Sözler

The Thirty-Second Word

Source: risaleinur multilingual dataset, risale.site source · Risale-Nur multilingual research corpus
Risale reading plan
§1

وَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ sırrınca her şeyden Cenab-ı Hakk’a karşı pencereler hükmünde çok vecihler var. Bütün mevcudatın hakaiki, bütün kâinatın hakikati; esma-i İlahiyeye istinad eder. Her bir şeyin hakikati, bir isme veyahut çok esmaya istinad eder. Eşyadaki sıfatlar, sanatlar dahi her biri birer isme dayanıyor. Hattâ hakiki fenn-i hikmet, “Hakîm” ismine ve hakikatli fenn-i tıp “Şâfî” ismine ve fenn-i hendese “Mukaddir” ismine ve hâkeza her bir fen, bir isme dayandığı ve onda nihayet bulduğu gibi bütün fünun ve kemalât-ı beşeriye ve tabakat-ı kümmelîn-i insaniyenin hakikatleri, esma-i İlahiyeye istinad eder. Hattâ muhakkikîn-i evliyanın bir kısmı demişler: “Hakiki hakaik-i eşya, esma-i İlahiyedir. Mahiyet-i eşya ise o hakaikin gölgeleridir.” Hattâ bir tek zîhayat şeyde, yalnız zâhir olarak yirmi kadar esma-i İlahiyenin cilve-i nakşı görünebilir. Şu ince ve dakik ve pek büyük ve geniş hakikati, bir temsil ile fehme takribe çalışacağız. İki üç ayrı ayrı elek ile elemek suretinde tahlil edeceğiz. Ne kadar uzun beyan etsek yine kısadır. Usanmamak gerek. Şöyle: Nasıl ki gayet mahir bir tasvirci ve heykeltıraş bir zat, gayet güzel bir çiçekle ve insan cins-i latîfinden gayet güzel bir hasnânın suret ve heykelini yapmak istese evvela, o iki şeyin umumî şekillerini bazı hatlarla tayin eder. Şu tayini, bir tanzim iledir, bir takdir ile yapıyor. Hendeseye istinaden hudut tayin ediyor. Şu tanzim ve takdir, bir hikmet ve ilim ile yapıldığını gösteriyor ki tanzim ve tahdid fiilleri, ilim ve hikmet pergârıyla dönüyor. Öyle ise tanzim ve tahdid arkasında, ilim ve hikmet manaları hükmediyor. Öyle ise ilim ve hikmet pergârı, kendini gösterecek. İşte kendini gösterdi ki o hudutlar içinde, göz, kulak, burun, yaprak ve incecik püskülcükler gibi şeylerin tasvirine başladı. Şimdi görüyoruz ki içindeki pergârın harekâtıyla tayin edilen azalar, sanatkârane ve inayetkârane düşüyor. Öyle ise o ilim ve hikmet pergârını çeviren, arkada sun’ ve inayet manaları var, hükmediyorlar ve kendilerini gösterecekler. İşte ondandır ki bir hüsün ve ziynete kabiliyet gösteriyor. Öyle ise sun’ ve inayeti çalıştıran, irade-i tahsin ve kasd-ı tezyindir. Öyle ise onlar hükmediyorlar ki tezyine, tenvire başladı. Bir tebessüm vaziyetini gösterdi ve hayattarlık heyetini verdi. Elbette şu tahsin ve tenvir manasını çalıştıran, lütuf ve kerem manasıdır. Evet o iki mana, onda o derece hükmeder ki âdeta o çiçek bir lütf-u mücessem, o heykel bir kerem-i mütecessiddir. Şimdi bu mana-yı kerem ve lütfu çalıştıran ve tahrik eden “teveddüd ve taarrüf” manalarıdır. Yani kendini, hüneri ile tanıttırmak ve halka kendini sevdirmek manaları arkada hükmediyor. Bu tanıttırmak ve sevdirmek, elbette meyl-i merhamet ve irade-i nimetten geliyor. Madem rahmet ve irade-i nimet, arkada hükmediyor. Öyle ise o heykeli, nimetin envaıyla dolduracak, tezyin edecek, o çiçeğin suretini de bir hediyeye takacak. İşte o heykelin ellerini, kucağını ve ceplerini kıymettar nimetler ile doldurdu ve o çiçek suretini de bir mücevherata taktı. Demek, bu rahmet ve irade-i nimeti çalıştıran, terahhum ve tahannündür. Yani “acımak ve şefkat etmek” manası, rahmet ve nimeti tahrik ediyor. Ve o müstağni ve hiç kimseye ihtiyacı olmayan zatta olan terahhum ve tahannün manasını tahrik eden ve izhara sevk eden, elbette o zattaki manevî cemal ve kemaldir ki tezahür etmek isterler. Ve o cemalin en şirin cüzü olan muhabbet ve en tatlı kısmı olan rahmet ise sanat âyinesiyle görünmek ve müştakların gözleriyle kendilerini görmek isterler. Yani cemal ve kemal (çünkü bizzat sevilirler) her şeyden ziyade kendi kendini severler. Hem hüsündür hem aşktırlar. Hüsün ve aşkın ittihadı bu noktadandır. Cemal madem kendini sever, kendini âyinelerde görmek ister. İşte heykele konulan ve surete takılan sevimli nimetler, güzel meyveler, o cemal-i manevînin –kendi kabiliyetlerine göre– birer lem’asını taşıyorlar. O lem’aları hem cemal sahibine hem başkasına gösteriyorlar. Aynen öyle de Sâni’-i Hakîm, cenneti ve dünyayı, semavatı ve zemini, nebatat ve hayvanatı, cin ve insi, melek ve ruhaniyatı, küllî ve cüz’î bütün eşyayı; cilve-i esmasıyla eşkâlini tahdid ediyor, tanzim ediyor, birer miktar-ı muayyene veriyor. Onun ile bunlara Mukaddir, Munazzım, Musavvir isimlerini okutturuyor. Öyle bir tarzda şekl-i umumîsinin hududunu tayin eder ki Alîm, Hakîm ismini gösterir. Sonra ilim ve hikmet cetveliyle, o hudut içinde, o şeyin tasvirine başlar. Öyle bir tarzda ki sun’ ve inayet manalarını ve Sâni’ ve Kerîm isimlerini gösteriyor. Sonra sanatın yed-i beyzasıyla, inayetin fırçasıyla o suretin –eğer bir tek insan ve bir tek çiçek ise– göz, kulak, yaprak, püskül gibi azalarına bir hüsün, bir ziynet renkleri veriyor. Eğer zemin ise maadin, nebatat ve hayvanatına bir hüsün ve ziynet renkleri veriyor. Eğer cennet ise bağlarına, kasırlarına, hurilerine bir hüsün ve ziynet renkleri veriyor ve hâkeza… Başkalarını kıyas et. Hem öyle bir tarzda tezyin ve tenvir eder ki lütuf ve kerem manaları, onda o derece hükmediyor ki âdeta o mevcud-u müzeyyen, o masnû-u münevver; bir lütf-u mücessem, bir kerem-i mütecessid hükmüne geçer. Latîf ve Kerîm ismini zikreder. Sonra o lütuf ve keremi şu cilveye sevk eden, elbette teveddüd ve taarrüftür, yani kendini zîhayata sevdirmek ve zîşuura bildirmek şe’nleridir ki Latîf, Kerîm isimlerinin arkalarında Vedud ve Maruf isimlerini okutuyor ve masnuun lisan-ı halinden işitiliyor. Sonra o müzeyyen mevcudu, o güzel mahluku; leziz meyveler, sevimli neticelerle süslendirip ziynetten nimete, lütuftan rahmete çevirir. Mün’im ve Rahîm ismini okutturur ve zâhirî perdeler arkasında, o iki ismin cilvesini gösterir. Sonra bu Rahîm ve Kerîm’i (Müstağni-i Ale’l-ıtlak olan Zat’ta) bu cilveye sevk eden, elbette bir terahhum, tahannün şe’nleridir ki ism-i Hannan ve Rahmanı okutturuyor ve gösteriyor. Şu terahhum, tahannün manalarını cilveye sevk eden, elbette bir cemal ve kemal-i zatîdir ki tezahür etmek ister. Cemil ismini ve Cemil isminde münderic olan Vedud ve Rahîm isimlerini okutturuyor. Çünkü cemal, bizzat sevilir. Zîcemal ve cemal, kendi kendini sever. Hem hüsündür hem muhabbettir. Kemal dahi bizzat mahbubdur, sebepsiz olarak sevilir. Hem muhibdir hem mahbubdur. Madem nihayetsiz derece-i kemalde bir cemal ve nihayetsiz derece-i cemalde bir kemal; nihayet derecede sevilir, muhabbete ve aşka lâyıktır. Elbette âyinelerde ve âyinelerin kabiliyetlerine göre lemaatını ve cilvelerini görmek ve göstermekle tezahür etmek ister. Demek, Sâni’-i Zülcelal’in ve Hakîm-i Zülcemal’in ve Kadîr-i Zülkemal’in zatındaki cemal-i zatî ve kemalât-ı zatiyesi, terahhum ve tahannün ister ve Rahman ve Hannan isimlerini tecelliye sevk eder. Terahhum ve tahannün ise rahmet ve nimeti göstermekle Rahîm ve Mün’im isimlerini cilveye sevk eder. Rahmet ve nimet ise teveddüd, taarrüf şe’nlerini iktiza edip Vedud ve Maruf isimlerini tecelliye sevk eder. Masnuun bir perdesinde onları gösterir. Teveddüd ve taarrüf ise lütuf ve kerem manalarını tahrik eder. Latîf ve Kerîm isimlerini masnuun bazı perdelerinde okutturuyor. Lütuf ve kerem şe’nleri ise tezyin ve tenvir fiillerini tahrik eder. Müzeyyin ve Münevvir isimlerini masnuun hüsün ve nuraniyeti lisanıyla okutturur. Ve o tezyin ve tahsin şe’nleri ise sun’ ve inayet manalarını iktiza eder. Ve Sâni’ ve Muhsin isimlerini, o masnuun güzel simasıyla okutturur. Ve o sun’ ve inayet ise bir ilim ve hikmeti iktiza eder. Ve ism-i Alîm ve Hakîmi, o masnuun intizamlı, hikmetli azasıyla okutturur. O ilim ve hikmet ise tanzim, tasvir, teşkil fiillerini iktiza ediyor. Musavvir ve Mukaddir isimlerini masnuun heyetiyle, şekliyle okutturur, gösterir. İşte Sâni’-i Zülcelal, bütün masnuatını öyle bir tarzda yapmış ki ekserisi, hususan zîhayat kısmı, çok esma-i İlahiyeyi okutturur. Güya her bir masnuuna ayrı ayrı, birbiri üstünde yirmi gömlek giydirmiş, yirmi perdeye sarmış. Her gömlekte, her perdede ayrı ayrı esmasını yazmış. Mesela, temsilde gösterildiği gibi tek güzel bir çiçekle, insanın kısm-ı sânîsinden bir ferd-i hasnânın yalnız zâhirî hilkatlerinde, çok sahifeler vardır. Başka büyük ve küllî masnuatı, o iki cüz’î misale kıyas et. Birinci sahife: Umumî şekil ve miktarını gösteren heyettir ki: Yâ Musavvir, yâ Mukaddir, yâ Munazzım isimlerini yâd eder. İkinci sahife: Suretlerinde ayrı ayrı azaların inkişafıyla hasıl olan çiçek ve insanın basit heyetidir ki o sahifede Alîm, Hakîm isimleri gibi çok isimler yazılıyor. Üçüncü sahife: O iki mahlukun ayrı ayrı azalarına, ayrı ayrı hüsün ve ziynet vermekle o sahifede Sâni’ ve Bâri isimleri gibi çok isimler yazılıyor. Dördüncü sahife: Öyle bir ziynet ve hüsün, o iki masnua veriliyor ki güya lütuf ve kerem tecessüm etmiş, onlar olmuş. O sahife Yâ Latîf, yâ Kerîm gibi çok isimleri yâd eder, okur. Beşinci sahife: O çiçeğe leziz meyveler, o hasnâya sevimli evlatlar, güzel ahlâklar takmakla; o sahife Yâ Vedud, yâ Rahîm, yâ Mün’im gibi isimleri okutturuyor. Altıncı sahife: O in’am ve ihsan sahifesinde Yâ Rahman, yâ Hannan gibi isimler okunuyor. Yedinci sahife: O nimetlerde, o neticelerde, öyle lemaat-ı hüsün ve cemal görünüyor ki hakiki bir şevk ve şefkatle yoğrulmuş hâlis bir şükür ve safi bir muhabbete lâyık olur. O sahifede Yâ Cemil-i Zülkemal, yâ Kâmil-i Zülcemal isimleri yazılı okunuyor. İşte yalnız bir güzel çiçek ve hasnâ bir insan ve yalnız maddî ve zâhir suretinde bu kadar esmayı gösterirse; acaba umum çiçekler ve bütün zîhayat ve büyük ve küllî mevcudat, ne derece ulvi ve küllî esmayı okutuyor, kıyas edebilirsin. Hem insan ruh, kalp, akıl cihetiyle ve hayat ve letaif sahifeleriyle Hay, Kayyum ve Muhyî gibi ne kadar esma-i kudsiye-i nuraniyeyi okur ve okutturur, kıyas edebilirsin. İşte, cennet bir çiçektir. Huri taifesi dahi bir çiçektir. Rûy-i zemin dahi bir çiçektir. Bahar da bir çiçektir. Sema da bir çiçektir; yıldızlar, o çiçeğin yaldızlı nakışlarıdır. Güneş de bir çiçektir; ziyasındaki yedi rengi, o çiçeğin nakışlı boyalarıdır. Âlem, güzel ve büyük bir insandır; nasıl ki insan, küçük bir âlemdir. Huriler nev’i ve ruhanîler cemaati ve melek cinsi ve cin taifesi ve insan nev’i, birer güzel şahıs hükmünde tasvir ve tanzim ve icad edilmiştir. Hem her biri külliyetiyle hem her bir ferdi, tek başıyla Sâni’-i Zülcemal’inin esmasını gösterdikleri gibi onun cemaline, kemaline, rahmetine ve muhabbetine birer ayrı ayrı âyinelerdir. Ve nihayetsiz cemal ve kemaline ve rahmet ve muhabbetine birer şahid-i sadıktır. Ve o cemal ve kemalin ve rahmet ve muhabbetin birer âyâtıdır, birer emaratıdır. İşte şu nihayetsiz enva-ı kemalât, daire-i vâhidiyette ve ehadiyette hasıldır. Demek, o daire haricinde tevehhüm olunan kemalât, kemalât değildir. İşte hakaik-i eşyanın esma-i İlahiyeye dayandığını ve istinad ettiğini, belki hakiki hakaik, o esmanın cilveleri olduğunu ve her şeyin çok cihetlerle, çok dillerle Sâni’ini zikir ve tesbih ettiğini anla. وَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ nin bir manasını bil ve سُب۟حَانَ مَنِ اخ۟تَفٰى بِشِدَّةِ ظُهُورِهٖ de. Ve âyetlerin âhirlerinde olan وَ هُوَ ال۟عَزٖيزُ ال۟حَكٖيمُ وَ هُوَ ال۟غَفُورُ الرَّحٖيمُ وَ هُوَ ال۟عَلٖيمُ ال۟قَدٖيرُ gibi zikir ve tekrarlarındaki bir sırrı fehmet. Eğer bir çiçekte esmayı okuyamıyorsan ve vâzıh göremiyorsan cennete bak, bahara dikkat et, zeminin yüzünü temaşa et. Rahmetin şu büyük çiçekleri olan cennet ve bahar ve zeminde yazılan esmayı vâzıhan okuyabilirsin, cilvelerini ve nakışlarını anlar, görürsün. {Kolmannenkymmenennentoisen Sanan Toisen Aiheen Toinen Kohta} Kun harhaanjohtuneiden ihmisten edustaja ei löy tänyt tukea tai perustetta harhaanjohtamisen ra kentamiseen ja näin ollen hävisi väittelyssä, hän sanoi seuraavaa: ”Onnellisuus tässä maailmassa, elämän nautinnot, sivilisaation edistyminen ja taiteiden täydellisyys – kaikki tämä tapahtui, kun vaivuin tilaan, jossa kieltäydyin ajattelemasta Tuonpuoleista ja tuntemasta Allahia, olin kiinni tämän maailman rakkaudessa, tavoittelin ehdotonta vapautta ja mielivaltaa, ja turvauduin yksinomaan itseeni. Ja näin toimiessani olen Saatanan avustuksella vetänyt suurimman osan ihmisistä tälle tielle – ja teen niin yhä edelleen.” Vastaus:Sanomme Koraanin nimessä: Oi, kurja ihminen! Tule järkiisi! Älä kuuntele harhaanjohta vien ihmisten edustajaa. Jos kuuntelet häntä, me netyksesi on niin suuri, että älykkyytesi, henkesi ja sydämesi vapisevat edes kuvitellessasi sitä. Edessäsi on kaksi polkua. Ensimmäinen:Kurjuuden polku, jonka on eteesi asetellut harhaanjohtavien ihmisten edustaja. Toinen:Onnellisuuden polku, jonka sinulle määrittelee Viisain Koraani. Olet huomannut ja ymmärtänyt lukuisia vertailuja näiden kahden polun välillä Sanoissa, erityisesti Pienissä Sanoissa. Joten huomioi ja ymmärrä nyt yksi niistä tuhansista vertailuista, joka sopii tähän keskusteluun. Polku, joka asettaa kumppaneita Allahille, har haanjohtaminen, tuhlaaminen ja pahe saa ihmisen putoamaan alimmalle tasolle. Äärettömien kipujen vaivaamana hän joutuu kantamaan äärettömän raskaan taakan heikoilla ja voimattomilla harteil laan. Sillä jos ihminen ei tunnusta Allahia ja luota Häneen, tulee hänestä äärimmäisen heikko ja voimaton, puutteellinen ja köyhä, kärsivä, sureva ja lyhytaikainen eläin, joka on alttiina loputtomille onnettomuuksille. Kärsien jatkuvasti eron tuskasta, kaikista rakkauden ja kiintymyksen kohteista, lopulta hylkää kaikki rakkaansa ja menee yksin haudan pimeyteen. Koko elämänsä hän kamppailee turhaan, vähäisellä tahdolla ja voimalla, lyhyellä elinkaarella ja tylsällä mielellä äärettömiä kipuja ja toiveita vastaan. Turhaan hän pyrkii saavuttamaan lukemattomia haluja ja tavoitteita. Vaikka hän ei pysty kantamaan edes oman ole muksensa taakkaa, ottaa hän kantaakseen valtavan maailman kuorman kurjille harteilleen ja mielel leen. Hän kärsii helvetin piinasta jopa ennen sinne saapumistaan. Välttääkseen tämän ankaran tuskan, tämän mah tavan hengellisen kidutuksen, harhaan johtuneet ihmiset turvautuvat juopumiseen, joka on kuin um pikuja, ja siten pystyvät väliaikaisesti välttämään kipunsa tuntemista. Mutta kun he tuntevat sen, tuntevat he yhtäkkiä haudan läheisyyden. Sillä hän, joka ei ole Kaikkivaltiaan Allahin todellinen orja, kuvittelee omistavansa itsensä. Mutta hänen osit taisella ja rajoitetulla tahdollaan ja mitättömällä voimallaan ja vahvuudellaan hän ei pysty hallitsemaan ja ohjaamaan olemustaan tässä myrskyisässä maailmassa. Hän näkee tuhansia erilaisia vihollisia hyökkäävän hänen elämäänsä haitallisista mikrobeista maanjäristyksiin. Kauhun valtaamana ja tuskallisen pelon tilassa hän katsoo kohti haudan ovea, joka näyttäytyy hänelle aina kauhistuttavana. Tässä tilassa ihmistä vaivaa myös maailman ja ih miskunnan tila, sillä ihmisenä hän on kiintynyt molempiin. Mutta hän ei kuvittele heidän olevan yhden Kaikkiviisaan, Kaikkitietävän, Kaikkivoi van, Armollisen ja Anteliaan hallinnassa, ja on sen sijaan lukenut ne sattuman ja luonnon ansioksi.Hän kärsii yhdessä omien kipujensa kanssa myös maailman ja ihmiskunnan kivut. Maanjäristykset, vitsaukset, myrskyt, nälänhätä, puute, erottaminen ja kuolema – kaikki tämä piinaa häntä tuskallisimmalla ja synkimmällä tavalla. Mutta sellainen ihminen ei ansaitse sääliä ja myötätuntoa, sillä hän on itse vastuussa siitä. Kahdeksannessa Sanassa on vertailu kahden kai voon menneen veljen välillä. Ihminen ei tyytynyt virkistävään, makeaan, hyvämaineiseen, miellyttä vään ja lailliseen juomaan upeassa juhlassa miel lyttävien ystävien kanssa kauniissa puutarhassa, vaan joi inhottavaa ja saastaista viiniä saadakseen laitonta ja epäpuhdasta nautintoa. Hän juopui ja kuvitteli sitten olevansa jossain likaisessa paikassa keskellä talvea villieläinten ympäröimänä, ja huusi vavisten.Mutta sellainen ihminen ei ole säälin arvoinen, sillä hän kuvitteli kunnialliset ja siunatut toverinsa hirviöiksi ja loukkasi heitä. Hän myös kuvitteli, että pitojen herkulliset ruoat ja puhtaat astiat olivat epäpuhtaita ja likaisia kiviä, ja alkoi murskaamaan niitä. Arvostetut kirjat ja syvälliset kirjoitukset olivat merkityksettömiä ja banaaleja suunnitelmia, jotka hän repi ja tallasi jalkoihinsa. Sellainen ihminen ei ole vain sympatian arvoinen, vaan hän ansaitsee hyvän selkäsaunan. Samalla tavalla ihminen, joka virheellisen valinnan ja harhaanjohtamisen hulluuden vuoksi on päihtynyt epäuskosta, kuvittelee tämän Kaikkiviisaalle Tekijälle kuuluvan maailman saattohoitokodin sattuman ja luonnonvoimien leikkikaluksi. Hän kuvittelee olentojen siirtyvän NäkymättömäänMaailmaan, joka uudistaa Jumalallisten Nimien ilmentymisen, teloituksen ja tuhoamisen kautta. Hän olettaa, että niiden luotujen Allahin ylistämisen kaiut, jotka suorittavat velvollisuuksiaan ajan myötä, ovat kuoleman ja ikuisen eron valituksia. Hän pitää luotujen olentojen sivuja, jotka ovat Ikuisesti Rukoillun kirjoituksia, merkityksettöminä ja sekavina. Hän kuvittelee haudan oven, joka avautuu armon maailmaan, olevan sisäänkäynti olemattomuuden pimeyteen. Hän pitää määrättyä hetkeä, joka on todellisuudessa kutsu liittyä hänen todellisten ystäviensä seuraan, jolloin hän joutuu eroon kaikista heistä. Sellainen henkilö sekä saa itselleen tuskallista ja kauhistuttavaa piinaa että kieltää, halveksii ja loukkaa kaikkia olentoja ja Allahin Nimiä ja Hänen kirjoituksiaan. Siksi hän ei ole ansainnut vain myötätuntoa ja sympatiaa, vaan hän ansaitsee myös ankaran rangaistuksen. Hän ei ole millään tavalla säälimisen arvoinen. Oi, kurjat harhaanjohdetut ja turmeltuneet ihmi set! Mikä saavutus, mikä taide, mikä täydellisyys, mikä sivilisaatio, mikä edistys voi kohdata tämän pelottavan haudan hiljaisuuden, tämän musertavan epätoivon? Mistä voit löytää sen todellisen lohdutuksen, joka on ihmishengen kiireellisin tarve? Mikä luonto, mikä syy-seuraus, minkä kumppanin olet liittänyt Allahiin, mikä löytö, mikä kansallisuus, mikä väärä palvonnan kohde, johon jokaiseen luotat niin paljon ja jonka ansioksi luet Allahin teot ja Hänen ylläpitävät palkkionsa, mikä niistä voi vapauttaa sinut kuoleman pimeydestä, jonka kuvittelet olevan ikuinen tuho? Mikä niistä voi auttaa sinua ylittämään haudan rajat, Keskimmäisen Val takunnan rajat, ylösnousemuksen tasangon mars sit, Sirat-sillan? Tai voiko se tuoda ikuisen onnesi? Mutta tiedä, että kuljet ehdottomasti tällä polulla, sillä et voi sulkea haudan ovea. Sellaisella polulla kulkijan tulee luottaa sellaiseen, jonka hallinta ja komento kattavat tämän valtavan alueen ja sen laajat rajat. Oi, kurjat harhaanjohdetut ja laiminlyödyt ihmiset! Noudattamalla periaatteita, joiden mukaan ”laittoman rakkauden seuraus on armoton piina”, kärsit täysin oikeutetusta rangaistuksesta, sillä käytät laittomasti luontaista kykyäsi rakkauteen, tietoon, kiitokseen ja palvontaan, joka liittyy asianmukaisesti Kaikkivaltiaan Allahin olemukseen, ominaisuuksiin ja Nimiin – omaan sieluusi ja tämän maailman elämään. Olet vuodattanut itsellesi rakkautta, joka kuuluu Kaikkivaltiaalle Allahille. Omasta sielustasi on tullut rakastettusi, ja se aiheuttaa sinulle loputonta kärsimystä – et anna todellista rauhaa tuolle rakkaalle. Kärsit alituisesti, koska et luovuta sitä Ehdottoman Voiman Omistajalle, Joka on ainoa todellinen rakas, etkä luota täysin Häneen. Kärsit lisää vastoinkäymisiä, koska annat maail malle rakkauden, joka kuuluu Kaikkivaltiaan Alla hin Nimille ja ominaisuuksille, ja jaat Hänen taideteoksensa maailman kohteiden kesken. Yksi joukko lukemattomista rakkaistasi kääntää sinulle selkänsä ja jättää sinut edes hyvästelemättä. Toinen ryhmä ei edes tunnista sinua, tai jos tunnistaa, he eivät rakasta sinua. Tai jos he rakastavat sinua, heidän rakkaudestaan ei ole hyötyä. Tulet jatkuvasti kärsimään lukemattomista eroista ja jäähyväisistä ilman toivoa paluusta. Tämä on siis sen ydin ja todellinen luonne, mitä harhaanjohtuneet ihmiset kutsuvat elämän onnel lisuudeksi, ihmisen täydellisyydeksi, sivilisaation eduiksi ja vapauden iloksi. Kevytmielinen elämä ja päihtymys ovat vain verho. Ne estävät väliaikaisesti kaiken tunteen. Joten sano: ”Syljen niiden älykkyyden päälle, jotka seuraavat tällaista polkua.” Mitä tulee Koraanin valoisaan valtatiehen, se parantaa uskon totuuksilla kaikki harhaanjohtuneiden ihmisten haavat. Se hajottaa kaiken synkkyyden ja pimeyden tuolta ensimmäiseltä polulta. Se sulkee oven kaikelta harhaanjohtamiselta ja kadotukselta. Se parantaa ihmisen heikkouden, voimattomuu den, köyhyyden ja tarpeen luottamalla Yhteen Kaikkivaltiaaseen ja Myötätuntoiseen. Luovutta malla elämänsä ja olemuksensa taakan Hänen voi malleen ja armolleen sen sijaan, että kuormittaisi sen itselleen, ihminen löytää helpotuksen ja lohdun, ikään kuin ratsastaisi omalla elämällään ja sielullaan. Koraani sanoo, että hän ei ole ”järkevä eläin”, vaan pikemminkin todellinen ihminen ja Armollisimman hyväksytty vieras.Se parantaa hellästi ihmisen haavoista, jotka maailman ohimenevyys, asioiden katoava luonne ja rakkaus niitä kohtaan ovat aiheuttaneet, ja vapauttaa hänet harhan ja mielikuvituksen pimeydestä. Se tekee tämän näyttämällä maailman olevan Armol lisimman vierashuone, jossa olevat olennot ovat peileinä Ikuisesti Rukoillun Jumalallisille Nimille ja aina tuoreille kirjoituksille. Se näyttää kuoleman ja määrätyn hetken olevan silta Keskimmäiseen Maailmaan ja alkusoitto liit tymiseen ja niiden rakkaiden tapaamiseen, jotka ovat jo ikuisuuden maailmassa. Se parantaa siten haavat, joita aiheuttaa ajatus kuolemasta ikuisena erona, kuten harhaanjohtavat ihmiset pitävät. Se osoittaa, että ero on todellisin tapaamisen muoto. Osoittamalla, että hauta on ovi, joka avautuu ar mon maailmaan, onnen asuinpaikkaan, paratiisin puutarhaan, Kaikkein Armollisimman kirkkaaseen valtakuntaan, hälventää se ihmisen kauhistutta vimman pelon ja osoittaa, että ilmeisen tuskalli nen, hankala ja vaivalloinen matka Keskimmäiseen Valtakuntaan on matkoista miellyttävin, nautinnol lisin ja riemukkain. Haudalla se osoittaa, että hau ta ei ole lohikäärmeen suu, vaan pikemminkin ovi, joka avautuu armon puutarhaan. Koraani sanoo myös uskovalle: ”Koska sinulla on vain osittainen ja rajoitettu valinta, luovuta asiasi Omistajasi universaalin tahdon käsiin. Koska voi masi on vähäinen, luota Ehdottoman Voiman Omis tajaan. Koska elämäsi on lyhyt, ajattele iankaikkista elämää. Älä tuskaile! On olemassa loputon elämä. Jos mielesi on tylsä, anna Koraanin auringon pais taa sinulle. Katso uskon valolla, ja oman mielesi tulikärpäsen sijaan jokainen Koraanin jae valaisee sinut kuin tähti.”Koska sinulla on lukemattomia toiveita ja kipuja, tiedä, että sinua odottaa ääretön palkinto ja rajaton armo. Koska sinulla on lukemattomia haluja ja ta voitteita, älä ajattele niitä ja häiriinny. Tämä maail ma ei voi sisältää niitä. Oikea paikka niille on toinen valtakunta, ja se, joka myöntää heille, on joku muu kuin sinä itse.” Koraani sanoo myös: ”Oi ihminen! Et omista itseäsi. Pikemminkin olet täysin sellaisen omistama, Jonka voima on ääretön, Täysin Myötätuntoisen, Jonka armo on loputon. Älä siis vaivaa itseäsi kantamalla harteillasi elämäsi taakkaa, sillä Hän antaa sinulle elämän ja hallitsee sitä.Maailma ei ole ilman omistajaa. Älä siis ole huolissasi ajatellen sen tilaa ja kuormita sitä taakkaa mieleesi, sillä maailman omistaja on Kaikkiviisas ja Kaikkitietävä. Olet vieras, joten älä ole tungetteleva ja sekaantuva. ”Ihmisten ja eläinten kaltaisia olentoja ei ole jätet ty oman onnensa nojaan, vaan ne ovat kaikki vir kamiehiä, joilla on omat tehtävänsä. Heitä valvoo Kaikkiviisas ja Myötätuntoinen. Älä uuvuta henkeä si ajatellen heidän kipujaan ja koettelemuksiaan. Älä yritä olla myötätuntoisempi ja hyväsydämisem pi kuin heidän Myötätuntoinen Luojansa. ”Kaikkien niiden asioiden ohjakset, jotka ovat si nulle vihamielisiä, mikrobeista vitsauksiin, myrs kyihin, nälänhätään ja maanjäristyksiin, ovat tuon Myötätuntoisen Kaikkiviisaan käsissä. Koska hän on viisas, hän ei tee mitään turhaan. Koska Hän on Myötätuntoinen, hänen armonsa on ylenpalttis ta. Kaikessa, mitä Hän tekee, on armon ja suosion muoto.” Koraani sanoo myös: ”Tämä maailma on todellakin lyhytaikainen, siitä huolimatta se tuottaa tarpeet ikuiselle maailmalle. Se on tilapäinen ja ohikiitävä, mutta tuottaa ikuisia hedelmiä ja näyttää Ikuisen Olennon ikuisten Nimien ilmenemismuotoja. Sen ilot ovat todella harvat ja sen kivut monet, mutta Armollisimman ja Myötätuntoisimman suosiot ovat ikuisia ja todellisia nautintoja. Mitä tulee tä män maailman tuskiin, nekin tuottavat eräänlaista nautintoa niiden kestämisestä ansaitun palkkion vuoksi. Koska laillisen piiri riittää kaikkiin hengen, sydä men ja sielun nautintoihin, mielihyvään ja iloihin, älä lähesty laittomien piiriä. Sillä yksi mielihyvä tuon piirin sisällä johtaa joskus tuhansiin kipuihin. Se aiheuttaa myös Kaikkein Armollisimman palve lusten menettämisen, jotka ovat todellisia ja kestä viä nautintoja.Kuten edellä kuvattiin, laiton mielihyvä harhaanjohtamisen tiellä saa ihmisen putoamaan alhais takin alemmalle tasolle. Silloin mikään sivilisaatio, mikään filosofia ei voi tarjota hänelle lääkettä, eikä mikään inhimillinen kehitys ja tieteellinen edistys voi vapauttaa häntä tuosta syvästä, pimeästä kuo pasta. Viisain Koraani nostaa ihmisen uskon ja hy vien tekojen kautta alimmasta korkeimmasta kor keimpaan ja osoittaa, että se tekee tämän selkein todistein. Se täyttää tuon syvän kuopan sisäisen kehityksen ja henkisen edistyksen askelmilla. Se helpottaa ihmisen pitkää, myrskyistä ja vaival loista matkaa kohti ikuisuutta. Se näyttää hänelle keinot kulkea tuhannen vuoden tai pikemminkin viidenkymmenen tuhannen vuoden matka yhdessä päivässä. Tekemällä tunnetuksi Kunniakkaimman, Joka on Ikuisuutta Edeltävän ja Ikuisuuden Jälkeisen Hallit sija, antaa se ihmiselle orjan, vieraan ja virkamie hen aseman, jolle on uskottu erityisiä tehtäviä. Se varmistaa, että hän matkustaa mitä helpoimmalla tavalla sekä tämän maailman vierasmajassa, että Keskimmäisen Valtakunnan ja Tuonpuoleisen vai heilla ja pysähdyspaikoilla.Uskollinen virkamies matkustaa hallitsijansa valtakunnassa ja kulkee helposti läpi kunkin maakunnan rajat nopeimmilla tavoilla, kuten lentokoneel la, laivalla tai junalla. Samoin hän, joka muodostaa suhteen Esi-ikuiseen Hallitsijaan uskon kautta ja tottelee Häntä hyvien tekojen kautta, kulkee sala man tai Buraqin nopeudella tämän maailman vie rastalon vaiheiden, Keskimmäisen Valtakunnan sfäärien läpi, ylösnousemuksen maailman ja kaik kien haudan takana olevien ulottuvuuksien laajat rajat ylittäen, kunnes hän saavuttaa ikuisen onnen.” Koraani todistaa tämän totuuden vakuuttavasti ja osoittaa sen puhdistetuille ja pyhimyksille. Koraanin totuus sanoo myös: ”Oi, uskovainen! Älä anna loputonta rakkauden kykyäsi rumalle, vaja vaiselle, pahalle ja sinulle haitalliselle vaistonva raiselle sielullesi. Älä ota sitä rakkauden kohteek si ja sen päähänpistoja palvonnan kohteeksi. Ota mieluummin Hän, Joka on antanut sinulle tuon ra jattoman rakkauden kyvyn. Hän tekee sinut myös äärettömän onnelliseksi tulevaisuudessa ja palk kioidensa kautta kaikki ne, joihin olet kiintynyt ja joiden onnellisuus tekee sinut onnelliseksi. Ota rakkauden ja palvonnan kohteeksi Hän, jolla on ääretön täydellisyys ja kauneus, joka on äärettö män pyhä, jalo, yliluonnollinen, virheetön, moittee ton ja katoamaton. Paratiisin kauneudet ja palkkiot esittelevät Hänen armonsa kauneuden ja Hänen kauneutensa armon. Kaikki Hänen Nimensä ovat äärettömän kauniita, ja jokaisessa niistä on run saasti oikeudenmukaisuuden ja kauneuden valoja. Hänen kauneutensa ja täydellisyytensä osoittavat ja ovat merkkinä kaikkien maailmankaikkeuden rakastettavien ja rakastettujen esineiden oikeu denmukaisuudesta, kauneudesta, hyveellisyydestä ja täydellisyydestä.” Koraani sanoo myös: ”Oi, ihminen! Älä tuhlaa ääre töntä kykyäsi rakastaa, joka kuuluu todella Hänen Nimiinsä ja ominaisuuksiinsa, muihin ohimeneviin olentoihin. Sillä Allahin teot ja luomukset ovat ly hytaikaisia, mutta Kauniit Nimet, joiden vaikutus ja ilmentymä voidaan nähdä niissä, ovat ikuisia ja py syviä. Jokaisessa Hänen Nimessään ja ominaisuuk sissaan on tuhansia palkkion ja kauneuden, täy dellisyyden ja rakkauden asteita. Katso ainoastaan Armollisimman Nimeä, Paratiisi on sen ilmentymä, ikuinen onni, sen välähdys ja kaikki maailman ra vinto ja palkkio, vain pisara sitä.” Harkitse siis huolellisesti tätä jaetta, joka osoittaa harhaanjohdettujen ihmisten ja uskovien ihmisten todellisen luonteen, heidän elämästään ja velvolli suuksistaan:لَقَد۟ خَلَق۟نَا ال۟اِن۟سَانَ فٖٓى اَح۟سَنِ تَق۟وٖيمٍ ثُمَّ رَدَد۟نَاهُ اَس۟فَلَ سَافِلٖينَ اِلَّا الَّذٖينَ اٰمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ (Koraani 95:4–6) Tämä jae osoittaa heidän lopputuloksensa ja seu rauksensa:فَمَا بَكَت۟ عَلَي۟هِمُ السَّمَٓا٦ُ وَ ال۟اَر۟ضُ (Koraani 44:29)Kuinka ylevästi ja ihmeellisesti ne ilmaisevat tekemämme vertailun. Koska ensimmäisessä jakeessa ihmeellisesti ja ytimekkäästi ilmaistu totuus on selitetty yksityiskohtaisesti Yhdennessätoista Sanassa, pyydämme lukijaamme keskustelemaan siitä Risale-i Nurin kyseisestä osasta. Mitä tulee toiseen jakeeseen, osoitamme lyhyellä viittauksella, kuinka ylevää totuutta se ilmaisee. Se kuuluu seuraavasti: Jakeen selvä merkitys on, että taivaat ja maa eivät itke, kun harhaanjohtuneet ihmiset kuolevat. Sen epäsuora merkitys on, että taivaat ja maa itkevät, kun uskovaiset lähtevät tästä maailmasta. Sillä har haanjohtuneet ihmiset, koska he kieltävät taivaan ja maan velvollisuudet ja toiminnot eivätkä tiedä niiden merkitystä, hylkäävät niiden arvon ja kiel täytyvät tunnustamasta Luojaansa, käyttäytyvät itse asiassa loukkaavasti ja vihamielisesti heitä kohtaan. Joten tietenkään taivaat ja maa eivät itke heitä, vaan kiroavat heidät ja iloitsevat heidän kuo lemastaan. Mitä tulee epäsuoraan merkitykseen, että taivaat ja maa itkevät uskovaisten ihmisten kuolemaa, tämä johtuu siitä, että he tietävät taivaan ja maan tehtä vät ja toiminnot, hyväksyvät todellisen todellisuu tensa ja ymmärtävät uskon kautta ilmaisemansa merkitykset. He sanovat: ”Kuinka kauniisti he ovat tehtyjä, kuinka hienosti he suorittavatkaan velvolli suutensa.” He kunnioittavat heitä ja osoittavat heil le heidän todellisen arvonsa. He rakastavat heitä ja Nimiä, joita he peilaavat Kaikkivaltiaan Allahin täh den. Tästä syystä taivaat ja maa surevat uskovais ten ihmisten kuolemaa ikään kuin itkien. MÜHİM BİR SUAL Diyorsunuz ki: “Muhabbet, ihtiyarî değil. Hem ihtiyac-ı fıtrîye binaen leziz taamları ve meyveleri severim. Peder ve valide ve evlatlarımı severim. Refika-i hayatımı severim. Dost ve ahbaplarımı severim. Enbiya ve evliyayı severim. Hayatımı, gençliğimi severim. Baharı ve güzel şeyleri ve dünyayı severim. Nasıl bunları sevmeyeceğim? Nasıl bütün bu muhabbetleri, Cenab-ı Hakk’ın zat ve sıfât ve esmasına verebilirim? Bu ne demektir?” Elcevap: Dört nükteyi dinle. Birinci Nükte Muhabbet, çendan ihtiyarî değil. Fakat ihtiyar ile muhabbetin yüzü, bir mahbubdan diğer bir mahbuba dönebilir. Mesela, bir mahbubun çirkinliğini göstermekle veyahut asıl lâyık-ı muhabbet olan diğer bir mahbuba perde veya âyine olduğunu göstermekle muhabbetin yüzü, mecazî mahbubdan hakiki mahbuba çevrilebilir. İkinci Nükte Ta’dad ettiğin sevdiklerini, sevme demiyoruz. Belki onları Cenab-ı Hakk’ın hesabına ve onun muhabbeti namına sev, deriz. Mesela, leziz taamları, güzel meyveleri; Cenab-ı Hakk’ın ihsanı ve o Rahman-ı Rahîm’in in’amı cihetinde sevmek, Rahman ve Mün’im isimlerini sevmektir hem manevî bir şükürdür. Şu muhabbet, yalnız nefis hesabına olmadığını ve Rahman namına olduğunu gösteren; meşru dairesinde kanaatkârane kazanmak ve mütefekkirane, müteşekkirane yemektir. Hem peder ve valideyi şefkat ile teçhiz eden ve seni onların merhametli elleriyle terbiye ettiren hikmet ve rahmet hesabına onlara hürmet ve muhabbet, Cenab-ı Hakk’ın muhabbetine aittir. O muhabbet ve hürmet, şefkat lillah için olduğuna alâmeti şudur ki: Onlar ihtiyar oldukları ve sana hiçbir faydaları kalmadığı ve seni zahmet ve meşakkate attıkları zaman, daha ziyade muhabbet ve merhamet ve şefkat etmektir. اِمَّا يَب۟لُغَنَّ عِن۟دَكَ ال۟كِبَرَ اَحَدُهُمَٓا اَو۟ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل۟ لَهُمَٓا اُفٍّ âyeti beş mertebe hürmet ve şefkate evladı davet etmesi, Kur’an’ın nazarında valideynin hukukları ne kadar ehemmiyetli ve ukukları ne derece çirkin olduğunu gösterir. Madem peder kimseyi değil, yalnız veledinin kendinden daha ziyade iyi olmasını ister. Ona mukabil veled dahi pedere karşı hak dava edemez. Demek, valideyn ve veled ortasında fıtraten sebeb-i münakaşa yok. Zira münakaşa, ya gıpta ve hasedden gelir, pederde oğluna karşı o yok. Veya münakaşa, haksızlıktan gelir, veledin hakkı yoktur ki pederine karşı hak dava etsin. Pederini haksız görse de ona isyan edemez. Demek, pederine isyan eden ve onu rencide eden, insan bozması bir canavardır. Ve evlatlarını; o Zat-ı Rahîm-i Kerîm’in hediyeleri olduğu için kemal-i şefkat ve merhamet ile onları sevmek ve muhafaza etmek, yine Hakk’a aittir. Ve o muhabbet ise Cenab-ı Hakk’ın hesabına olduğunu gösteren alâmet ise vefatlarında sabır ile şükürdür, meyusane feryat etmemektir. “Hâlık’ımın benim nezaretime verdiği sevimli bir mahluku idi, bir memlûkü idi, şimdi hikmeti iktiza etti, benden aldı, daha iyi bir yere götürdü. Benim o memlûkte bir zâhirî hissem varsa hakiki bin hisse onun Hâlık’ına aittir. اَل۟حُك۟مُ لِلّٰهِ ” deyip teslim olmaktır. Hem dost ve ahbap ise eğer onlar iman ve amel-i salih sebebiyle Cenab-ı Hakk’ın dostları iseler اَل۟حُبُّ فِى اللّٰهِ sırrınca o muhabbet dahi Hakk’a aittir. Hem refika-i hayatını; rahmet-i İlahiyenin munis, latîf bir hediyesi olduğu cihetiyle sev ve muhabbet et. Fakat çabuk bozulan hüsn-ü suretine muhabbetini bağlama. Belki kadının en cazibedar, en tatlı güzelliği, kadınlığa mahsus bir letafet ve nezaket içindeki hüsn-ü sîretidir. Ve en kıymettar ve en şirin cemali ise ulvi, ciddi, samimi, nurani şefkatidir. Şu cemal-i şefkat ve hüsn-ü sîret, âhir hayata kadar devam eder, ziyadeleşir. Ve o zaîfe, latîfe mahlukun hukuk-u hürmeti, o muhabbetle muhafaza edilir. Yoksa hüsn-ü suretin zevaliyle, en muhtaç olduğu bir zamanda bîçare hakkını kaybeder. Hem enbiya ve evliyayı sevmek, Cenab-ı Hakk’ın makbul ibadı olmak cihetiyle, Cenab-ı Hakk’ın namına ve hesabınadır ve o nokta-i nazardan ona aittir. Hem hayatı; Cenab-ı Hakk’ın insana ve sana verdiği en kıymettar ve hayat-ı bâkiyeyi kazandıracak bir sermaye ve bir define ve bâki kemalâtın cihazatını câmi’ bir hazine cihetiyle onu sevmek, muhafaza etmek, Cenab-ı Hakk’ın hizmetinde istihdam etmek, yine o muhabbet bir cihette Mabud’a aittir. Hem gençliğin letafetini, güzelliğini; Cenab-ı Hakk’ın latîf, şirin, güzel bir nimeti nokta-i nazarından istihsan etmek, sevmek, hüsn-ü istimal etmek, şâkirane bir nevi muhabbet-i meşruadır. Hem baharı; Cenab-ı Hakk’ın nurani esmalarının en latîf, güzel nakışlarının sahifesi ve Sâni’-i Hakîm’in antika sanatının en müzeyyen ve şaşaalı bir meşher-i sanatı olduğu cihetiyle mütefekkirane sevmek Cenab-ı Hakk’ın esmasını sevmektir. Hem dünyayı; âhiretin mezraası ve esma-i İlahiyenin âyinesi ve Cenab-ı Hakk’ın mektubatı ve muvakkat bir misafirhanesi cihetinde sevmek –nefs-i emmare karışmamak şartıyla– Cenab-ı Hakk’a ait olur. Elhasıl: Dünyayı ve ondaki mahlukatı mana-yı harfiyle sev. Mana-yı ismiyle sevme. “Ne kadar güzel yapılmış.” de. “Ne kadar güzeldir.” deme. Ve kalbin bâtınına, başka muhabbetlerin girmesine meydan verme. Çünkü bâtın-ı kalp, âyine-i Samed’dir ve ona mahsustur. اَللّٰهُمَّ ار۟زُق۟نَا حُبَّكَ وَ حُبَّ مَا يُقَرِّبُنَا اِلَي۟كَ de. İşte bütün ta’dad ettiğimiz muhabbetler, eğer bu suretle olsa hem elemsiz bir lezzet verir hem bir cihette zevalsiz bir visaldir. Hem muhabbet-i İlahiyeyi ziyadeleştirir. Hem meşru bir muhabbettir. Hem ayn-ı lezzet bir şükürdür. Hem ayn-ı muhabbet bir fikirdir. Mesela, nasıl ki bir padişah-ı âlî, (Hâşiye ) sana bir elmayı ihsan etse o elmaya iki muhabbet ve onda iki lezzet var: Biri; elma, elma olduğu için sevilir ve elmaya mahsus ve elma kadar bir lezzet var. Şu muhabbet padişaha ait değil. Belki huzurunda o elmayı ağzına atıp yiyen adam, padişahı değil, elmayı sever ve nefsine muhabbet eder. Bazen olur ki padişah o nefis-perverane olan muhabbeti beğenmez, ondan nefret eder. Hem elma lezzeti dahi cüz’îdir. Hem zeval bulur; elmayı yedikten sonra o lezzet dahi gider, bir teessüf kalır. İkinci muhabbet ise elma içindeki, elma ile gösterilen iltifatat-ı şahanedir. Güya o elma, iltifat-ı şahanenin numunesi ve mücessemidir diye başına koyan adam, padişahı sevdiğini izhar eder. Hem iltifatın gılafı olan o meyvede öyle bir lezzet var ki bin elma lezzetinin fevkindedir. İşte şu lezzet ayn-ı şükrandır. Şu muhabbet, padişaha karşı hürmetli bir muhabbettir. Aynen onun gibi bütün nimetlere ve meyvelere, zatları için muhabbet edilse, yalnız maddî lezzetleriyle gafilane telezzüz etse o muhabbet nefsanîdir. O lezzetler de geçici ve elemlidir. Eğer Cenab-ı Hakk’ın iltifatat-ı rahmeti ve ihsanatının meyveleri cihetiyle sevse ve o ihsan ve iltifatatın derece-i lütuflarını takdir etmek suretinde kemal-i iştiha ile lezzet alsa hem manevî bir şükür hem elemsiz bir lezzettir. Üçüncü Nükte Cenab-ı Hakk’ın esmasına karşı olan muhabbetin tabakatı var: Sâbıkan beyan ettiğimiz gibi; bazen âsâra muhabbet suretiyle esmayı sever. Bazen esmayı, kemalât-ı İlahiyenin unvanları olduğu cihetle sever. Bazen insan, câmiiyet-i mahiyet cihetiyle hadsiz ihtiyacat noktasında esmaya muhtaç ve müştak olur ve o ihtiyaçla sever. Mesela, sen bütün şefkat ettiğin akraba ve fukara ve zayıf ve muhtaç mahlukata karşı, âcizane istimdad ihtiyacını hissettiğin halde; biri çıksa, istediğin gibi onlara iyilik etse o zatın in’am edici unvanı ve kerîm ismi ne kadar senin hoşuna gider, ne kadar o zatı, o unvan ile seversin. Öyle de yalnız Cenab-ı Hakk’ın Rahman ve Rahîm isimlerini düşün ki sen sevdiğin ve şefkat ettiğin bütün mü’min âbâ ve ecdadını ve akraba ve ahbabını dünyada nimetlerin envaıyla ve cennette enva-ı lezaiz ile ve saadet-i ebediyede onları sana gösterip ve kendini onlara göstermesiyle mesud ettiği cihette o Rahman ismi ve Rahîm unvanı, ne kadar sevilmeye lâyıktırlar ve ne derece o iki isme ruh-u beşer muhtaç olduğunu kıyas edebilirsin. Ve ne derece اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ عَلٰى رَح۟مَانِيَّتِهٖ وَ عَلٰى رَحٖيمِيَّتِهٖ yerindedir anlarsın. Hem alâkadar olduğun ve perişaniyetlerinden müteessir olduğun senin bir nevi hanen ve içindeki mevcudat, senin o hanenin ünsiyetli levazımatı ve sevimli müzeyyenatı hükmünde olan dünyayı ve içindeki mahlukatı kemal-i hikmet ile tanzim ve tedbir ve terbiye eden zatın Hakîm ismine ve Mürebbi unvanına senin ruhun ne kadar muhtaç, ne kadar müştak olduğunu dikkat etsen anlarsın. Hem bütün alâkadar olduğun ve zevalleriyle müteellim olduğun insanları, mevtleri hengâmında adem zulümatından kurtarıp şu dünyadan daha güzel bir yerde yerleştiren bir zatın Vâris, Bâis isimlerine, Bâki, Kerîm, Muhyî ve Muhsin unvanlarına ne kadar ruhun muhtaç olduğunu dikkat etsen anlarsın. İşte insanın mahiyeti ulviye, fıtratı câmia olduğundan binler enva-ı hâcat ile bin bir esma-i İlahiyeye, her bir ismin çok mertebelerine fıtraten muhtaçtır. Muzaaf ihtiyaç, iştiyaktır. Muzaaf iştiyak, muhabbettir. Muzaaf muhabbet dahi aşktır. Ruhun tekemmülatına göre meratib-i muhabbet, meratib-i esmaya göre inkişaf eder. Bütün esmaya muhabbet dahi –çünkü o esma Zat-ı Zülcelal’in unvanları ve cilveleri olduğundan– muhabbet-i zatiyeye döner. Şimdi yalnız numune olarak bin bir esmadan yalnız Adl ve Hakem ve Hak ve Rahîm isimlerinin bin bir mertebelerinden bir mertebeyi beyan edeceğiz. Şöyle ki: Hikmet ve adl içindeki Rahmanu’r-Rahîm ve Hak ismini a’zamî bir dairede görmek istersen şu temsile bak: Nasıl ki bir orduda dört yüz muhtelif taifeler bulunduğunu farz ediyoruz ki her bir taife beğendiği elbiseleri ayrı, hoşuna gittiği erzakı ayrı, rahatla istimal edeceği silahları ayrı ve mizacına deva olacak ilaçları ayrı oldukları halde; bütün o dört yüz taife, ayrı ayrı takım, bölük tefrik edilmeyerek belki birbirine karışık olduğu halde onları kemal-i şefkat ve merhametinden ve hârikulâde iktidarından ve mu’cizane ilim ve ihatasından ve fevkalâde adalet ve hikmetinden, misilsiz bir tek padişah onların hiçbirini şaşırmayarak, hiçbirini unutmayarak bütün ayrı ayrı onlara lâyık elbise, erzak, ilaç ve silahlarını muînsiz olarak bizzat kendisi verse o zat acaba ne kadar muktedir, müşfik, âdil, kerîm bir padişah olduğunu anlarsın. Çünkü bir taburda on milletten efrad bulunsa onları ayrı ayrı giydirmek ve teçhiz etmek çok müşkül olduğundan bilmecburiye, ne cinsten olursa olsun, bir tarzda teçhiz edilir. İşte öyle de Cenab-ı Hakk’ın adl ve hikmet içindeki ism-i Hak ve Rahmanu’r-Rahîm’in cilvesini görmek istersen bahar mevsiminde zeminin yüzünde çadırları kurulmuş, muhteşem dört yüz bin milletten mürekkeb nebatat ve hayvanat ordusuna bak ki bütün o milletler, o taifeler, birbiri içinde oldukları halde, her birinin libası ayrı, erzakı ayrı, silahı ayrı, tarz-ı hayatı ayrı, talimatı ayrı, terhisatı ayrı oldukları halde ve o hâcatlarını tedarik edecek iktidarları ve o metalibi isteyecek dilleri olmadığı halde, daire-i hikmet ve adl içinde, mizan ve intizam ile Hak ve Rahman, Rezzak ve Rahîm, Kerîm unvanlarını seyret, gör. Nasıl hiçbirini şaşırmayarak, unutmayarak, iltibas etmeyerek terbiye ve tedbir ve idare eder. İşte, böyle hayret verici muhit bir intizam ve mizan ile yapılan bir işe, başkalarının parmakları karışabilir mi? Vâhid-i Ehad, Hakîm-i Mutlak, Kādir-i külli şey’den başka, bu sanata, bu tedbire, bu rububiyete, bu tedvire hangi şey elini uzatabilir? Hangi sebep müdahale edebilir? Dördüncü Nükte Diyorsun: Benim taamlara, nefsime, refikama, valideynime, evladıma, ahbabıma, evliyaya, enbiyaya, güzel şeylere, bahara, dünyaya müteallik ayrı ayrı muhtelif muhabbetlerimin –Kur’an’ın emrettiği tarzda olsa– neticeleri, faydaları nedir? Elcevap: Bütün neticeleri beyan etmek için büyük bir kitap yazmak lâzım gelir. Şimdilik yalnız icmalen bir iki neticeye işaret edilecek. Evvela, dünyadaki muaccel neticeleri beyan edilecek. Sonra âhirette tezahür eden neticeleri zikredilecek. Şöyle ki: Sâbıkan beyan edildiği gibi ehl-i gaflet ve ehl-i dünya tarzında ve nefis hesabına olan muhabbetlerin; dünyada belaları, elemleri, meşakkatleri çoktur. Safaları, lezzetleri, rahatları azdır. Mesela şefkat, acz yüzünden elemli bir musibet olur. Muhabbet, firak yüzünden belalı bir hırkat olur. Lezzet, zeval yüzünden zehirli bir şerbet olur. Âhirette ise Cenab-ı Hakk’ın hesabına olmadıkları için ya faydasızdır veya azaptır. (Eğer harama girmiş ise) Sual: Enbiya ve evliyaya muhabbet, nasıl faydasız kalır? Elcevap: Ehl-i Teslis’in İsa aleyhisselâma ve Râfızîlerin Hazret-i Ali radıyallahu anha muhabbetleri faydasız kaldığı gibi. Eğer o muhabbetler, Kur’an’ın irşad ettiği tarzda ve Cenab-ı Hakk’ın hesabına ve muhabbet-i Rahman namına olsalar o zaman hem dünyada hem âhirette güzel neticeleri var. Amma dünyada ise leziz taamlara, güzel meyvelere muhabbetin, elemsiz bir nimet ve ayn-ı şükür bir lezzettir. Nefsine muhabbet ise: Ona acımak, terbiye etmek, zararlı hevesattan men’etmektir. O vakit nefis sana binmez, seni hevasına esir etmez. Belki sen nefsine binersin. Onu hevaya değil, hüdaya sevk edersin. Refika-i hayatına muhabbetin, madem hüsn-ü sîret ve maden-i şefkat ve hediye-i rahmet olduğuna bina edilmiş. O refikaya samimi muhabbet ve merhamet edersen o da sana ciddi hürmet ve muhabbet eder. İkiniz ihtiyar oldukça o hal ziyadeleşir, mesudane hayatını geçirirsin. Yoksa hüsn-ü surete muhabbet nefsanî olsa o muhabbet çabuk bozulur, hüsn-ü muaşereti de bozar. Peder ve valideye karşı muhabbetin, Cenab-ı Hak hesabına olduğu için hem bir ibadet hem de onlar ihtiyarlandıkça hürmet ve muhabbeti ziyadeleştirirsin. En âlî bir his ile en merdane bir himmet ile onların tûl-ü ömrünü ciddi arzu edip bekalarına dua etmek, tâ onların yüzünden daha ziyade sevap kazanayım diye samimi hürmetle onların elini öpmek, ulvi bir lezzet-i ruhanî almaktır. Yoksa nefsanî, dünya itibarıyla olsa onlar ihtiyar oldukları ve sana bâr olacak bir vaziyete girdikleri zaman; en süflî ve en alçak bir his ile vücudlarını istiskal etmek, sebeb-i hayatın olan o muhterem zatların mevtlerini arzu etmek gibi vahşi, kederli, ruhanî bir elemdir. Evladına muhabbet ise: Cenab-ı Hakk’ın senin nezaretine ve terbiyene emanet ettiği sevimli, ünsiyetli o mahluklara muhabbet ise saadetli bir muhabbet, bir nimettir. Ne musibetleriyle fazla elem çekersin, ne de ölümleriyle meyusane feryat edersin. Sâbıkan geçtiği gibi onların Hâlıkları hem Hakîm hem Rahîm olduğundan onlar hakkında o mevt bir saadettir, dersin. Senin hakkında da onları sana veren zatın rahmetini düşünürsün, firak eleminden kurtulursun. Ahbaplara muhabbetin ise: Madem lillah içindir. O ahbapların firakları, hattâ ölümleri, sohbetinize ve uhuvvetinize mani olmadığı için o manevî muhabbet ve ruhanî irtibattan istifade edersin. Ve mülakat lezzeti daimî olur. Lillah için olmazsa bir günlük mülakat lezzeti, yüz günlük firak elemini netice verir. (Hâşiye ) Enbiya ve evliyaya muhabbetin ise: Ehl-i gaflete karanlıklı bir vahşetgâh görünen âlem-i berzah, o nuranilerin vücudlarıyla tenevvür etmiş menzilgâhları suretinde sana göründüğü için o âleme gitmeye tevahhuş, tedehhüş değil belki bilakis temayül ve iştiyak hissini verir, hayat-ı dünyeviyenin lezzetini kaçırmaz. Yoksa onların muhabbeti, ehl-i medeniyetin meşahir-i insaniyeye muhabbeti nevinden olsa o kâmil insanların fena ve zevallerini ve mazi denilen mezar-ı ekberinde çürümelerini düşünmekle, elemli hayatına bir keder daha ilâve eder. Yani “Öyle kâmilleri çürüten bir mezara, ben de gideceğim.” diye düşünür; mezaristana endişeli bir nazarla bakar, “Âh!” çeker. Evvelki nazarda ise cisim libasını mazide bırakıp kendileri istikbal salonu olan berzah âleminde kemal-i rahatla ikametlerini düşünür, mezaristana ünsiyetkârane bakar. Hem güzel şeylere muhabbetin, madem Sâni’leri hesabınadır. “Ne güzel yapılmışlar.” tarzındadır. O muhabbetin bir leziz tefekkür olduğu halde hüsün-perest, cemal-perest zevkinin nazarını daha yüksek daha mukaddes ve binler defa daha güzel cemal mertebelerinin definelerine yol açar, baktırır. Çünkü o güzel âsârdan ef’al-i İlahiyenin güzelliğine intikal ettirir. Ondan esmanın güzelliğine, ondan sıfâtın güzelliğine, ondan Zat-ı Zülcelal’in cemal-i bîmisaline karşı kalbe yol açar. İşte bu muhabbet bu surette olsa hem lezzetlidir hem ibadettir ve hem tefekkürdür. Gençliğe muhabbetin ise: Madem Cenab-ı Hakk’ın güzel bir nimeti cihetinde sevmişsin elbette onu ibadette sarf edersin, sefahette boğdurup öldürmezsin. Öyle ise o gençlikte kazandığın ibadetler, o fâni gençliğin bâki meyveleridir. Sen ihtiyarlandıkça gençliğin iyilikleri olan bâki meyvelerini elde ettiğin halde, gençliğin zararlarından, taşkınlıklarından kurtulursun. Hem ihtiyarlıkta daha ziyade ibadete muvaffakiyet ve merhamet-i İlahiyeye daha ziyade liyakat kazandığını düşünürsün. Ehl-i gaflet gibi beş on senelik bir gençlik lezzetine mukabil, elli senede “Eyvah gençliğim gitti!” diye teessüf edip gençliğe ağlamayacaksın. Nasıl ki öylelerin birisi demiş: لَي۟تَ الشَّبَابَ يَعُودُ يَو۟مًا فَاُخ۟بِرَهُ بِمَا فَعَلَ ال۟مَشٖيبُ Yani “Keşke gençliğim bir gün dönse idi ihtiyarlık benim başıma neler getirdiğini şekva ederek haber verecektim.” Bahar gibi ziynetli meşherlere muhabbet ise: Madem sanat-ı İlahiyeyi seyran itibarıyladır. O baharın gitmesiyle temaşa lezzeti zâil olmaz. Çünkü bahar, yaldızlı bir mektup gibi verdiği manaları her vakit temaşa edebilirsin. Senin hayalin ve zaman, ikisi de sinema şeritleri gibi sana o temaşa lezzetini idame ettirmekle beraber o baharın manalarını, güzelliklerini sana tazelendirirler. O vakit muhabbetin esefli, elemli, muvakkat olmaz. Lezzetli, safalı olur. Dünyaya muhabbetin ise: Madem Cenab-ı Hakk’ın namınadır. O vakit dünyanın dehşetli mevcudatı, sana ünsiyetli bir arkadaş hükmüne geçer. Mezraa-i âhiret cihetiyle sevdiğin için her şeyinde, âhirete fayda verecek bir sermaye, bir meyve alabilirsin. Ne musibetleri sana dehşet verir, ne zeval ve fenası sana sıkıntı verir. Kemal-i rahatla o misafirhanede müddet-i ikametini geçirirsin. Yoksa ehl-i gaflet gibi seversen yüz defa sana söylemişiz ki sıkıntılı, ezici, boğucu, fenaya mahkûm, neticesiz bir muhabbet içinde boğulur, gidersin. İşte bazı mahbubların, Kur’an’ın irşad ettiği surette olduğu vakit, her birisinden yüzde ancak bir letafetini gösterdik. Kur’an’ın gösterdiği yolda olmazsa yüzden bir mazarratına işaret ettik. Şimdi şu mahbubların dâr-ı bekada, âlem-i âhirette, Kur’an-ı Hakîm’in âyât-ı beyyinatıyla işaret ettiği neticeleri işitmek ve anlamak istersen, işte o çeşit meşru muhabbetlerin dâr-ı âhiretteki neticelerini bir mukaddime ve dokuz işaretle yüzden bir faydasını icmalen göstereceğiz: Mukaddime: Cenab-ı Hak celil uluhiyetiyle, cemil rahmetiyle, kebir rububiyetiyle, kerîm re’fetiyle, azîm kudretiyle, latîf hikmetiyle, şu küçük insanın vücudunu bu kadar havas ve hissiyat ile bu derece cevarih ve cihazat ile ve muhtelif aza ve âlât ile ve mütenevvi letaif ve maneviyat ile teçhiz ve tezyin etmiştir ki tâ mütenevvi ve pek çok âlât ile hadsiz enva-ı nimetini, aksam-ı ihsanatını, tabakat-ı rahmetini, o insana ihsas etsin, bildirsin, tattırsın, tanıttırsın. Hem tâ bin bir esmasının hadsiz enva-ı tecelliyatlarını, insana o âlât ile bildirsin, tarttırsın, sevdirsin. Ve o insandaki pek kesretli âlât ve cihazatın her birisinin ayrı ayrı hizmeti, ubudiyeti olduğu gibi ayrı ayrı lezzeti, elemi, vazifesi ve mükâfatı vardır. Mesela göz, suretlerdeki güzellikleri ve âlem-i mubsıratta güzel mu’cizat-ı kudretin envaını temaşa eder. Vazifesi, nazar-ı ibretle Sâni’ine şükrandır. Nazara mahsus lezzet ve elem malûmdur, tarife hâcet yok. Mesela kulak, sadâların envalarını, latîf nağmelerini ve mesmuat âleminde Cenab-ı Hakk’ın letaif-i rahmetini hisseder. Ayrı bir ubudiyet, ayrı bir lezzet, ayrı da bir mükâfatı var. Mesela kuvve-i şâmme, kokular taifesindeki letaif-i rahmeti hisseder. Kendine mahsus bir vazife-i şükraniyesi, bir lezzeti vardır. Elbette mükâfatı dahi vardır. Mesela dildeki kuvve-i zaika, bütün mat’umatın ezvakını anlamakla gayet mütenevvi bir şükr-ü manevî ile vazife görür ve hâkeza… Bütün cihazat-ı insaniyenin ve kalp ve akıl ve ruh gibi büyük ve mühim letaifin böyle ayrı ayrı vazifeleri, lezzetleri ve elemleri vardır. İşte Cenab-ı Hak ve Hakîm-i Mutlak, bu insanda istihdam ettiği bu cihazatın elbette her birerlerine lâyık ücretlerini verecektir. O müteaddid enva-ı muhabbetin sâbıkan beyan edilen dünyadaki muaccel neticelerini, herkes vicdan ile hisseder ve bir hads-i sadık ile ispat edilir. Âhiretteki neticeleri ise kat’iyen vücudları ve tahakkukları, icmalen Onuncu Söz’ün on iki hakikat-i kātıa-i sâtıasıyla ve Yirmi Dokuzuncu Söz’ün altı esas-ı bâhiresiyle ispat edildiği gibi, tafsilen اَص۟دَقُ ال۟كَلَامِ وَاَب۟لَغُ النِّظَامِ كَلَامُ اللّٰهِ ال۟مَلِكِ ال۟عَزٖيزِ ال۟عَلَّامِ olan Kur’an-ı Hakîm’in âyât-ı beyyinatıyla, tasrih ve telvih ve remiz ve işaratıyla kat’iyen sabittir. Daha uzun bürhanları getirmeye lüzum yok. Zaten başka Sözlerde ve cennete dair Yirmi Sekizinci Söz’ün Arabî olan ikinci makamında ve Yirmi Dokuzuncu Söz’de çok bürhanlar geçmiştir. Birinci İşaret: Leziz taamlara, hoş meyvelere şâkirane muhabbet-i meşruanın uhrevî neticesi: Kur’an’ın nassıyla, cennete lâyık bir tarzda leziz taamları, güzel meyveleridir. Ve o taamlara ve o meyvelere müştehiyane bir muhabbettir. Hattâ dünyada yediğin meyve üstünde söylediğin “Elhamdülillah” kelimesi, cennet meyvesi olarak tecessüm ettirilip sana takdim edilir. Burada meyve yersin, orada “Elhamdülillah” yersin. Ve nimette ve taam içinde in’am-ı İlahîyi ve iltifat-ı Rahmanîyi gördüğünden o lezzetli şükr-ü manevî, cennette gayet leziz bir taam suretinde sana verileceği, hadîsin nassıyla, Kur’an’ın işaratıyla ve hikmet ve rahmetin iktizasıyla sabittir. İkinci İşaret: Dünyada meşru bir surette nefsine muhabbet, yani mehasinine bina edilen muhabbet değil belki noksaniyetlerini görüp tekmil etmeye bina edilen şefkat ile onu terbiye etmek ve onu hayra sevk etmek neticesi: O nefse lâyık mahbubları, cennette veriyor. Nefis, madem dünyada heva ve hevesini Cenab-ı Hak yolunda hüsn-ü istimal etmiş. Cihazatını, duygularını hüsn-ü suretle istihdam etmiş. Kerîm-i Mutlak, ona dünyadaki meşru ve ubudiyetkârane muhabbetin neticesi olarak cennette, cennetin yetmiş ayrı ayrı enva-ı ziynet ve letafetinin numuneleri olan yetmiş muhtelif hulleyi giydirip nefisteki bütün hâsseleri memnun edecek, okşayacak yetmiş enva-ı hüsün ile vücudunu süslendirip her biri, ruhlu küçük birer cennet hükmünde olan hurileri, o dâr-ı bekada vereceği, pek çok âyât ile tasrih ve ispat edilmiştir. Hem dünyada gençliğe muhabbet, yani ibadette gençlik kuvvetini sarf etmenin neticesi: Dâr-ı saadette ebedî bir gençliktir. Üçüncü İşaret: Refika-i hayatına meşru dairesinde, yani latîf şefkatine, güzel hasletine, hüsn-ü sîretine binaen samimi muhabbet ile refika-i hayatını da naşizelikten, sair günahlardan muhafaza etmenin netice-i uhreviyesi ise: Rahîm-i Mutlak, o refika-i hayatı, hurilerden daha güzel bir surette ve daha ziynetli bir tarzda, daha cazibedar bir şekilde, ona dâr-ı saadette ebedî bir refika-i hayatı ve dünyadaki eski maceraları birbirine mütelezzizane nakletmek ve eski hatıratı birbirine tahattur ettirecek enis, latîf, ebedî bir arkadaş, bir muhib ve mahbub olarak verileceğini vaad etmiştir. Elbette vaad ettiği şeyi kat’î verecektir. Dördüncü İşaret: Valideyn ve evlada muhabbet-i meşruanın neticesi: Nass-ı Kur’an ile Cenab-ı Erhamü’r-Râhimîn, onların makamları ayrı ayrı da olsa yine o mesud aileye safi olarak lezzet-i sohbeti, cennete lâyık bir hüsn-ü muaşeret suretinde, dâr-ı bekada ebedî mülakat ile ihsan eder. Ve on beş yaşına girmeden, yani hadd-i büluğa vâsıl olmadan vefat eden çocuklar وِل۟دَانٌ مُخَلَّدُونَ ile tabir edilen cennet çocukları şeklinde ve cennete lâyık bir tarzda gayet süslü, sevimli bir surette, onları cennette dahi peder ve validelerinin kucaklarına verir. Veled-perverlik hislerini memnun eder. Ebedî o zevki ve o lezzeti onlara verir. Zira çocuklar sinn-i teklife girmediklerinden ebedî, sevimli, şirin çocuk olarak kalacaklar. Dünyadaki her lezzetli şeyin en a’lâsı cennette bulunur. Yalnız çok şirin olan veled-perverlik, yani çocuklarını sevip okşamak zevki –cennet tenasül yeri olmadığından– cennette yoktur, zannedilirdi. İşte bu surette o dahi vardır. Hem en zevkli ve en şirin bir tarzda vardır. İşte kable’l-büluğ evladı vefat edenlere müjde… Beşinci İşaret: Dünyada اَل۟حُبُّ فِى اللّٰهِ hükmünce salih ahbaplara muhabbetin neticesi: Cennette عَلٰى سُرُرٍ مُتَقَابِلٖينَ ile tabir edilen, karşı karşıya kurulmuş cennet iskemlelerinde oturup hoş, şirin, güzel, tatlı bir surette, dünya maceralarını ve kadîm olan hatıratlarını birbirine nakledip eğlendirmeleri suretinde; firaksız, safi bir muhabbet ve sohbet suretinde ahbaplarıyla görüştüreceği, Kur’an’ın nassıyla sabittir. Altıncı İşaret: Enbiya ve evliyaya Kur’an’ın tarif ettiği tarzda muhabbetin neticesi: O enbiya ve evliyanın şefaatlerinden berzahta, haşirde istifade etmekle beraber; gayet ulvi ve onlara lâyık makam ve füyuzattan o muhabbet vasıtasıyla istifaza etmektir. Evet اَل۟مَر۟٦ُ مَعَ مَن۟ اَحَبَّ sırrınca, âdi bir adam, en yüksek bir makama, muhabbet ettiği âlî makam bir zatın tebaiyetiyle girebilir. Yedinci İşaret: Güzel şeylere ve bahara meşru muhabbetin, yani “Ne kadar güzel yapılmış.” nazarıyla, o âsârın arkasındaki ef’alin güzelliğini ve intizamını ve intizam-ı ef’al arkasındaki güzel esmanın cilvelerini ve o güzel esmanın arkasında sıfâtın tecelliyatını ve hâkeza sevmekliğin neticesi ise: Dâr-ı bekada o güzel gördüğü masnuattan bin defa daha güzel bir tarzda esmanın cilvesini ve esma içindeki cemal ve sıfâtını, cennette görmektir. Hattâ İmam-ı Rabbanî radıyallahu anh demiş ki: “Letaif-i cennet, cilve-i esmanın temessülatıdır.” Teemmel! Sekizinci İşaret: Dünyada, dünyanın âhiret mezraası ve esma-i İlahiye âyinesi olan iki güzel yüzüne karşı mütefekkirane muhabbetin uhrevî neticesi: Dünya kadar fakat fâni dünya gibi fâni değil, bâki bir cennet verilecektir. Hem dünyada yalnız zayıf gölgeleri gösterilen esma, o cennetin âyinelerinde en şaşaalı bir surette gösterilecektir. Hem dünyayı, mezraa-i âhiret yüzünde sevmenin neticesi: Dünyayı fidanlık, yani ancak fidanları bir derece yetiştiren küçük bir mezraası hükmünde olacak öyle bir cenneti verecek ki dünyada havas ve hissiyat-ı insaniye, küçük fidanlar olduğu halde, cennette en mükemmel bir surette inkişaf ve dünyada tohumcuklar hükmünde olan istidatları, enva-ı lezaiz ve kemalât ile sümbüllenecek surette ona verileceği, rahmetin ve hikmetin muktezası olduğu gibi, hadîsin nususuyla ve Kur’an’ın işaratıyla sabittir. Hem madem dünyanın her hatanın başı olan mezmum muhabbeti değil belki esmaya ve âhirete bakan iki yüzünü, esma ve âhiret için sevmiş ve ibadet-i fikriye ile o yüzleri mamur etmiş, güya bütün dünyasıyla ibadet etmiş. Elbette dünya kadar bir mükâfat alması, mukteza-yı rahmet ve hikmettir. Hem madem âhiretin muhabbetiyle onun mezraasını sevmiş ve Cenab-ı Hakk’ın muhabbetiyle âyine-i esmasını sevmiş. Elbette dünya gibi bir mahbub ister. O da dünya kadar bir cennettir. Sual: O kadar büyük ve hâlî bir cennet neye yarar? Elcevap: Nasıl ki eğer mümkün olsa idi hayal süratiyle zeminin aktarını ve yıldızların ekserini gezsen “Bütün âlem benimdir.” diyebilirsin. Melâike ve insan ve hayvanların iştirakleri, senin o hükmünü bozmaz. Öyle de o cennet dahi dolu olsa “O cennet benimdir.” diyebilirsin. Hadîste bazı ehl-i cennete verilen beş yüz senelik bir cennet sırrı, Yirmi Sekizinci Söz’de ve İhlas Lem’ası’nda beyan edilmiştir. Dokuzuncu İşaret: İman ve muhabbetullahın neticesi: Ehl-i keşif ve tahkikin ittifakıyla; dünyanın bin sene hayat-ı mesudanesi, bir saatine değmeyen cennet hayatı ve cennet hayatının dahi bin senesi, bir saat müşahedesine değmeyen bir kudsî, münezzeh cemal ve kemal sahibi olan Zat-ı Zülcelal’in müşahedesi, rü’yetidir ki (Hâşiye ) hadîs-i kat’î ile ve Kur’an’ın nassıyla sabittir. Hazret-i Süleyman aleyhisselâm gibi muhteşem bir kemal ile meşhur bir zatın rü’yetine iştiyaklı bir merak, Hazret-i Yusuf aleyhisselâm gibi bir cemal ile mümtaz bir zatın şuhuduna meraklı bir iştiyak; herkes vicdanen hisseder. Acaba dünyanın bütün mehasin ve kemalâtından binler derece yüksek olan cennetin bütün mehasin ve kemalâtı, bir cilve-i cemali ve kemali olan bir zatın rü’yeti, ne kadar mergub, merak-âver ve şuhudu ne derece matlub ve iştiyak-aver olduğunu kıyas edebilirsen et. اَللّٰهُمَّ ار۟زُق۟نَا فِى الدُّن۟يَا حُبَّكَ وَ حُبَّ مَا يُقَرِّبُنَا اِلَي۟كَ وَ ال۟اِس۟تِقَامَةَ كَمَا اَمَر۟تَ وَ فِى ال۟اٰخِرَةِ رَح۟مَتَكَ وَ رُؤ۟يَتَكَ سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ اَللّٰهُمَّ صَلِّ وَ سَلِّم۟ عَلٰى مَن۟ اَر۟سَل۟تَهُ رَح۟مَةً لِل۟عَالَمٖينَ وَ عَلٰى اٰلِهٖ وَ صَح۟بِهٖ اَج۟مَعٖينَ اٰمٖينَ Tenbih Şu sözün âhirinde uzun tafsilatı uzun görme; ehemmiyetine nisbeten kısadır, daha uzun ister. Bütün Sözlerde konuşan ben değilim. Belki işarat-ı Kur’aniye namına hakikattir. Hakikat ise hak söyler, doğru konuşur. Eğer yanlış bir şey gördünüz, muhakkak biliniz ki haberim olmadan fikrim karışmış, karıştırmış, yanlış etmiş.

Private reading note

This note stays on this device and is never uploaded to a server.

Up to 1,200 characters