Üstad Bediüzzaman Said Nursî’nin Şarkî Anadolu’da dünyaya gelişinden itibaren geçirdiyi həyat safhalarını buraya qədər birer birer gördük, temaşa ettik. Indi; geçen qırx əlli senelik hayatının neticesi və meyvəsi hükmünde, tarihin çox ender kaydetdiyi cihan vüs’atindeki muazzam bir davaya giririk. Bütün maddî və manevî zulmetleri izale edib âlemi nuruyla ziyalandıracaq olan Risale-i Nur meydana çıkır, dünya ilim və irfan sahasına Türkiye’den bir güneş doğur!..
Mənbə mətni saxlanılır. Uyğun model olduqda tərcümə ayrıca göstərilir.
Tarihçe-i Hayat
Barla Həyatı
* * *
Bediüzzaman Hazretlerinin Vilayat-ı Şarkiye’den Garbî Anadolu’ya Nefyedilmesi, Risale-i Nur’un Zuhuru, Telif və Neşri
Van’da mezkûr mağarada yaşamakta iken Şark’ta ihtilal və isyan hareketleri olur. “Sizin nüfuzunuz kuvvetlidir.” deyərək yardım isteyen bir zatın mektubuna: “Türk milleti asırlardan beri İslâmiyet’e hizmet etmiş və çox veliler yetiştirmişdir. Bunların torunlarına kılınç çekilmez, siz də çekmeyiniz; teşebbüsünüzden vazgeçiniz. Millet, irşad və tenvir edilməlidir!” deyə cavab gönderir. Lakin yenə hükûmet, Bediüzzaman’ı Garbî Anadolu’ya nefyedir.
Van’da mağaradan çıkarılıp Anadolu’ya hərəkət etmək üzere jandarmalarla sevk edilirken, yollara dökülüp “Aman Efendi Hazretleri bizi buraxıb gitme. Müsaade buyur sizi göndermeyelim. Arzu ederseniz Arabistan’a götürelim.” deyə yalvaran silahlı gruplara, ahaliye və ileri gelen zatlara: “Mən Anadolu’ya gidəcəyəm, onları istəyirəm.” deyərək hepsini teskin edir.
Evvela, Burdur vilayetine əsgərî muhafızlarla nefyedilir. Burdur’da zulüm və tarassudlar altında işkenceli bir esaret həyatı geçirir. Lakin aslâ boş durmur, on üç ders olan “Nur’un İlk Kapısı” kitabındaki həqiqətləri bir kısım ehl-i imana ders verib gizli olaraq kitab haline getirir. Bu hikmət cevherlerinin kıymetini takdir eden müştak ehl-i iman, el yazılarıyla bu kitabı çoğaltırlar. Nihayet “Burada Said Nursî boş durmur, dinî musahabelerde bulunur.” deyə gizli din düşmanları tarafından rapor tanzim ettirilir və burada da “Hücra bir köşede, mahrumiyetler, kimsesizlik və gurbet həyatı içinde öz özünə ölür gedər.” düşüncesiyle dağlar arasında tenha bir yer olan Isparta vilayetine bağlı Barla nahiyesine gönderilmeye qərar verilir.
Bediüzzaman Said Nursî Burdur’da iken bir gün, o zamanın Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Reisi Mareşal Fevzi Çakmak Burdur’a gəlir. Vali, Mareşal’e: “Said Nursî hükûmete itaat etmir, gelenlere dinî dersler verir.” deyə şekvada bulunur. Mareşal Fevzi Çakmak, Bediüzzaman’ın ne qədər dâhî və ne qədər manevî böyük və müstakim bir zat olduğunu bildiyi üçün dir ki: “Bediüzzaman’dan zərər gəlməz, ilişmeyiniz. Hörmət ediniz.”
Sürgün edildiyi bütün yerlerde, Bediüzzaman aleyhinde cebirle resmî kimseler vasıtasıyla dehşetli propagandalar yaptırılarak; ehl-i imanın, Üstad Bediüzzaman’a yaklaşmamaları və dinî derslerinden istifadə etmemeleri üçün çox menfî gayretler sarf edilir. Lakin Üstadın imanî derslerinin nüfuz və kıymeti, ahali arasında kalpten kalbe sirayet edir və eserlerine olan aşk və muhabbet, kalpleri istila edir.
Barla, ehl-i imanın manevî imdadına gönderilen Risale-i Nur Külliyatı’nın telif edilmeye başlandığı ilk merkezdir. Barla, millet-i İslâmiyenin hususan Anadolu halkının başına gelen dehşetli bir dalalet və dinsizlik cereyanına qarşı, Kur’an’dan gelen bir hidayet nurunun, bir saadet güneşinin tulû ettiği beldedir. Barla, rahmet-i İlahiyenin və ihsan-ı Rabbanînin və lütf-u Yezdanî’nin bu mübarək Anadolu hakkında, bu kahraman İslâm milletinin evlatları və âlem-i İslâm hakkında, həyat və mematlarının, ebedî saadetlerinin medarı olan eserlerin lemean ettiği bahtiyar yerdir.
Bediüzzaman Said Nursî, Barla nahiyesinde daimî və çox şiddetli bir istibdat və zulüm və tarassud altında bulundurulurdu. Barla’ya nefiy səbəbi isə kalabalık şehirlerden uzaklaştırıp belə hücra bir köye atılarak ruhunda mevcud hamiyet-i İslâmiyenin feveran etmesine mani olmaq, onu konuşturmamak, söyletmemek; İslâmî, imanî eserler yazdırmamak, âtıl bir vaziyete düşürüp dinsizlerle mücahededen və Kur’an’a hizmetten men’etmək idi.
Bediüzzaman isə bu planın tamamen aksine hərəkət etmekte muvaffak oldu; bir an hətta boş durmadan, Barla kimi tenha bir yerde Kur’an və iman hakikatlerini ders veren Risale-i Nur eserlerini telif edərək perde altında neşrini temin etti. Bu muvaffakiyet və bu muzafferiyet isə çox muazzam bir galibiyet idi. Çünki o çox dehşetli dinsizlik devrinde, həqiqi bir tək dinî eser hətta yazdırılmırdı. Din adamları susturulup yox edilmeye çalışılırdı. Dinsizler, Bediüzzaman’ı yox edememişler, uyuşmuş qəlb və akılları ihtizaza gətirən İslâmî və imanî neşriyatına mani olamamışlardı. Bediüzzaman’ın yaptığı bu dinî neşriyat, iyirmi beş senelik eşedd-i zulüm və istibdad-ı mutlak devrinde heç bir zatın yapamadığı bir iş idi.
Bediüzzaman, Barla’ya 1926-1927 senelerinde nefyedilmişdir. Bu tarihler, Türkiye’de iyirmi beş sene devam edəcək bir istibdad-ı mutlakın icra-yı faaliyetinin ilk seneleri idi. Gizli dinsiz komiteleri “İslâmî şeairleri birer birer kaldırarak İslâm ruhunu yox etmək, Kur’an’ı toplatıp imha etmək” planlarını güdüyorlardı. Buna muvaffak olunamayacağını iblisane düşünerek “Otuz sene sonra geləcək neslin öz eliyle Kur’an’ı imha etmesini intac edəcək bir plan yapalım.” demişler və bu planı tatbike koyulmuşlardı. İslâmiyet’i yox etmək üçün tarihte görülmemiş bir tahribat və tecavüzat hüküm sürmüşdür.
Bəli, altı yüz sene bəlkə Abbasîler zamanından beri yani min seneden beri Kur’an-ı Hakîm’in bir bayraktarı olaraq bütün cihana qarşı meydan okuyan Türk milletini, bu vatan evlatlarını, İslâmiyet’ten uzaklaştırmak və mahrum buraxmaq üçün Müslümanlığa ait hər türlü bağların koparılmasına çalışılır və bilfiil də muvaffak olunurdu. Bu vakıa cüz’î deyil, küllî və umumî idi. Milyonlarca insanın hususan gençlerin və milyonlar masumların, talebelerin iman və itikadlarına, dünyevî və uhrevî felaketlerine taalluk eden çox geniş və şümullü bir hâdise idi. Və kıyamete qədər gəlib geçəcək Anadolu halkının ebedî hayatlarıyla alâkadardı.
O zaman və o senelerde, min yıllık parlak mazinin delâlet və şehadetiyle, Kur’an’ın bayraktarı olaraq en yüksək bir mevki-i muallâyı ihraz etmiş bulunan kahraman bir milletin hayatında, İslâmiyet və Kur’an aleyhinde dehşetli tahavvüller və tahripler yapılır və cihanın en namdar ordusunun min senelik cihad-ı diniye ilə geçen parlak mazisi və o mazide medfun muhterem ecdadı, yeni nesillere və mektepli talebelere unutturulmaya çalışılır və mazi ilə irtibatları kesilerek “Muasır medeniyet seviyesine ulaşacağız, ulaştıracağız.” kimi maskeli və sureta parlak kelâmlarla iğfalatta bulunularak, komünizm rejimine zemin hazırlanırdı!
İslâmiyet’in hakikatinde mevcud maddî manevî en yüksək terakki və medeniyet umdeleri yerine; dinsiz felsefenin bataklığındaki nursuz prensipler, edepsiz edib və feylesofların fikir və ideolojileri; gizli komünistler, farmasonlar, dinsizler tarafından telkin edilir və çox geniş bir çapta tedris və talime çalışılırdı. Bilhassa İngiliz, Fransız kimi İslâm düşmanlarının İslâm âlemini maddeten və manen yıpratmak, sömürmek emellerinin başında kahraman Türk milletinin dinî bağlardan uzaklaştırılması; örf âdet, an’ane və ahlâk bakımından tamamen İslâmiyet’e zıt bir duruma getirilmek planları vardı və bu planlar maalesef tatbik sahasına konmuştu.
İşte Bediüzzaman Said Nursî’nin, Risale-i Nur’la Anadolu’daki hizmet-i imaniye və Kur’aniyesine cansiperane çalışan bir fedai-yi İslâm olaraq başladığı seneler ki zemin yüzünün görmediyi çox dehşetli bir dinsizlik devrinin başlangıcı və teessüs zamanı idi. Bunun üçün Bediüzzaman’ın Risale-i Nur’la hizmetine nazar edildiyi vaxt, belə dehşetli bir zamanı göz önünde bulundurmak icab edər. Çünki tarihte emsali görülmemiş bu qədər ağır şerait tahtında yapılan zerre qədər hizmet, dağ kimi bir qiymət kazanabilir; ufacık bir hizmet, böyük bir değeri və neticeyi haiz ola bilər.
İşte Risale-i Nur, belə dehşetli və ehemmiyetli bir zamanın mahsulü və neticesidir. Risale-i Nur’un müellifi, iyirmi beş senelik din yıkıcılığının hükmetdiyi dehşetli bir devrin cihad-ı diniye meydanının en böyük kahramanı və tâ kıyamete qədər Ümmet-i Muhammediyeyi (asm) dârü’s-selâma davet eden və beşeriyete yol gösteren rehber-i ekməlidir. Və hem Risale-i Nur, Kur’an’ın elmas bir kılıncıdır ki zaman və zemin və fiiliyat bunu kat’iyetle ispat etmiş və gözlere göstermişdir.
İşte elə elîm və feci və dehşetli bir devri ihdas eden dinsizlerin icraatı olan olduqca ağır şartlar dâhilinde Bediüzzaman’ın inayet-i Hak’la telife muvaffak olduğu Risale-i Nur eserleri, dinsizliğin istilasına qarşı, yıkılması gayr-ı kabil olan muazzam və muhteşem bir set teşkil etmişdir. Risale-i Nur; maddiyyunluk, tabiiyyunluk kimi dine muarız felsefenin muhal, bâtıl və mümteni olduğunu; cerh edilmez bürhanlarla, aklî, mantıkî delillerle ispat edərək en dinsiz feylesofları də ilzam etmişdir. Küfr-ü mutlakı mağlubiyete düçar etmiş, dinsizliğin istilasını durdurmuşdur.
Bəli, Bediüzzaman’a yapılan o tarihî zulüm və işkence və ihanetler altında feveran edib parlayan Risale-i Nur, bu zamanda və istikbalde bir seyfü’l-İslâm’dır. Risale-i Nur ruhların sevgilisi, kalplerin mahbubu, âşıkların maşuku, canların cananı olmuş; icabında bu canan üçün canlar feda edilmişdir. Risale-i Nur, beşerin sərtâcı və halâskârı mevki-i muallâsında hizmet yapmış və yapmaktadır. Risale-i Nur, Kur’an’ın son asırlarda beklenen bir mu’cize-i maneviyesi olaraq tulû etmiş və başta müellifi Bediüzzaman Said Nursî olaraq milyonlarla talebeleri və kardeşleri, bu həqiqət-i Kur’aniye etrafında pervaneler kimi dönerek onun nuruyla nurlanmışlar, ondaki Kur’an və iman hakikatlerini massetmişler (emmişler), imanlarını kuvvetlendirmişler və bu həqiqət-i kübrayı bütün dünyaya ilan etmək və ölünceye qədər onu okumak və ona hizmet etmək gayesini azmetmişlerdir.
Bəli, Türk milletini və bu vatan ahalisini və âlem-i İslâm’ı ebede qədər şerefle yaşatacaq və mazide olduğu kimi istikbalde də tarihin altın sahifelerine, Kur’an və İslâmiyet hizmetinde âlem-i İslâm’ın pişdarı və namdar kumandanı olaraq kaydettirəcək medar-ı iftiharı Risale-i Nur’dur. Böyük bir vüs’at və külliyeti taşıyan və Anadolu’da və İslâm âleminde zuhur edib hər tarafta hüsn-ü kabule və tesire mazhariyetle gittikçe inkişaf və intişar eden bu eser; Kur’an’ın malıdır, âlem-i İslâm’ın və ehl-i imanın malıdır və bu vatan ahalisinin İslâmî bir medar-ı iftiharıdır. Bu memlekette hükmeden bir hükûmetin nöqtə-i istinadı hem eyni zamanda bütün dünyaya duyuracağı muazzam həqiqətlər manzumesidir ki inşâallah bir zaman gəlib radyo ilə bütün âlemlere ders veriləcək və ilan ediləcəkdir.
Bəli, dünya ilim və irfan sahasına Türkiye’den bir güneş doğmuşdur. Bu yeni doğan güneş, min üç yüz yıl evvel âlem-i beşeriyete doğmuş olan güneşin bir in’ikasıdır və o manevî güneşin hər asırda parlayan lem’alarından birisidir və beklenilen son mu’cize-i manevîsidir! Yalnız maneviyat sahasında deyil, zâhiren və maddeten də tesirini göstermişdir.
Bəli Risale-i Nur, bütün dünya milletlerinin hayatlarını muhafaza və müdafaa üçün sarıldıkları və güvendikleri atom və emsali bomba və silahlarının fevkinde muazzam bir tesire sahiptir. Bunun belə olduğunu, bir parça ilim və basîret nazarıyla Nur risalelerine bakanlar və Risale-i Nur müellifi Bediüzzaman Said Nursî’nin otuz seneden beri Anadolu’daki hizmet-i imaniyelerine dikkat edenler görür, anlar və tasdik edərlər. Həqiqətə nüfuz eden zatlar üçün Risale-i Nur’un tulûundan bugüne qədər geçen zaman içerisindeki yapılan hizmetin neticeleri, nihayet derecede muhteşem və muazzamdır, milyarlar takdir və tebrike lâyıktır.
Bəli Risale-i Nur, iman-ı tahkikîyi bu vatanda neşretmekle imanı kuvvetlendirip bu memleketteki dinsizlik və imansızlık, dalalet və sefahete qarşı mukabele və müsbet bir tarzda mücadele edərək bunları mağlup etmişdir. Böyük və küllî və umumî mücahede-i diniyesinde muzaffer olmuşdur. Taife-i mücahidîn olan Nur talebeleri; a’zamî sadakat və ittihattan neş’et eden azîm, manevî, makbul bir sır ilə rahmet-i İlahiyenin celbine və teveccühüne vesile olmuşdur. Bu ihlaslı taife-i mücahidîn kiçik bir çərdək kimi dar bir dairede iken, o çekirdekte âlemi istila edəcək bir Şecere-i Tûba’nın mahiyeti bulunduğu misillü; on dördüncü asr-ı Muhammedîde aleyhissalâtü Vəssalam Kur’an’dan çıkan Risale-i Nur’un Anadolu’da tulû və intişar etmesiyle, neticede neşv ü nema edərək âlem-i İslâm və insaniyete qədər genişlemiş və daha da genişleyəcəkdir.
İşte Risale-i Nur hem fevkalâde ihlası və hem yalnız tevhid və iman akidelerinin hizmetini esas meslek ittihaz edərək bir kudsiyet kazanması və mahiyetinde bütün həqiqətlər-i Kur’aniye və İslâmiye mevcud bulunarak hər tarafı kaplayacaq bir nur-u həqiqət olması dolayısıyla, rahmet-i İlahiye canibinde bu millet-i İslâmiyeyi, maddî manevî felaket və helâket tehlikelerinden, bir sedd-i Kur’anî və nur-u imanî olaraq muhafazaya vesile olmuşdur.
Risale-i Nur, iman və Kur’an muhaliflerine qarşı mücadelesinde cebir və münazaa yolunu deyil, ikna və ispat yolunu ihtiyar etmişdir.
Risale-i Nur yüz otuz risalelerinde, doğrudan doğruya həqiqətin berrak vechesini bütün vuzuh və çıplaklığıyla göstermişdir. Din-i hak olan İslâmiyet’i və âlem-i insaniyetin hidayet güneşi olan Kur’an’ın mu’cizeliğini, bütün dünya efkârı muvacehesinde və bütün fikir və felsefe sahasında cerh edilmez kat’î deliller ilə göstermişdir. Və mantıkî hüccetlerle ispat etmişdir ki yeryüzündeki bilumum kemalât və medeniyet və terakki umdeleri, semavî dinler və peygamberler eliyle gelmiş və bilhassa İslâmiyet’in zuhuruyla âlem-i insaniyet, İslâm âleminin taht-ı riyasetinde cehalet gayyasından kurtulmuş və kurtulacaqdır.
Felsefe və hikmetin içerisinde görünen fazilet, menfaat-i umumiye vesaire kimi insanî esaslar isə: Güneşin doğmasıyla ondan yayılan və aydınlanan gece âleminin nurları kimi Nübüvvet güneşinin tulûu, beşeriyetin fikir və kalplerinde akisler və lem’alar husule getirmiş olmasındandır. Hakikatli felsefe və hikmetin, fen və sanatın üzerinde görünen bu ışıklar, Kur’an güneşinin və Nübüvvet kandilinin âlem-i beşeriyete akislerinden və cilvelerinden mütevelliddir.
Ey âlem-i İslâm! Uyan, Kur’an’a sarıl; İslâmiyet’e maddî və manevî bütün varlığınla müteveccih ol!
Və ey Kur’an’a min yıllık tarihinin şehadetiyle hâdim olan və İslâmiyet nurunun zemin yüzünde nâşiri bulunan yüksək ecdadın evladı! Kur’an’a yönel və onu anlamaya, okumaya və onu anlatacaq, onun bu zamanda bir mu’cize-i maneviyesi olan Nur risalelerini mütalaa etmeye çalış. Lisanın, Kur’an’ın âyetlerini âleme duyururken, hal və etvar və ahlâkın da onun manasını neşretsin; hal diliin ilə də Kur’an’ı oku. O zaman sən, dünyanın efendisi, âlemin reisi və insaniyetin vasıta-i saadeti olursun!
Ey asırlardan beri Kur’an’ın bayraktarlığı vazifesiyle cihanda en mukaddes və muhterem bir mevki-i muallâyı ihraz etmiş olan ecdadın evlat və torunları! Uyanınız! Âlem-i İslâm’ın fecr-i sadıkında gaflette bulunmak, kat’iyen ağıl kârı deyil! Yenə âlem-i İslâm’ın intibahında rehber olmaq, arkadaş, qardaş olmaq üçün Kur’an’ın və imanın nuruyla münevver olaraq, İslâmiyet’in terbiyesiyle tekemmül edib həqiqi medeniyet-i insaniye və terakki olan medeniyet-i İslâmiyeye sarılmak və onu, hal və harekâtında özünə rehber eylemek lâzımdır.
Avrupa və Amerika’dan getirilen və həqiqətdə yenə İslâm’ın malı olan fen və sanatı, nur-u tevhid içinde yoğurarak, Kur’an’ın bahsetdiyi təfəkkür və mana-yı harfî nazarıyla, yani onun sanatkârı və ustası adı ilə onlara bakmalı və saadet-i ebediye və sermediyeyi gösteren həqiqətlər-i imaniye və Kur’aniye mecmuası olan Nurlara doğru “İleri, arş!” deməli və dedirmeliyiz.
Ey eski çağların cihangir Asya ordularının kahraman askerlerinin torunları olan muhterem din qardaşlarım!
Beş yüz senedir yattığınız yeter! Artıq Kur’an’ın sabahında uyanınız. Yoxsa Qurani-Kərim’in güneşinden gözlerinizi kapatarak gaflet sahrasında yatmakla, vahşet və gaflet sizi yağma edib pərişan edəcəkdir.
Kur’an’ın mecrasından ayrılarak, birleşmeyen su damlaları kimi toprağa düşmeyiniz. Yoxsa torpaq kimi sefahet və şehvet-i medeniye sizi emerek yutacaqdır. Birleşen su damlaları kimi Qurani-Kərim’in saadet və salamatlıq mecrasında ittihat edərək, sefahet və rezalet-i medeniyeyi süpürüp bu vatana âb-ı həyat olan həqiqət-i İslâmiye sularını akıtınız.
O həqiqət-i İslâmiye suları ilə bu topraklarda iman ziyası altında həqiqi medeniyetin fen və sanat çiçəkləri açacaq, bu vatan maddî və manevî saadetler içinde gül və gülistana dönəcəkdir inşâallah.
Sadede dönürük. Bəli Bediüzzaman Said Nursî, Barla’da ikamete memur edilip Risale-i Nur’u telif ettiği seneler, yukarıda bir nebze zikretdiyimiz kimi zerreyi dağ kimi kıymetlendiren ehemmiyetli seneler idi. Necə ki kışın dondurucu soğuğunda və ağır şerait altında bir saatlik nöbet, bir sene ibadətten hayırlıdır; eynilə elə də o zaman-ı müthişede, deyil yüz otuz risaleyi bəlkə iman və İslâmiyet’e dair həqiqi bir tək risale yazabilmek də minlərlə risale qiymət və ehemmiyetinde idi.
Bəli, dinsizliğin hüküm-ferma olduğu o dehşetli devirde, ehl-i din, terzil edilmeye çalışılırdı. Hattâ Kur’an’ı də tamamen qaldırmaq və Rusya’daki kimi dinî akideleri tamamen imha etmək düşünülmüş lakin millet-i İslâmiyece bir aksü’l-aməli netice verebilmesi ihtimali ileri sürülünce bundan vazgeçilmiş, yalnız bu qərar alınmıştı: “Mekteplerde yaptıracağamız yeni öğretim usûlleriyle yetişəcək gençlik, Kur’an’ı ortadan kaldıracaq və bu surətlə milletin İslâmiyet’le olan alâkası kesiləcək!” Bütün bu dehşet-engiz planları çeviren o müthiş fitnenin menbaları, şimdiki dinî inkişafın muarızı və düşmanları olan haricî dinsiz cereyanların reisleri və adamları idi.
Bəli, Türk milleti içerisinde meydana getirilen o dehşetli hâdisatın içyüzünü, tafsilatını, istikbalin həqiqət-perest tarihçilerine və bunları indi Demokrat idaredeki serbestiyetle bir derece neşretmekte olan İslâm-Türk muharrirlerine havale edirik.
Bizim vazifemiz, yalnız və yalnız həqiqətlər-i imaniye və Kur’aniye ilə meşgul olmaktır. Biz yalnız və yalnız iman və İslâmiyet cereyanındayız.
Bəli, o dalalet və zındıkanın en azgın devirlerinde Bediüzzaman Said Nursî, daimî nezaret və tarassud altında və belə müthiş və çoxlu ağır şerait içerisinde idi. Nemrutların, Firavunların, Şeddadların və Yezidlerin yapamadığı zulümlerin envaı Bediüzzaman’a yapılırdı. Və iyirmi beş sene belə devam etti. O zaman âlem-i İslâm, maddeten fakirdi və müstevlilerin esaretinde bulunurdu. Bütün gizli fesat və dinsizlik komiteleri hem Türkiye’de hem âlem-i İslâm’da müthiş faaliyetler yapır və taraftarları onları desteklir və hepsi də İslâmiyet aleyhinde ittifak ediyorlardı.
İşte Risale-i Nur, asr-ı saadette İslâm’ın cihanı fetih anahtarları hükmünde olan Bedir, Uhud muharebelerinin ehemmiyeti nevinden bir kıymeti ihtiva eden bir zamanın mahsulüdür ki vesile olduğu hizmet-i imaniye və îfasında bulunduğu manevî cihad-ı diniye, tarihte asr-ı saadetten maada heç bir zamanda görülmemiş bir azamettedir.
Eli kolu bağlı hükmünde olan Bediüzzaman Said Nursî, elə dehşetli bir esarette, nefiy və inzivada telif və neşretdiyi yüz otuz parça Risale-i Nur eserleriyle, beliğ bir hatip olaraq Anadolu mescidinde və âlem-i İslâm camiinde konuşur, ehl-i İslâm’a Kur’an’dan aldığı dersini tekrar edir. Güya Bediüzzaman Said Nursî, on dördüncü asr-ı Muhammedî’nin və iyirminci asr-ı miladînin minaresinin tepesinde durup muasırları olan ehl-i İslâm və insaniyete bağırır və bu asrın arkasında dizilmiş və müstakbel sıralarında saf tutmuş olan nesl-i âti (Hâşiye ) ilə bir mürşid-i a’zam, bir müceddid-i ekber olaraq konuşur…
Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri elə müşkül və ağır vaziyetler altında Risale-i Nur Külliyatı’nı telif edir ki tarihte heç bir ilim adamının qarşılaşmadığı zorluklara maruz kalır. Lakin sönmeyen bir azim, irade və hizmet aşkına mâlik olduğu üçün yılmadan, yıpranmadan, usanıp bıkmadan, bütün kuvvetini sarf edərək emsalsiz bir səbir və tahammül və feragat-i nəfs ilə bu millet və memleketi komünizm ejderinden, mason âfatından, dinsizlikten muhafaza edəcək –eden və etmekte olan– və âlem-i İslâm’ı və beşeriyeti tenvir və irşadda böyük bir rehber olan bu hârikulâde Risale-i Nur eserlerini meydana getirir. Yüz otuz parça olan Risale-i Nur Külliyatı’nın telifi, iyirmi üç senede hitama erir.
Nur risaleleri, şiddetli ihtiyaç zamanında telif edildiğinden hər yazılan risale, gayet şifalı bir tiryak və ilaç hükmünü daşıyır və elə də təsir edib çoxlu kimselerin manevî hastalıklarını tedavi edir. Risale-i Nur’u okuyan hər bir kimse, güya o risale özü üçün yazılmış kimi bir halet-i ruhiye içinde kalarak böyük bir iştiyak və şiddetli bir ihtiyaç hissederek mütalaa edir. Nihayet elə eserler vücuda gəlir ki bu asır və geləcək asırların bütün insanlarının imanî, İslâmî, fikrî, ruhî, kalbî, aklî ihtiyaçlarına tam cavab verəcək və kâfi geləcək Kur’anî həqiqətlər ihsan edilir.
Risale-i Nur, Kur’an-ı Hakîm’in həqiqi bir tefsiridir. Ayələr, sırasıyla deyil; devrin ehtiyacına cavab veren imanî həqiqətləri mübeyyin ayələr tefsir edilmişdir.
Tefsir iki kısımdır: Biri, ayənin ibaresini və lafzını tefsir edər; biri də ayənin mana və hakikatlerini izah ilə ispat edər. Risale-i Nur, bu ikinci kısım tefsirlerin en kuvvetlisi və en qiymətliı və en parlağı və en mükemməli olduğu, ehl-i tahkik və tetkikten binlercesinin şehadetiyle və tasdikiyle sabittir.
Risale-i Nur’un telifi və neşriyatı, indiyə qədər misli görülmemiş bir tarzdadır. Bediüzzaman Said Nursî öz eliyle risaleleri yazıp teksir edəcək derecede bir yazıya mâlik deyildir, yarım ümmidir. Bunun üçün kâtiplere süratle söyler və süratle yazılır. Günde bir iki saat telifatla meşgul olaraq on, on iki və bir iki saatte yazılan hârika eserler vardır.
Üstad Bediüzzaman’ın telif ettiği risaleleri, talebeler elden ele ulaştırmak suretiyle müteaddid nüshalar yazarlar, yazılan nüshaları müellifine getirirler. Müellif, müstensihlerin yanlışlarını düzeltir. Bu tashihatı yaparken eserin aslı ilə qarşılaştırmadan kontrol edər. Indi də iyirmi beş otuz sene evvel telif ettiği bir eseri tashih ederken aslına bakmaz.
Yazılan risaleleri etraf köylerden və kazalardan gelenler, böyük bir merak və iştiyakla alıb gidirlər və el yazısıyla neşrediyorlardı.
Üstad Bediüzzaman, Kur’an’dan başqa heç bir kitaba müracaat etmeden və telifat zamanında yanında heç bir kitab bulunmadan Nur risalelerini telif etmişdir.
Merhum Mehmed Âkif’in: Doğrudan doğruya Kur’an’dan alıb ilhamı Asrın idrakine söyletmeliyiz İslâm’ı beytiyle ifade ettiği idealini tahakkuk ettirmek, Bediüzzaman’a müyesser olmuşdur.
Risale-i Nur’un neşir keyfiyeti də tarihte heç bir eserde görülmemişdir. Belə ki:
Kur’an hattını muhafaza etmək hizmetiyle də muvazzaf olan Risale-i Nur’un, mütləq Kur’an yazısıyla neşredilmesi lâzımdı. Eski yazı yasak edilmiş və matbaaları kaldırılmıştı. Bediüzzaman’ın parası, serveti yoktu; fakirdi, dünya metaıyla alâkası yoktu. Risaleleri el ilə yazarak çoğaltanlar da ancaq zarurî ihtiyaçlarını temin ediyorlardı. Risale-i Nur’u yazanlar, karakollara götürülür, işkence və eziyetler yapılır, hapislere atılırdı. Bediüzzaman aleyhinde hükûmet eliyle yaptırılan propaganda və tazyiklerle hər tarafa dehşetler saçılır; ahali, Hazret-i Üstada yaklaşmaya, ondan din, iman dersi almaya cesareti kalmayacaq derecede evhamlandırılırdı. Vaxtilə də din adamlarının, həqiqət-perestlerin, sırf dindar oldukları üçün darağaçlarında can vermeleri, bir korku və yılgınlık havası meydana getirmişdi. Hüküm sürmekte olan eşedd-i zulüm və istibdad-ı mutlak içinde, ehl-i diyanet sükût-u mütləq mahkûm edilmişdi. Ne dinin hakikatlerinden bahseden həqiqi bir risale neşrettirilir və ne də o həqiqətlər millete ders verdirilirdi. Bu surətlə İslâmiyet, ruhsuz bir cəsəd haline getirilmeye çalışılır; din-i İslâm’ın mahiyeti və esaslarını ders vermək, kat’iyen men’edilirdi. (Hâşiye ).
İşte başlangıçta çox azgın olan bu dinsizlik devri, Risale-i Nur’un umumiyet kesbeden neşriyatıyla yıkılmış; ehl-i imanın manevî və maddî –bilhassa manevî– hayatına tatbik edilen istibdat zincirleri parçalanmışdır. Risale-i Nur, dinsizliğin belini kırmış və temel taşlarını târumar etmişdir.
Bəli, o zamanlar ki dinsizliğin mukabil cephesinde Risale-i Nur şimşekler kimi parlamış və Kur’an-ı Hakîm’in bu nuru bütün satvet və şevketiyle zuhur edərək perde altında neşrolunmuşdur.
Risale-i Nur’dan tahkikî iman dersi alan və gittikçe ziyadeleşen Nur talebelerinin imanları inkişaf etmiş, imanî bir şehamet və İslâmî bir cesarete sahib olmuşlardır. Necə ki cesur bir kumandan, yüzlerce əsgərliyə hal dili ilə cesaret verir və nöqtə-i istinad olursa; eynilə elə də Risale-i Nur şahs-ı manevîsinin mümessili olan Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri başta olaraq, tahkikî iman dersleriyle imanları kuvvetlenen yüz minlərlə, indi milyonlarca Nur talebeleri, ehl-i imana bir nöqtə-i istinad və bir hüsn-ü misal olmuşlardır. Nur talebelerinin bu iman kuvvetleri və dinsizliğe qarşı kahramanca mücadeleleri, halkın üzerinde çox təsir yapmış və bir intibah (uyanıklık) husule getirmişdir. Böylelikle, milletin içindeki korku və evhamları da Risale-i Nur’la izale etmişler, vatan və millete umumî bir cesaret, ümit və ferahlık husule getirip Müslümanları yeisten kurtarmışlardır.
Risale-i Nur’u gaye-i həyat edinen bir Nur talebesi, yüz adam kuvvetinde olduğu və yüz nâsih qədər iman və İslâmiyet’e hizmet ettiği, ehl-i həqiqətçe müsellem və musaddaktır. Nur talebeleri; dinsizliğin şaşaalı taarruzlarına, tantanalı yaygaralarına, zulümlerine, hapislerine; üstadları kimi qiymət vermeden, korkmadan, lüzumunda canlarını, mallarını, evlad ü iyallerini də çekinmeden Risale-i Nur’la iman və İslâmiyet’e hizmet uğrunda feda etmişlerdir. Nur talebeleri, tək bir şeyi gaye edinmişdir: “İmanlarını kurtarmak niyetiyle Risale-i Nur’u okumak və rıza-yı İlahî üçün iman və İslâmiyet’e Risale-i Nur’la hizmet etmək.” Bu gayelerinde muvaffak olmaq üçün hər şeylerini bu hizmete hizmetkâr yapmışlardır.
Bəli Nur talebeleri, ümmet-i Muhammediyeyi sahil-i selâmete çıkaran bir sefine-i Rabbaniyenin hademeleri olduklarına inanmışlardır. Hayatta en böyük gayeleri; Kur’an və imana hizmet edərək, ümmet-i Muhammed’in refah və saadet içinde yaşamasına vesile olmaktır. Risale-i Nur’un el yazısıyla neşri senelerinde, evlerinden yeddi səkkiz sene çıkmadan Risale-i Nur’u yazıp neşredenler olmuşdur. O zamanlar Isparta havalisinde erkek, kadın, genç və ihtiyarlardan minlərlə Nur talebesi hattâ Nur dershanesi olan Sav köyü min kalemle, senelerce Nur risalelerini yazıp çoğaltıyorlardı. (Risale-i Nur, telifinden iyirmi sene sonra, teksir makinesi ilə neşredilmiş və otuz sene sonra da matbaalarda basılmaya başlanmışdır. İnşâallah bir zaman geləcək, Risale-i Nur Külliyatı altınla yazılacaq və radyo diliyle muhtelif lisanlarda okunacaq və zemin yüzünü geniş bir dershane-i Nuriyeye çevirəcəkdir.)
Risale-i Nur’un neşrinde, mübarək hanımlar da ehemmiyetli fedakârlıklara mazhar olmuşlardır. Hattâ Hazret-i Üstada gəlib “Üstadım! Mən efendimin göreceği dünyevî işleri də yapmaya çalışacağam; o senindir, Risale-i Nur’undur.” deyən və erkeklerinin Risale-i Nur hizmetinde çalışmalarına daha fazla imkânlar veren kahraman hanımlar görülmüşdür. Risale-i Nur’u yazan efendilerine geceleri lamba tutarak onların din, iman hizmetlerine canla başla iştirak etmişlerdir. Risale-i Nur’u hanımlar, kızlar elleriyle yazmışlar, göz nurları dökmüşler, mübarək kâtibeler olaraq imana hizmet etmişlerdir.
Hattâ elə Nur talebesi hanımlar vardır ki özlərini son nefeste iman nuruyla hüsn-ü hâtimeye nâil edəcək Nur risalelerini hararetle okumuşlar və digər din kardeşleri olan hanımlara da okuyup tanıtmışlar; Nurları hanımlar içinde neşrederek çox hanımların Kur’an və iman nurlarıyla nurlanmalarına vesile olub kahramanca hizmette bulunmuşlardır. Risale-i Nur’u okuyup okutmakla iman mertebelerinde terakki edib âdeta birer mürşid mertebesine yükselmişlerdir.
Hanımlar sırf Allah rızasını tahsil üçün safvet və ihlasla, Risale-i Nur’daki parlak və çox feyizli Kur’an nurlarına bağlanmış və kalplerinde sönmez bir muhabbet və sevgi besleyerek dünya və âhirette bahtiyar olacaq bir vaziyete kavuşmuşlardır. Risale-i Nur’un qiymət və büyüklüğü, temiz kalplerine o qədər yerleşmiş ki onu beraberce okuyup dinledikçe içleri nurlarla, feyizlerle dolup taşmış, nurani gözyaşları dökerek cûş u hurûşa gelmişlerdir.
Ne bahtiyardır o hanımlar ki Risale-i Nur’un bu mukaddes imanî hizmetinde çalıştıkları üçün onlar daima hayırla yâd ediləcək, âhiretlerine nurlar gönderiləcək, kabirleri cennet-misal pür-nur olacaq və âhirette də en yüksək mertebelere ulaşacaklardır inşâallah. En başta Bediüzzaman Hazretlerinin dualarına dâhil olmakla birlikdə, Nur talebeleri mabeynindeki şirket-i maneviye sırrıyla defter-i hasenatlarına hayırlar kaydedilmektedir. Risale-i Nur’a samimi alâkaları, o fedakâr hanımları, milyonlarca Nur talebelerinin dualarına nâil etmektedir. Risale-i Nurları okuyup okutmakla böyük manevî kazançlara, yüksək derecelere erişmektedirler. İnşâallah ekseri hanımların belə olmasını, rahmet-i İlahiyeden kuvvetle itikad və ümit və niyaz edirik.
Basîretli Nur nâşirleri; otuz beş sene evvel Risale-i Nur’daki yüksək həqiqətləri görmüş, o kudsî dersleri almış və o zamandan beri ihlas və sadakatle gizli din düşmanlarına göğüs germişdir. Nur kahramanlarının haneleri müteaddid defalar arandığı və özləri defalarca hapislere atılarak orada şiddetli azaplar və sıkıntılar çektirildiyi halde, elmas kalemleriyle Risale-i Nur’un bu qədər senedir nâşirliğini yapmışlardır. İstedikleri takdirde dünya nimetleri özlərinə yâr olduğu halde; hər türlü şahsî, dünyevî rütbelerden, varlıklardan feragatle ömürlerini Risale-i Nur’un hizmetine vakfetmişlerdir.
Əcəba Risale-i Nur şakirdlerindeki bu cehd və qüvvətin, bu feragat və fedakârlığın və bu derece sebat və sadakatin səbəbi nedir, deyə bir sual sorulursa bu sualin cavabı mütləq ki bu olacaqdır: Risale-i Nur’daki cerh edilmez yüksək həqiqətlər, iman hizmetinin yalnız və yalnız rıza-yı İlahî üçün yapılması və Bediüzzaman Hazretlerinin a’zamî ihlasıdır.
Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri, Barla’da səkkiz sene qədər kalmışdır. Ekseri zamanlarını kırlarda, bağ və bahçelerde geçirirdi. İki üç saat qədər uzaklıktaki tenha dağlara və ya bağlara çekilir, Nur risalelerini telif edər; bir taraftan da telif ettiği risaleler Isparta və havalisinde el yazısıyla istinsah edilip özünə gönderildiğinde bunları tashih ederdi. Bir gün içinde hem tashihat yapar hem gedib gelme dörd beş saat süren yerlere yaya olaraq gedər hem eyni günün üç dörd saatini telifata hasreder və hem də çox zaman yemeğini özü hazırlardı.
O zamanlarda qırx yerde risaleler, Risale-i Nur’a müştak ilk talebeler tarafından el yazısıyla çoğaltılırdı. Üstad bu kitabları sırtına yüklenir; dağ, bağ və ya kırlara qədər gedər, orada tashihini yapar, evine gelirdi. Nefye mahkûm edilerek, zamanın en dehşetli zulmüne maruz bırakılmış və kimse ilə görüşmesine müsaade edilmemişdi. Lakin o, bu yokluk içinde tükenmez bir varlığa kavuşmuştu. Çünki o, âlem-i İslâm və insaniyeti tenvir və irşad edəcək Kur’an’dan gelen iman hakikatlerini telif edir və eyni zamanda neşredirdi. Bütün meşgalesini, telif etmekte olduğu eserlere hasretmişdi.
Bir gün geləcək bu eserler Anadolu’ya yayılacaq, âlem-i İslâm merkezlerine gidəcək, ehl-i siyasetin nazar-ı dikkatini celbedəcək və o zaman, âlem-i İslâm’ın asırlardır bayraktarlığını yapmış bir millet içerisinde yerleştirilmek istenen dinsizlik, imansızlık ideolojilerini parçalayacaq; son asırların dalalet tağutlarının şahs-ı manevîsinden ibaret olan ehl-i küfür, ehl-i sefahet və ehl-i dalalet cereyanlarının bu vatanı istilasına set çekəcək, istikbal nesillerinin ebedî kurtuluş və saadetini temine medar olacaqdır.
İşte o, tarihin en muazzam bir hâdisesinin mebdeini izn-i İlahî və tasarruf-u Rabbanî ilə hazırladığı üçün belə çox mukaddes bir manayı hâvi davanın hâmili bulunduğu itibarıyla dünyanın en mesudu, zamanın en bahtiyarı idi. Giyinişinde, gayesinde, idealinde zerre qədər değişiklik və tezelzül olmamıştı. Bilakis hal-i âlemin itikadlarını düzeltəcək, zulmeti izale edəcək bir meşale-i hidayeti hâmil idi. Vazifesi və hizmeti, bütün insanların iki cihana ait saadet və refahını tazammun ettiği üçün bir cehd və azim içinde bulunurdu.
* * *
Üstadın Barla’daki ikametgâhı, iki odadan ibaret bir evdir. Esasen müstakil bir evi və yeryüzünde taht-ı tasarruf və temellükünde bir karış yeri də yoxdur. Barla’da səkkiz sene müddetle ikamet ettiği ev, üç yüz əlli milyon ehl-i İslâm’ın merkezi hükmünde ilk dershane-i Nuriyesidir. Bu dershane-i Nuriyenin altında, daimî akan bir çeşme vardır. Və önünde, dershane-i Nuriyeye bitişik çox kalın və üç sütun halinde semaya yükselen gayet muhteşem bir çınar ağacı vardır. Çınar ağacının dalları arasında bir kulübecik yapılmışdır. Burası, Hazret-i Üstadın bahar və yaz mevsimlerindeki istirahati və vazife-i təfəkküriye və bəndəliki üçün en münasib bir menzildir.
Üstadın sıddık hizmetkârları, talebeleri və Barla ahalisi dirlər ki: “Üstadı; geceleri, dershane-i Nuriyenin önündeki bir şecere-i mübareke olan çınar ağacının dalları arasında bulunan kulübecikte sabahlara qədər tesbihat ilə ezkâr ilə terennüm edər görürdük. Hele bahar və yaz mevsimlerinde bu muhteşem ağacın minlərlə dalları arasında şevk u cezbe içinde uçuşan kuşlar arasında Üstadın belə sabahlara qədər çalışmasını görürdük də ne zaman uyur, ne zaman kalkar bilemezdik.”
Üstad çox hasta olur, çox vakitleri də hastalık və sıkıntı ilə geçerdi. çox az yer, o da bir parça çorba kimi mahdud bir şeydi. Geceleri, Qurani-Kərim’den vird edindiyi sureleri və Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamın münâcat-ı meşhuresi olan Cevşenü’l-Kebir namındaki münâcatını və Şah-ı Geylanî və Şah-ı Nakşibend kimi eâzım-ı evliyanın münâcat və hizblerini və salavat-ı Nuriyeleri və bilhassa Risale-i Nur’un menbaı olan “Hizbü’n-Nuriye”yi və âyât-ı Kur’aniyenin lemaatı olan və bir silsile-i təfəkkür bulunan və Iyirmi Doqquzuncu Lem’a’da cem’edilen hizb və münâcatları okur, bunları tamam edince də yenə Risale-i Nur’la meşgul olurdu. Gündüzleri isə daima Risale-i Nur’un mütalaası və tashihi ilə meşgul olur; Risale-i Nur hizmetini hər şeye tercih edər, Risale-i Nur’a ait yetişəcək acele bir iş zamanında digər meşguliyetlerini bırakır, evvela o işi tamamlardı.
Said Nursî, bahar mevsiminde menzilinin önündeki muhteşem çınar ağacının dalları arasındaki kulübeciğe çıkar, vazifesini orada îfa edər; Risale-i Nur’un hakikatlerini, menba və maden-i həqiqisi olan mele-i a’lâda tefeyyüz və temaşa və təfəkkür ederdi. Üstadın, gerek شَجَرَةٌ مُبَارَكَةٌ sırrına mazhar olan bu çınar ağacı və gerekse Çam Dağlarındaki o çox ünsiyet ettiği ağacların və dağların başındaki təfəkkür və hissiyatını ifade edebilmek əcəba mümkün müdür? Aslâ mümkün deyildir!
Cənabı-Haqq kemal-i rahmetiyle bu ferd-i ferîdi, kemalât-ı insaniyenin bütün envaını câmi’ bir istidatta yaratmış və bu istidatların da a’zamî şəkildə inkişafını irade etmiş ki bu müstesna zatı, İslâmiyet ağacının son asırlara uzanan və minlərlə dal budak salan Risale-i Nur şahs-ı manevîsi itibarıyla bütün həqiqətlərte “üstad-ı küll” hükmüne getirmiş və topyekûn İslâmiyet hakikatlerinin bir aks-i nurunu və tecellisini Risale-i Nur şahs-ı manevîsinde dercederek, ehl-i həqiqət və kemali hayretle baktırmış və beləliklə risalet-i Ahmediye və həqiqət-i Muhammediyenin câmi’ bir âyinesi olan Risale-i Nur ilə Said Nursî, bir Said olaraq çürümüş, erimiş lakin manen bütün âlem-i İslâm olaraq tevellüd etmiş, beka bulmuşdur. Və tâ kıyamete qədər Risale-i Nur bâki kalacaq və daima tekemmül edəcəkdir.
Heç mümkün müdür ki sinek kanadının icadından lâkayt kalmayan və o kanadın zerrelerinde çoxlu hikmət və maslahatları takip eden Sâni’-i Zülcelal, Risale-i Nur ilə onun telif edildiyi menzillerle və Nur müellifinin kudsî vazifelerini gördüğü yerlerle alâkadar olmasın və elə kudsî hizmetlere hâdim (hizmet eden) olan mekânlar və dershane-i Nuriyeler və şecere-i mübarək, rahmetin kasd-ı tahsisinden hariç kalsın? Kat’iyen mümkün deyildir!
Said Nursî Hazretleri Barla’da iken yaz aylarında bazen Çam Dağı’na çıkar, bir müddet yalnız olaraq orada kalırdı. Bulundukları dağ hayli yüksekti. Barla dershane-i Nuriyesinin önündeki çınar ağacının tepesindeki kulübeciği kimi Çam Dağı’nın en yüksək tepesinde olan iki böyük ağac üzerinde dershane-i Nuriye manasında birer menzili vardı. Bu çam və katran ağaclarının tepelerinde, Risale-i Nur’la meşgul olurdu. Hem ekser zamanlar, Barla’dan bu ormanlık havaliye gəlib giderdi. Və derdi ki: “Mən bu menzilleri, Yıldız Sarayı’na değişmem!”
Indi sözü burada keserek, Üstadın Risale-i Nur’u telif ettiği mezkûr Çam Dağı’nda və Barla nahiyesindeki hayatına və Risale-i Nur’un mahiyetine ait risale və mektuplardan birkaçını aşağıya dercedirik.
* * *
بِاس۟مِهٖ سُب۟حَانَهُ وَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ
سَلَامُ اللّٰهِ وَ رَح۟مَتُهُ وَ بَرَكَاتُهُ عَلَي۟كُم۟ وَ عَلٰى اِخ۟وَانِكُم۟ لَاسِيَّمَا … الخ
Aziz qardaşlarım!
Mən indi Çam Dağı’nda, yüksək bir tepede, böyük bir çam ağacının tepesinde bir menzilde bulunuram. İnsten tevahhuş və vuhuşa ünsiyet ettim. İnsanlarla sohbet arzu etdiyim vaxt, hayalen sizleri yanımda bulur, bir hasbihal ederim, sizinlə müteselli olurum. Bir mani olmazsa bir iki ay burada yalnız kalmak arzusundayım. Barla’ya dönsem arzunuz vechile sizdən ziyade müştak olduğum şifahî bir musahabe çaresini arayacağız. Indi bu çam ağacında hatıra gelen iki üç hatırayı yazıram.
Birincisi: Bir parça mahrem bir sırdır lakin səndən sır saklanmaz. Belə ki:
Ehl-i həqiqətin bir kısmı necə ki ism-i Vedud’a mazhardırlar və a’zamî bir mertebede o ismin cilveleriyle, mevcudatın pencereleriyle Vâcibü’l-vücud’a bakırlar. Elə də bu hiç-ender heç olan kardeşinize, yalnız hizmet-i Kur’an’a istihdamı hengâmında və o hazine-i bînihayenin dellâlı olduğu bir vakitte, ism-i Rahîm və ism-i Hakîm mazhariyetine medar bir vaziyet verilmiş. Bütün Sözler, o mazhariyetin cilveleridir. İnşâallah o Sözler وَمَن۟ يُؤ۟تَ ال۟حِك۟مَةَ فَقَد۟ اُوتِىَ خَي۟رًا كَثٖيرًا sırrına mazhardırlar.
İkincisi: Tarîk-i Nakşî hakkında denilen:
Deyər tarîk-i Nakşibendî lâzım âmed çâr terk:
Terk-i dünya, terk-i ukba, terk-i hestî, terk-i terk
olan fıkra-i rânâ birden hatıra geldi. O hatıra ilə birlikdə, birden bu fıkra tulû etti:
Deyər tarîk-i acizlik-mendî lâzım âmed çâr çîz:
Möhtaclıq-ı mutlak, acizlik-i mutlak, şükr-ü mutlak, şevk-i mutlak ey aziz!
Sonra sənin yazdığın: “Bak kitab-ı kainatın safha-i rengînine, ilâ âhir…” olan rengîn və zengin şiir hatırıma geldi. O şiir ilə semanın yüzündeki yıldızlara baktım. “Keşke şair olsaydım, bunu tekmil etseydim.” dedim. Halbuki şiir və nazma istidadım yokken yenə başladım lakin nazım və şiir yapamadım, necə hutur etti isə elə yazdım. Mənim vârisim olan sən, istersen nazma çevir, tanzim et. İşte birden hatıra gelen bu:
Dinlə də yıldızları bu hutbe-i şirinine
Name-i nurîn-i hikmət, bak ne takrir eylemiş.
Həmişə birlikdə nutka gelmiş, hak dili ilə deyərlər:
Bir Kadîr-i Zülcelal’in haşmet-i sultanına
Birer bürhan-ı nur-efşanız biz, vücud-u Sâni’a
Hem vahdete hem qüdrətə şahitleriz biz.
Bu zeminin yüzünü yaldızlayan
Nâzenin mu’cizatı çün melek seyranına.
Bu semanın arza bakan, cənnətə dikkat eden
Minlərlə müdakkik gözleriz biz. (Hâşiye )
Tûba-i yaradılışten semavat şıkkına
Həmişə Kehkeşan ağsanına
Bir Cemil-i Zülcelal’in dest-i hikmetiyle takılmış
olduqca gözəl meyveleriz biz.
Bu semavat ehline birer mescid-i seyyar,
Birer hane-i devvar birer ulvi âşiyane
Birer misbah-ı nevvar birer gemi-i cebbar
Birer tayyareleriz biz.
Bir Kadîr-i Zülkemal’in, bir Hakîm-i Zülcelal’in
Birer qüdrət möcüzəsi birer sənət möcüzəsi-ı hâlıkane
Birer nadire-i hikmət birer dâhiye-i yaradılış
Birer nur âlemiyiz biz.
Belə yüz min dil ilə yüz min bürhan gösteririz,
İşittiririz insan olan insana.
Kör olası dinsiz gözü, görməz oldu yüzümüzü,
Hem işitmez sözümüzü, hak söyleyen âyetleriz biz.
Sikkemiz bir, turramız bir, Rabb’imize müsebbihiz, zikrederiz abîdane.
Kehkeşan’ın halka-i kübrasına mensup birer meczuplarız biz.
اَل۟بَاقٖى هُوَ ال۟بَاقٖى
Said Nursî
Sizə, üstad və talebeler və ders arkadaşları içinde fayda verəcək bir fikrimi beyan edəcəyəm. Belə ki:
Sizler –haddimin fevkinde– bir cihette talebemsiniz və bir cihette ders arkadaşlarımsınız və bir cihette muîn və müşavirlerimsiniz.
Aziz qardaşlarım! Üstadınız lâyuhtî deyil. Onu hatasız zannetmek hatadır. Bir bahçede çürük bir elma bulunmakla bahçeye zərər verməz. Bir hazinede silik para bulunmakla, hazineyi kıymetten düşürtmez. Hasenenin on sayılmasıyla, seyyienin bir sayılmak sırrıyla insaf odur ki bir seyyie, bir hata görünse də sair hasenata qarşı qəlbi bulandırıp itiraz etmemektir.
Həqiqətləre dair mesailde külliyatları və bazen də tafsilatları sünuhat-ı ilhamiye nevinden olduğundan hemen umumiyetle şüphesizdir, kat’îdir.
Bilin, qardaşlarım və ders arkadaşlarım! Mənim hatamı gördüyünüz vaxt serbestçe mənə söyleseniz mesrur olacağam. Hattâ başıma vursanız Allah razı olsun diyəcəyəm. Hakkın hatırını muhafaza üçün başqa hatırlara bakılmaz. Nefs-i emmarenin enaniyeti hesabına, hakkın hatırı olan bilmediyimiz bir həqiqəti müdafaa deyil, ale’r-re’si və’l-ayn qəbul ederim.
Bilirsiniz ki bu zamanda bu vazife-i imaniye çox mühimdir. Mənim kimi zayıf, fikri çox cihetlerle inkısam etmiş bir bîçareye yükletmeməli, elden geldiyi qədər yardım etməli.
Cənabı-Haqq kemal-i rahmetinden iki senedir ciddi həqiqətləre nisbeten yemişler, fakiheler nevinden tevafukat-ı latîfe ilə ezhanımızı taltif etti, zihnimizi neşelendirdi. Kemal-i merhametinden o tevafukat-ı latîfe meyveleriyle, ciddi bir həqiqət-i Kur’aniyeye zihnimizi sevk etti və ruhumuza o meyvələri gıda və kut yaptı. Hurma kimi hem fakihe hem kut oldu. Hem həqiqət hem ziynet və meziyet birleşti.
Qardaşlarım, bu zamanda dalalet və gaflete qarşı çoxlu manevî qüvvətə möhtacız. Maatteessüf mən şahsım itibarıyla çox zayıf və müflisim. Hârika kerametim yox ki bu həqiqətləri onunla ispat edeyim və kudsî bir himmetim yox ki onunla kulûbü celbedeyim. Ulvi bir deham yox ki onunla ukûlü teshir edeyim. Bəlkə Kur’an-ı Hakîm’in dərgahında, bir dilenci hâdim hükmündeyim. Bu muannid ehl-i dalaletin inadını kırmak və insafa getirmek üçün Kur’an-ı Hakîm’in esrarından bazen istimdad ederim. Keramat-ı Kur’aniye olaraq, tevafukatta bir ikram-ı İlahî hissettim, iki elimle sarıldım.
Bəli, Kur’an’dan tereşşuh eden İşaratü’l-İ’caz və Risale-i Haşir’de kat’î bir işarə hissettim. Emsalleri bulunsun, bulunmasın bence bir keramet-i Kur’aniyedir.
* * *
Aziz, sıddık, çalışkan qardaşım!
Sənin gördüyün vazife-i Kur’aniyenin hepsi mübarəkdir. Cənabı-Haqq sizi muvaffak etsin, fütur vermesin, şevkinizi artırsın.
Uhuvvet üçün bir düstur beyan edəcəyəm. O düsturu cidden nazara almalısınız: Həyat, vahdet və ittihadın neticesidir. İmtizaçkârane ittihat gittiği vaxt, manevî həyat da gedər.
وَ لَا تَنَازَعُوا فَتَف۟شَلُوا وَ تَذ۟هَبَ رٖيحُكُم۟ işarə ettiği kimi tesanüd bozulsa cemaatin tadı kaçar.
Bilirsiniz ki üç elif ayrı ayrı yazılsa kıymeti üçtür. Tesanüd-ü adedî ilə yazılsa yüz on bir kıymetinde olduğu kimi; sizin kimi üç dörd hâdim-i hak, ayrı ayrı və taksimü’l-a’mal olmamaq cihetiyle hərəkət etseler kuvvetleri üç dörd adam kadardır. Əgər həqiqi bir uhuvvetle, birbirinin faziletleriyle iftihar edəcək bir tesanüdle, birbirinin eyni olmaq derecede bir tefani sırrıyla hərəkət etseler o dörd adam, dörd yüz adam kuvvetinin kıymetindedirler.
Sizler koca Isparta deyil bəlkə böyük bir memleketi tenvir edəcək elektriklerin makinistleri hükmündesiniz. Makinenin çarkları birbirine muavenete mecburdur. Birbirini kıskanmak deyil bəlkə bilakis birbirinin fazla kuvvetinden memnun olurlar. Şuurlu farz ettiğimiz bir çark, daha qüvvətli bir çarkı görse memnun olur. Çünki vazifesini tahfif edir. Hak və həqiqətin, Kur’an və imanın hizmeti olan böyük bir hazine-i âliyeyi omuzlarında taşıyan zatlar, qüvvətli omuzlar altına girdikçe iftihar edər, minnettar olur, şükreder.
Əsla birbirinize tenkit kapısını açmayınız. Tenkit ediləcək, kardeşlerinizden hariç dairelerde çox var. Mən necə meziyetinizle iftihar edirəm, o meziyetlerden mən mahrum kaldıkça sizdə bulunduğundan memnun oluram, kendimindir telakki edirəm. Siz də üstadınızın nazarıyla birbirinize bakmalısınız. Âdeta hər biriniz ötekinin faziletlerine nâşir olunuz.
Said Nursî
* * *
Sevgili və Muhterem Üstadım!
Sözlerinizin yani Risalelerinizin hər biri birer deva-yı azîmdir. Sözlerinizden çoxlu feyz alıram. O qədər ki okudukça tekrar etmeyi istəyirəm. Və tekrarında duyduğum İlahî bir zevki tarif edemeyəcəyəm. Bugün Sözlerinizden deyil hepsini, bir tanesini alan insaf ilə okursa hakkı teslime və münkir isə gittiği yolu terke, fâsık isə tövbeye mecbur olacağına kat’iyen ümitvarım.
Hüsrev
* * *
Merhaba ey öz hastalığını teşhis edebilen bahtiyar doktor, samimi və aziz dostum!
Sənin hararetli mektubunun gösterdiyi intibah-ı ruhî, şâyan-ı tebriktir.
bilin ki mevcudat içinde en qiymətli, hayattır. Və vazifeler içinde en qiymətli, hayata hizmettir. Və hidemat-ı hayatiye içinde en qiymətli, hayat-ı fâniyenin hayat-ı bâkiyeye inkılab etmesi üçün sa’y etmektir. Bu hayatın bütün kıymeti və ehemmiyeti isə hayat-ı bâkiyeye çərdək və mebde və menşe cihetindedir. Yoxsa hayat-ı ebediyeyi zehirleyəcək və bozacaq bir tarzda bu hayat-ı fâniyeye hasr-ı nazar etmək; âni bir şimşeği, sermedî bir güneşe tercih etmək kimi bir divaneliktir.
Həqiqət nazarında hamıdan çox hasta olan, maddî və gafil doktorlardır. Əgər eczahane-i kudsiye-i Kur’aniyeden tiryak-misal imanî ilaçları alabilseler hem öz hastalıklarını hem beşeriyetin yaralarını tedavi edərlər. İnşâallah sənin bu intibahın sənin yarana bir merhem olacağı kimi səni də doktorların marazına bir ilaç yapar.
Hem bilirsən, meyus və ümitsiz bir hastaya manevî bir teselli, bazen min ilaçtan daha nâfi’dir. Halbuki tabiat bataklığında boğulmuş bir tabip, o biçarə marîzin elîm yeisine bir zulmet daha katar. İnşâallah bu intibahın səni elə bîçarelere medar-ı teselli və nurlu bir tabip yapar.
Bilirsən ki ömür kısadır, lüzumlu işler çox çoktur. Əcəba mənim kimi sən də kafanı teftiş etsen, malûmatın içinde ne qədər lüzumsuz, faydasız, ehemmiyetsiz, odun yığınları kimi camid şeyleri bulursun. Çünki mən teftiş ettim, çox lüzumsuz şeyleri buldum. İşte o fennî malûmatı, o felsefî maarifi; faydalı, nurlu, ruhlu etmək çaresini aramak lâzımdır. Sən də Cənabı-Haqq’tan bir intibah bax ki sənin fikrini Hakîm-i Zülcelal’in hesabına çevirsin, o odunlara bir ateş verib nurlandırsın. Lüzumsuz maarif-i fenniye, qiymətli maarif-i İlahiye hükmüne geçsin.
Zeki dostum! Qəlb çox arzu ederdi, ehl-i fenden envar-ı imaniyeye və esrar-ı Kur’aniyeye iştiyak derecesinde ehtiyacını hissetmek cihetinde Hulusi Bey’e benzeyəcək adamlar ileri atılsın. Hem madam ki Sözler sənin vicdanınla konuşabilirler. Hər bir Söz’ü, şahsımdan deyil bəlkə Kur’an’ın dellâlından sənə bir mektuptur və eczahane-i kudsiye-i Kur’aniyeden birer reçetedir farz et. Gaybubet içinde hazırane bir musahabe dairesini onlarla aç. Hem arzu ettiğin vaxt mənə məktub yaz. Mən cavab vermesem də gücenme. Çünki eskiden beri məktubları çox az yazarım. Hattâ üç senedir kardeşimin çox məktublarına qarşı bir tək cavab yazdım.
Said Nursî
* * *
Risale-i Nur’un müellifi Bediüzzaman, nadire-i cihan, hâdim-i Kur’an Said Nursî hakkında hissiyatımdan binden birini beyan edirəm:
Üstadım –özü– Nur ism-i celiline mazhardır. Bu ism-i şerif, özləri hakkında bir ism-i a’zamdır. Öz karyesinin adı Nurs, validesinin ismi Nuriye, Kādirî üstadının ismi Nureddin, Nakşî üstadının ismi Seyyid Nur Muhammed, Kur’an üstadlarından Hâfız Nuri, hizmet-i Kur’aniyede hususi imamı Zinnureyn, fikrini və kalbini tenvir eden âyet-i Nur olması və müşkül mesailini izaha vasıta olan nur temsilatı gayet qiymətlidir. Resailin mecmuuna Risale-i Nur tesmiyesi, Nur ismi onun hakkında ism-i a’zam olduğunu teyid etmektedir.
Risale-i Nur adlı hârika telifatının bir kısmı Arabî olmakla birlikdə, Risale-i Nur eczaları indiyə qədər yüz on dokuza bâliğ olmuşdur. Hər bir risale, öz mevzuunda hârikadır. Gayet yüksək olmakla birlikdə, Onuncu Söz adı ilə iştihar eden haşre ait olan risalesi çox hârikadır, câmi’dir. Ulemaca sırf naklî olan haşri və neşri, gayet qüvvətli və kat’î delail-i akliye ilə ispat etmişdir. Onunla çokları imanını kurtarmış.
هُوَ الَّذٖى جَعَلَ الشَّم۟سَ ضِيَٓاءً وَ ال۟قَمَرَ نُورًا âyetinin sırrıyla diyebilirim ki Risale-i Nur bir kamer-i marifettir ki şems-i həqiqət olan Bəyanı Möcüzə Quran’dan nurunu istifaza eylemiş ki نُورُ ال۟قَمَرِ مُس۟تَفَادٌ مِنَ الشَّم۟سِ olan meşhur kaziye-i felekiyeye mâsadak olmuşdur. Hem diyebilirim ki Üstadım, Kur’an hakkında bir kamer hükmünde olub sema-i risaletin şemsi olan Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamdan nuru istifadə edib Risale-i Nur şeklinde tezahür etmiş.
Üstadım, başkalarında nadiren bulunan mümtaz hasletlerin, zâhirî tavrının çox fevkinde bir vaziyet gösterir. Zâhir hale bakılsa ilm-i hali bilmir kimi görünür, birden bakarsın bir derya kesilir. Mezun olduğu miktarı, Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamdan istifadə derecesi nisbetinde söyler. Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalamdan istifadesi olmadığı vaxtlarda, yeni ay kimi mahviyet gösterir. Məndə nur yox, qiymət yox deyər. Bu hasleti də tam tevazudur və مَن۟ تَوَاضَعَ رَفَعَهُ اللّٰهُ hadîsiyle tam âmil olmasıdır.
İşte bu haslet icabatındandır ki bizim kimi talebelerinden bazı mesail-i ilmiyede muhalefet bulunsa onların sözlerini içinde arar, hak bulduğu vaxt, kemal-i tevazu ilə və lezzetle qəbul edərək teslim edər. “Mâşâallah siz məndən daha iyi bildiniz, Allah razı olsun.” deyər. Hak və həqiqəti, nəfsin gurur və enaniyetine daima tercih edər. Hattâ mən bazı meselelerde muhalefet ediyordum. Mənə qarşı gayet mültefit, memnunane bir tavır alır; əgər yanlış yapsam, güzelce, damarıma dokunmayarak məni ikaz edər. Əgər güzel bir şey söylemiş isem çox memnun olur.
Üstadım bilhassa hikmet-i həqiqiye fenninde, yani hikmet-i şeriat və İslâmiyet noktasında çox hârikadır və hikmet-i beşeriyede də çox ileridir. Hattâ o ilimde, Eflatun və İbn-i Sina’yı geçmiş diyebilirim.
Bundan on üç sene evvel Dârülhikmeti’l-İslâmiye azasından iken, küçükten beri indiyə qədər izn-i İlahî ilə onun bir muîni və nâsırı və muhafızı olan kutb-u Rabbanî və kandil-i nurani Abdülkadir-i Geylanî (ra) Hazretlerinin Fütuhu’l-Gayb risalesini tefe’ülen açtığı esnada اَن۟تَ فٖى دَارِ ال۟حِك۟مَةِ فَاط۟لُب۟ طَبٖيبًا يُدَاوٖى قَل۟بَكَ ibaresi çıktı. O ibare, onun hakkında çox manidar olaraq, Eski Said’i (ra) Yeni Said’e (ra) çevirmesine sebebiyet vermişdir.
Eski Said olduğu zamanlarda, İngilizlerin dinî suallerine gayet latîf və müskit bir cavab vermişdir. Və ilm-i mantıkta, İbn-i Sina’nın telifatını geçəcək “Ta’likat” namında hârika bir risalesi var. İşkâl-i mantıkıyeyi kıyas-ı istikraî cihetiyle on bine qədər iblağ edib heç bir âlimin yetişemediyi bir derece-i ihata göstermiş.
“Sünuhat” isminde bir risalesinde gördüm ki Rəsuli-Əkrəm aleyhissalâtü Vəssalam, âlem-i manada, bir medresede ona ders verdiğini görmüş. O ders-i manevîye binaen “İşaratü’l-İ’caz” namındaki hârika tefsiri yazmış. Mənə bir gün dedi ki:
“Harb-i Umumî hâdisat və netaicleri mani olmasa idi, İşaratü’l-İ’caz’ı Allah’ın izniyle altmış cilt yazacaktım. İnşâallah Risale-i Nur, ahîren o mutasavver hârika tefsirin yerini tutacaq.”
Üstadımla yeddi səkkiz sene musahabetim esnasında mühim meşhudatım çoktur. Lakin اَل۟قَط۟رَةُ تَدُلُّ عَلَى ال۟بَح۟رِ mûcibince, deryaya delâlet maksadıyla bu fıkra kâfi görüldü. Çünki Üstadımdan iftirak zamanı idi, acele yazdım. Üstadım وَالصَّاحِبِ بِال۟جَن۟بِ âyetinin sırrıyla çox defa yanlarında məni musahib bulmak hakkını və teveccüh duasıyla yerine getireceklerine eminim.
Hâfız Hâlid (rh)
* * *

