Beş noktadır
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Mesnevî-i Nuriye
Mukaddime
Qırx əlli sene evvel Eski Said, ziyade ulûm-u akliye və felsefiyede hərəkət ettiği üçün həqiqətü’l-həqiqətləre qarşı ehl-i tarîkat və ehl-i həqiqət kimi bir meslek aradı. Ekser ehl-i tarîkat kimi yalnız kalben harekete kanaat edemedi. Çünki aklı, fikri hikmet-i felsefiye ilə bir derece yaralı idi; tedavi lâzımdı.
Sonra hem kalben hem aklen həqiqətə giden bazı böyük ehl-i həqiqətin arkasında getmək istedi. Baktı, onların hər birinin ayrı cazibedar bir hâssası var. Hangisinin arkasından gideceğine tahayyürde kaldı. İmam-ı Rabbanî də ona gaybî bir tarzda “Tevhid-i kıble et!” demiş, yani “Yalnız bir üstadın arkasından git!” O çox yaralı Eski Said’in kalbine geldi ki:
“Üstad-ı həqiqi Kur’an’dır. Tevhid-i kıble bu üstadla olur.” deyə yalnız o üstad-ı kudsînin irşadıyla hem qəlbi hem ruhu gayet garib bir tarzda sülûka başladılar. Nefs-i emmaresi də şükûk və şübehatıyla onu manevî və ilmî mücahedeye mecbur etti. Gözü kapalı olaraq deyil bəlkə İmam-ı Gazalî (ra), Mevlana Celaleddin (ra) və İmam-ı Rabbanî (ra) kimi qəlb, ruh, ağıl gözleri açık olaraq, ehl-i istiğrakın ağıl gözünü kapadığı yerlerde, o makamlarda gözü açık olaraq gezmiş. Cənabı-Haqq’a hədsiz şükür olsun ki Kur’an’ın dersiyle, irşadıyla həqiqətə bir yol bulmuş, girmiş. Hattâ وَ فٖى كُلِّ شَى۟ءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ hakikatine mazhar olduğunu, Yeni Said’in Risale-i Nur’uyla göstermiş.
Mevlana Celaleddin (ra) və İmam-ı Rabbanî (ra) və İmam-ı Gazalî (ra) kimi ağıl və qəlb ittifakıyla gittiği üçün hər şeyden evvel qəlb və ruhun yaralarını tedavi və nəfsin evhamdan kurtulmasını temine çalışıp lillahi’l-hamd Eski Said, Yeni Said’e inkılab etmiş. Aslı Farisî sonra Türkçe olan Mesnevî-i Şerif kimi o da Arapça bir nevi Mesnevî hükmünde Katre, Hubab, Habbe, Zühre, Zerre, Şemme, Şule, Lem’alar, Reşhalar, Lâsiyyemalar və sair dersleri və Türkçede o vaxt Nöqtə və Lemaat’ı gayet qısa bir surette yazmış; fırsat buldukça da tabetmiş. Yarım asra yaxın o mesleği Risale-i Nur surətində lakin dâhilî nəfs və şeytanla mücadeleye bedel, hariçte möhtac mütehayyirlere və dalalete giden ehl-i felsefeye qarşı Risale-i Nur, geniş və küllî Mesnevîler hükmüne geçti.
O Yeni Said’in münazarasıyla, nəfs və şeytanın tam mağlup edilmesi və susturulması kimi Risale-i Nur də yaralanmış talib-i həqiqəti qısa bir zamanda tedavi ettiği kimi ehl-i ilhad və dalaleti də tam ilzam və iskât edir.
Demək bu Arabî Mesnevî mecmuası, Risale-i Nur’un bir nevi çərdəyi və fidanlığı hükmündedir. Bu mecmuanın yalnız dâhilî nəfs və şeytanla mücadelesi, nefs-i emmarenin və şeytan-ı cinnî və insînin şübehatından tamamıyla kurtarır. Və o malûmat isə meşhudat hükmünde və ilmelyakîn isə aynelyakîn derecesinde bir itminan və bir kanaat verir.
Eski Said ilm-i hikmət və ilm-i həqiqətin çox derin meseleleriyle meşgul olması və böyük ulemalarla derin meseleler üzerinde münazarası və medresenin yüksək derslerini gören eski talebelerinin fehimlerinin derecesine göre yazması və Eski Said’in də terakkiyat-ı fikriye və kalbiyesinde, yalnız özü anlayacaq bir surette, gayet qısa cümlelerle və gayet muhtasar bir ifade ilə uzun həqiqətlərə qısa kelimelerle işarəler nevinde o mecmuayı yazdığı üçün bir kısmını en müdakkik âlimler də zorla anlayabilir. Əgər tam izah olsa idi, Risale-i Nur’un mühim bir vazifesini görecekti.
Demək o fidanlık Mesnevî, turuk-u hafiye kimi enfüsî və dâhilî cihetinde çalışmış; qəlb və ruh içinde yol açmaya muvaffak olmuş. Bahçesi olan Risale-i Nur hem enfüsî hem ekseri cihetinde turuk-u cehriye kimi âfakî və haricî daireye baxıb marifetullaha geniş və hər yerde yol açmış. Âdeta Musa aleyhisselâmın asâsı kimi haraya vurmuş isə su çıkarmış.
Hem Risale-i Nur, hükema və ulemanın mesleğinde gitmeyip Kur’an’ın bir i’caz-ı manevîsiyle, hər şeyde bir pencere-i marifet açmış; bir senelik işi bir saatte görür kimi Kur’an’a mahsus bir sırrı anlamışdır ki bu dehşetli zamanda hədsiz ehl-i inadın hücumlarına qarşı mağlup olmayıp galebe etmiş.
Eski Said’in Yeni Said’e inkılab etmesi zamanında, yüzer ilimlerle alâkadar minlərlə həqiqətlər, ayrı ayrı birer risaleye mevzu olacaq kıymette iken, o Said telif ederken meselelerin başında “İ’lem, İ’lem, İ’lem”lerle hər bir həqiqəti –ki bir risale olacaq derecede ehemmiyetli iken– bir neçə satırda, bazen bir sahifede, bazen bir iki satırda zikredirlər. Âdeta hər bir “İ’lem” bir risalenin şifresidir.
Hem “İ’lem”ler birbirine bakmayarak muhtelif ilimlerin və həqiqətlərin fihristeleri hükmünde yazıldığından o mecmuayı okuyanlar, bu nöqtələrı nazara alıb itiraz etmesinler.
Said Nursî

