Lem'alar

On Birinci Ləma

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

Mirkatü’s-Sünneti və Tiryaku Marazı’l-Bid’a

§2

بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ

§3

لَقَدْ جَٓاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ اَنْفُسِكُمْ عَزٖيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرٖيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنٖينَ رَؤُفٌ رَحٖيمٌ

§4

Bu ayənin Birinci Makamı, Minhacü’s-Sünnet; İkinci Makamı, Mirkatü’s-Sünnettir.

§5

فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖيمِ

§6

قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ

§7

Bu iki âyet-i azîmenin yüzer nüktesinden on bir nüktesi icmalen beyan ediləcək.

§8

Birinci Nükte

§9

Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam ferman etmiş: مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتٖى عِنْدَ فَسَادِ اُمَّتٖى فَلَهُ اَجْرُ مِأَةِ شَهٖيدٍ Yani “Fesad-ı ümmetim zamanında kim mənim sünnetime temessük etse yüz şehidin ecrini, sevabını kazanabilir.”

§10

Bəli sünnet-i seniyeye ittiba, mütləq gayet qiymətlidir. Hususan bid’aların istilası zamanında sünnet-i seniyeye ittiba etmək daha ziyade qiymətlidir. Hususan fesad-ı ümmet zamanında sünnet-i seniyenin kiçik bir âdabına müraat etmək, ehemmiyetli bir takvayı və qüvvətli bir imanı ihsas edir. Doğrudan doğruya sünnete ittiba etmək, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamı hatıra getirir. O ihtardan o hatıra, bir huzur-u İlahî hatırasına inkılab edər.

§11

Hattâ en kiçik bir muamelede, hattâ yemek, içmek və yatmak âdabında sünnet-i seniyeyi müraat ettiği dakikada, o âdi muamele və o fitri amel, sevaplı bir ibadət və şer’î bir hərəkət olur. Çünki o âdi hareketiyle Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalama ittibaını düşünür və şeriatın bir edebi olduğunu tasavvur edər və şeriat sahibi o olduğu hatırına gəlir. Və ondan Şâri’-i Həqiqi olan Cənabı-Haqq’a qəlbi müteveccih olur, bir nevi huzur və ibadət kazanır.

§12

İşte bu sırra binaen sünnet-i seniyeye ittibaı özünə âdet eden, âdâtını ibadəte çevirir, bütün ömrünü semeredar və sevaptar yapabilir.

§13

İkinci Nükte

§14

İmam-ı Rabbanî Ahmed-i Farukî (ra) demiş ki: “Mən seyr-i ruhanîde kat’-ı meratib ederken, tabakat-ı evliya içinde en parlak en haşmetli en letafetli en emniyetli; sünnet-i seniyeye ittibaı, esas-ı tarîkat ittihaz edenleri gördüm. Hattâ o tabakanın âmî evliyaları, sair tabakatın has velilerinden daha muhteşem görünürdü.” Bəli, müceddid-i elf-i sânî İmam-ı Rabbanî (ra) hak söylür.

§15

Sünnet-i seniyeyi esas tutan, Habibullah’ın zılli altında makam-ı mahbubiyete mazhardır.

§16

Üçüncü Nükte

§17

Bu fakir Said, Eski Said’den çıkmaya çalıştığı bir zamanda, rehbersizlikten və nefs-i emmarenin gururundan gayet müthiş və manevî bir fırtına içinde ağıl və kalbim həqiqətlər içerisinde yuvarlandılar. Kâh süreyyadan serâya, kâh serâdan süreyyaya qədər bir sukut və suud içerisinde çalkanıyorlardı.

§18

İşte o zaman müşahede ettim ki sünnet-i seniyenin meseleleri, hattâ kiçik âdabları, gemilerde hatt-ı hareketi gösteren kıblenaməli birer pusula kimi hədsiz zərərli, zulümatlı yollar içinde birer düğme hükmünde görüyordum.

§19

Hem o seyahat-i ruhiyede çox tazyikat altında gayet ağır yükler yüklenmiş bir vaziyette özümü gördüyüm zamanda, sünnet-i seniyenin o vaziyete temas eden meselelerine ittiba ettikçe, mənim bütün ağırlıklarımı alır kimi bir hiffet buluyordum. Bir teslimiyetle tereddütlerden və vesveselerden, yani “Acaba belə hərəkət hak mıdır, maslahat mıdır?” deyə endişelerden kurtuluyordum.

§20

Ne vaxt elimi çektiysem bakıyordum: Tazyikat çox. Haraya gittikleri anlaşılmayan çox yollar var. Yük ağır, mən də gayet âcizim. Nazarım da qısa, yol da zulümatlı. Ne vaxt sünnete yapışsam yol aydınlaşır, selâmetli yol görünür, yük hafifleşir, tazyikat kalkır kimi bir halet hissediyordum. İşte o zamanlarımda İmam-ı Rabbanî’nin hükmünü bilmüşahede tasdik ettim.

§21

Dördüncü Nükte

§22

Bir zaman rabıta-i mevtten və اَلْمَوْتُ حَقٌّ kaziyesindeki tasdikten və âlemin zeval və fenasından gelen bir halet-i ruhiyeden özümü acib bir âlemde gördüm. Baktım ki mən bir cenazeyim, üç mühim böyük cenazenin başında dururam.

§23

Biri: Mənim hayatımla alâkadar və mazi kabrine giren canlı mahlukatın heyet-i mecmuasının cenaze-i maneviyesi başında bir mezar taşı hükmündeyim.

§24

İkincisi: Küre-i arz mezaristanında, nev-i beşerin hayatıyla alâkadar enva-ı canlıın heyet-i mecmuasının mazi mezarına defnedilen azîm cenazenin başında bulunan, mezar taşı olan bu asrın yüzünde çabuk silinəcək bir nöqtə və çabuk öləcək bir karıncayım.

§25

Üçüncüsü: Bu kainatın kıyamet vaxtında ölmesi muhakkaku’l-vuku olduğu üçün nazarımda vaki hükmüne geçti. O azîm cenazenin sekeratından dehşet və vefatından beht və hayret içinde özümü görmekle birlikdə, istikbalde də muhakkaku’l-vuku olan vefatım, o zaman vuku bulur kimi göründü və فَاِنْ تَوَلَّوْا … اِلٰى اٰخِرِ sırrıyla bütün mövcudat, bütün mahbubat, mənim vefatımla mənə arkalarını çevirip məni terk ettiler, yalnız bıraktılar. Hədsiz bir deniz suretini alan ebed tarafındaki istikbale ruhum sevk edilirdi. O denize istəyər istəməz atılmak lâzım gelirdi.

§26

İşte o çox acib və çox hazîn halette iken, iman və Kur’an’dan gelen bir mededle فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظٖيمِ ayəsi imdadıma yetişti və gayet emniyetli və selâmetli bir gemi hükmüne geçti. Ruh, kemal-i emniyetle və sürurla o ayənin içine girdi. Bəli, anladım ki ayənin mana-yı sarîhinden başqa bir mana-yı işarîsi, məni teselli etti ki sükûnet buldum və sekinet verdi.

§27

Bəli, necə ki mana-yı sarîhi, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalama deyər: “Eğer ehl-i dalalet arka verib sənin şeriat və sünnetinden i’raz edib Kur’an’ı dinlemeseler merak etme! Və də ki: Cənabı-Haqq mənə kâfidir. Ona təvəkkül edirəm. Sizin yerlerinize ittiba edecekleri yetiştirir. Taht-ı saltanatı hər şeyi muhittir. Ne âsiler, hududundan kaçabilirler və ne də istimdad edenler mededsiz kalırlar!”

§28

Elə də mana-yı işarîsiyle deyər ki: “Ey insan və ey insanın reisi və mürşidi! Əgər bütün mövcudat səni buraxıb fena yolunda ademe giderse, əgər canlılar səndən müfarakat edib ölüm yolunda koşarsa, əgər insanlar səni terk edib mezaristana girerse, əgər ehl-i gaflet və dalalet səni dinlemeyip zulümata düşerse merak etme! Də ki: Cənabı-Haqq mənə kâfidir. Madam ki o var, hər şey var. Və o halde, o gidenler ademe gitmediler. Onun başqa memleketine gidirlər. Və onların bedeline o arş-ı azîm sahibi, nihayətsiz cünud u askerinden başkalarını gönderir. Və mezaristana girenler mahvolmadılar, başqa âleme gidirlər. Onların bedeline başqa vazifedarları gönderir. Və dalalete düşenlere bedel, tarîk-ı hakkı takip edəcək mutî kullarını gönderebilir. Madam ki belədir, o hər şeye bedeldir. Bütün eşya, bir tək teveccühüne bedel ola bilməz!” deyər.

§29

İşte bu mana-yı işarî vasıtasıyla; mənə dehşet veren üç müthiş cenaze, başqa şəkil aldılar. Yani hem Hakîm hem Rahîm hem Âdil hem Kadîr bir Zat-ı Zülcelal’in taht-ı tedbir və rububiyetinde və hikmət və rəhməti içinde hikmet-nüma bir seyeran, ibret-nüma bir cevelan, vazifedarane bir seyahat surətində bir seyr ü seferdir, bir terhis və tavziftir ki beləliklə kainat çalkalanır, gidir, gəlir!..

§30

Beşinci Nükte

§31

قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ

§32

âyet-i azîmesi, ittiba-ı sünnet ne qədər mühim və lâzım olduğunu çox kat’î bir surette ilan edir. Bəli, bu âyet-i kerîme, kıyasat-ı mantıkıye içinde, kıyas-ı istisnaî kısmının en qüvvətli və kat’î bir kıyasıdır. Belə ki:

§33

Necə mantıkça kıyas-ı istisnaî misali olaraq denilir: “Eğer güneş çıksa gündüz olacaq.” Müsbet netice üçün denilir: “Güneş çıktı, elə isə netice verir ki indi gündüzdür.” Menfî netice üçün denilir: “Gündüz yox, elə isə netice verir ki güneş çıkmamış.” Mantıkça, bu müsbet və menfî iki netice kat’îdirler.

§34

Eynilə belə də bu âyet-i kerîme deyər ki: “Eğer Allah’a muhabbetiniz varsa Habibullah’a ittiba ediləcək. İttiba edilmezse netice verir ki: Allah’a muhabbetiniz yoxdur.” Muhabbetullah varsa netice verir ki Habibullah’ın sünnet-i seniyesine ittibaı intac edər.

§35

Bəli, Cənabı-Haqq’a iman eden, əlbəttə ona itaat edəcək. Və itaat yolları içinde en makbulü və en müstakimi və en kısası, bilâ-şübhə Habibullah’ın gösterdiyi və takip ettiği yoldur.

§36

Bəli, bu kainatı bu derece in’amat ilə dolduran Zat-ı Kerîm-i Zülcemal, şüurlulardan o nemətlərə qarşı şükür istemesi, zarurî və bedihîdir.

§37

Hem bu kainatı bu qədər mu’cizat-ı sanatla tezyin eden o Zat-ı Hakîm-i Zülcelal, əlbəttə bilbedahe şüurlular içinde en mümtaz birisini özünə muhatap və tercüman və ibadına mübelliğ və imam yapacaqdır.

§38

Hem bu kainatı hadd ü hesaba gəlməz tecelliyat-ı cemal və kemalâtına mazhar eden o Zat-ı Cemil-i Zülkemal, əlbəttə bilbedahe sevdiyi və izharını istediyi cemal və kemal və esma və sanatının en câmi’ və en mükemmel mikyas və medarı olan bir zata, hər halde en ekmel bir vaziyet-i bəndəliki verəcək və onun vaziyetini sairlerine numune-i imtisal edib herkesi onun ittibaına sevk edəcək, tâ ki o güzel vaziyeti başkalarında da görünsün.

§39

Elhasıl: Muhabbetullah, sünnet-i seniyenin ittibaını istilzam edib intac edir. Ne mutlu o kimseye ki sünnet-i seniyeye ittibaından hissesi ziyade ola. Veyl o kimseye ki sünnet-i seniyeyi takdir etmeyip bid’alara girir.

§40

Altıncı Nükte

§41

Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam ferman etmiş:

§42

كُلُّ بِدْعَةٍ ضَلَالَةٌ وَكُلُّ ضَلَالَةٍ فِى النَّارِ

§43

Yani اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دٖينَكُمْ sırrı ilə kavaid-i şeriat-ı garra və desatir-i sünnet-i seniye, tamam və kemalini bulduktan sonra, yeni icadlarla o düsturları beğenmemek veyahut hâşâ və kellâ, nâkıs görmək hissini veren bid’aları icad etmək dalalettir, ateştir.

§44

Sünnet-i seniyenin meratibi var. Bir kısmı vâcibdir, terk edilmez. O kısım, şeriat-ı garrada tafsilatıyla beyan edilmiş. Onlar muhkemattır, heç bir cihette tebeddül etməz. Bir kısmı da nevafil nevindendir. Nevafil kısmı da iki kısımdır. Bir kısım, ibadəte tabi sünnet-i seniye kısımlarıdır. Onlar də şeriat kitablarında beyan edilmiş. Onların tağyiri bid’attır. Digər kısmı “âdab” tabir edilir ki siyer-i seniye kitablarında zikredilmiş. Onlara muhalefete, bid’a denilmez. Lakin âdab-ı Nebevîye bir nevi muhalefettir və onların nurundan və o həqiqi edepten istifadə etmemektir. Bu kısım isə örf və âdât və muamelat-ı fitriyede Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın tevatürle malûm olan harekâtına ittiba etmektir.

§45

Mesela, söylemek âdabını gösteren və yemek və içmek və yatmak kimi hâlâtın âdabının düsturlarını beyan eden və muaşerete taalluk eden çox sünnet-i seniyeler var. Bu nevi sünnetlere “âdab” tabir edilir. Lakin o âdaba ittiba eden, âdâtını ibadəte çevirir, o âdabdan mühim bir feyz alır. En kiçik bir âdabın müraatı, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamı tahattur ettirir, kalbe bir nur verir.

§46

Sünnet-i seniyenin içinde en mühimmi, İslâmiyet alâmetleri olan və şeaire də taalluk eden sünnetlerdir. Şeair, âdeta hukuk-u umumiye nevinden cemiyete ait bir bəndəliktir. Birisinin yapmasıyla o cemiyet umumen istifadə ettiği kimi onun terkiyle də umum cemaat mes’ul olur. Bu nevi şeaire riya giremez və ilan edilir. Nâfile nevinden də olsa şahsî farzlardan daha ehemmiyetlidir.

§47

Yeddinci Nükte

§48

Sünnet-i seniye, edeptir. Heç bir meselesi yoxdur ki altında bir nur, bir edep bulunmasın! Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam ferman etmiş: اَدَّبَنٖى رَبّٖى فَاَحْسَنَ تَاْدٖيبٖى Yani “Rabb’im mənə edebi, güzel bir surette ihsan etmiş, edeplendirmiş.” Bəli, siyer-i Nebeviyeye dikkat eden və sünnet-i seniyeyi bilen, kat’iyen anlar ki: Edebin envaını, Cənabı-Haqq habibinde cem’etmişdir. Onun sünnet-i seniyesini terk eden, edebi terk edər. بٖى اَدَبْ مَحْرُومْ بَاشَدْ اَزْ لُطْفِ رَبْ kaidesine mâsadak olur, hasaretli bir edepsizliğe düşer.

§49

Sual: Hər şeyi bilen və gören və heç bir şey ondan gizlenemeyen Allâmü’l-guyub’a qarşı edep necə olur? Sebeb-i hacalet olan haletler, ondan gizlenemez. Edebin bir nev’i tesettürdür, mûcib-i istikrah hâlâtı setretmektir. Allâmü’l-guyub’a qarşı tesettür ola bilməz?

§50

Cavab:

§51

Evvela: Sâni’-i Zülcelal necə ki kemal-i ehemmiyetle sanatını güzel göstermek istəyir və müstekreh şeyleri perdeler altına alır və nimetlerine, o nimetleri süslendirmek cihetiyle nazar-ı dikkati celbedir. Elə də mahlukatını və ibadını sair şüurlulara güzel göstermek istəyir. Çirkin vaziyetlerde görünmeleri, Cemil və Müzeyyin və Latîf və Hakîm kimi isimlerine qarşı bir nevi isyan və hilaf-ı edep olur.

§52

İşte sünnet-i seniyedeki edep, o Sâni’-i Zülcelal’in esmalarının hudutları içinde bir mahz-ı edep vaziyetini takınmaktır.

§53

Sâniyen: Necə ki bir tabip, doktorluk noktasında bir nâmahremin en nâmahrem uzvuna bakar və zaruret olduğu vaxt ona gösterilir. Hilaf-ı edep denilmez. Bəlkə edeb-i tıp elə iktiza edər, denilir. Lakin o tabip, recüliyet unvanıyla yaxud vaiz adı ilə yaxud hoca sıfatıyla o nâmahremlere bakamaz. Ona gösterilmesini edep fetva veremez. Və o cihette ona göstermek, hayâsızlıktır.

§54

Elə də Sâni’-i Zülcelal’in çox esması var. Hər bir ismin ayrı bir cilvesi var. Mesela “Gaffar” ismi, günahların vücudunu və “Settar” ismi, kusuratın bulunmasını iktiza ettikleri kimi “Cemil” ismi də çirkinliği görmək istəməz. “Latîf, Kerîm, Hakîm, Rahîm” kimi esma-i cemaliye və kemaliye, mevcudatın güzel bir surette və mümkün vaziyetlerin en iyisinde bulunmalarını iktiza edərlər. Və o esma-i cemaliye və kemaliye isə melaike və ruhanî və cin və insin nazarında güzelliklerini, mevcudatın güzel vaziyetleriyle və hüsn-ü edepleriyle göstermek istəyərlər.

§55

İşte sünnet-i seniyedeki âdab, bu ulvi âdabın işarəidir və düsturlarıdır və numuneleridir.

§56

Səkkizinci Nükte

§57

فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِىَ اللّٰهُ dan evvelki olan لَقَدْ جَٓاءَكُمْ رَسُولٌ … اِلٰى اٰخِرِ ayəsi, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın ümmetine qarşı kemal-i şəfqət və nihayet re’fetini gösterdikten sonra, bu فَاِنْ تَوَلَّوْا âyetiyle deyər ki: “Ey insanlar! Ey Müslümanlar! Belə hədsiz bir şefkatiyle sizi irşad eden və sizin menfaatiniz üçün bütün kuvvetini sarf eden və manevî yaralarınız üçün kemal-i şefkatle getirdiyi ahkâm və sünnet-i seniyesiyle tedavi edib merhem vuran şefkat-perver bir zatın bedihî şefkatini inkâr etmək və göz ilə görünen re’fetini ittiham etmək derecesinde onun sünnetinden və tebliğ ettiği ahkâmdan yüzlerinizi çevirmek, ne qədər vicdansızlık, ne qədər akılsızlık olduğunu bilin!”

§58

“Və ey şəfqətli Resul və ey re’fetli Nebi! Əgər sənin bu azîm şefkatini və böyük re’fetini tanımayıp akılsızlıklarından sənə arka verib dinlemeseler merak etme! Semavat və arzın cünudu taht-ı emrinde olan, arş-ı azîm-i muhitin tahtında saltanat-ı rububiyeti hükmeden Zat-ı Zülcelal sənə kâfidir. Həqiqi mutî taifeleri, sənin etrafına toplattırır, səni onlara dinlettirir, sənin ahkâmını onlara qəbul ettirir!”

§59

Bəli, şeriat-ı Muhammediye və sünnet-i Ahmediyede heç bir mesele yoxdur ki müteaddid hikmetleri bulunmasın. Bu fakir, bütün kusur və aczimle birlikdə bunu iddia edirəm və bu davanın ispatına da hazırım. Hem indiyə qədər yazılan yetmiş seksen Risale-i Nuriye, sünnet-i Ahmediyenin və şeriat-ı Muhammediyenin (asm) meseleleri, ne qədər hikmetli və hakikatli olduğuna yetmiş seksen şahid-i sadık hükmüne geçmişdir. Əgər bu mevzuya dair iktidar olsa, yazılsa yetmiş deyil bəlkə yeddi min risale o hikmetleri bitiremeyəcək.

§60

Hem mən şahsımda bilmüşahede və zevken, bəlkə min tecrübatım var ki mesail-i şeriatla sünnet-i seniye düsturları, emraz-ı ruhaniyede və akliyede və kalbiyede, hususan emraz-ı içtimaiyede gayet nâfi’ birer devadır bildiğimi və onların yerini başqa felsefî və hikmetli meseleler tutamadığını, bilmüşahede özüm hissettiğimi və başkalarına da bir derece risalelerde ihsas ettiğimi ilan edirəm. Bu davamda tereddüt edenler, Risale-i Nur eczalarına müracaat edib baksınlar.

§61

İşte belə bir zatın sünnet-i seniyesine elden geldiyi qədər ittibaa çalışmak, ne qədər kârlı və hayat-ı ebediye üçün ne qədər saadetli və hayat-ı dünyeviye üçün ne qədər menfaatli olduğu kıyas edilsin.

§62

Doqquzuncu Nükte

§63

Sünnet-i seniyenin hər bir nevine tamamen bilfiil ittiba etmək, ehass-ı havassa də ancaq müyesser olur. Ona bilfiil olmasa da bi’n-niyet, bi’l-kasd taraftarane və iltizamkârane talip olmaq, hər kəsin elinden gəlir. Farz və vâcib kısımlara zaten ittibaa mecburiyet var. Və bəndəlikteki müstehab olan sünnet-i seniyenin terkinde günah olmasa də böyük sevabın zayiatı var. Tağyirinde isə böyük hata vardır. Âdât və muamelattaki sünnet-i seniye isə ittiba ettikçe o âdât, ibadət olur. Etmese itab yox. Lakin Habibullah’ın âdab-ı hayatiyesinin nurundan istifadesi azalır.

§64

Ahkâm-ı bəndəlikte yeni icadlar bid’attır. Bid’atlar isə اَلْيَوْمَ اَكْمَلْتُ لَكُمْ دٖينَكُمْ sırrına münafî olduğu üçün merduddur. Lakin, tarîkatta evrad və ezkâr və meşrepler nevinden olsa və asılları Kitab və Sünnetten ahzedilmek şartıyla ayrı ayrı tarzda, ayrı ayrı surette olmakla birlikdə, mukarrer olan usûl və esasat-ı sünnet-i seniyeye muhalefet və tağyir etməmək şartıyla, bid’a değillerdir. Lâkin bir kısım ehl-i ilim, bunlardan bir kısmını bid’aya dâhil edib lakin “bid’a-i hasene” namını vermiş.

§65

İmam-ı Rabbanî Müceddid-i Elf-i Sânî (ra) dir ki: “Mən seyr-ü sülûk-u ruhanîde görüyordum ki Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamdan mervî olan kelimat nurludur, sünnet-i seniye şuâı ilə parlır. Ondan mervî olmayan parlak və qüvvətli virdleri və halleri gördüyüm vaxt, üstünde o nur yoktu. Bu kısmın en parlağı, evvelkinin en azına mukabil gelmirdi. Bundan anladım ki sünnet-i seniyenin şuâı, bir iksirdir. Hem o sünnet, nur isteyenlere kâfidir, hariçte nur aramaya ihtiyaç yoxdur.”

§66

İşte belə həqiqət və şeriatın bir kahramanı olan bir zatın bu hükmü gösterir ki: Sünnet-i seniye, saadet-i dâreynin temel taşıdır və kemalâtın madeni və menbaıdır.

§67

اَللّٰهُمَّ ارْزُقْنَا اِتِّبَاعَ السُّنَّةِ السَّنِيَّةِ

§68

رَبَّنَٓا اٰمَنَّا بِمَٓا اَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدٖينَ

§69

Onuncu Nükte

§70

قُلْ اِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللّٰهَ فَاتَّبِعُونٖى يُحْبِبْكُمُ اللّٰهُ

§71

âyetinde i’cazlı bir îcaz vardır. Çünki çox cümleler, bu üç cümlenin içinde dercedilmişdir. Belə ki bu ayə dir ki “Allah’a (Celle Celalühü) imanınız varsa əlbəttə Allah’ı seveceksiniz. Madam ki Allah’ı seversiniz, Allah’ın sevdiyi tarzı yapacaqsanız. Və o sevdiyi tarz isə Allah’ın sevdiyi zata benzemelisiniz. Ona benzemek isə ona ittiba etmektir. Ne vaxt ona ittiba etseniz Allah da sizi sevəcək. Zaten siz Allah’ı seversiniz tâ ki Allah da sizi sevsin.”

§72

İşte bütün bu cümleler, bu ayənin yalnız mücmel və qısa bir mealidir. Demək olur ki insan üçün en mühim âlî maksat, Cənabı-Haqqın muhabbetine mazhar olmasıdır. Bu ayənin nassıyla gösterir ki o matlab-ı a’lânın yolu, Habibullah’a ittibadır və sünnet-i seniyesine iktidadır. Bu makamda üç nöqtə ispat edilse, mezkûr həqiqət tamamıyla tezahür edər.

§73

Birinci Nöqtə: Beşer, fitrətən bu kainatın Hâlık’ına qarşı hədsiz bir muhabbet üzerine yaratılmışdır. Çünki fıtrat-ı beşeriyede cemale qarşı bir muhabbet və kemale qarşı perestiş etmək və ihsana qarşı sevmek vardır. Cemal və kemal və ihsan derecatına göre, o muhabbet tezayüd edər. Aşkın en münteha derecesine qədər gedər. Hem bu kiçik insanın küçücük kalbinde, kainat qədər bir aşk yerleşir. Bəli, qəlbin mercimek qədər bir sandukçası olan kuvve-i hâfıza, bir kütüphane hükmünde minlərlə kitab qədər yazı, içinde yazılması gösterir ki kalb-i insan, kainatı içine alabilir və o qədər muhabbet taşıyabilir.

§74

Madam ki fıtrat-ı beşeriyede ihsan və cemal və kemale qarşı belə hədsiz bir istidad-ı muhabbet vardır. Və madam ki bu kainatın Hâlık’ı, kainatta tezahür eden âsârıyla, bilbedahe tahakkuku sabit olan hədsiz cemal-i mukaddesi; bu mevcudatta tezahür eden nukuş-u sanatıyla bizzarure sübutu tahakkuk eden hədsiz kemal-i kudsîsi və bütün canlılarda tezahür eden hədsiz enva-ı ihsan və in’amatıyla bi’l-yakîn və bəlkə bilmüşahede vücudu tahakkuk eden hədsiz ihsanatı vardır. Əlbəttə şüurluların en câmii və en möhtacı və en mütefekkiri və en müştakı olan beşerden, hədsiz bir muhabbeti iktiza edir.

§75

Bəli hər bir insan, o Hâlık-ı Zülcelal’e qarşı hədsiz bir muhabbete müstaid olduğu kimi o Hâlık də hamıdan çox cemal və kemal və ihsanına qarşı hədsiz bir mahbubiyete müstahaktır. Hattâ insan-ı mü’minde hayatına və bekasına və vücuduna və dünyasına və nəfsinə və mevcudata qarşı türlü türlü muhabbetleri və şedit alâkaları, o istidad-ı muhabbet-i İlahiyenin tereşşuhatıdır. Hattâ insanın mütenevvi hissiyat-ı şedidesi, o istidad-ı muhabbetin istihaleleridir və başqa şekillere girmiş reşhalarıdır.

§76

Malûmdur ki insan öz saadetiyle mütelezziz olduğu kimi alâkadar olduğu zatların saadetleriyle də mütelezziz olur. Və özünü beladan kurtaranı sevdiyi kimi sevdiklerini də kurtaranı elə sever.

§77

İşte bu halet-i ruhiyeye binaen insan, əgər hər insana ait enva-ı ihsanat-ı İlahiyeden yalnız bunu düşünse ki mənim Hâlık’ım, məni zulümat-ı ebediye olan ademden kurtarıp bu dünyada bir güzel dünyayı mənə verdiyi kimi; ecelim geldiyi zaman məni idam-ı ebedî olan ademden və mahvdan yenə kurtarıp bâki bir âlemde ebedî və çox şaşaalı bir âlemi mənə ihsan və o âlemin umum enva-ı lezaiz və mehasininden istifadə edəcək və cevelan edib tenezzüh edəcək zahirî və bâtınî hâsseleri, duyguları mənə in’am ettiği kimi çox sevdiyim və çox alâkadar olduğum bütün akarib və ahbap və ebna-yı cinsimi də elə hədsiz ihsanlara mazhar edir və o ihsanlar bir cihette mənə ait olur. Çünki onların saadetleriyle mesud və mütelezziz oluram.

§78

Madam ki اَلْاِنْسَانُ عَبٖيدُ الْاِحْسَانِ sırrıyla, herkeste ihsana qarşı perestiş var. Əlbəttə belə hədsiz ebedî ihsanata qarşı, kainat qədər bir kalbim olsa o ihsana qarşı muhabbetle dolmak iktiza edər və doldurmak isterim. Mən bilfiil o muhabbeti etmezsem də bi’l-istidat, bi’l-iman, bi’n-niyye, bi’l-qəbul, bi’t-takdir, bi’l-iştiyak, bi’l-iltizam, bi’l-irade surətində edirəm, diyəcək və hâkeza… Cemal və kemale qarşı insanın göstereceği muhabbet isə icmalen işarə ettiğimiz ihsana qarşı muhabbete kıyas edilsin. Kâfir isə küfür cihetiyle hədsiz bir adâvet edər. Hattâ kainata və mevcudata qarşı zalimane və tahkirkârane bir adâvet daşıyır.

§79

İkinci Nöqtə: Muhabbetullah, ittiba-ı sünnet-i Muhammediye aleyhissalâtü Vəssalamı istilzam edər. Çünki Allah’ı sevmek, onun marziyatını yapmaktır. Marziyatı isə en mükemmel bir surette Zat-ı Muhammediye’de (asm) tezahür edir. Zat-ı Ahmediye’ye (asm) harekât və ef’alde benzemek, iki cihetledir:

§80

Biri: Cənabı-Haqq’ı sevmek cihetinde emrine itaat və marziyatı dairesinde hərəkət etmək, o ittibaı iktiza edir. Çünki bu bax en mükemmel imam, Zat-ı Muhammediye’dir (asm).

§81

İkincisi: Madam ki Zat-ı Ahmediye (asm), insanlara olan hədsiz ihsanat-ı İlahiyenin en mühim bir vesilesidir. Əlbəttə Cənabı-Haqq hesabına, hədsiz bir muhabbete lâyıktır. İnsan, sevdiyi zata əgər benzemek kabil isə fitrətən benzemek istəyər. İşte Habibullah’ı sevenlerin, sünnet-i seniyesine ittiba ilə ona benzemeye çalışmaları, kat’iyen iktiza edər.

§82

Üçüncü Nöqtə: Cənabı-Haqqın hədsiz merhameti olduğu kimi hədsiz bir muhabbeti də vardır. Bütün kainattaki masnuatın mehasini ilə və süslendirmesiyle özünü hədsiz bir surette sevdirdiyi kimi masnuatını, hususan sevdirmesine sevmek ilə mukabele eden şüurlu mahlukatı sever. Cennetin bütün letaif və mehasini və lezaizi və niamatı, bir cilve-i rəhməti olan bir zatın nazar-ı muhabbetini özünə celbe çalışmak, ne qədər mühim və âlî bir maksat olduğu bilbedahe anlaşılır.

§83

Madam ki nass-ı kelâmıyla; onun muhabbetine, yalnız ittiba-ı sünnet-i Ahmediye (asm) ilə mazhar olunur. Əlbəttə ittiba-ı sünnet-i Ahmediye (asm), en böyük bir maksad-ı insanî və en mühim bir vazife-i beşeriye olduğu tahakkuk edər.

§84

On Birinci Nükte

§85

Üç meseledir.

§86

Birinci Mesele: Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın sünnet-i seniyesinin menbaı üçtür: Akvali, ef’ali, ahvalidir. Bu üç kısım də üç kısımdır: Feraiz, nevafil, âdât-ı hasenesidir.

§87

Farz və vâcib kısmında ittibaa mecburiyet var; terkinde, azap və ikab vardır. Hər kəs ona ittibaa mükelleftir.

§88

Nevafil kısmında, emr-i istihbabî ilə yenə ehl-i iman mükelleftir. Lakin terkinde azap və ikab yoxdur. Fiilinde və ittibaında azîm sevaplar var və tağyir və tebdili bid’a və dalalettir və böyük hatadır.

§89

Âdât-ı seniyesi və harekât-ı müstahsenesi isə hikmeten, maslahaten, hayat-ı şahsiye və neviye və içtimaiye itibarıyla onu taklit və ittiba etmək, gayet müstahsendir. Çünki hər bir hərəkət-i âdiyesinde, çox menfaat-i hayatiye bulunduğu kimi mutabaat etmekle o âdab və âdetler, ibadət hükmüne geçer.

§90

Bəli, madam ki dost və düşmanın ittifakıyla, Zat-ı Ahmediye (asm) mehasin-i ahlâkın en yüksək mertebelerine mazhardır. Və madam ki bi’l-ittifak nev-i beşer içinde en meşhur və mümtaz bir şahsiyettir. Və madam ki minlərlə mu’cizatın delâletiyle və teşkil ettiği âlem-i İslâmiyet’in və kemalâtının şehadetiyle və mübelliğ və tercüman olduğu Kur’an-ı Hakîm’in həqiqətlərinin tasdikiyle, en mükemmel bir insan-ı kâmil və bir mürşid-i ekmeldir. Və madam ki semere-i ittibaıyla milyonlar ehl-i kemal, meratib-i kemalâtta terakki edib saadet-i dâreyne vâsıl olmuşlardır. Əlbəttə o zatın sünneti, harekâtı, iktida ediləcək en güzel numunelerdir və takip ediləcək en sağlam rehberlerdir və düstur ittihaz ediləcək en muhkem kanunlardır. Bahtiyar odur ki bu ittiba-ı sünnette hissesi ziyade ola.

§91

Sünnete ittiba etmeyen, tembellik edər isə hasaret-i azîme; ehemmiyetsiz görür isə cinayet-i azîme; tekzibini işmam eden tenkit isə dalalet-i azîmedir.

§92

İkinci Mesele: Cənabı-Haqq Kur’an-ı Hakîm’de: وَاِنَّكَ لَعَلٰى خُلُقٍ عَظٖيمٍ ferman edər. Rivayat-ı sahiha ilə Hazret-i Âişe-i Sıddıka (r.anha) kimi sahabe-i güzin, Hazret-i Peygamber aleyhissalâtü Vəssalamı tarif ettikleri zaman “Hulukuhu’l-Kur’an” deyə tarif ediyorlardı. Yani Kur’an’ın beyan ettiği mehasin-i ahlâkın misali, Muhammed aleyhissalâtü Vəssalamdır. Və o mehasini en ziyade imtisal eden və fitrətən o mehasin üstünde yaratılan odur.

§93

İşte belə bir zatın ef’al, ahval, akval və harekâtının hər biri, nev-i beşere birer model hükmüne geçmeye lâyık iken, ona iman eden və ümmetinden olan gafillerin, (sünnetine ehemmiyet verməyən veyahut tağyir etmək isteyen) ne qədər bedbaht olduğunu divaneler də anlar.

§94

Üçüncü Mesele: Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam, yaradılışen en mutedil bir vaziyette və en mükemmel bir surette halk edildiğinden, harekât və sekenatı, itidal və istikamet üzerine gitmişdir. Siyer-i seniyesi, kat’î bir surette gösterir ki hər hareketinde istikamet və itidal üzere gitmiş, ifrat və tefritten içtinab etmişdir. Bəli, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam فَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ emrini tamamıyla imtisal ettiği üçün bütün ef’al və akval və ahvalinde istikamet, kat’î bir surette görünür.

§95

Mesela, kuvve-i akliyenin fesat və zulmeti hükmündeki ifrat və tefriti olan gabavet və cerbezeden müberra olaraq, hadd-i vasat və medar-ı istikamet olan hikmət noktasında kuvve-i akliyesi daima hərəkət ettiği kimi…

§96

Kuvve-i gazabiyenin fesadı və ifrat və tefriti olan korkaklık və tehevvürden münezzeh olaraq, kuvve-i gazabiyenin medar-ı istikameti və hadd-i vasatı olan şecaat-i kudsiye ilə kuvve-i gazabiyesi hərəkət etmekle beraber…

§97

Kuvve-i şeheviyenin fesadı və ifrat və tefriti olan humud və fücurdan musaffâ olaraq, o kuvvenin medar-ı istikameti olan iffette, kuvve-i şeheviyesi daima iffeti, a’zamî masumiyet derecesinde rehber ittihaz etmişdir. Və hâkeza…

§98

Bütün sünen-i seniyesinde, ahval-i fitriyesinde və ahkâm-ı şer’iyesinde, hadd-i istikameti ihtiyar edib zulüm və zulümat olan ifrat və tefritten, israf və tebzirden içtinab etmişdir. Hattâ tekellümünde və ekl və şürbünde, iktisadı rehber və israftan kat’iyen içtinab etmişdir. Bu həqiqətin tafsilatına dair minlərlə cilt kitab telif edilmişdir. اَلْعَارِفُ تَكْفٖيهِ الْاِشَارَةُ sırrınca, bu denizden bu katre ilə iktifa edib kıssayı qısa keseriz.

§99

اَللّٰهُمَّ صَلِّ عَلٰى جَامِعِ مَكَارِمِ الْاَخْلَاقِ وَ مَظْهَرِ سِرِّ (وَ اِنَّكَ لَعَلٰى خُلُقٍ عَظٖيمٍ) اَلَّذٖى قَالَ : مَنْ تَمَسَّكَ بِسُنَّتٖى عِنْدَ فَسَادِ اُمَّتٖى فَلَهُ اَجْرُ مِاَةِ شَهٖيدٍ

§100

اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ الَّذٖى هَدٰينَا لِهٰذَا وَ مَا كُنَّا لِنَهْتَدِىَ لَوْ لَٓا اَنْ هَدٰينَا اللّٰهُ لَقَدْ جَٓائَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ

§101

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَلٖيمُ الْحَكٖيمُ

§102

***

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol