بخش نخست از پیوست گفتار دهم و ضمیمهی مهم آن بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ فَسُب۟حَانَ اللّٰهِ حٖينَ تُم۟سُونَ وَحٖينَ تُص۟بِحُونَ وَلَهُ ال۟حَم۟دُ فِى السَّمٰوَاتِ وَال۟اَر۟ضِ وَعَشِيًّا وَحٖينَ تُظ۟هِرُونَ يُخ۟رِجُ ال۟حَىَّ مِنَ ال۟مَيِّتِ وَيُخ۟رِجُ ال۟مَيِّتَ مِنَ ال۟حَىِّ وَيُح۟يِى ال۟اَر۟ضَ بَع۟دَ مَو۟تِهَا وَكَذٰلِكَ تُخ۟رَجُونَ وَمِن۟ اٰيَاتِهٖٓ اَن۟ خَلَقَكُم۟ مِن۟ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَن۟تُم۟ بَشَرٌ تَن۟تَشِرُونَ وَ مِن۟ اٰيَاتِهٖٓ اَن۟ خَلَقَ لَكُم۟ مِن۟ اَن۟فُسِكُم۟ اَز۟وَاجًا لِتَس۟كُنُٓوا اِلَي۟هَا وَ جَعَلَ بَي۟نَكُم۟ مَوَدَّةً وَ رَح۟مَةً اِنَّ فٖى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَو۟مٍ يَتَفَكَّرُونَ وَمِن۟ اٰيَاتِهٖ خَل۟قُ السَّمٰوَاتِ وَال۟اَر۟ضِ وَاخ۟تِلَافُ اَل۟سِنَتِكُم۟ وَ اَل۟وَانِكُم۟ اِنَّ فٖى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِل۟عَالِمٖينَ وَ مِن۟ اٰيَاتِهٖ مَنَامُكُم۟ بِالَّي۟لِ وَ النَّهَارِ وَاب۟تِغَٓاؤُكُم۟ مِن۟ فَض۟لِهٖ اِنَّ فٖى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَو۟مٍ يَس۟مَعُونَ وَ مِن۟ اٰيَاتِهٖ يُرٖيكُمُ ال۟بَر۟قَ خَو۟فًا وَ طَمَعًا وَ يُنَزِّلُ مِنَ السَّمَٓاءِ مَٓاءً فَيُح۟يٖى بِهِ ال۟اَر۟ضَ بَع۟دَ مَو۟تِهَا اِنَّ فٖى ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَو۟مٍ يَع۟قِلُونَ وَمِن۟ اٰيَاتِهٖٓ اَن۟ تَقُومَ السَّمَٓاءُ وَال۟اَر۟ضُ بِاَم۟رِهٖ ثُمَّ اِذَا دَعَاكُم۟ دَع۟وَةً مِنَ ال۟اَر۟ضِ اِذَٓا اَن۟تُم۟ تَخ۟رُجُونَ وَ لَهُ مَن۟ فِى السَّمٰوَاتِ وَ ال۟اَر۟ضِ كُلٌّ لَهُ قَانِتُونَ وَ هُوَ الَّذٖى يَب۟دَؤُا ال۟خَل۟قَ ثُمَّ يُعٖيدُهُ وَ هُوَ اَه۟وَنُ عَلَي۟هِ وَلَهُ ال۟مَثَلُ ال۟اَع۟لٰى فِى السَّمٰوَاتِ وَال۟اَر۟ضِ وَهُوَ ال۟عَزٖيزُ ال۟حَكٖيمُ (روم: 27 17) یک نکتهی اکبر و یک حجّت اعظمِ این آیات آسمانی که قطب و محوری از ایمان را نشان میدهند، و این براهین قدسی که حشر را ثابت میکنند، در این «شعاع نهم» بیان خواهد شد. این یک عنایتِ لطیف ربّانیست که سعید قدیمی سیسال پیش در پایان یکی از آثارش به نام «محاکمات» که مقدمهیی بر تفسیر قرآن بود، چنین نوشت: مقصد دوم تفسیر و بیانگر دو آیه از قرآن است که به حشر اشاره دارد. اما با این جمله: نَحو بِسْمِ اللَّهِ ٱلرَّحْمَنِ ٱلرَّحِيمِ آغاز نمود، توقف کرد و بیش از آن نتوانست بنویسد. به تعداد دلایل و نشانههای حشر، خالق رحیمام را شکر میکنم و حمد او را به زبان میآورم که بعد از سیسال توفیق بیان آن تفسیر را نصیب من کرد. آری، تقریباً ده سال پیش مرا به تفسیر یکی از آن دو آیه که عبارت است از: فَان۟ظُر۟ اِلٰٓى اٰثَارِ رَح۟مَتِ اللّٰهِ كَي۟فَ يُح۟يِى ال۟اَر۟ضَ بَع۟دَ مَو۟تِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُح۟يِى ال۟مَو۟تٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَى۟ءٍ قَدٖيرٌ (روم: 50) موفق نمود، که در نتیجهی آن، «گفتار دهم» و «گفتار بیست و نهم» نگاشته شد و این دو گفتارِ انعام شده از سوی خداوند، تفسیر آن آیه و دو دلیل بسیار قوی و روشن آن است، و منکران را به سکوت وا میدارد. پس از آنکه حدود ده سال از بیان آن دو دژ مستحکم و نفوذناپذیر حشر سپری شد، باز پروردگار سبحان لطف نموده و تفسیر آیهی دوم یعنی آیاتِ اکبر آغازین این بحث را در قالب این رساله اکرام کرد. این شعاع نهم شامل «نُه مقام عالی» با یک «مقدمهی مهم» است.
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Şualar
The Ninth Ray
این مقدّمه شامل دو نقطه است که نخست از فواید روحی بسیار زیاد عقیدهی حشر و از نتایج حیاتی آن فقط یک نتیجهی جامع را به اختصار بیان نموده است؛ و اظهار میدارد که عقیده به حشر چه قدر برای زندگی انسان به ویژه زندگی اجتماعی او لازم و ضروریست. در ادامه از بین حُجّتهای بسیار زیاد عقیده و ایمان به حشر، فقط یک حجّت کلّی را به اجمال نشان داده، و بیان میدارد که عقیده به حشر چنان امری بدیهیست که شک و تردیدی به آن راه ندارد.
در این مورد که ایمان به آخرت ، مهمترین اساس زندگی اجتماعی و فردی انسان و پایهی کمالات و خوشبختی اوست، به عنوان مقیاس و نمونه از میان صدها دلیل، به چهار دلیل زیر به طور مشروح اشاره خواهیم کرد: دلیل اول: کودکانی که تقریباً نیمی از بشریت را تشکیل میدهند، فقط با تفکر بهشت میتوانند در برابر مرگ و میرها که برایشان بسیار وحشتآور و سوزناک به نظر میرسد مقاومت نمایند و تحمّل آن را داشته باشند، و در پیکر نحیف و ظریفشان به یک نیروی معنوی دست یابند، و با تفکر بهشت، درهای امید را به روی روح و طبیعتشان که ضعیف است و تاب مقاومت ندارد و به اندک چیزی میگرید، بگشایند و با امیدواری و خوشحالی به زندگیشان ادامه دهند. برای مثال: کودک با یاد بهشت به خود میگوید: «برادر یا دوست عزیزم مُرد و به یکی از پرندههای بهشتی تبدیل شد، و اکنون در بهشت در حال تفریح است و بهتر از ما زندگی میکند». در غیر این صورت، مرگ کودکان هم سن خود و بزرگسالانی که همه روزه در اطرافشان به وقوع میپیوندد، مقاومت و نیروی معنوی این بیچارگان ضعیف و ناتوان را زیر و زبر کرده و همراه با چشمانشان، روح و قلب و عقل و سایر لطایف آنان را چنان به گریه میانداخت که یا محو و نابود شده، یا حیوانی دیوانه و بدبخت میشدند. دلیل دوم: سالخوردگان که از جهتی نیمی از بشریت را شامل میشوند، فقط با «ایمان به آخرت» میتوانند در برابر قبری که در لبهی آن قرار دارند، صبر و تحمّل نمایند؛ و در برابرِ به خاموشی گراییدن شعلهی زندگیشان که بسیار به آن علاقهمندند و بسته شدن دَرِ دنیای زیبایشان، فقط با همین ایمان میتوانند آرامش و تسلّی یابند؛ و در روح زود رنج و کودک گونهی خویش در مقابل یأس و ناامیدی الیم و ترسناک برخاسته از مرگ و زوال، فقط با امید به زندگی جاودانهی آخرت میتوانند مقابله نمایند. اما اگر ایمان به آخرت نمیبود، این پدران و مادران دلسوز و گرامی که سزاوار شفقت و مهربانی هستند و به شدت به آرامش و استراحت قلبی نیاز دارند چنان واویلای روحی و دغدغهی قلبی احساس میکردند که دنیا برایشان زندانی تیره و تار شده، و زندگی نیز به عذابی سخت مبدّل میشد. دلیل سوم: جوانان، محور زندگی اجتماعی انسانها را تشکیل میدهند؛ آنچه جلوی تجاوز و ظلم و ویرانگریهای احساساتِ در جوش و خروش و نفس و هوای افراطی این جوانان را میگیرد و زندگی اجتماعی خوب و مفیدی را تأمین میکند، فقط فکر جهنم است. اگر ترس از جهنم نمیبود، بنا بر قاعدهی «اَلْحُكْمُ لِلْغَالِب»، این جوانان مست و مدهوش در پی برآوردن هوسهایشان، دنیا را برای بیچارگان و ضعیفان و درماندگان جهنم کرده و جایگاه بلند انسانیت را به حیوانیت پست مبدّل میکردند. دلیل چهارم: در زندگی دنیوی انسان، جامعترین مرکز و اساسیترین محور، زندگی خانوادگیست؛ خانواده برای سعادت دنیوی، یک بهشت و پناهگاه و تحصنگاه به شمار میرود، و خانهی هر کسی، دنیای کوچک اوست. زندگی و سعادتِ آن خانه و خانواده، با احترام صمیمانه و جدّی و وفادارانه، و با مهربانیِ حقیقی و مشفقانه و فداکارانه تأمین میگردد؛ و این حرمتِ حقیقی و مهربانی صمیمی، با فکر و عقیدهی پیوند و رابطهی برادریِ ابدی، و رفاقت دائمی و همراهی سرمدی در یک زمان بینهایت و زندگی نامحدود، و نیز با تداوم رابطهی پدری و فرزندی و برادری و دوستی به وجود میآید. برای مثال: اینجاست که یک شوهر به خود میگوید: «همسرم در یک عالم ابدی و در یک زندگی ماندگار، دوست همیشگی و شریک زندگی من است، با آن که پیر و در هم شکسته شده، اما مهم نیست، چون یک زیبایی ابدی دارد و خواهد آمد، پس من به خاطر این دوستی دائمی از هیچ فداکاری و مهربانی دریغ نخواهم کرد». بدین طریق، این مرد میتواند با همسر پیرش به مثابه یک حوری زیبا، با محبت و شفقت و مهربانی رفتار کند؛ در غیر این صورت، دوستیای که پس از یکی دو ساعت رفاقت گذرا و ظاهری به فراق و جدایی ابدی منجر شود، بیشک دوستی صوری و موقت و بیبنیادیست و حاصلی جز رقّت جنسیای مانند حیوان، و مهربانی مجازی و احترامی ساختگی ندارد. علاوه بر آن، همچون حیوان، منافع و سایر هوسهای دیگر که بر او غالباند آن مهربانی و احترام را مغلوب خود ساخته، و بدینگونه بهشت دنیوی را به جهنم ابدی تبدیل میکنند. بدین ترتیب، از صدها نتیجهی ایمان به حشر، یک نتیجهی آن به زندگی اجتماعی انسان برمیگردد، و هرگاه با چهار دلیل مذکور از صدها جهت و فایدهی همین یک نتیجه، موارد دیگر مقایسه شود، خواهید فهمید که تحقق و وقوع حقیقت حشر به اندازهی اثبات حقیقت والای انسان و نیازهای کلّی او قطعیست؛ حتی واضحتر و روشنتر از دلالت گرسنگی موجود در معده انسان بر وجود غذاها، بر آن دلالت میکند و شهادت داده و تحقق خود را نشان میدهد. و اگر نتایج این حقیقت حشر از زندگی انسانها سلب شود، ماهیت بسیار مهم و عالی و ذیحیات انسانی، به مثابهی لاشهی گندیده و متعفّنی خواهد شد که پناهگاه میکروبها و آلودگیهاست. اینک، جامعهشناسان و سیاستمداران و علمای اخلاق که با اداره امور و اخلاق و مسائل اجتماعی بشر سر و کار دارند، گوش خود را تیز کنند، بیایند و بگویند که این خلأ را با چه چیزی پُر خواهند کرد؟ و این زخمهای عمیق را با چه چیزی معالجه خواهند نمود؟
از براهین بیشمار حقیقت حشر، به اختصار به بیان برهانی میپردازیم که از شهادت سایر ارکان ایمانی به حقیقت حشر سرچشمه میگیرد. بدینگونه که: همهی معجزات حضرت محمد عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام که به رسالت او دلالت دارند، و همهی دلایل نبوّت و براهین حقّانیت ایشان، همگی به تحقق حقیقت حشر گواهی داده و آن را ثابت میکنند؛ زیرا دعوت آن حضرت عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام در طول حیات مبارکش، پس از توحید بر مسألهی حشر تمرکز یافته است. همهی معجزات و حجتهای او که سایر پیامبران را تصدیق نموده و به تصدیقشان وا داشته، به همین حقیقت یعنی حشر شهادت میدهند، و کلمهی شهادت «بِرُسُلِهِ» و نیز کلمهی شهادت «و كُتُبِهِ» که گواهی ادا شدهی «بِرُسُلِهِ» را به درجهی بداهت ارتقا میبخشد، شاهد همین حقیقت میباشند؛ بدینگونه: پیش از همه، قرآن معجزُ البیان با همهی معجزهها، حجّتها و حقایقش که حقانیت قرآن را ثابت میکنند بر وقوع حشر گواهی داده و آن را به اثبات میرساند، زیرا یک سوم قرآن و شروع اکثر سورههای کوتاه، به حشر اختصاص دارد. یعنی قرآن کریم با هزاران آیهاش، یا «صریح» یا با «اشاره»، از همین حقیقت خبر داده و آن را به وضوح ثابت کرده و نشان میدهد. برای مثال: اِذَا الشَّم۟سُ كُوِّرَت۟ (تکویر: 1) يَٓا اَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُم۟ اِنَّ زَل۟زَلَةَ السَّاعَةِ شَى۟ءٌ عَظٖيمٌ (حج:1) اِذَا زُل۟زِلَتِ ال۟اَر۟ضُ زِل۟زَالَهَا (زلزله:1) اِذَا السَّمَٓاءُ ان۟فَطَرَت۟ (انفطار:1) اِذَا السَّمَٓاءُ ان۟شَقَّت۟ (انشقاق:1) عَمَّ يَتَسَٓاءَلُونَ (نبأ:1) هَل۟ اَتٰيكَ حَدٖيثُ ال۟غَاشِيَةِ (غاشیه:1) پس قرآن کریم با انواع این آیات در آغاز سی چهل سوره، با قاطعیت تمام نشان میدهد که مسألهی حشر، مهمترین و ضروریترین حقیقت هستیست، و با آیات دیگرش نیز به بیان دلایل گوناگون آن حقیقت میپردازد و اقناع میکند. با وجود اینکه تنها یک اشارهی آیهیی از قرآن حقایق «علمی» و «کَونی» بسیار زیادی را در جلوی چشمانمان در علوم اسلامی به بار نشانده، حال آیا امکان دارد این مسأله حشر که با هزاران مدعا و شهادت این کتاب، به تابندگی خورشید ظهور کرده عاری از حقیقت باشد و انکار شود؟ آیا انکار آن همچون انکار خورشید و حتی انکار کائنات غیر ممکن نبوده و صد درجه محال و باطل نیست؟! آیا ممکن است هزاران سخن و وعده و تهدید پادشاهِ با عزّت و با قدرتی، دروغ و عاری از حقیقت باشد؛ در حالی که گاهی صرفاً به خاطر اینکه یک اشارهی پادشاه بیارزش نشده و دروغ واقع نشود، لشکری به حرکت در میآید و وارد جنگ میشود. اینک سلطانی معنوی و ذیشأن را در نظر بگیرید که طی سیزده قرن و بیتوقف، بر ارواح و عقول و قلوب و نفوس بیشماری بر اساس حق و حقیقت حکم کرده و تربیت و اداره نموده است؛ با آنکه فقط یک اشارهی او برای اثبات چنین حقیقتی کافیست، اما او با هزاران بار شرح و توضیحات واضح و آشکار، این حقیقت را نشان داده و ثابت کرده است. پس آیا کسی که این حقیقت روشن را درک نمیکند، جاهلی احمق نیست؟ آیا عذاب او در جهنم عین عدالت نخواهد بود؟ علاوه بر این، تمام صحف آسمانی و کتب مقدس که بر عصر و زمان خاصی حکمرانی میکردند، نیز با قبول قطعی حشر بر آن مهر تأیید زده و آن را تصدیق میکنند؛ حقیقت حشری که قرآن به عنوان حکمران آینده و عموم زمانها با تفصیل و ایضاح و تکرار، آن را بیان کرده و اثبات میکند. کتب مقدس گذشته با توجه به زمان و عصرشان، حقیقت مزبور را کوتاه و مختصر و در پرده اما با قدرت بیان کرده، و بر ادعای قرآن هزاران مهر و امضای تصدیق میزنند. به مناسبت این بحث، متنی که در آخر «رسالهی مناجات» آمده است، در اینجا درج میشود. این متن، حجت حشریهی نیرومند و تأثیرگذار و مختصریست که اوهام را میزداید و شهادت سایر ارکان ایمانی بهویژهی شهادت «رُسُل» و «كُتُب» را در حق رکن «ايمان بِاليَوم الآخر» به صورت مناجات ذکر میکند. ای ربّ رحیم من! با تعلیم از رسول اکرم عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام و درس از قرآن حکیم دریافتم که همهی کتابهای مقدّس و پیامبران، و در رأسشان قرآن کریم و رسول اکرم عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام، به اجماع و اتفاق شهادت داده و دلالت میکنند و اشاره مینمایند که تجلیات اسمای جلالی و جمالیات که آثار آن در این دنیا و در هر طرف دیده میشود با تابش و درخشش بیشتری برای همیشه دوام خواهد یافت؛ و لطف و احسانهایی که جلوههای رحیمانه و نمونههای آن در این عالم فانی دیده میشود، با شعشعهی بیشتری در دارِ سعادت استمرار خواهد داشت و باقی خواهد ماند؛ و مشتاقانی که در این زندگی کوتاه دنیوی آن جلوهها را با اشتیاق و ذوق دیدهاند و با محبّت همراهی و رفاقت کردهاند، در آخرت نیز همراهی خواهند نمود و رفیق خواهند بود، و برای همیشه در کنار آنها خواهند ماند. همچنین همهی پیامبرانی که صاحب ارواح نورانیاند، و همهی اولیایی که اقطاب قلوب منوّراند، و همه صدیقانی که معدن عقلهای نورانی و هوشمند هستند، و در رأسشان رسول اکرم عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام و قرآن حکیم، با استناد به صدها معجزهی باهر و آیات قاطعشان، و با تکیه بر هزاران وعده و تهدید مکرّر تو در تمامی صحف آسمانی و کتب مقدس، و با اعتماد بر عزّت جلال و سلطنت ربوبیت تو و صفات و شئون مقدسی همچون قدرت و رحمت و عنایت و حکمت و جلال و جمال تو که مقتضی آخرتاند، و بنابر مشاهدهها و کشفیات بیحدّ و حسابشان که از آثار و تراوشات آخرت خبر میدهند و بنا بر ایمان و عقیدهی جازمشان که در درجهی «علم الیقین و عین الیقین» است، بشریت را به سعادت ابدی مژده میدهند و اعلام میدارند که برای اهل ضلالت جهنّمی وجود دارد و برای اهل هدایت جنّتی آماده شده است، و باایمانی راسخ این را شهادت میدهند. ای قدیر حکیم! ای رحمان رحیم! ای صادق الوعد الکریم! ای قهّار ذوالجلال که صاحب عزّت و عظمت و جلال هستی! تو هزاران بار مقدّس و منزّه و برتر از آن هستی که باعث شوی این همه دوستان صادق و این همه وعدهها و صفات و شئوناتت دروغگو شوند و آنها را تکذیب کنی؛ و آنچه را سلطنت ربوبیّت تو به صورتی قطعی اقتضا میکند، رد نمایی و انجام ندهی؛ و دعا و ادعای بیپایان بندگان صالحت را که دوستشان داری و آنها هم با تصدیق و اطاعت از تو، خود را محبوب تو قرار دادهاند، اجابت نکنی و حاضر به شنیدن نشوی! آری، تو هزاران بار پاکتر و برتر از آن هستی که اهل ضلالت و اهل کفر را در انکار حشر تصدیق نمایی؛ همان کفّاری که با کفر و عصیان و با تکذیبِ وعدههایت، بر عظمتِ کبریایی تو تجاوز نموده و باعث تجاوز به عزّتِ جلال تو شدند، و حیثیتِ الوهیّت تو را به بازی گرفتند و شفقتِ ربوبیّت تو را رنجیده کردند. ما عدالت بیپایان و جمال بیحد و رحمت بیکرانت را از چنین ظلمها و زشتیهای بیشماری تقدیس میکنیم. ما با تمام وجود ایمان داریم که صدها هزار انبیا و اصفیا و اولیایی که نمایندهی صادق و دعوتگران راستگو و بر حق سلطنت تو هستند، با «حق الیقین» و «عین الیقین» و «علم الیقین» بر گنجینههای اخروی رحمتات و بر خزاین احسانهایت در عالم بقا و بر جلوههای زیبای اسمای حسنایت که در دار سعادت به شکل کاملی ظهور خواهند کرد شهادت میدهند؛ و این شهادتشان حق و حقیقت است، و اشاراتشان درست و واقعی و به جاست، و بشارتشان صادق و واقعیست. آنها باایمان به اینکه این حقیقت بزرگ (حشر)، بزرگترین شعاع اسم «حق» است و این اسم هم، مرجع و خورشید و حامی همهی حقایق است، با دستور تو بندگانت را در دایرهی حق درس داده و این مسأله را به عنوان یک حقیقت تام تعلیم میدهند. یا رب! به حق و حرمت تعلیم و درس این اشخاص، به ما و به همهی طلّاب رسایل نور، ایمان اکمل و حسن عاقبت نصیب بفرما، و ما را مظهر شفاعتشان بگردان! آمین! آری، همهی دلایل و حجّتهایی که حقّانیت قرآن کریم بلکه همهی کتابهای آسمانی را ثابت کرده، و همهی معجزهها و برهانهایی که نبوت حبیبُ الله عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام بلکه همهی انبیا را ثابت میکنند، به نوبهی خود بزرگترین ادّعای آنها را که تحقق آخرت است، ثابت میسازند و بر آن دلالت میکنند. بدین سان، اکثر دلایل و حجتهایی که بر وجود و وحدتِ واجب الوجود شهادت میدهند، به نوبهی خود بر موجودیت و گشایش دار سعادت و عالم بقایی که بزرگترین مدار و مظهر ربوبیّت و الوهیّت است، گواهی میدهند؛ زیرا آنگونه که در مقامات آینده بیان و اثبات خواهد شد، هم موجودیت و هم عموم صفات و نیز بیشتر اسمهای ذات واجب الوجود و اوصاف و شئون مقدس او همچون ربوبیت، الوهیّت، رحمت، عنایت، حکمت و عدالت به درجهی لزوم، مقتضی آخرتاند و به درجهی وجوب، مستلزم عالم باقیاند و به درجهی ضرورت، حشر و نشر را برای مکافات و مجازات میخواهند. آری، مادام که یک الله ازلی و ابدی وجود دارد، پس به حتم آخرتی که مدار سرمدی سلطنت الوهیّت اوست، وجود دارد... و وقتی در این کائنات و در موجودات زندهی آن، ربوبیّت مطلقی در نهایت شکوه و حکمت و شفقت متجلّیست و دیده میشود، پس به حتم، دار سعادتی ابدی وجود خواهد داشت که شکوهِ ربوبیت را از سقوط، و حکمت آن را از بیهودگی، و شفقتش را از فریب و پیمانشکنی، مصون بدارد؛ پس چنین سرای سعادتی وجود دارد، و سعادتمندان به آنجا خواهند رفت. مادام که این همه اِنعام، احسان، لطف، کرم، عنایت و رحمت، جلوی چشمانمان پیدا و آشکار است، و موجودیت یک ذات رحمانِ رحیم را در پشت پردهی غیب، به عقلهایی که خاموش نشده و به قلبهایی که نمرده است، نشان میدهد، پس قطعاً زندگی ماندگاری وجود دارد و وجود خواهد داشت که اِنعام را از تمسخر، احسان را از فریب، عنایت را از دشمنی، رحمت را از عذاب و لطف و کرم را از اهانت، پاک و بری کرده، و احسان را احسان و نعمت را نعمت میکند. مادام که قلمِ قدرتی در فصل بهار و در صفحهی تنگ زمین، صدهزار کتاب را بدون اشتباه و درون هم مینویسد و پیش چشمانمان بدون خستگی کار میکند، و صاحب آن قلم، صد هزار بار عهد نموده و وعده داده است: «کتابی لایموت، زیبا و آسانتر از این کتابِ در هم آمیخته و متداخلِ بهار را در جایی وسیعتر و زیباتر از این صفحهی تنگ زمین خواهم نوشت و شما را به خواندن آن وادار خواهم کرد.»، و در تمام فرامیناش از آن کتاب بحث میکند، پس بیتردید اصل آن کتاب نوشته شده است و حاشیههای آن هم با حشر و نشر نوشته خواهد شد و نامهی اعمالِ همگان در آن به ثبت خواهد رسید. و مادام که این زمین به لحاظ داشتن کثرتِ مخلوقات و به لحاظ اینکه مسکن و منشأ و کارخانه و نمایشگاه و محشر صدها هزار نوع از انواع مختلف صاحبان حیات و دارندگان روح است که مدام در حال تغییراند، اهمیت والایی کسب نموده و به منزلهی قلب، مرکز، خلاصه، نتیجه و سبب خلقت کل هستی قرار گرفته است، و حتی بهرغم کوچکیاش باز هم در همهی فرامین آسمانی رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ گفته شده و معادل آسمانهای وسیع تلقی میگردد. مادام که بنی آدم بر تمام این زمین حکم میراند و بر بیشتر مخلوقاتش تصرّف میکند، و با تسخیر اکثر موجودات ذیحیات آن، آنها را به دور خود جمع نموده و اکثر مصنوعات آن را بر اساس معیار هوسها و در چارچوب نیازهای فطریاش تنظیم و تزیین کرده و به نمایش میگذارد، و برخی از نوعهای باستانی آن را فهرستوار در جاهای خاص، به گونهیی مرتّب کرده و میآراید که نه فقط نگاه انس و جن، بلکه توجه و تقدیر و تحسین اهل آسمانها و سراسر هستی و حتی نگاه تحسین برانگیز مالک هستی را جلب میکند، و بدین سبب اهمیتی بزرگ و ارزشی والا کسب نموده و بدین حیث با علم و مهارتهایش نشان میدهد که حکمتِ آفرینش این هستی و بزرگترین نتیجه و ارزشمندترین ثمره آن و خلیفهی روی زمین است، و از جهت دنیا نیز چون آفریدههای خارقالعادهی آفریدگار هستی را با زیبایی و جذّابیت خاصی تنظیم کرده و به نمایش میگذارد، با اینکه عصیانگر و کافر است، امّا عذاب عصیان و کفرش به بعد موکول شده، و به خاطر این خدمتاش به او مهلت داده شده تا در این دنیا بماند و به موفقیت دست یابد. مادام بنی آدمی که دارای چنین ماهیتیست به اعتبار آفرینش و سرشت، بسیار ضعیف و عاجز بوده و به همراه عجز و فقرش دارای احتیاجات و دردهای بیشماریست، امّا متصرّفی بسیار قدرتمند و حکیم و مهربان وجود دارد که مافوق قدرت و اختیار انسان، زمین بزرگ را به صورت مخزنی برای انواع معادن مورد نیاز و انباری برای هر گونه غذا و دکّانی برای هر نوع جنس دلخواه او قرار داده، و این چنین متوجه انسان است و او را تغذیه کرده و همه خواستههایش را بر آورده میکند. و مادام پروردگاری که حقیقتش چنین است، انسان را دوست میدارد و خودش را هم محبوب و دوست انسانها قرار میدهد، باقیست و عالمهای باقی دارد و هر کار را بر اساس عدالت اجرا نموده و امور را با حکمت انجام میدهد، و شُکوه سلطنت و سرمدیتِ حاکمیت این آفریدگار ازلی در زندگی کوتاه دنیوی و در عمر کوتاه بشر و در زمینی که موقت و فانیست، نمیگنجد. همچنین ظلمها و نافرمانیهای بسیار بزرگی که انسان مرتکب میشود و منافی نظم کائنات و مخالف عدالت و توازن و حُسنِ جمالِ آن است، در این دنیا بدون کیفر میماند و جزای توهین، انکار و کفرش را در برابر ولی نعمتاش که او را با نعمت و شفقت پرورده است نمیبیند، و ستمگرِ ظالم در رفاه و آرامش به زندگی ادامه میدهد و مظلومان و درماندگان نیز با مشکلات فراوانِ زندگی دست و پنجه نرم میکنند؛ براساس این واقعیتها، ماهیتِ عدالت مطلقی که آثار آن در سراسر هستی مشاهده میشود، هرگز نمیپذیرد که ستمگرانِ ظالم و ستمدیدگانِ نااُمید، پس از مرگ زنده نشوند و همه با هم مساوی و برای همیشه به کام مرگ فرو روند. این با عدالتِ مطلق در تضاد است، و البته خداوند چنین اجازهیی نخواهد داد. مادام که مالک هستی، زمین را از کائنات و انسان را در زمین برگزید و جایگاه بسیار والا و اهمیت بزرگی به او داد، به همین ترتیب بین انسانها نیز انبیا و اولیا و اصفیا را که همگام با مقاصدِ ربوبیت حرکت نموده و خود را باایمان و تسلیم، محبوب مالک هستی قرار دادهاند، برگزید و دوست و مخاطب خود قرار داد، و با معجزهها و یاریها گرامیشان داشت و دشمنانشان را با سیلیهای آسمانی عذاب داد؛ البته در بین این محبوبان گرامی و دوست داشتنی نیز حضرت محمد عَلیهِ الصَّلاةُ و السّلام را که امام و مایهی فخر و مباهات آنهاست، برگزید و نیمی از کرهی پراهمیّت زمین و یک پنجم جمعیت انسان صاحب قدر را در طول قرنهای متمادی به نور او منوّر ساخت؛ طوری که گویی هستی برای او آفریده شده باشد، همهی اهداف و غایتهای خلقت، با او و با دین و قرآن او ظهور مییابد و آشکار میگردد. شایسته است که او در برابر خدمات بزرگ و ارزشمند و نامحدودش که به وسعت یک زندگی چند میلیون ساله میباشد در زمانی نامحدود، پاداش خویش را دریافت نماید، اما به او عمر کوتاهی به مدت شصت و سه سال که توأم با مشکلات و مجاهدتها بود داده شد؛ آیا احتمال دارد یا میتوان پذیرفت که او با دوستانش دوباره زنده و محشور نگردد؟ و اکنون نیز روحش زنده نباشد و زندگی نکند؟ و با اعدام ابدی نابود گردند؟ صدهزار بار حاشا و ابدا! آری، همهی کائنات و حقیقت عالم خواستار دوباره زنده شدن او هستند، و حیات او را از صاحبِ هستی میطلبند. مادام رساله «آیت الکبری» که «شعاع هفتم» است، با سی و سه «اجماعِ عظیم» که هر اجماع آن قدرت و صلابت کوه را دارد، ثابت نموده است که هستی، حاصل دست واحدی بوده و ملک ذات یگانهییست، و اجماعهای مذکور وحدت و احدیّت خداوند را که محور کمالات اوست آشکارا نشان میدهند، و بیان میدارند که با وحدت و احدیّت، همه هستی به منزلهی سربازان گوش به فرمان و مأموران مسخّرِ آن ذات واحد میشوند، و اعلام میدارند که با ظهور آخرت، کمالات او از سقوط مصون مانده، و عدالتِ مطلقش از تمسخر ِستم ِمطلق در امان میماند، و حکمت فراگیرش از اتهام بیهودگی سفیهانه مبرّا میشود، و رحمتِ گستردهاش از تعذیب برای سرگرمی نجات یافته، و عزّتِ قدرتش از عجزِ ذلّتبار نجات مییابد و قداست و پاکیزگی خود را حفظ میکند. پس قطعاً و بدون تردید، بنابر اقتضای حقایق هشت بند ذکر شده از حقایق ایمان به الله، قیامت بر پا خواهد شد و حشر و نشر به وقوع خواهد پیوست و دارِ مجازات و مکافات گشوده خواهد شد، تا اهمیت و مرکزیّت زمین و اهمیت و ارزش انسان تحقق یابد؛ و عدالت و حکمت و رحمت و سلطنت متصرّف حکیمی که خالق و پروردگار انسان و زمین است، مقرر شود؛ و دوستان مذکورِ حقیقی و مشتاقِ پروردگار باقی، از فنا و اعدام ابدی نجات یابند، و از بین آنان بزرگترین و گرامیترینشان پاداشِ خدمات قدسی و ارزندهی خود را که کل هستی را شاد و خرسند ساخته دریافت نماید؛ و کمالاتِ سلطان سرمدی از نقص و قصور، قدرتش از عجز و درماندگی، حکمتاش از سفاهت، و عدالتاش از ظلم، منزّه، مقدّس و مبرّا گردد. نتیجه: حال که خداوند وجود دارد، پس بیشک آخرت هم موجود است… و آنگونه که سه رکن مذکور ایمانی با همهی دلایلشان که اثباتکنندهی آنهایند به حشر گواهی داده و دلالت میکنند، دو رکن دیگر ایمانی زیر: «وَ بِمَلئِكَتِهِ وَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَ شَرِّهِ مِنَ اللّهِ تَعَالَى» نیز مستلزم حشرند، و با قوّت کامل، بر عالم باقی شهادت داده و دلالت میکنند؛ بدین گونه که: همهی دلایل، مشاهدات و مکالماتِ بیپایان که بر وجود فرشتگان و وظیفه عبودیتشان دلالت دارند، به نوبهی خود بر موجودیت عالم ارواح و عالم غیب و عالم بقا و عالم آخرت و دار سعادت و بهشت و جهنمی که در آینده با جن و انس آباد خواهند شد، دلالت میکنند؛ زیرا فرشتگان میتوانند با اجازهی الهی این عوالم را ببینند و وارد آنها شوند، لذا فرشتگان مقرّبی همچون حضرت جبرئیل(ع) که با بشر دیدار نموده است، بالاتفاق از موجودیت عوالم مذکور و گردش و سیاحتشان در آنها خبر میدهند. پس آنگونه که ما قارهی آمریکا را ندیدهایم اما با اعتماد به خبر کسانی که از آنجا آمدهاند موجودیت آن را بدیهی میدانیم، لازم است در پرتو خبرهای فرشتگان که قوّت صد «تواتر» را دارد به همان بداهت، به عالم بقا و دارِ آخرت و جنّت و جهنم ایمان آوریم؛ البتّه ایمان داریم و باور میکنیم. تمام دلایلی که در گفتار «بیست وششم» یعنی «رساله قَدَر» برای اثبات رکن «ایمان به قَدَر» آمده است، به نوبهی خود بر حشر و نشرِ صحف و موازنه اعمال در میزان اکبر نیز دلالت دارند؛ چرا که ما در برابر چشمان خود میبینیم که مقدّرات هر چیز در لوحههای نظام و میزان یادداشت میشود، و سرگذشت زندگی هر موجود زندهیی در قوّهی حافظه و در بذرها و هستههایشان و در الواحِ مثالیِ دیگر نوشته میشود، و دفترهای اعمال هر ذیروح به ویژه انسان در الواح محفوظ ثبت و ضبط میگردد، پس بیشک چنین قَدَر محیط و تقدیر حکیمانه و ثبت دقیق و کتابتِ حفیظانه فقط میتواند به خاطر مکافات و مجازاتی دائمی باشد که در یک محکمهی کبری و در نتیجهی یک محاکمهی عام داده میشود؛ در غیر این صورت این ثبت و ضبطِ گسترده و بسیار دقیق و ظریف، کاملاً بیمعنی و بیفایده میمانَد و منافی حکمت و حقیقت خواهد بود. یعنی اگر حشری در کار نباشد، همهی معانی قطعی این کتاب کائنات که با قلم ِقَدر نوشته شده، بر هم میخورد و چنین چیزی به هیچ وجه ممکن نیست، و این احتمال مانند انکار موجودیت این هستی، محال است و هذیانی بیش نیست. نتیجه: پنج رکن ایمان با همهی دلایل مربوط به آنها، به وقوع و موجودیت حشر و نشر و وجود آخرت و گشوده شدن درهای آن دلالت میکنند و وجود آن را طلب کرده و بر وقوعش گواهی میدهند. پس به خاطر برخوردار بودن حشر از چنین پایههای خللناپذیر و براهین بزرگی که بیان کننده عظمتِ حقیقت حشر میباشد، حدوداً یک سوم قرآن معجز البیان را مباحث حشر و آخرت تشکیل داده است، و قرآن آن را پایه و مبنای همهی حقایقاش قرار میدهد، و نیز همه مطالب را بر اساس آن استوار میکند. (پایان مقدمه)

