Hazret-i Üstadın Emirdağı’nda Santral Səbri, Sıddık Süleyman’a Arabî İşaratü’l-İ’caz’dan verdiyi derstir
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Emirdağ Lâhikası I
Emirdağ Lahiyəsi 2. Kitab 71. Məktub
بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ
اَل۟حَم۟دُ لِلّٰهِ رَبِّ ال۟عَالَمٖينَ وَ الصَّلَاةُ وَ السَّلَامُ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِهٖ وَاَص۟حَابِهٖ اَبَدًا دَائِمًا
İşaratü’l-İ’caz’ın birinci cüzü ki tamamı yetmiş cüz olacaktı. Lakin Risale-i Nur manevî bir tefsir-i Kur’anî olduğu üçün dedi: “Bu zamanda mənə daha lüzum var.” O biri cüzler yerinde onlar yazıldı.
Bəli İşaratü’l-İ’caz, umum Risale-i Nur’un bir fihristesi, bir listesi və o Nur bahçesinin bir fidanlığı və sırr-ı i’cazı’l-Kur’an’ın bir menbaı olduğu görünür. Gayet ince və derin olduğu üçün indiyə qədər âlimler çox azını anlamışlardı. Lakin kimin eline geçmiş isə fevkalâde takdir etmiş və emsalsiz demiş. Dehşetli eski harp içinde, avcı hattında bazen də at üzerinde îcazdaki i’cazın en ince münasebatını görmək və onlarla tam meşgul olmaq və koca dehşetli harbin tehlikesi onu müşevveş etməmək və incimad derecesindeki soğukta avcı hattında o incecik i’caz münasebetlerini hər şeyden daha ehemmiyetli görmək, Eski Said’in hakikaten hizmet-i Kur’aniyede hârika bir fedakârlığıdır.
Hattâ Yeni Said’in otuz beş senede bu acib zamanda gazeteleri okumamak və on sene İkinci Harbi bilmemek, sormamak və idam niyetiyle hapisliğinde, Kur’an esrarını yazmaktan vazgeçmemek və bütün tehlikeleri hiçe saymaya nisbeten Eski Said’in o acib vaziyetinde o dehşetlere ehemmiyet vermeden İşaratü’l-İ’caz nüktelerini yazdığı zaman gösterdiyi ilmî və manevî fedakârlığını Yeni Said’in bu otuz senedeki fedakârlığından daha hârika görürük.
Sâniyen: Bu İşaratü’l-İ’caz’ın matbu nüshasında hakikaten bir keramet var ki tesadüf ihtimali yoxdur. Onun üçün bir defa daha eyni tarzda və kerametli kıtada tabetmek və Arabistan’a və Pakistan kimi yerlere göndermek münasib görüldü. Lakin Eski Said, îcazdaki i’cazı beyan ettiği və en ince münasebet-i belâgatı beyanı içinde gayet ince və qısa, îcazlı cümleleri bir derece izah və Türkçeye tercüme etmək lâzım gəlir.
İşaratü’l-İ’caz’ın hârikalarından biri də budur ki: Hər bir ayənin sair ayələrə münasebatını və hər âyetteki cümlelerinin birbirine qarşı nisbetini və nizamını və hər cümledeki heyetlerin və harflerin mana-yı maksuda qarşı nisbetlerini və teveccühlerini gösterip ayələrin nizam-nizam-intizamından və cümlelerin nizamından və hər cümlenin heyetinin nazmından bir lem’a-i i’caz göstermesidir. Âdeta bir saatin saniyeleri sayan mili və dakikaları sayan yelkovanı və saatleri sayan ibresi kimi o nazımdaki nükteleri beyan və ondaki həqiqəti bürhanlarla izah, hattâ bazen bir tək harfte böyük bir həqiqəti ifade etmesidir.
Və hər bir ayənin hakikatini gayet i’caz ilə və kat’î hüccetlerle ispat edir ki indi yüz otuz risalenin çekirdekleri və hülâsaları hükmündedirler. Və cümlenin və cümledeki heyetlerin və harflerin nüktelerini və ifade ettikleri zımnî hükümlerini bilâ-istisna ilm-i belâgatın ince kaideleri ilə və ilm-i nahvin və sarfın kaideleriyle və ilm-i mantığın və usûl-ü din və sair ilimlerin kanunlarıyla beyan edər. Hattâ hurdebînî bir manevî âletle, görünmeyen incecik münasebat-ı belâgatı beyan edir və emarelerini gösterir. Və Kur’an’ın nazarı küllî olmasından bütün beyan edilen hak manalara və nüktelere, əlbəttə kudsî elfaz-ı Kur’aniye zımnî, remzî işarə və delâlet edər denilebilir.
Hüsrev, Sungur, Hayri, Sadık,
Səbri, Sıddık Süleyman

