْ يَقِيكَ شَرَّ تِلْكَ الْفِتْنَةِ وَ شَرَّ كُلِّ كُرْبَةٍ وَ مِحْنَةٍ‌ حضرت امام علی (رض) با عبارت فوق که در بخش پایانی «ارجوزه» آمده است، می‌گوید: «یا سعید الکردی! اگر تا سال «هزار و سیصد و پنجاه و چهار» عمر کردی، از مولای بزرگ‌ات التماس و درخواست کن تا از فتنه و شرور آن زمان و آن دوره در امان بمانی». آری، در توضیح اولین کرامت عَلَویه که در لمعه هجدهم آمده، اشارات غیبی قصیده «ارجوزه» درباره رساله نور و مؤلف‌اش بیان شده است. با یکی از شاگردان‌اش که همواره با اسمای سته مشهور که از آن‌ها به اسم اعظم و سکینه تعبیر می‌کند مشغول می‌باشد، سخن می‌گوید و به او تسلی خاطر می‌دهد. نشانه‌ها و قرینه‌های فراوان ثابت می‌کنند که شاگرد یاد شده، سعید است، او در آن‌جا به شاگردش می‌گوید: ‌اَحْرُفُ عُجْمٍ سُطِّرَتْ تَسْطِيرًا بِتَّ بِهَا اْلاَمِيرُ وَالْفَقِيرَا‌ یعنی حروف بیگانه را در سال «هزار و سیصد و چهل و هشت» تعمیم خواهند داد؛ کوچک و بزرگ، امیران و فقیران به اجبار با درس‌های شبانه سعی در یاد گرفتن خواهند کرد. در جمله «‌سُطِّرَتْ تَسْطِيرًا‌»، دو «ت» هشتصد، دو «س» صد و بیست، دو «ر» چهارصد، دو «ط» هجده، یک «یا» ده، و مجموع آن‌ها «هزار و سیصد و چهل و هشت» است. در همان سال به زور مردم را وا داشتند برای یادگیری حروف لاتین درس‌های شبانه بخوانند. آن‌گاه امام علی (رض) نظر بر سعید (رض) می‌کند که با [دعای] سکینه مشغول است و با او سخن می‌گوید. در ادامه می‌گوید: «‌يَا مُدْرِكًا لِذلِكَ الزَّمَانِ‌». او در یکی دو جا با اشاره‌یی محکم خطاب به شاگردش که نام سعید بر او نهاده می‌گوید: «با خواندن دعای سکینه در حفاظت خود بکوش!» بعد از «ی» ندا براساس قرینه‌ها و نشانه‌های متعدد، سعید هست، یعنی عبارت چنین است: «‌يَا سَعِيدُ مُدْرِكًا لِذلِكَ الزَّمَانِ‌». این عبارت با کلمه «مُدْرِكًا» به لحاظ لفظ و علم جفر ناظر است بر لقب «الكُردي»؛ زیرا «مُدْرِكًا» بدون «م» می‌شود «درِكًا» که قلب شده «کرد» است. «م» نیز کاملاً موافق «ل» و «ی» است. همین طور با کلمه «الزمان» بر لقب «بدیع الزمان» که نام دیگر اوست اشاره می‌کند و با مقام جفری «هزار و سیصد و پنجاه و چهار یا پنج»، حقیقت حال سعید (رض)، وضعیت خلاف عادت وی، نیایش فراوان او برای حفظ و مراقبت، و خلوت و انزوای او را به طور کامل بیان می‌کند، و در این قصیده برای تسلی خاطر او قریب به صراحت، انگشت اشاره بر سر او می‌گذارد. در این‌جا هم رساله نور را که مظهر سرّ «‌بِهِ النَّارُ اُخْمِدَتْ‌» شده است تشویق می‌کند. پوشیده نماند که «‌اَلْقَسَمُ الْجَامِعُ وَالدَّعْوَةُ الشَّرِيفَةُ وَاْلاِسْمُ اْلاَعْظَمُ‌» روح و اساس «جلجلوتیه» است. حجت الاسلام امام غزالی (رض) که مهم‌ترین و دقیق‌ترین شاگرد اویسی امام علی (رض) و یکی از درخشان‌ترین و مشهورترین حجت‌های اسلام است می‌گوید: «زمانی که این مطالب توسط وحی بر پیامبر عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام نازل شد، پیامبر به علی (رض) فرمود: «بنویس» و او هم نوشت، آن‌گاه آن‌ها را به نظم درآورد». امام غزالی (رض) می‌گوید: «اِنَّ هذِهِ الدَّعْوَةَ الشَّرِيفَةَ وَ الْوِفْقَ الْعَظِيمَ وَ الْقَسَمَ الْجَامِعَ وَ اْلاِسْمَ اْلاَعْظَمَ‌ وَ السِّرَّ الْمَكْنُونَ الْمُعَظَّمَ بِلاَ شَكٍّ كَنْزٌ مِنْ كُنُوزِ الدُّنْيَا وَ اْلاخِرَةِ‌». امام غزالی با گرفتن درس از امام نورالدین «جلجلوتیه» را به لحاظ کلمه‌های سُریانی و ارزش و حیثیت شرح کرده است.

§5

امام علی (رض) پس از آن‌که از سراج النور خبر می‌دهد سی و سه و به جهتی سی و دو اسم سریانی را بر می‌شمارد و در این حین اشاره محکمی دارد به رساله «معجزات قرآنیه و گفتار سی و دوم» که در میان اجزای دیگر رساله نور قوی‌ترین و ارزشمندترین می‌باشند؛ هم‌چنین مطالب او به رمز یا اشاره یا تلویح بر سایر رساله‌ها هم ناظر است. آری، حضرت امام علی (رض) با نظر بر رساله نور، اسم‌های سریانی را ذکر کرده و مطلب را با دعا خاتمه می‌دهد: تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ سِرًّا بَيَانَةً ۝ تُقَادُ سِرَاجُ السُّر۟جِ سِرًّا تَنَوَّرَت۟ بِنُورِ جَلَالٍ بَازِخٍ وَ شَرَن۟طَخٍ ۝ بِقُدُّوسِ بَر۟كُوتٍ بِهِ النَّارُ اُخ۟مِدَت۟ بِيَاهٍ وَيَا يُوهٍ نَمُوهٍ اَصَالِيًا ۝ بِطَم۟طَامٍ مِه۟رَاشٍ لِنَارِ ال۟عِدَاسَمَت۟ بِهَالٍ اَهٖيلٍ شَل۟عٍ شَل۟عُوبٍ شَالِعٍ ۝ طَهِىٍّ طَهُوبٍ طَي۟طَهُوبٍ طَيَطَّهَت۟ اَنُوخٍ بِيَم۟لُوخٍ وَ اَب۟رُوخٍ اُق۟سِمَت۟ ۝ بِتَم۟لٖيخِ اٰيَاتٍ شَمُوخٍ تَشَمَّخَت۟ اَبَاذٖيخَ بَي۟ذُوخٍ وَ ذَي۟مُوخٍ بَع۟دَهَا ۝ خَمَارُوخٍ يَش۟رُوخٍ بِشَر۟خٍ تَشَمَّخَت۟ بِبَل۟خٍ وَ سِم۟يَانٍ وَ بَازُوخٍ بَع۟دَهَا ۝ بِذَي۟مُوخٍ اَش۟مُوخٍ بِهِ ال۟كَو۟نُ عُمِّرَت۟ بِشَل۟مَخَتٍ اِق۟بَل۟ دُعَائٖى حضرت امام علی (رض) از رساله نور که در آغاز به صراحت خبر داده بود، در مرتبه نخست، با نام‌های «سراج النور و سراج السُرج» آشکارا از آن یاد می‌کند و به مرتبه «بیست و پنج» رسیده می‌گوید: «بِتَمْلِيخِ آيَاتٍ شَمُوخٍ تَشَمَّخَتْ‌». مشهورترین و درخشان‌ترین رساله در میان مجموعه رساله نور رساله «معجزات قرآنیه» است که گفتار «بیست و پنجم» نامیده می‌شود؛ این رساله معجزات آیات قرآنی را بیان می‌دارد و با چهل دلیل معجزه بودن قرآن را طی وجوه کلی هفتگانه به اثبات می‌رساند. این‌که از سراج النور در ابتدا و در مرتبه نخست یاد می‌شود، نیز وجود کلمه «آيَاتٍ» در عبارت «بِتَمْلِيخِ آيَاتٍ»، و ذکر آن در مرتبه بیست و پنجم، قرینه محکمی‌ست که امام علی‌ (رض) به گفتار بیست و پنجم که آیات بسیاری را ذکر نموده و اعجاز و اسرارشان را بیان می‌کند، از منظر معنای مجازی می‌نگرد؛ و در برشماری سوره‌ها باز هم در مرتبه «بیست و پنجم» با تغییر عبارت به نحوی که گویی از ابتدا آغاز می‌کند می‌گوید: «‌بِحَقِّ تَبَارَكَ‌» و از اهمیت گفتار بیست و پنجم به عنوان پرخیرترین و بابرکت‌ترین رساله از رسایل نور یاد می‌کند. بعد، در مرتبه «بیست و ششم و بیست و هفتم» می‌گوید: «‌اَبَاذِيخَ بَيْذُوخٍ وَ ذَيْمُوخٍ بَعْدَهَا‌». آن گاه در مرتبه «سی و سی و یکم» با گفتن «‌بِبَلْخٍ وَ سِمْيَانٍ وَ بَازُوخٍ بَعْدَهَا‌» عبارت را دوباره تغییر داده، کلمه «بَعْدَهَا‌» را ذکر می‌کند. براساس قرینه‌یی کاملاً روشن و محکم با کلمه «بَعْدَهَا‌» به ضمیمه‌ی رساله اجتهاد یعنی گفتار «بیست و هفتم» که مربوط به مطالب بسیار مهم و ارزشمندی درباره صحابه می‌باشد، و به ضمیمه رساله‌ی معراج یعنی گفتار «سی و یکم» که بحث شق القمر را در بر می‌گیرد و به آن بسیار نیاز است، پر قدرت اشاره می‌کند به نحوی که گویی نشان‌شان می‌دهد. من اعتراف می‌کنم که ضمایم مزبور را فراموش کرده بودم و با یادآوری امام علی (رض) آن‌ها را به خاطر آوردم. شق القمر را در گذشته نوشته‌ام و اینک ضمیمه‌یی را که مربوط به صحابه بود به خاطر آوردم. مادام که در علم بلاغت و فن بیان، معنای مجازی را می‌شود فقط با یک قرینه مراد کرد، و اگر با یک مناسبت به مفهومی اشاره شود، آن مفهوم به عنوان معنای اشاری پذیرفته می‌شود؛ البته صرف نظر از قرینه‌ها و نشانه‌های آشکار و فراوان، این‌که فقط در همین دو جا و دقیقاً در مقام هر دو ضمیمه کلمه «بَعْدَهَا‌» را که به معنی ذیل و ضمیمه است تکرار نموده و سخن را تغییر می‌دهد قرینه کاملی‌ست برای این‌که بگوییم حضرت امام علی (رض) به غیر از معنای حقیقی، درصدد بیان یک معنای مجازی و اشاری هم هست. سپس در مرتبه بیست و نهم به طرز پر هیبتی می‌گوید: «‌خَمَارُوخٍ يَشْرُوخٍ بِشَرْخٍ تَشَمَّخَتْ‌». کلمه «تَشَمَّخَتْ‌» را که به معنای آگاهی از اسرار است و بحث آن در مرتبه بیست و پنجم گذشت، تکرار می‌کند و ‌چنان که پیش‌تر گفتیم با قرینه‌یی محکم به گفتار خارق العاده بیست و نهم اشاره می‌کند. آن‌گاه برای جلب توجه به گفتار «سی و دوم» که رساله جامعی‌ست و در مرتبه سی و دوم در حین برشماری سوره‌ها با اهمیت بر آن اشاره دارد، می‌گوید: «‌ذَيْمُوخٍ اَشْمُوخٍ بِهِ الْكَوْنُ عُمِّرَتْ‌» و در نسخه‌یی دیگر «بِهِ الْكَوْنُ عُطِّرَتْ‌»؛ یعنی با تجلی اسم عدل و اسم حکم، و با عدالت و میزان و نظم و حکمت آن، دنیا بازسازی می‌شود و از تخریب می‌رهد. دنیا به سبب رایحه طیبه و شمیم دل‌نشین دو اسم مذکور در نسخه دوم، بوی خوشی خواهد گرفت؛ و چون دکان عطار بوی خوش خواهد داد. به این ترتیب امام علی (رض) بر گفتار «سی و دوم» که آیینه درخشان اسم عدل و اسم حکم و در حکم تفسیر آن‌هاست اشاره می‌کند و با معنای مجازی مطالب مربوطه را بیان می‌دارد. او با تکرار کلمه «‌ذَيْمُوخٍ» بر این مطلب اشاره دارد که « گفتار‌ها» سی و سه‌اند اما مرتبه‌یی از آن شامل مکتوبات است و گفتار «سی و دوم» مرتبه آخر می‌باشد. من معنای تمام کلمات سریانی را نمی‌دانم، امام غزالی (رض) نیز همه آن‌ها را توضیح نداده است، لذا فعلاً از اشاره حضرت امام علی (رض) به رساله‌های دیگر می‌گذرم.

§6

مادام که جلجلوتیه با وحی بر پیامبر عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام نازل شده و به موجب علم علام الغیوب افاده معنا می‌کند؛ و نیز مادام که در عبارت «‌تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ‌» و «‌اَقِدْ كَوْكَبِى‌» با معنای مجازی صراحتاً به رساله نور اشاره می‌شود که حقیقت آن قصیده را ثابت کرده و نیز با اشاره از سیزده رساله مهم آن خبر می‌دهد؛ هم‌چنین از مؤلف رساله نور که با «‌َاْلاِسْمُ الْمُعَظَّمُ‌» که در«‌فَيَا حَامِلَ اْلاِسْمِ الَّذِى جَلَّ قَدْرُهُ‌» از پایه‌های قصیده مذکور می‌باشد، همواره مشغول بوده و از آن استمداد طلبیده، و از سیزده واقعه مهم زندگانی او به رمز و ایما و اشاره و به‌واسطه معنای مجازی خبر می‌دهد. هم‌چنین مادام که برای حصول مفهوم اشاری با معنای مجازی، قرینه‌یی ضعیف، نشانه‌یی پنهان و مناسبتی واحد کفایت می‌کند؛ و مادام که اشاره به رساله نور و رساله‌هایش، و مؤلف و احوال‌اش، قرینه یک‌دیگرند؛ بلکه عموم اشارت‌ها به اعتبار وحدت موضوع، همراه با قرینه‌ها، برای هر یک، قرینه‌یی محکم و نشانه‌یی قوی‌ست. البته می‌توان گفت حضرت امام علی‌(رض) هم‌چنان که در آغاز می‌گوید: ‌بَدَئْتُ بِبِسْمِ اللّهِ رُوحِى بِهِ اهْتَدَتْ اِلى كَشْفِ اَسْرَارٍ بِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ‌ یعنی با گفتن «با بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ که گنجینه اسرار است آغاز کردم. روح من با بسم الله بود که آن گنجینه را کشف کرد؛» به قرینه سایر اشارت‌ها، به صورت معنایی اشاری و مدلولی مجازی به «رساله بِسْمِ اللّٰهِ» که « گفتار نخست» نامیده شده و کوتاه و غایت پر قدرت بوده و در حکم «بِسْمِ اللّٰهِ» یا فاتحه یا بِسمِله رساله نور می‌باشد و حقیقت راز بزرگ موجود در «بِسْمِ اللّٰهِ» را بیان می‌کند ایما، بلکه رمز حتی اشاره می‌کند. من معتقدم درست به همین ترتیب به‌واسطه مناسبت و قرینه سایر اشارت‌ها، و به طرزی که گویا ماهیت رساله‌های هشتگانه کوچکی موسوم به رموزات ثمانیه را که مربوط به اسرار حروف قرآنی‌ست به یاد آوَرَد، با تغییر عبارت و با قرینه‌ی لطیفِ آغاز استمداد با اسرار حروف، و در آخرِ دعا و مناجات معظم و قَسَم جامع استمدادیه و بعد از اشاره به «گفتار‌ها» و «مکتوبات» و با عبارت «‌بِوَاحِ الْوَحَا بِالْفَتْحِ وَالنَّصْرِ اَسْرَعَتْ‌» به مهم‌ترین موارد هشت رساله کوچک از مکتوب بیست و نهم که «رموزات ثمانیه» نام دارند و قسمی از اسرار حروف قرآنی را بیان می‌کنند نظر دارد؛ نیز با بیان اسرار سوره اِذَا جَٓاءَ نَص۟رُ اللّٰهِ وَ ال۟فَت۟حُ که از بسیاری فتوحات اسلامی چون فتح مکه، فتح شام، فتح قدس، و فتح استانبول خبر غیبی می‌دهد؛ به رساله‌های «فتح و نصر» اشاره می‌کند که نظر حضرت امام علی (رض) پهلوان فتوحات اسلامی را به خود جلب کرده‌اند؛ نیز با ایما یا اشاره به رساله کوچکی که «رساله آیت فتح» نامیده می‌شود نظر دارد؛ رساله‌ی به غایت ارزشمندی که نظر قهرمان اسلام حضرت امام علی (رض) را جلب کرده و به پنج وجه، اعجاز آیه پایانی و مهم‌ترین آیه سوره فتح را اثبات و بیان می‌کند. اگر کسی به چنین موردی باور هم نداشته باشد، نباید اعتراض کند.

§7

مادام که حضرت امام علی (رض) بنا بر درسی که از استاد قدسی‌اش گرفته است از حوادث آتی مرتبط با قرآن خبر داده و با گفتن «از من سؤال کنید» خبرهای متعدد و درستی می‌دهد، و با چنین کرامت‌هایی ثابت می‌کند که شاه ولایت است. مادام که در این زمان رساله نور است که در برابر سیل ضلالت و حمله وحشتناک بی‌دینان اروپا و منافقان گمراه مقاومت کرده، رازهای قرآنی را کشف و از حقایق‌اش محافظت نموده است؛ نیز مادام که حضرت امام علی (رض) در عبارت اَقِدْ كَوْكَبِى بِاْلاِسْمِ نُوراً وَ بَهْجَةً مَدَى الدَّهْرِ وَ اْلاَيَّامِ يَا نُورُ جَلْجَلَتْ‌ به صورت قریب به صراحت که در لمعه بیست و هشتم اثبات شده به رساله نور اشاره کرده و نیز متذکر می‌شود که آیه نور در سوره نور به رساله نور اشاره دارد؛ و مادام که عبارت «‌اَقِدْ كَوْكَبِى بِاْلاِسْمِ نُوراً» به لحاظ معنا و از نظر علم جفر کاملاً مطابق رساله نور است؛ پس بی‌هیچ تردیدی می‌توانیم بگوییم در عبارت زیر که در پی عبارت فوق آمده به قرینه‌ی «‌اَقِدْ كَوْكَبِى» از دوازده رساله‌ی کوچک رساله نور یاد می‌شود که در شروع کار، منتشر و به نام «دوازده گفتار» شهرت یافته بود. دوازده کلمه سریانی موجود در این عبارت‌ها هر یک اشاره‌یی بر آن‌هاست. ‌بِاجٍ اَهُوجٍ جَلْمَهُوجٍ جَلاَلَةٍ جَلِيلٍ جَلْجَلَيُّوتٍ جَمَاهٍ تَمَهْرَجَتْ‌ ‌بِتَعْدَادِ اَبْرُومٍ وَ سِمْرَازِ اَبْرَمٍ وَ بَهْرَةِ تِبْرِيزٍ وَ اُمٍّ تَبَرَّكَتْ‌ نسخه‌یی که من از جلجلوتیه در اختیار دارم صحیح‌ترین و مورد اطمینان‌ترین نسخه است. امامان متعددی چون امام غزالی (رض) جلجلوتیه را شرح کرده‌اند. از آن‌جا که معنای کلمات سریانی را به طور کامل نمی‌دانم و از طرفی نسخه‌های مختلف دارای تفاوت‌هایی می‌باشند، و من از وجه اشارت و مناسبتِ هر کدام آن‌ها آگاهی ندارم، فعلاً از آن می‌گذرم. نتیجه: حضرت امام علی (رض) یک بار با عبارت «‌اَقِدْ كَوْكَبِى» دعا کرده و ظهور رساله نور در آخرالزمان را از الله درخواست می‌کند؛ و چون رساله نور در بدایت امر عبارت از دوازده رساله بود، او نیز فقط به دوازده رساله اشاره می‌کند. بار دوم با عبارت «‌تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ‌» صریح‌تر به مدح و ثنای رساله نور می‌پردازد و با اشاره به کامل شدن آن، از عموم « گفتار‌ها»، «مکتوبات»، و «لمعات» به رمز خبر می‌دهد. هم‌چنین رساله‌های کوچکی که تحت عنوان «دوازده گفتار» به وفور منتشر شده‌اند، هم‌چون کلمه‌های عبارت فوق از نظر اسم و صورت شبیه هم‌اند، لذا با کلمه «جلجلوتیه» به معنی «بدیع» مطابقت داشته و هر کدام از آن‌ها به طرزی بدیع با تمثیلی زیبا، یکی از حقایق بزرگ و ژرف قرآن را تفسیر و اثبات می‌کنند. اگر فرد معاندی بگوید: «منظور حضرت امام علی (رض) همه‌ی این معانی مجازی نبوده است». می‌گوییم: فرض می‌کنیم حضرت امام علی (رض) این معانی را اراده نکرده باشد؛ اما کلام‌اش بر این مطلب دلالت دارد و با قوت قراین و با دلالت‌های اشاری و ضمنی، معانی مذکور را در بر می‌گیرد. هم‌چنین مادام که آن معانی مجازی و مفاهیم اشاری مذکور، حق، راست و منطبق بر واقع می‌باشند و شایسته این توجه و التفات هستند و از قراین محکم برخوردار می‌باشند، فرض می‌کنیم حضرت امام علی (رض) توجه کلی نداشته که همه این معانی اشاری را اراده کند؛ اما جلجلوتیه وحی است و استاد حضرت امام علی (رض) پیامبر ذی‌شأن عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام می‌باشد که صاحب حقیقی این قصیده است لذا موارد اشاره شده از توجه کلی او و احاطه علمی استاد استاد حضرت امام علی (رض)، یعنی حضرت ذوالجلال برخوردار خواهد بود و خداوند آن‌ها را در دایره اراده خویش قرار داده است. یکی از دلایل باور من در این خصوص که قطعی و یقینی‌ست چنین است: در نگارش شعاع «هفتم» که تفسیر اکبر آیة الکبراست، در میان مشکلات بزرگ، متحمل زحمات فراوانی شدم، لذا واقعاً به یک تسلی و تشویق قدسی نیاز داشتم. تاکنون بارها تجربه کرده بودم که در حالات مشابه، عنایت الهی به مددم می‌آمد. درست وقتی که رساله را به پایان رساندم (با این‌که اصلاً به یادم نمی‌آمد) ظهور ناگهانی کرامت عَلَویه بی‌تردید به من ثابت کرد که این نیز عنایت رب رحیم بوده و مانند سایر عنایات الهی به یاری‌ام آمده است. عنایت نیز فریب نمی‌دهد و بدون حقیقت نمی‌شود.

§8

حضرت امام علی (رض) با بیان بخش نخست مطلب زیر به شعاع هفتم (از رساله نور) اشاره کرده است: وَ بِاْلآيَةِ الْكُبْرَى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ * وَ بِحَقِّ فَقَجٍ مَعَ مَخْمَةٍ يَا اِلهَنَا * وَ بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ * حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ * وَ اسْمُ عَصَا مُوسَى بِهِ الظُّلْمَةُ انْجَلَتْ هم‌چنین امام علی (رض) در بخش مذکور به «بیست و نهمین» لمعه عربی اشاره دارد که تفکرنامه‌یی عالی و معرفت‌نامه‌یی برتر درباره توحید می‌باشد. امام با قسمت دوم و با جمله‌ی «وَ بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ» به رساله «شش نکته از اسمای الهی» که لمعه «سی‌ام» نامیده می‌شود و در پی لمعه «بیست و نهم» می‌آید و حقایق اسمای سته‌ی مشهور را تحت نام«اسم اعظم» و«سکینه» به طرز بسیار عالی بیان و اثبات می‌کند، اشاره دارد. آن‌گاه در اشاره به شعاع نخست لمعه «سی و یکم» که در پی رساله «اسماء» می‌آید، اشاره‌ی «سی و سه» آیه‌ی قرآن به رساله نور را قید می‌کند، و با تعبیر «حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ» به همین رساله اشاره دارد که به مناسبت حساب جفر، از ابتدا تا انتها مانند رساله‌یی در حروف دیده می‌شود و در حکم معجزه‌یی از معجزات قرآن است. در ادامه نیز با کلام «وَ اسْمُ ‌عَصَا مُوسَى بِهِ الظُّلْمَةُ انْجَلَتْ» به رساله «عصای موسی» اشاره دارد که در ادامه‌ رساله حروفیه می‌آید، و از «آیتُ‌الکبری» و رساله‌های دیگر نور ترکیب یافته؛ «عصای موسی» نام گرفته و هم‌چون «عصای موسی» سحر ضلالت و شرک را باطل می‌کند و فعلاً رساله پایانی و آخرین بخش رساله نور است؛ علاوه بر این امام علی (رض)بشارت می‌دهد که این اثر ظلمت‌های معنوی را از بین خواهد برد. آری، اشاره حضرت امام علی (رض)به شعاع هفتم که با کلمه «وَ بِاْلآيَةِ الْكُبْرَى» بیان می‌شود، با قرینه‌های محکمی به اثبات می‌رسد؛ در عین حال، همین کلمه با معنایی دیگر براساس قاعده‌ی «مُسْتَتْبِعاتُ التَّراكيب» ناظر است بر لمعه‌ی «بیست و نهم» که عربی‌ بوده و الحق ترکیبی‌ست از روح بیش‌تر رساله‌ها و به منزله‌ی آیت الکبرای رساله نور، و آن را داخل افرادش قرار می‌دهد. پس می‌توان گفت امام علی (رض) نیز با بیان فوق، بر این مطلب نظر داشته و به آن اشاره می‌کند. هم‌چنین حضرت علی (رض)به قرینه اشارات دیگر، با عبارت و طرز متفاوتی به «لمعات» که پس از مکتوبات قرار دارد اشاره می‌کند؛ و با معنای مجازی و مفهوم اشاری درباره تألیف درخشان‌ترین لمعه در زمانی هولناک و برای رهایی از اعدام و زندان و به دست آوردن امنیت و سلامت، زبان خویش را به حساب مؤلف که با خطرات بزرگی مواجه بود به کار می‌برد و می‌گوید:«وَ بِاْلآيَةِ الْكُبْرَى اَمِنِّى مِنَ الْفَجَتْ»، یعنی پروردگارا مرا نجات ده! و امن و امانم ده! و با این دعا و تناسبی که در قراین هست دقیقاً به تألیف لمعه «بیست و نهم» و وضعیت صاحب آن اشاره می‌کند که در زندان «اسکی شهیر» با خطر اعدام و زندان طولانی مدت مواجه بود. کلام ضمنی و اشاری بر این مطلب دلالت می‌کند، لذا می‌توانیم بگوییم که حضرت امام علی (رض) نیز از این طریق به آن واقعه اشاره می‌نماید. هم‌چنین با نظر بر رساله «اسماء» که حاوی شش نکته است و لمعه سی‌ام نامیده می‌شود می‌فرماید «بِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى» که به قرینه سایر اشارت‌ها و این قرینه که رساله مذکور در ادامه لمعه «بیست و نهم» می‌آید هم‌چنین قرینه توافقی که هر دو‌ی آن‌ها در اسم و لفظ اسماء دارند، نیز با نظر به وضعیت مؤلف اثر که با تشتت حال و غربتی پر مخاطره و پریشان حالی مواجه بوده و به برکت تألیف آن تسلی خاطر یافته و مشکلات را تحمل کرده؛ نیز به لحاظ معنای مجازی، حضرت امام علی (رض) به زبان خویش و برای خود دعا می‌کند که «وَبِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ» یعنی پروردگارا به برکت «رساله اسماء» که اسم اعظم است مرا از تشتت خاطر و پریشان حالی محافظت فرما! لذا می‌توانیم بگوییم معنای عبارت کاملاً با آن رساله و وضعیت مؤلف‌اش توافق دارد و با همین قرینه است که کلام، مجازی بر آن دلالت کرده و امام علی (رض) نیز اشاره غیبی می‌کند. هم‌چنین مادام که اصل «جلجلوتیه» وحی و پر از اسرار است و ناظر بر زمان آتی می‌باشد و از امور غیبی آینده خبر می‌دهد؛ و مادام که به اعتبار مفاهیم قرآنی، زمان حاضر عصر دهشتناکی‌ست و به حساب قرآن، رساله نور در این عصر ظلمت زده رویداد مهمی‌ست؛ و مادام که رساله نور با قراین و نشانه‌های متعدد به درجه صراحت وارد جلجلوتیه شده و در مهم‌ترین جای آن قرار دارد؛ و مادام که رساله نور و اجزایش شایسته این جایگاه است و لیاقت تقدیر و تحسین حضرت امام علی (رض) را دارد و ارزش آن را داشته است که ایشان از این رساله خبر بدهد؛ و مادام که حضرت امام علی (رض) پس از خبری که به صورت واضح از «سراج النور» می‌دهد در پس پرده و در مرتبه دوم از گفتار‌ها و بعد، از مکتوبات و سپس، از لمعات به همان ترتیب و مقام و شماره‌یی که دارند خبر داده است؛ پس با سوق قرینه‌های پر قدرت، دلالت کلام فوق و اشارت امام علی (رض) به رساله نور اثبات می‌شود و عبارت «بَدَئْتُ بِبِسْمِ اللّهِ رُوحِى‌ بِهِ اهْتَدَتْ اِلَى كَشْفِ اَسْرَارٍ بِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ» در وهله‌ی‌ اول ناظر است بر نخستینِ همه رساله‌ها و گفتار اول که رساله‌ی «ﮪ‌ﮫ» است؛ به نظر می‌رسد آخر قَسَم جامع معظمه نیز طرز بیانی دارد که ناظر است بر لمعه‌ها و شعاع‌های واپسین که بخش پایانی رساله‌ها هستند مخصوصاً لمعه خارق العاده «بیست و نهم» که به زبان عربی‌ست و آیت کبرای توحید می‌باشد، و رساله «اسمای سته» و رساله «اشارات حروف قرآنی» و به خصوص به رساله‌یی که فعلاً شعاع آخر است و مانند «عصای موسی» دارای ماهیت باطل کننده همه سحرهای معنوی گمراهی‌ها، به رساله خارق العاده‌یی که به معنایی نام «آیت الکبری» گرفته است اشاره دارد. و مادام اماره‌ها و قرینه‌هایی که در یک مسأله وجود دارند به لحاظ وحدت مسأله به هم قوت داده و تراوشی با مناسبتی ضعیف نیز به سر‌چشمه‌اش ملحق می‌شود؛ در استناد به این هفت پایه می‌گوییم: حضرت امام علی (رض) هم‌چنان که به « گفتار»‌های مشهور براساس ترتیبی که دارند اشاره کرده و به ترتیب مطالبی ناظر بر مهم‌ترین لمعه‌ها و بخشی از مکتوبات بیان فرموده است، به همان ترتیب با عبارت «وَبِاَسْمَائِكَ الْحُسْنَى اَجِرْنِى مِنَ الشَّتَتْ» بر لمعه سی‌ام یعنی آخرین رساله کتاب «لمعات» که رساله‌ی «اسماء سته» نامیده می‌شود نظر تحسین آمیز داشته است؛ و با کلام «حُرُوفٌ لِبَهْرَامٍ عَلَتْ وَ تَشَامَخَتْ» نیز از رساله «اشارات حروف قرآنی» که در پی لمعه «سی‌ام» می‌آید تقدیر کرده و با اشاره آن را تأیید می‌کند. با کلمه «وَ اسْمُ عَصَا مُوسَى بِهِ الظُّلْمَةُ انْجَلَتْ» نیز از رساله‌یی که در حال حاضر آخرین رساله است و در دست توحید و ایمان مانند عصای موسی خارق العاده می‌باشد و قوی‌ترین برهان‌ است، یعنی انگار مجموعه «عصای موسی» را به رمز و تحسین نشان می‌دهد؛ و ما با توجه به این طرز بیان و با اطمینان حکم می‌کنیم که: حضرت امام علی (رض) از رساله نور و اجزای بسیار مهم آن با معانی حقیقی و مجازی به صورت رمزی و اشاری و ایمایی و تلویحی خبر می‌دهد. هر کس در این مورد شبهه‌یی دارد به رساله‌هایی که اشاره شد یک بار به دقت توجه کند. گمان می‌کنم اگر اهل انصاف باشد شبهه‌یی برایش نخواهد ماند. زیباترین و لطیف‌ترین قرینه‌ها، مناسبت اسم‌هاست که در این‌جا با رعایت همان ترتیب به معانی اشاری و مدلول‌های مجازی داده می‌شود. برای مثال به تعداد «بیست و نُه، سی، سی و یک، و سی و دو» به گفتارهای «بیست و نُهم، سی‌ام، سی و یکم، و سی و دوم» نام‌های به غایت مناسبی می‌دهد؛ در رأس مطالب، به نخستین گفتار که آغاز گفتارهاست با همان سرّ بسمله و در آخر، به آخرین رساله نام شایسته‌یی که فعلاً در برگیرنده‌ی ماهیت آخرین رساله است داده و به آن اشاره دارد؛ اگر چه این امر پنهان می‌باشد، لیکن بسیار زیبا و لطیف است. من اعتراف می‌کنم شایسته آن نیستم که مظهر چنین اثر مقبولی شوم و به هیچ وجه لیاقت این مقام را ندارم. اما باید توجه داشت که آفریدن درختی بزرگ چون کوه از دانه‌یی کوچک و بی‌اهمیت از شئونات قدرت الهی‌ست و عادت اوست و دلیل عظمت او می‌باشد. من سوگند می‌خورم و اطمینان می‌دهم که مقصودم از ثنای رساله نور، تأیید و اثبات و نشر حقایق قرآن و ارکان ایمان است. صدها هزار بار خالق رحیم خود را سپاس می‌گویم که مرا مورد پسند خودم قرار نداد و عیوب و کوتاهی‌های نفس‌ام را به من نشان داد، و این آرزو را که بخواهم دیگران نفس اماره‌ام را بپسندند در من باقی نگذاشت. فردی که در ورودی قبر انتظار می‌کشد اگر به دنیای فانی پشت سرش ریاکارانه نگاه کند، حماقتی قابل ترحم و خسارتی هولناک است. با همین حالت روحی، مناسبت لطیفی را بیان می‌کنم تا روشن شود رساله نور که فقط ترجمان حقایق ایمانی‌ست درست و بر حق می‌باشد. به این ترتیب که: «جلجلوتیه» به زبان سریانی یعنی بدیع؛ معنای بدیع می‌دهد. رساله نور که عباراتی بدیع دارد در جلجلوتیه موقعیت مهمی داشته و در بیش‌تر جاها نشانه‌یی از آن وجود دارد لذا به نظر می‌رسد نام قصیده با نظر بر آن گذاشته شده است. من اینک می‌فهمم لقب بدیع الزمان که بر خلاف شایستگی‌ام از گذشته تاکنون بر من نهاده‌اند از آن من نبوده بلکه نام معنوی رساله نور است. به امانت و به عاریه بر ترجمان ظاهری‌اش نهاده‌اند. اینک اسم امانی مذکور به صاحب حقیقی‌اش عودت داده شده است. پس گمان می‌کنم نام جلجلوتیه که در سریانی معنای بدیع دارد و در قصیده بارها تکرار می‌شود می‌خواهد به صورت اشاری بگوید این نام با بدیع بودن رساله نور که بدیع البیان و بدیع الزمان است و در زمان بدعت منتشر می‌شود به لحاظ عبارت و معنا و اسم، مناسبت داشته و قصیده مذکور تا جایی بر آن نظر دارد و چون رساله نور در مسمای این اسم، جای زیادی را گرفته، پس دارای حق است. رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذ۟نَٓا اِن۟ نَسٖينَٓا اَو۟ اَخ۟طَا۟نَا

§9

پیش از بیان این رمز، پاسخ دو سؤالِ به غایت مهم به شرح زیر نوشته می‌شود: سؤال اول: وجه اختصاص رساله نور در بین همه کتاب‌های ارزشمند به اشارت و التفات قرآن، تقدیر و تحسین حضرت امام علی (رض)، و توجه و بشارت غوثِ اعظم (ع) چیست؟ حکمت اهمیتی که آن دو شخصیت (گران‌قدر) براساس کرامت به رساله نور داده‌اند کدام است؟ پاسخ: آشکار است که برخی اوقات، یک دقیقه به اندازه یک ساعت یا یک روز و حتی شاید به اندازه سال‌ها؛ و یک ساعت ممکن است به اندازه یک سال یا یک عمر نتیجه بدهد و مهم باشد. مثلاً کسی که در یک دقیقه به شهادت می‌رسد ولایتی کسب می‌کند؛ یا یک ساعت نگهبانی دادن در زمانی که از شدت سرما احتمال منجمد شدن هست یا زمانی که احتمال حمله دشمن می‌رود می‌تواند ارزش یک سال عبادت کردن را داشته باشد. دقیقاً به همین صورت، اهمیتی که به رساله نور داده می‌شود مربوط به اهمیتی‌ست که زمانه از آن برخوردار است، در این دوره در شریعت محمدی عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام و شعائر احمدی عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام تخریبات هولناکی ایجاد کردند، و آحاد امت از قدیم الایام تاکنون در خصوص فتنه آخر الزمان استعاذه کرده و می‌کنند؛ رساله نور با توجه به این شرایط و در مسیر نجات ایمان مؤمنان در رویارویی با چیرگی فتنه‌ها اهمیتی کسب کرده است که قرآن با اشاره‌ی قوی به آن توجه نشان داده و حضرت امام علی (رض) با سه کرامت [ظهور] آن را بشارت داده و غوث اعظم (ع) از سر کرامت از آن خبر داده و ترجمانش را تشجیع می‌کند. آری، برج و بارویی که مورد استناد عقاید تقلیدی بود در برابر وحشت این زمان به لرزه در آمده، فاصله گرفته و زیر پرده و پوشش واقع شده است، لذا هر مؤمنی نیازمند ایمانی به غایت مستحکم و تحقیقی‌ست تا بتواند به تنهایی در برابر حمله دسته جمعی گمراهان ایستادگی کند. رساله نور این مسئولیت را در زمانه‌یی بسیار وحشتناک و در هنگامه‌یی بسیار حساس و لازم، و به طرزی همه فهم بر عهده گرفته و ژرف‌ترین و پنهان‌ترین حقایق قرآن و ایمان را با محکم‌ترین برهان‌ها به اثبات می‌رساند؛ حتی شاگردان صادق و مخلص رساله نور که حامل ایمان تحقیقی یاد شده می‌باشند در قصبات و قریه‌ها و شهرهای‌شان به اعتبار خدمت ایمانی، هم‌چون قطبی پنهان، نقطه استناد معنوی مؤمنان شده و با این که شناخته نمی‌شوند، دیده نمی‌شوند، و دیداری ندارند، قدرت معنوی و اعتقادی‌شان، مانند افسری شجاع قوه‌ی معنوی را به قلب اهل ایمان منتقل کرده و به لحاظ معنا به مؤمنان روحیه مقاومت و شجاعت می‌دهند. سؤال دوم: با این‌که عدم اظهار کرامت اولی است، تو چرا آن را اعلام می‌کنی؟ پاسخ: این کرامت متعلق به من نیست، اکرامی ربانی و انعامی الهی‌ست که به صورت کرامت از تفسیر خاص قرآن و از اعجاز معنوی‌اش سرچشمه می‌گیرد و به ما و اهل ایمان عطا می‌شود. البته معجزات قرآن و لمعات آن را می‌توان اظهار کرد. نعمت را نیز اگر به نیت شکر و سپاسگزاری اعلام کنند تحدیث نعمت خواهد بود. آیه وَ اَمَّا بِنِع۟مَةِ رَبِّكَ فَحَدِّث۟ (ضحى: ١١) به اظهار آن فرمان می‌دهد. من سوگند می‌خورم و اعتراف می‌کنم فاقد لیاقت و شایستگی‌ای هستم که مایه غرور و تکبر شود. من چون دانه‌یی پوسیدم و خشکیدم. معتقدم که همه ارزش و حیات و افتخار، به درخت رساله نور و معجزه معنویه قرآنیه‌ی برآمده از همان دانه منتقل شده است. به دلیل چنین اعتقادی‌ست که مطالب را به حساب اعجاز قرآنی بیان می‌کنم. همه ارزش‌ها به رساله نور متعلق بوده که یک معجزه قرآنی‌ست. حتی نام بدیع الزمان که از گذشته بر من اطلاق می‌شد متعلق به آن بوده و دوباره به همان اعاده شد. رساله نور نیز متعلق به قرآن و معنای آن است. در این رمز، نشانه‌ها و قراین فراوانی وجود دارد که مخصوص خودم است و نظر شخصی مرا تأیید می‌کنند، اما چون نتوانسته‌ام آن‌ها را برای دیگران اثبات کنم قادر به نوشتن‌شان نیستم. البته مناسبتی برای اشاره به سه مورد از آن‌ها مهیا شده است: مورد اول: هنگامی که «جلجلوتیه» را می‌خواندم احساس می‌کردم برخلاف مناجات‌های دیگر، خودم با حس و حال خویش در حال مناجات هستم، یعنی احساس می‌کردم مناجاتی با لسان دیگران و به صورت تقلیدی نیست. برای من زمینه‌ی شیرینی بود کاملاً فطری، مرتبط با دردهایم و سازگار با تفکرات روحی‌ام. چند سال بعد متوجه کرامت‌های آن و مناسبات‌اش با رساله نور شدم و دانستم که حالت مذکور ریشه در همین مناسبت‌ها داشته است. مورد دوم: حضرت امام علی (رض) در عبارت «‌رُوحِى بِهِ اهْتَدَتْ اِلى كَشْفِ اَسْرَارٍ بِبَاطِنِهِ انْطَوَتْ‌» در آغاز؛ و در «‌وَاَمْنِحْنِى يَا ذَا الْجَلاَلِ كَرَامَةً؛ بِاَسْرَارِ عِلْمٍ يَا حَلِيمُ بِكَ انْجَلَتْ‌» در میانه؛ و در «‌مَقَالُ عَلِىٍّ وَ ابْنِ عَمِّ مُحَمَّدٍ؛ وَ سِرُّ عُلُومٍ لِلْخَلاَئِقِ جُمِّعَتْ» در انتها، یک گنجینه‌ علوم نشان می‌دهد؛ در حالی که متن مذکور در ظاهر فقط یک مناجات است و حتی مناسبت کامل‌اش با اسرار علمی، مانند سایر قصاید مملو از حقیقت و مناجات‌های دیگر علمیِ امام علی(رض) به چشم نمی‌آید. نظر شخصی من این است: مادام که جلجلوتیه رساله نور را در خود جای داده، به سینه فشرده و آن را چون فرزند معنوی خود می‌داند؛ شکی نیست که با عبارت «‌وَ سِرُّ عُلُومٍ لِلْخَلاَئِقِ جُمِّعَتْ‌» رساله نور را که بخشی از الماس‌های گنجینه‌اش را در آخر الزمان نشر خواهد داد، شاهد نشان می‌دهد، و به حق، خود را به عنوان خزانه علوم و گنجینه علمی، مدح و ثنا می‌کند. مورد سوم: بدیهی‌ست که گاه نشانه‌یی به غایت کوچک تحت شرایطی خاص می‌تواند در حکم دلیلی به غایت محکم درآید و در حد یقین، اطمینان بخش باشد. در بین مثال‌های متعددی که سبب ایجاد چنین دیدگاهی در من شده فقط یک نمونه که آن را هم قبلاً بیان کرده‌ام برایم کافی‌ست، مطلب چنین است: حضرت امام علی(رض) با عبارت «‌تُقَادُ سِرَاجُ النُّورِ‌»؛ از رساله نور و تاریخ، اسم‌ها، ماهیت، مبانی، خدمت، و وظیفه‌اش یاد کرده آن‌گاه اسم‌ها را به سریانی بر شمرده به مناجات می‌پردازد. در اسم‌های سی و دو، یا سی و سه گانه، دو مرتبه کلمه‌ی «بَعْدَهَا‌» را تکرار می‌کند؛ که یکی از آن‌ها در مرتبه بیست و هفتم «وَذَيْمُوخٍ بَعْدَهَا‌» و دیگری در مرتبه سی و یکم «‌وَ بَازُوخٍ بَعْدَهَا‌» می‌باشد. «گفتار»‌های رساله نور «سی و سه» یا از جهتی «سی و دو» گفتار را در بر می‌گیرند . . . رساله‌های موسوم به «مکتوبات» نیز از جهتی «سی و دو» و از جهت دیگر «سی و سه» مکتوب محسوب می‌شوند؛ لذا مناسبت و مطابقتی با مناجات مذکور دارند، البته دو ضمیمه هم به صورت رساله دارند که یکی از آن‌ها ضمیمه مهم گفتار «بیست و هفتم» و دیگری ضمیمه ارزشمند گفتار «سی و یکم» می‌باشد؛ این دو رساله‌ی ضمیمه مرتبه و شماره مستقل ندارند و کلمه «بَعْدَهَا‌» نیز از آن نظر که در همان مکان و معنی مطابقت و توافق دارد، مرا در حد حاصل‌ضرب دو در دو می‌شود چهار مطمئن می‌کند که حضرت امام علی (رض) برای آن‌که با معنایی تبعی و مفهومی اشاری به رساله نور و حتی ضمائم‌اش نظر داشته باشد، چنین کرده است. قرینه‌ها و مناسبت‌های بسیاری وجود دارد که به «گفتاری» به طور جداگانه اشاره شده است. اما به دلیل ظرافت و پنهان بودن‌شان بیان نشد. لَا يَع۟لَمُ ال۟غَي۟بَ اِلَّا اللّٰهُ ۝ وَاللّٰهُ اَع۟لَمُ بِالصَّوَابِ «‌اَستَغْفِرُ اللّهَ مِنْ خَطَائِى وَخَطِيئَاتِى وَ مِنْ سَهْوِى وَغَلَطَاتِى وَالْحَمْدُ ِللّهِ عَلى نِعْمَةِ اْلاِيمَانِ وَ الْقُرْانِ بِعَدَدِ حَاصِلِ ضَرْبِ حُرُوفِ رَسَائِلِ النُّورِ الْمَقْرُوئَةِ وَ الْمَكْتُوبَةِ وَ الْمُتَمَثِّلَةِ فِى الْهَوَاءِ فِى عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ حَيَاتِى فِى الدُّنْيَا وَ الْبَرْزَخِ وَ اْلاخِرَةِ‌» «اَللّهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّمْ عَلى مُحَمَّدٍ وَ عَلى آلِهِ وَ اَصْحَابِهِ بِعَدَدِهَا وَارْحَمْنَا وَ ارْحَمْ طَلَبَةَ رَسَائِلِ النُّورِ بِعَدَدِهَا امِينَ وَ الْحَمْدُ للّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ‌» سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ

Private reading note

This note stays on this device and is never uploaded to a server.

Up to 1,200 characters