Mesnevî-i Nuriye

Fihrist (Göstərici)

Mənbə: QuranRisale Redaksiya Heyəti və Tərcümə Fondu · Azərbaycan dili rəsmi elektron nəşri
Risale oxuma planı
§1

Tevhide dair olub Risale-i Nur’daki Iyirmi İkinci Söz’ün esası və bir cihette Arapçasıdır. On dörd lem’a ilə tevhidin en ince hakikatlerini, en mufassal bir surette وَ فٖى كُلِّ شَى۟ءٍ لَهُ اٰيَةٌ تَدُلُّ عَلٰى اَنَّهُ وَاحِدٌ hakikatine mazhar edəcək bir silsile-i delail və şehadeti ibraz eden çox qiymətli və hava, su, ekmek kimi hər kəsin möhtac olduğu bir risaledir.

§2

Nur’un Mesnevî’sinin başında derc edilen Lâsiyyemalar, Lem’alar, Reşhalar isimlerindeki üç risale, âhirdeki risaleler kimi müteferrik meselelerden bâhis deyildir. Eyni mevzu üzerinde gidirlər.

§3

Bu Reşhalar Risalesi, imanın en mühim üç erkânından nübüvvetin hakikatini və nübüvvet-i Ahmediyeyi (asm) gayet kat’î və parlak bürhanlarla ispat edir. Şems necə ziya vermemesi mümkün deyildir. Eynilə elə də uluhiyet də risaletsiz mümkün olmadığını ispat edir. Və nübüvvetin hakikatini güneş kimi gösterir. Kainatı mücessem bir Kur’an-ı kebir olaraq təmsil edib Muhammed-i Arabî aleyhissalâtü Vəssalam onun âyetü’l-kübrası olduğunu, gözünde perde və kalbinde pas olmayanlara irae edir.

§4

Bu hârika risale on bir reşhadır. On Birinci Reşha’da, iyirmi bir mu’cizat-ı Ahmediyeye (asm) işarə eden bir salavat-ı şerifeyi o Nebiyy-i Zîşan aleyhissalâtü Vəssalam Efendimize getirir.

§5

On Birinci Reşha’dan sonra uzun bir i’lemde, nübüvvet-i Ahmediyeye (asm) –başqa bir tarzda– görülmemiş delilleri gösterir.

§6

Bu risalenin Türkçesi, Risale-i Nur’daki On Doqquzuncu Söz’dedir.

§7

Mesnevî’nin başındaki bu üç risale “Eski Said”in eserlerinden olmayıp Üstadımızın tabiriyle “Yeni Said”in eserleridir. Üstadımızın eski eserlerinden Risale-i Nur’a girenler olduğu kimi Risale-i Nur’u telifi zamanında yazdığı Arapça eserleri də bu surətlə Mesnevî-i Arabiye’ye idhal olunmuşdur.

§8

İman-ı haşre dair olan bu risale Risale-i Nur’daki Onuncu Söz’ün esası olub Barla’da, Üstadımızın –bir bahar gününde– rahmet-i İlahiyenin âsârını bağ və bahçelerde müşahedesinden və ihtiyarsız olaraq فَان۟ظُر۟ اِلٰٓى اٰثَارِ رَح۟مَتِ اللّٰهِ كَي۟فَ يُح۟يِى ال۟اَر۟ضَ بَع۟دَ مَو۟تِهَا اِنَّ ذٰلِكَ لَمُح۟يِى ال۟مَو۟تٰى وَهُوَ عَلٰى كُلِّ شَى۟ءٍ قَدٖيرٌ âyet-i kerîmesini qırx defaya yaxın okumasından sonra tulû etmiş gayet qiymətli və bu zamanda çox lüzumlu və inkâr-ı haşir mefkûresini köküyle kesip İbn-i Sina kimi acib bir dâhînin “Haşir bir mesele-i nakliyedir, ağıl bu yolda gidemez.” dediyi haşri en basit fehme də qəbul ettiren və haşrin minlərlə numunelerini arz yüzünde gösteren və haşri iktiza eden çoxlu esma-i İlahiyeden tut tâ mahiyet-i insaniyede də haşri ispat eden bir risaledir.

§9

Bir kaide-i hasenenin tezahürü olaraq hər risalenin başında olduğu kimi bu risalenin başında da Cənabı-Haqq’a tahmidat və Nebiyy-i Zîşan’a salât ü selâm vardır. İman-ı billah, iman-ı bi’n-nebi, iman-ı bi’l-haşir və şuhud-u kainat mabeyninde bir irtibat-ı tamme və telazum-u kat’iye olduğundan bu risale qısaca olaraq “tevhid və risalet” hakikatlerinden bahsederek esas mesele olan mesele-i haşriyeye “Lâsiyyema”larla geçmişdir. Risale-i Nur’un Iyirmi Səkkizinci Söz’ünün İkinci Makamı olan bu risale, iyirmi senedir Üstadımızın eline yeni geçmişdir.

§10

Bu Katre Risalesi bir mukaddime, bir hâtime və dörd babdan ibarettir. Mukaddime’de Üstadımız, qırx sene ömründe, telif eylediyi seneye nisbetle otuz senelik ilim seyrinde, dörd kəlmə ilə dörd kelâm tahsil ettiğini və bu dörd kelimenin biri mana-yı harfî, ikincisi mana-yı ismî, üçüncüsü niyet, dördüncüsü nazar olduğunu… Dörd kelâm isə biri “Mən öz özümə mâlik değilim.”, ikincisi “El-mevtü hakkun”, üçüncüsü “Rabbî vâhidün”, dördüncüsü “Ene’nin bir nöqtə-i sevda və bir vâhid-i kıyasî” olduğunu söylür. Bu Risale اَش۟هَدُ اَن۟ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ hakikatini, Birinci Bab olaraq kainat erkânından hər bir rükün, əlli beş küllî və gayet zâhir lisanla ispat edir.

§11

Müteferrik və qısa lakin çox lüzumlu və mühim hakikatlerden bahseder. Başında “yeis, ucub, gurur, sû-i zan” kimi nəfsin dörd hastalığını sonra dörd həqiqəti və daha sonra da “Katre”de zikredilen Birinci Bab’daki “Lâ ilahe illallah” hakikatini və devamı olaraq Bab-ı Sâni’de “Sübhanallah” Bab-ı Sâlis’te “Elhamdülillah” Bab-ı Râbi’de “Allahu ekber” mertebelerini beyan ettikten sonra Nöqtə və Nükte başlıklarıyla mevzu itibarıyla birbirinden farklı i’lemlere geçer.

§12

“Remiz”ler və “İ’lem”ler unvanı altında, hər biri bir risaleye mevzu olacaq kıymette hakikatlerden ibarettir. Başında salât ü selâmdan sonra birinci “İ’lem” namazda evvel vakte riayet etmenin və hayalen Kâbe’ye müteveccih olmanın faziletini və evham və vesvese-i şeytaniyeyi necə müzmahil ettiğini və musallînin bütün letaif və havassının necə feyizlendiğini beyan edər.

§13

Bu geçen risaleler eyni zamanda erkân-ı imaniyeden bahsetmekle hem iman hem ilim hem marifetullah hem zikir olduğundan okuması də bir nevi ibadəttir.

§14

Biri Türkçe diğeri Arapça iki zeyli olan bu çox mühim risale, Üstadımızın “Hutuvat-ı Sitte”yi neşri münasibətilə taltif üçün Ankara’ya çağrıldığında, Ankara’da İslâm ordusunun Yunan’a galebesinden neşe alan ehl-i imanın qüvvətli efkârı içine gayet müthiş bir zındıka fikri girmek və bozmak və zehirlendirmek üçün dessasane çalıştığını gördüğü hengâmda telif ettiği iki eserden birisidir.

§15

Bu risalenin başında bulunan salât ü selâm çox ehemmiyetlidir. Bu Mesnevî-i Nuriye’nin fevkalâde olan və heç bir eserde rastlanmayan bir hususiyeti də bir barmağın hareketiyle bir neçə makineyi birden çalıştırmak kimi gayet belâgatlı bir beyan tarzına sahib oluşudur. Sâbıkan zikredildiyi kimi bu muazzam mecmuada hem zikir hem iman hem təfəkkür hem ilmi bir arada bulmak daima mümkündür. Mesela, salât ü selâmı yalnız zikir olaraq dercetmir. Eyni zamanda onda bir iman inkişafı, eyni zamanda bir ilim, eyni zamanda mü’min-i musallîyi evham və şübehattan kurtaran həqiqətləri serd edərək lâekall üç mana mertebesini beyan edir.

§16

Bu hârika risale mühim bir “İ’lem”inde, medeni mü’min ilə medeni kâfirin surət və sîret və zâhir və bâtın farklarını gayet beliğ bir tarzda beyan edir. Və neticede bu farkı körlere də göstermek üçün dir ki: “Eğer istersen hayalinle Nurşin karyesindeki Seyda’nın meclisine git bak: Orada fukara kıyafetinde melikler, padişahlar və insan elbisesinde melâikeleri bir sohbet-i kudsiyede görəcəksən. Sonra Paris’e git və en böyük localarına gir, görəcəksən ki akrepler insan libası giymişler və ifritler adam suretini almışlar ilâ âhir…” deyərək daha başqa cihetteki farklarını “Lemaat” və “Sünuhat”a havale edər.

§17

Başqa bir “İ’lem”de, Risale-i Nur’da Iyirmi Yeddinci Söz adını alan İçtihad Risalesi’ni dörd sahifede hülâsa edir.

§18

Farisî bir münâcatla başlar. Bu münâcatın Türkçesi Yeddinci Rica’da və On Yeddinci Söz’ün zeylinde vardır.

§19

Üstadımız heç Farisî tahsil etmediyi halde o qədər mükemmel Farisî bir dil ilə telif edilmişdir ki o zamanki Afgan Sefiri bu eseri takdir hisleri içerisinde Afganistan’a göndermişdir.

§20

Bu Farisî münâcatın akabinde: “Ey Mücahidîn-i İslâm” başlığı altında Türkçe olaraq mebusana on maddelik bir hitap vardır. Bu hitabın tesiriyle Meclis-i Mebusanda kiçik bir oda olan mescid, böyük bir salona tebdil edilmişdir.

§21

Hubab’ın İkinci Zeyli də çox mühim həqiqətləri ihtiva etmektedir.

§22

İki zeyli vardır. Bu risalenin birinci “İ’lem”i, həqiqət-i Muhammediye (asm) âlemin hem sebeb-i yaradılışi hem çərdəyi hem meyvəsi hem netice-i yaradılış-i âlem olduğunu gayet edibane bir üslup ilə beyan edir. Dir ki: “Eğer âlemi bir kitab-ı kebir olaraq görsen, kâtibinin kaleminin mürekkebi nur-u Muhammed aleyhissalâtü Vəssalamdır. Əgər âlemi bir şecere surətində görsen, evvela çərdəyi, sonra meyvəsi yenə nur-u Muhammed aleyhissalâtü Vəssalamdır. Əgər âlemi bir canlı libasını giymiş görsen, onun ruhu nur-u Muhammedî aleyhissalâtü Vəssalamdır. Əgər âlemi bir gül bahçesi olaraq görsen onun andelib-i zîşanı yenə nur-u Muhammedî aleyhissalâtü Vəssalamdır.”

§23

Risalenin sonunda gayet güzel bir tazarru və niyaz və istiğfar vardır.

§24

Habbenin Birinci Zeyli’nin âhirlerinde حَس۟بُنَا اللّٰهُ وَنِع۟مَ ال۟وَكٖيلُ ۝ لَا حَو۟لَ وَلَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللّٰهِ ال۟عَلِىِّ ال۟عَظٖيمِ mertebelerinin Iyirmi Doqquzuncu Lem’a-i Arabiye’ye nisbeten qısa və gayet güzel beyanları mündericdir.

§25

Habbe’nin ikinci zeylinde, gayet mühim bir risale olan hem Arapça hem Türkçe olaraq kesretle intişar eden Asâ-yı Musa mecmuasında Iyirmi Üçüncü Lem’a namındaki “Tabiat Risalesi”nin muhtasar qısa Arapçası da vardır.

§26

Bu risale, Ankara’da telif edildiyi zaman bir matbaada tabedilmişdir. İnsanların ağzından çıkan dehşetli üç kelimenin butlanını ispat edərək tabiat bataklığında boğulanları kurtarır.

§27

Uzun bir həqiqətin yalnız ucunu göstermek və parlak bir nurun yalnız bir şuâını irae etmək maksadıyla yazılan bu çox mühim risale, gayet ehemmiyetli həqiqətləri ihtiva ettiğinden en mümtaz Nur şakirdlerinin musırrane talepleri üzerine, ekserisi Arapça bilmeyen o şakirdlerin istifadelerine medar olmaq üçün kısmen izahlı, kısmen qısa bir meali Üstadımız tarafından Türkçeye çevrilmiş və On Yeddinci Lem’a adı ilə on beş nota olaraq Risale-i Nur Külliyatı’nın Lem’alar kısmına ilhak edilmişdir.

§28

Zühre belə bir hakikatle başlar: “Dünyadaki hər canlı, mâlikinin adı ilə, adı ilə hesabıyla çalışan muvazzaf bir əsgər gibidir. Kim özünü özünə mâlik zannetse o kimse hēliktir.”

§29

Sonra uzun və muhit bir salât ü selâmı müteakip hər biri bir risalenin güya hülâsası və çərdəyi mahiyetindeki şümullü “İ’lem”lere geçer.

§30

“İ’lem”lerin birisinde, Kur’an tilmizi ilə felsefe tilmizini içtimaî və şahsî cihetlerden mukayese edərək felsefenin sakîm və muzır kısmının bâtıl hükümlerini çürütür.

§31

Son “İ’lem”i də gayet güzel və hazîn bir münâcat ihtiva etmektedir. Daha fazla malûmatı Türkçe olan Notalar Risalesi’ne havale ederiz.

§32

Bu Mesnevî-i Nuriye’nin fihristesinde, o qiymətli hârika risalelerdeki yüzer hakikatlerden yalnız bir ikisini nâkıs fehmimizle və kāsır ifademizle göstermeye çalıştık. Yoxsa gösterdiyimiz misaller, o hârika-i ilim və irfanın ne en canlı nöqtələrı ola bilər və ne də en qiymətli cevherleri ola bilər. Bəlkə o şemsin cüz’î bir şuâı və o bahrin kiçik bir katresidir.

§33

Şeytanın və ehl-i ilhadın bazı vesveselerini tard eden müteferrik meselelerden bahseden hârika və fevkalâde bir risale olub iki kısımdan ibarettir.

§34

İman və ahlâkiyatı və vesveselerin izalesini və insandaki teşahhusat-ı vechiyenin hikmetini beyan eden İ’lemler, bu risalenin münderecatındandır.

§35

Bir İ’lem’inde وَمِن۟ اٰيَاتِهٖ خَل۟قُ السَّمٰوَاتِ وَال۟اَر۟ضِ وَاخ۟تِلَافُ اَل۟سِنَتِكُم۟ وَ اَل۟وَانِكُم۟ âyetinde zikredilen semavat və arzın yaradılışi və beşerin dil və renklerinin ihtilafı Cenab-ı Hâlık-ı Zülcelal’in âyetlerinden olduğunun hakikatini gayet güzel bir tarzda beyan edir. Dir ki:

§36

“Bütün beşerin esasat-ı azada ittifakı, Sâni’in vahdetine; teşahhusat-ı vechiyede temayüzü, Sâni’in muhtar və hakîm olduğuna gayet bâhir və zâhir delildir.” deyər, ispat edər. Beşerin birbirinden teşahhusça farklarının hikmetini və digər mahlukatta bu temayüzün ferden ferdâ olmayıp nevi nevi oluşu hikmetin elə iktiza ettiğini izah edir.

§37

Başqa bir İ’lem’de, şeytan-ı insî və cinnînin, bakaranın bâtınen gayet mükemmel, zâhiren miskin oluşu hakkındaki bir vesvesesini tard edər və deyər ki: “Ey şeytan-ı cinnîye üstad olan şeytan-ı insî! Əgər hər şey, hər şeyi maslahat miktarıyla və lâyık-ı vechile yapan Kadîr-i Ezelî’nin sanatı olmasa idi sənin eşeğinin kulağı səndən və sənin üstadlarından daha akıllı və daha hâzık olması lâzım gelirdi.” deyə insî və cinnî şeytanların vesveseleri yüzlerine çarpılarak; bakaranın yani ineğin dâhilinin mutlak olduğunun və haricinin mukayyed oluşunun hikmetini aklen və ilmen gayet mukni bir surette beyan edər.

§38

Ahlâka dair bir İ’lem’inde deyər ki: “Ey fâsık! Bil ki medeniyet-i sefihe elə müthiş bir riyayı ibraz etmiş və meydana çıkarmış ki ehl-i medeniyetin ondan kurtulması mümkün deyildir. Çünki ehl-i medeniyet o riyaya şan və şeref namını vermiş. İnsanı şahıslara qarşı riyakârlığa bedel, unsurlara və milletlere və devletlere qarşı riyakârlığa teşvik etmiş və tarihi onlara müşevvik və alkışçı və cerideleri də yani gazeteleri də dellâl yapmış. Ölümü unutturup güya unsurları içinde bir hayatları var deyə zaman-ı cahiliyetteki gaddar zalimlerin desiseleri nevinden bir desise ilə beşeri tasannu və riyakârlığa sevk etmişdir.”

§39

Ne qədər okunsa okunmaya lâyık olan bu risale də bir istiğfar və Hazret-i Mevlana’nın bir beytiyle nihayet bulmuşdur.

§40

Kainatın mecmuundan tâ zerreye qədər mütenâzilen hər bir mevcudun, çoxlu esma-i İlahiyeden Allah, Rab, Mâlik, Müdebbir, Mürebbi, Mutasarrıf və Nâzım isimlerine şehadet ettiklerini ispat edər.

§41

Başqa bir İ’lem’inde, heç bir kimsenin Sâni’-i âlem’den şikâyet hakkı olmadığını gösterir.

§42

Digər bir İ’lem’inde Kur’an-ı Hakîm’in ilk və ekser muhatabı olan cumhur-u avamın fehimlerini necə okşadığını və onların idraklerine necə müraat ettiğini uzun bir hakikatle beyan edər.

§43

Hem tayy-ı mekân və bast-ı zaman və enenin mahiyeti və iki vechi kimi çoxlu ince həqiqətləri beyan eden müteferrik mevzulardan müteşekkil bir qiymətli risaledir.

§44

Bu risale:

§45

Meded ey kafile-salar-ı rusül huz biyedî,

§46

Sensin ey nur-u kerem cümlemizin mutemedi

§47

İntisabım sanadır bax dilimde senedi:

§48

Lâ ilahe illallah Muhammedün Resulullah.

§49

deyə bir manzum kıtadan sonra uzun və muhit bir istiğfar və duaya geçerek hitama erer.

§50

Diğerlerine nisbetle böyük olan bu risalede, Sözler’den bazılarının hülâsalarıyla, müteferrik və muhtelif mevzulardan ibaret İ’lemler vardır.

§51

Birinci İ’lem’inde وَجَعَل۟نَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطٖينِ âyet-i kerîmesinin tefsirini, semavata çıxmaq isteyen şeytanların recmedilmelerini yeddi basamak ilə beyan edər.

§52

Birinci Basamağında: Semadaki sükûnet və sükûta və nizam-nizam-intizama işarəle deyər ki: “Sema ehli, arz ehli kimi hayırların və şerlerin karışmasından və zıtların içtimaından meydana gelen münakaşa və ihtilafat və tezebzüb içinde değillerdir. Bəlkə onlar, özlərinə Hâlıkları tarafından emredilen şeyleri kemal-i itaatle yapan mutîlerdir.”

§53

Şeytanların recmedilmelerini beyan və ispattan sonra başqa bir İ’lem’de (Üstadımız) Kur’an’dan istifadə ettiği dörd tarîkı, dörd hatve ilə gayet veciz bir tarzda izah edər. Risale-i Nur’un Sözler kısmında mufassal izahı bulunan bu İ’lem çox mühimdir.

§54

Digər bir İ’lem’inde, bəndəlikin mukaddime-i mükâfat-ı lâhika deyil, netice-i nemət-i sâbıka olduğunu beyandan sonra çox hakikatli və geniş manadaki İ’lemlere geçerek Nur’un İlk Kapısı’nda və Kiçik Sözler’de bir derece mealleri bulunan həqiqətlərin izahıyla bu qiymətli və mühim risale hitama erer.

§55

Bu qiymətli risalenin münderecatından şems kimi nurlu, kamer kimi parlak bir misali şudur: Kur’an-ı Hakîm, kainattaki insana râci və menfaatli olan eşyayı ihtar üçün zikredir. Yoxsa Kur’an-ı Hakîm’in o beyanatı yalnız o faydasına inhisar etmir. Çünki insan kendisiyle alâkası olan və faydası dokunan bir zerreye, özü ilə alâkası olmayan bir şemsten ziyade ehemmiyet verir. Mesela

§56

وَال۟قَمَرَ قَدَّر۟نَاهُ مَنَازِلَ ۝ لِتَع۟لَمُوا عَدَدَ السِّنٖينَ وَال۟حِسَابَ

§57

Yani kamerin küre-i arz etrafında devrinin Cənabı-Haqq tarafından takdir edilmesinin çoxlu hikmetlerinden bir hikməti də beşerin günlerini, aylarını, senelerini hesap etmesi, bilmesidir. Yoxsa kamerin takdiri, bizce çox lüzumlu bulunan bu faydasına inhisar etməz. Hâlık-ı Zülcelal’in esmasına âyinedarlık eden minlərlə hikmetleri daha var.

§58

Bu qiymətli risalenin âhirinde, altı katrede i’caz-ı Kur’an’ı hülâsa eden kiçik lakin o nisbette şümullü bir risale vardır.

§59

Mu’cize-i Kübradan Bir neçə Katreyi Tazammun Eden

§60

Peygamber aleyhissalâtü Vəssalamın risaletinin hakkaniyetine bir delil də Bəyanı Möcüzə Quran’dır. Kur’an-ı Hakîm’in kırka yaxın vech-i i’cazı, Lemaat və İşaratü’l-İ’caz tefsirinde beyan edildiğinden onlara havale edərək Birinci Katre nihayet bulur.

§61

İkinci Katre’de: Iyirmi Beşinci Söz’de zikredilen “Kur’an Nedir?” deyə olan tarifin qısa bir Arapçası vardır.

§62

Üçüncü Katre: Altı noktadır. Üçüncü Nöqtə’sında: Necə ki insan muhtelif hâcat-ı cismaniyeye muhtelif vaxtlarda möhtacdır. Mesela, havaya hər an, hararete, suya hər vaxt, gıdaya hər gün, ziyaya hər hafta möhtacdır. Elə də hâcat-ı maneviye-i insaniye də muhteliftir. Bir kısmına hər an möhtacdır. Lafzullah kimi. Bir kısmına hər vaxt möhtacdır. Bismillah kimi. Bir kısmına hər saat möhtacdır. “Lâ İlahe İllallah” kimi. Və hâkeza kıyas et.

§63

Dördüncü Katre: Altı nüktedir. Beşinci Nükte’sinde çox âyet-i kerîme bulunmasından və orası da izah makamı olmadığından Mu’cizat-ı Kur’aniye’ye havale edilerek o nükte tayyedilmişdir. Bazen bir harf-i Kur’anîde Kur’an’ın i’cazını ispat eden bu risale və arkadaşları olan “İşaratü’l-İ’caz” və “Mu’cizat-ı Kur’aniye” risaleleri Kur’an-ı Hakîm’in birer elmas kılıncıdırlar.

§64

Altıncı Katre: Belâgat-ı Kur’aniyenin bir sırrını keşfederek ediblerin اُن۟ظُر۟ اِلٰى مَن۟ قَالَ yani “Kim söylemiş?” demelerine mukabil اُن۟ظُر۟ اِلٰى مَن۟ قَالَ وَ لِمَن۟ قَالَ وَ لِمَا قَالَ وَ فٖيمَا قَالَ deyərək i’caz-ı Kur’aniyeyi parlattırır. Bu Altıncı Katre, belâgat-ı Kur’aniye üçün mühim bir anahtardır.

§65

İki sahifelik bir zeyli olan kiçik hacimde bir risaledir.

§66

Çox muhtasar olduğu üçün özetlenmedi.

§67

اَللّٰهُمَّ اخ۟تِم۟ لَنَا بِالسَّعَادَةِ وَالشَّهَادَةِ وَال۟كَرَامَةِ وَال۟بُش۟رٰى

§68

اٰمٖينَ اٰمٖينَ اٰمٖينَ

Şəxsi oxuma qeydi

Bu qeyd yalnız cihazında saxlanır və serverə göndərilmir.

Ən çox 1 200 simvol