بِاسْمِهٖ وَ اِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهٖ
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Mektubat
Səkkizinci Məktub
اَلرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ isimleri بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ e girdiklerinin və hər mübarək şeyin başında zikredilmelerinin çox hikmetleri var. Onların beyanını başqa vakte ta’likan, şimdilik özümə ait bir hissimi söyleyəcəyəm:
Qardaşım mən اَلرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ isimlerini elə bir nur-u a’zam görürəm ki bütün kainatı ihata edər və hər ruhun bütün hâcat-ı ebediyesini tatmin edəcək və hədsiz düşmənlarından emin edəcək, nurlu və qüvvətli görünürlər. Bu iki nur-u a’zam olan isimlere yetişmek üçün en mühim bulduğum vesile; möhtaclıq ilə şükür, acizlik ilə şefkattir. Yani bəndəlik və iftikardır.
Bu mesele münasibətilə hatıra gelen və muhakkikîne, hattâ bir üstadım olan İmam-ı Rabbanî’ye muhalif olaraq dirəm ki:
Hazret-i Yakub aleyhisselâmın Yusuf aleyhisselâma qarşı şedit və parlak hissiyatı, muhabbet və aşk deyildir bəlkə şefkattir. Çünki şəfqət, aşk və muhabbetten çox keskin və parlak və ulvi və nezihtir və makam-ı nübüvvete lâyıktır. Lakin muhabbet və aşk, mecazî mahbublara və mahluklara qarşı derece-i şiddette olsa o makam-ı muallâ-yı nübüvvete lâyık düşmür. Demək, Kur’an-ı Hakîm’in parlak bir i’caz ilə parlak bir surette gösterdiyi və ism-i Rahîm’in vusulüne vesile olan hissiyat-ı Yakubiye, yüksək bir derece-i şefkattir.
İsm-i Vedud’a vesile-i vusul olan aşk isə Züleyha’nın Yusuf aleyhisselâma qarşı olan muhabbet meselesindedir. Demək Bəyanı Möcüzə Quran, Hazret-i Yakub aleyhisselâmın hissiyatını, ne derece Züleyha’nın hissiyatından yüksək göstermişse şəfqət də o derece aşktan daha yüksək görünür.
Üstadım İmam-ı Rabbanî aşk-ı mecazîyi makam-ı nübüvvete çox münasib görmediyi üçün demiş ki: “Mehasin-i Yusufiye, mehasin-i uhreviye nevinden olduğundan ona muhabbet isə mecazî muhabbetler nevinden deyildir ki kusur olsun.”
Mən də derim: “Ey Üstad! O, tekellüflü bir tevildir; həqiqət bu olmaq gerektir ki: O, muhabbet deyil bəlkə yüz defa muhabbetten daha parlak daha geniş daha yüksək bir mertebe-i şefkattir.”
Bəli, şəfqət bütün envaıyla latîf və nezihtir. Aşk və muhabbet isə çox envaına tenezzül edilmir.
Hem şəfqət çox geniştir. Bir zat, şəfqət ettiği evladı münasibətilə bütün yavrulara, hattâ ruh sahibilara şefkatini ihata edər və Rahîm isminin ihatasına bir nevi âyinedarlık gösterir. Halbuki aşk, mahbubuna hasr-ı nazar edib hər şeyi mahbubuna feda edər; yaxud mahbubunu i’lâ və sena etmək üçün başkalarını tenzil və manen zemmeder və hürmetlerini kırar. Mesela, biri demiş: “Güneş mahbubumun hüsnünü görüb utanır, görmemek üçün bulut perdesini başına çekir.” Hey âşık efendi! Ne hakkın var, səkkiz ism-i a’zamın bir sahife-i nuranisi olan güneşi belə utandırırsan?
Hem şəfqət hâlistir, mukabele istemir; safi və ivazsızdır. Hattâ en âdi mertebede olan hayvanatın yavrularına qarşı fedakârane ivazsız şefkatleri buna delildir. Halbuki aşk ücret istəyər və mukabele tələb edər. Aşkın ağlamaları, bir nevi taleptir, bir ücret istemektir.
Demək, suver-i Kur’aniyenin en parlağı olan Sure-i Yusuf’un en parlak nuru olan Hazret-i Yakub’un (as) şəfqəti, ism-i Rahman və Rahîm’i gösterir və şəfqət yolu, rəhmət yolu olduğunu bildirir və o elem-i şefkate deva olaraq da فَاللّٰهُ خَيْرٌ حَافِظًا وَهُوَ اَرْحَمُ الرَّاحِمٖينَ dedirir.
اَلْبَاقٖى هُوَ الْبَاقٖى
Said Nursî
***

