İhlas Risalesi

The Twentieth Gleam

This section belongs to the major work Lem'alar · View complete Lem'alar (36 sections) →
منبع: risaleinur multilingual dataset, risale.site source · Risale-Nur multilingual research corpus
Risale reading plan
§1

(در باب اخلاص) نکته‌ی اول از مسأله‌ی دوم از پنج مسأله‌ی یادداشت هفدهم از لمعه‌ی هفدهم بود، که بنا به اهمیت آن «لمعه‌ی بیستم» شد. بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّح۪يمِ اِنَّٓا اَن۟زَل۟نَٓا اِلَي۟كَ ال۟كِتَابَ بِال۟حَقِّ فَاع۟بُدِ اللّٰهَ مُخ۟لِصًا لَهُ الدّٖينَ ۝ اَلَا لِلّٰهِ الدّٖينُ ال۟خَالِصُ (زمر:3-2) «ما [اين] كتاب را به حق به سوى تو فرود آورديم پس خدا را در حالى كه اعتقاد [خود] را براى او خالص‏کرده‏یی عبادت كن؛ آگاه باشيد آيين پاك از آن خداست...» «هَلَكَ النَّاسُ اِلاَّ الْعَالِمُونَ وَهَلَكَ الْعَالِمُونَ اِلاَّ الْعَامِلُونَ وَهَلَكَ الْعَامِلُونَ اِلاَّ الْمُخْلِصُونَ وَالْمُخْلِصُونَ عَلَى خَطَرٍعَظِيمٍ» (او کما قال) (مردم هلاک می‏شوند مگر عالمان؛ عالمان هلاک می‏شوند مگر عمل کنندگان؛ عمل کنندگان هم هلاک می‏شوند مگر دارندگان اخلاص؛ و دارندگان اخلاص در معرض خطر بزرگی هستند.) آیه و حدیث فوق هر دو نشان می‏دهند، اخلاص چه اساس مهمی‏ در اسلام است. اینک از نکات بی‏شمار اخلاص تنها «پنج نقطه» را به اختصار بیان می‏کنیم: یادآوری: این حُسن طالعی‏ست برای شهر مبارک اسپارتا که موجب شکران می‏باشد: اختلافات رقابتی اهل تقوا، اهل طریقت و اهل علمِ این شهر نسبت به آن چه در جاهای دیگر دیده می‏شود وجود ندارد. اگر محبت حقیقی و همبستگی لازم آن چنان که باید میان‏شان نیست، اما مخالفت و رقابت مُضر نیز نسبت به مناطق دیگر بسیار کم است.

§2

یک سؤال مهم و عجیب: چرا در حالی که اهل دنیا و اهل غفلت و حتّی اهل ضلالت و اهل نفاق بی‏هیچ‏گونه رقابتی متحد می‏شوند، اهل حق و اهل وفاق یعنی اصحاب دیانت و نیز اهل علم و اهل طریقت با یک‏دیگر اختلاف و رقابت می‏کنند؟ در حالی که درست این است که اهل وفاق، اتفاق کنند، و لازم است، اهل نفاق، اختلاف ورزند، پس چرا حق، ناحق شده، و این دو جای خود را عوض کرده‏اند؟ پاسخ: «هفت سبب» از اسباب بی‌شمار این حادثه‌ی رُعب انگیز و دردناک و ناخوشایند را، که اهل حمّیت را به گریه می‏اندازد، به شرح زیر بیان می‏کنیم:

§3

همان‏طور که اختلاف اهل حق از فقدانِ حقیقت ناشی نمی‏شود، اتفاق اهل غفلت نیز از حقیقت نیست، بلکه وظایف خاص و مأموریت‏های ویژه‌ی هر گروه از طوایف و جماعت و جمعیت‏های اهل دنیا و اهل سیاست و اهل مکتب و دیگر طبقات اجتماع، معین و در جای خود مشخص است، و پاداش و اُجرت مادی که در مقابل خدمات محوله و برای تأمین معیشت دریافت می‏دارند، و پاداش معنوی از قبیل حبّ جاه و شأن و شرف که از توجّهِ مردم به آن نایل می‏آیند، معین و در جای خود مشخص است، بنابراین عامل مشترکی که سبب مزاحمت و نزاع و رقابت شود، وجود ندارد، از این رو هر چند که مسلک آنان ناپسند و باطل است، اما می‏توانند با یک دیگر اتفاق داشته باشند. اما چون وظیفه‏ی اهل دین و اصحابِ علم و اربابِ طریقت بُعد عمومی‏دارد، و پاداش معجّل آن معین و مشخص نشده است، و سهم و حصه‌ی هر فرد در مقام اجتماعی و توجّه مردم و کسب نتیجه‌ی قابل قبول معلوم نیست، و برای احراز یک مقام نامزدهای بسیاری وجود دارد، و دست‏های بی‏شماری به سوی پاداش و اُجرت مادی و معنوی دراز می‏شود، لذا از این جا مزاحمت و رقابت متولد شده، و وفاق را به نفاق، و اتفاق را به اختلاف تبدیل می‏کند. آری، مرهم و داروی این مرض شگفت، اخلاص است، یعنی حق پرستی را به نفس پرستی ترجیح داده، و مقام حق را بر مقام نفس و انانیت غالب کرده، و مشمول سرّ: اِن۟ اَج۟رِىَ اِلَّا عَلَى اللّٰهِ شده، و خود را مستغنی از پاداش مادی و معنوی مردم کرده، و مشمول سرّ: وَمَا عَلَى الرَّسُولِ اِلَّا ال۟بَلَاغُ شود، یعنی بداند، حُسنِ قبول و حُسنِ تأثیر و توجهِ مردم وظیفه و احسان حضرت حق بوده، و وظیفه او تنها تبلیغ است، و این کار لزومی ‏ندارد، و به آن مکلف نیست، و تنها با عمل به این امور موفق به اخلاص می‏شود؛ در غیر این صورت اخلاص از دست خواهد رفت.

§4

همبستگی اهل ضلالت از ذلّت است، و اختلاف اهل هدایت از عزّت، یعنی اهل غفلت که همان اهل دنیا و اهل ضلالت‌اند، چون به حق و حقیقت استناد نمی‏کنند، ضعیف و ذلیل بوده، و به سبب ذلّت‌شان به کسب نیرو محتاج‏اند، و این احتیاج ایجاب می‏کند، با صمیمیت، با دیگران اتفاق و معاونت کنند، حتی با این‌که مسلک‌شان در راه ضلالت است، با این حال همبستگی خود را حفظ می‏کنند، گویا در آن بی‌انصافی یک حق‏پرستی، در آن ضلالت یک اخلاص، در آن بی‏دینی یک تعصب به بی‏دینی و در آن نفاق یک وفاق را کسب کرده، و در هدف‏شان موفق می‏شوند، چون یک اخلاصِ صمیمانه، حتی در راهِ شرّ هم باشد، بی‏نتیجه نمی‏ماند، آری، هر کس هر چه را با اخلاص بخواهد، خدا به او می‏دهد. اما اهل هدایت و دیانت و اهل علم و طریقت، چون به حق و حقیقت استناد می‏کنند، و در طریقِ حق، هر فرد تنها به پروردگارش نظر کرده، و به توفیق مِن الله اعتماد نموده، و حرکت می‏کند، بنابراین در مسلکی که برگزیده، احساس عزّت می‏کند، و اگر هم ضعفی حس کرد، به جای انسان‏ها به پروردگارش مراجعه کرده، از او مدد می‏خواهد، به همین سبب در برابر کسانی که به خاطر اختلافِ در مشرب، با صورت مشرب وی مخالف‌اند، نیازی به اتفاق حس نمی‏کند، حتی اگر خودکامه بوده، و انانیت داشته باشد، خود را بَرحق و مخالفش را ناحق گمان نموده، و به جای همبستگی و محبت، اختلاف و رقابت ایجاد می‏شود، و اخلاص را از بین برده، و وظیفه‏اش را زير و زِبَر می‏کند. بنابراین تنها چاره‌ی نجات از نتیجه‏های نافرجام آن «نُه امر» به شرح زیر است: 1. حرکتِ مثبت است، یعنی با محبتی که به مسلک خود دارد، حرکت کند، و عداوتِ با مسلک‌هاي ديگر و ناقص شمردن آنان، در فکر و عملش جايي نداشته باشد، و خود را مشغول آن‌ها نکند. 2. در دایره‌ی اسلام در برخورد با تمام مشرب‌ها، هر مشربی که باشد، به رابطه‏های وحدت که مدار ِمحبّت و اخوّت و اتّفاق‌اند، و به اتحاد و همبستگی فکر کند. 3. صاحب هر مسلک بَر حقی انصاف را راهنمای خود قرار دهد، یعنی بدون این‌که در مسلک دیگران دخالت کند، حق دارد بگوید: «مسلک من برحق است، یا بهتر است.» اما نباید با کنایه به بطلان و بدی دیگر مسلک‌ها بگوید: «تنها مسلک بَرحق، مسلک من است.» یا «فقط مشرب من خوب است.» 4. به این بیندیشد که همبستگی با اهل حق سبب توفیقِ الهی و مدارِ حفظ عزّت در دین است. 5. در زمان یورش و هجوم اهل ضلالت و ناحقان که با نبوغ و ذکاوت خود، به سبب داشتن یکپارچگی، شخصیتی معنوی و نیرومند تشکیل داده، و به صورت دسته جمعی حمله ور می‏شوند، اهل حق باید بدانند، در برابر آن شخص معنوی، اگر با نیرومندترین افرد نیز مقاومت کنند، با این حال مغلوب می‏شوند، پس باید، به اتّفاق یک‏دیگر، شخصیتی معنوی و نیرومند ایجاد کرده، تا در برابر شخصیت معنوی و رُعب‌آور گمراهان از حقانیت محافظت کنند. 6. و برای نجات حق از هجوم و یورش باطل ... 7. نفس و انانیت خود را 8. و عزّتی را که به اشتباه حق می‏پنداشت، 9. و رقابت برای احساسات بی‏ارزش را ترک کرده، اخلاص را به دست آورده، و وظیفه‏ی خود را به حق ایفا کند.

§5

اختلاف اهل حق از فقدانِ همّت و از فرومایگی، و اتفاق اهل ضلالت از علوّ ِهمّت نیست، بلکه اختلاف اهل هدایت به سبب استفاده‌ی نادرست از علوّ همّت، و نیز اتفاق اهل ضلالت به خاطر عجز و ضعفی ست، که از بی‌همّتی آنان ناشی می‏شود. حرصِ ثواب -که از نقطه‌نظر اُخروی یک خصلت ممدوحه است- و قانع نشدن در انجام وظیفه‏های اُخروی، اهل هدایت را به استفاده‌ی نادرست از بلند همّتی، در نتیجه به اختلاف و رقابت سوق می‏دهد، یعنی فرد به خود می‏گوید: «من این ثواب را به دست آورم، من این انسان‏ها را ارشاد کنم، به حرف من گوش دهند.» و در برابر برادر واقعی و کسی که به‏راستی محتاج محبّت و معاونت و اخوّت و کمک اوست، آماده‌ی رقابت شده، و می‏گوید: «چرا شاگردانم نزد او می‏روند؟ برای چه شاگردان او از من بیش‏تر است؟» و بدین ترتیب انانیت فرصت یافته، و او را به سوی خصلتی ناپسند یعنی به حبّ ِجاه سوق می‏دهد، و درهای اخلاص را بسته، و درهای ریا را باز می‏کند. آری، داروی این خطا و این زخم و این مرضِ روحانی و عجیب این است: رضای حضرت حق در اخلاص است، در کثرتِ اتباع و موفقیت بیش‌تر نیست، چون این امر در حیطه‌ی وظایف الهی بوده، و خواستنی نیست، بلکه بخششی از جانب اوست. آری، گاهی یک کلمه سببِ نجات و مدارِ رضا می‏شود، پس اهمیتِ کمیت نباید مد نظر قرار گیرد، چون گاهی ارشاد تنها یک نفر، به اندازه‌ی ارشاد هزار نفر باعث کسب رضای الهی می‏شود، نیز اخلاص و حق‏پرستی ایجاب می‏کند که خواهان منفعت مسلمانان باشیم، حال از هر کجا و از طرف هر که می‏خواهد باشد؛ در غیر این صورت، افکار «از من درس بگیرد، تا ثواب آن برای من باشد» تنها یک مکر و حیله‌ی نفس و انانیت است. ای انسانی که حرص ثواب داری، و به اعمال اُخروی قانع نیستی! بعضی از پیغمبران با آن‌که ‏پیروان‌شان چند نفر بیش نبودند، پاداشی بی‏نهایت در برابر وظیفه‌ی مقدس پیامبری دریافت نمودند، پس هُنر در کثرتِ ‏اتباع نیست، بلکه درکسب رضای الهی‏ست. تو که هستی که چنین با حرص و طمع می‏گویی: «هر کس به من گوش دهد» وظیفه‌ات را از یاد برده، و در وظیفه‌ی الهی دخالت می‏کنی؟ پذیرفتن دیگران و نیز جمع کردن افراد نزد تو وظیفه‌ی خداوند است، وظیفه خود را انجام بده، و در وظیفه‌ی خداوند دخالت مکن. هم چنین کسانی که گفتارهای حق و حقیقت را می‏شنوند و باعث کسب ثواب برای گوینده‏اش می‏شوند، تنها انسان‌ها نیستند، بلکه کاینات از مخلوقات ذی شعور و روحانیون و ملایک پر است، آن‌ها همه جا را فرا گرفته‏‌اند، بنابراین اگر خواهان ثوابِ بسیار هستی، اخلاص را اساس کارهایت قرار ده، و تنها به رضای الهی فکر کن، تا افراد (کلمات) یعنی سخنان پُربرکتی که از دهان تو خارج می‏شوند، در هوا با اخلاص و نیت ِصادق حیات یافته، و زنده شده، و به گوش تمامی ‏ذی شعوران برسند، و به آنان نور بخشیده و برای تو ثواب کسب کنند، چون زمانی که «الحمدلله» می‏گویی، این کلام تبدیل به میلیون‌ها کلام بزرگ و کوچک «الحمدلله» شده، و به اذن الهی بر ذرات هوا نوشته می‏شوند، البته چون در کار نقاش حکیم عبث و اسراف نیست، او گوش‏های بسیاری را برای شنیدن این کلمات مبارک خلق کرده است، پس اگر این کلمات در هوا با اخلاص و نیت صادق زنده شوند، بسان نسیم دلنواز و لذت بخشی به گوش روحانیون وارد می‏شوند، اما اگر رضای الهی و اخلاص، به کلمات درون ذرات هوا حیات نبخشد، شنیده نخواهند شد، و تنها ثوابِ لفظی را دارد، که از دهان خارج شده است. قاریان قرآن که از صدای نازیبای خود گله‌مند هستند، و از کمی‏ شنوندگان خود شکوه می‏کنند، گوش به زنگ باشند.

§6

اختلافی که اهل هدایت بر آن رقابت می‏کنند، از فقدان تفکر در عاقبت کار نیست، و از کوته نظری آنان ناشی نمی‏شود، نیز همبستگی صمیمانه‌ی اهل ضلالت از عاقبت اندیشی و بلند نظری آنان نیست. اهل هدایت با این‌که از حق و حقیقت بهره گرفته، و از احساسات کورکورانه نفس روگردانند، و با این‌که پیرو تمایلات دوراندیشانه‌ی قلب وعقل هستند، اما چون از درستی و اخلاص خود محافظت نکردند، آن مقام والا را حفظ نکرده، و دچار اختلاف می‏شوند، اما اهل ضلالت تحت تأثیر نفس و هوای نفس، نیز به اقتضای احساساتی کور - که عاقبت را ندیده، و لذتی گذرا و ناچیز را به خروارها لذت آینده ترجیح می‏دهند - برای منفعتی گذرا، و لذتی آنی به شدت اتفاق می‏کنند. آری، نفس پرستان فرومایه و فاقد قلب حول منفعت و لذتِ نقد و دنیوی، صمیمانه حلقه‌ی اتّفاق و اتّحاد می‏بندند. اهل هدایت هم چنین با بهره‏گیری از دستورات والای عقل و قلب متوجه ثمرات اُخروی و کمالاتی هستند که متعلق به آینده و آخرت است؛ در حالی که شایسته است، با استقامتی اساسی، و با اخلاصی کامل و فداکارانه اتّحاد و اتّفاق داشته باشند، اما از انانیت خود دست نکشیده، و به سبب افراط و تفریط، اتّفاق را که امری برتر و منبع قوّت است، از دست داده، و اخلاص را از بین برده، و به وظیفه‌ی الهی ضربه می‏زنند، در نتیجه رضای الهی برای آنان به آسانی به دست نخواهد آمد. مرهم و داروی این بیماری مهم این است: باید با سرّ «اَلحُبُّ فِی الله» با افرادی که در طریقِ حق حرکت می‏کنند، با افتخار رفاقت کرده، و در پشت صف آنان حرکت کند، و شرفِ امامت را به دوستان سپرده، و با احتمال این‌که سالک راه حق، هر که باشد، از او بهتر است، از انانیت دست بکشد، و این گونه اخلاص را به دست آورد، نیز باید بداند که انجام اندک عمل مخلصانه بر خروارها عمل بدون اخلاص ترجیح دارد، و باید تابعیت را به پیشوایی به سبب مسؤولیت و خطرش ترجیح داده، و از این بیماری رهایی یافته، و اخلاص را کسب کرده، و این‏گونه حقِ وظیفه‌ی اخروی‌اش را ادا کند.

§7

همان‏طور که اختلاف و عدم همبستگی اهل هدایت از ضعف آنان نیست، اتّفاق محکم و یکپارچه‌ی اهل ضلالت نیز از قدرت آنان نیست، بلکه اهل هدایت ایمان کاملی دارند، که برای آن‏ها نقطه‏ی اتکاست، و از آن نقطه‌ی اتکا نیرویی به دست می‏آید، که عدم اتفاق آنان از آن نیرو سرچشمه می‏گیرد، ولی، اهل ضلالت چون نقطه اتکایی ندارند، اتفاق آنان از ضعف و عجزشان نشأت می‏گیرد. آری، ضعیفان چون نیازمند اتّفاق‌اند، پس اتفاقی محکم و یکپارچه دارند، و نیرومندان چون نیازی حس نمی‏کنند، در اتّفاق ضعیف‏اند، برای مثال، شیر برعکس روباه چون نیازمند اتّفاق و همبستگی با کسی نیست، زندگی فردی دارد، ولی بزهای کوهی برای محافظت از خود در برابر گرگ‌ها، دسته تشکیل می‏دهند، پس نتیجه می‏گیریم، که جمعیت و شخص معنوی افراد ضعیف، قوی‏ست، و جمعیت و شخص معنوی افراد قوی، ضعیف است. در این سرّ به اشاره‌یی لطیف و ظریف از قرآن کریم استناد می‏کنیم، که می‏فرماید: وَ قَالَ نِس۟وَةٌ فِى ال۟مَدٖينَةِ با این‌که مخاطب، جمعیت مؤنث بوده و در حالی که جمعیت مؤنث، دوبرابر مؤنث‌تر است، فعل مذکر «قَال» را به کار می‏برد، نیز در قَالَتِ ال۟اَع۟رَابُ نیز برای جمعیت مذکر فعل مؤنث «قَالَت۟» را به کار می‏برد و در ضمن اشاره‏ی لطیفی نشان می‏دهد: جمعیت ضعیف و حلیم و لطیف نسوان، نیرومند و سرسخت و خشن شده، و نوعی مردانگی کسب می‏کنند، پس به درستی ایجاب می‏کرد فعل مذکر را در وَ قَالَ نِس۟وَةٌ به کار ببرد. و مردان قوی نیز به ویژه مردان بدوی عرب، چون به قدرت خود می‏بالیدند، پس ضعیف شده، و چون در کردارشان احتیاط کردند، و نرم شدند، نوعی ویژگی زنانه یافتند، به همین سبب فعل مؤنث در قَالَتِ ال۟اَع۟رَابُ درجای مناسب خود به کار برده شده است. آری، اهل حق با توکّل و تسلیمی که از ایمان بالله - که نقطه‌ی اتکایی نیرومند است - به دست می‏آید، احتیاج خود را به دیگران نگفته و از کسی معاونت و یاری نمی‏خواهند، و اگر هم بخواهند با جدیت به آن‏ها متوسل نمی‏شوند، اما اهل دنیا در اُمور دنیوی چون به نقطه‏ی اتکای حقیقی تکیه نداده‏اند و غافل شده‏اند، ضعیف و عاجز شده، و به شدت به کمک نیازمندند، بنابراین با صمیمیت بلکه فداکارانه اتّفاق می‏کنند. پس اهل حق چون به نیروی حق نهفته در اتحاد و همبستگی فکر نکرده، و جویای آن نبوده‏اند، دچار اختلافی شده‌اند که نتیجه‌یی جز ناحقی و ضرر ندارد، و اهل ضلالتی که باطلند، به سبب عجزشان نیروی نهفته در اتفاق را حسّ می‏کنند، بنابراین اتحاد را که وسیله‏ی مهمی ‏برای رسیدن به مقاصد است، به دست آورده‌اند. پس مرهم و داروی بیماریِ به ناحق اختلاف برای اهل حق این است: نَهیِ الهی را در آیه‌ی: وَلَا تَنَازَعُوا فَتَف۟شَلُوا وَتَذ۟هَبَ رٖيحُكُم۟ و امر الهی را که برای حیات اجتماعی بسیار با حکمت است، در آیه‏ی: وَتَعَاوَنُوا عَلَى ال۟بِرِّ وَالتَّق۟وٰى قاعده حرکت قرار داده، و بیاندیشیم که اختلاف چه قدر برای اسلام مضر است و تا چه اندازه غلبه‌ی اهل ضلالت را بر اهل حق آسان می‏کند، و با کمال ضعف و عجز، با فداکاری و صمیمیت به قافله‌ی اهل حق بپیوندیم و شخصیت خود را فراموش کرده و خود را از ریا و خودنمایی رها نموده، اخلاص را به دست آوریم.

§8

همان‌طور که اختلاف اهل حق از نامردی و فقدان همّت و حمیت نیست، همبستگی صمیمانه‌ی غافلان اهل دنیا و اهل ضلالت در امور دنیوی نیز از مردانگی و همّت و حمیت آنان نیست، بلکه اکثریت اهل حق با تفکر در فواید اُخروی، همت و حمیت و مردانگی خود را در این مسایل مهم و فراوان تقسیم می‏کنند، و چون سرمایه‏ی حقیقی یعنی وقت‌شان را به یک مسأله منحصر نمی‏کنند، در نتیجه با هم مسلکان خود اتّحادی ندارند، زیرا برای آنان مسأله‌ها فراوان و دایره‏ی وظایف نیز وسیع است، اما غافلان اهل دنیا چون تنها به حیات دنیوی فکر می‏کنند، خود را با محکم‌ترین وسیله با تمام احساسات و با روح و جان به امور حیات دنیوی مشغول می‏کنند، از این رو با افرادی که در این کار به او کمک می‏کنند، پیوندی محکم برقرار کرده، و در مسایلی که در حقیقت پشیزی نمی‏ارزند، و اهل حق برای آن ارزش یک پارا هم قایل نیستند، با هم متحد می‏شوند، اهل دنیا هم‌چون یهودی الماس فروش که دیوانه شده، و به تکه شیشه‏های یک پارایی پنج لیره می‏دهد، او نیز وقت باارزش و گران‏بهای خود را صَرف مسایل بی‏ارزش می‏کند. البته انجام این مصرف‌ها و داشتن چنین احساس حقیقی، حتی اگر در راه باطل باشد، چون از اخلاصی صمیمی ‏سرچشمه می‏گیرد، موفقیت‌آمیز بوده و بر اهل حق غلبه می‏کند، و اهل حق تحت تأثیر این غلبه، به ذلّت و محکومیت و تصنّع و ریا افتاده، و اخلاص‌شان را از دست می‏دهند؛ در نتیجه مجبور می‏شوند، برای آن عدّه از اهل دنیا که نامرد و بی‏همت و حمیت هستند، دُم تکان داده، و چاپلوسی کنند. ای اهل حق! و ‏ای حق پرست اهل شریعت و اهل حقیقت و اهل طریقت! در برابر بیماری خطرناک اختلاف، کوتاهي یک‏دیگر را ندیده، و چشمان‌تان را برعیب‏های هم‏دیگر ببندید، و خود را با ادبِ فرقانی: وَاِذَا مَرُّوا بِاللَّغ۟وِ مَرُّوا كِرَامًا ادب کرده، و در برابر هجوم دشمنان خارجی مناقشه را ترک گفته، و نجات اهل حق از سقوط و ذلّت را اولین و مهم‏ترین وظیفه‏ی اُخروی تلقی کنید، و اخوّت، محبّت و تعاون را که صدها آیه و حدیث نبوی با تأکید بر آن امر می‏کنند، انجام داده، و با تمام احساس، و با پیوندی بسیار محکم‏تر از اهل دنیا با هم مسلک و هم‏دین خود متحد شوید، یعنی گرفتار اختلاف نشوید. هم‏چنین نگویید به جای آن‌که ‏وقتم را صرف مسایل کوچکی چون این موضوع کنم، زمان بسیار ارزشمندم را به چیزهای باارزشی چون ذکر و فکر صرف می‏کنم؛ به این‌ترتیب خود را از این افکار رها نکنید و در همبستگی ضعف ایجاد ننمایید، زیرا در این جهاد معنوی مسایلی را که کوچک تصور می‏کنید، ممکن است بسیار بزرگ باشند؛ همان‏طور که گاهی یک ساعت نگهبانی در شرایط مهم و خاص در حکم یک سال عبادت است، یک روز با ارزش تو نیز که صرف مسایل کوچک می‏شود، در این زمان که زمانه‌ی مغلوب شدن اهل حق است، و در این مجاهده‌ی معنوی می‏تواند هم چون یک ساعت آن فرد نگهبان قیمت والایی بیابد، و این گونه یک روز، تبدیل به هزار روز می‏شود. مادام که کار لوجه الله است، نباید به کوچکی و بزرگی و با ارزش و بی‌ارزش بودن آن نگریست، در طریق اخلاص و رضای الهی ذرّه، ستاره است، و نباید به ماهیت وسیله توجه کرد، بلکه نتیجه‌ی آن را باید دید، حال که نتیجه‌ی آن رضای الهی ست، و مایه‏ی آن نیز اخلاص است، پس کوچک نیست، بزرگ است.

§9

همان‌طور که اختلاف و رقابت اهل حق و حقیقت از حسادت و حرصِ دنیا نیست، اتحاد اهل دنیا و اهل غفلت نیز از جوانمردی و والا‏مقامی‏نیست، بلکه چون اهل حقیقت، همّت و مقام والا و رقابتِ سالم را که در طریق حق پسندیده است، حفظ نکرده و به سبب دخالت نا‏اهلان و سوء استفاده آنان به اختلاف و رقابت برسَر آن گرفتار شدند، در نتیجه هم به خود و هم به جماعت اسلامی ‏ضررهای زیادی ‏رساندند، اما اهل غفلت و اهل ضلالت برای از دست ندادن منفعتی که مفتون آنند، و برای جدا نشدن از دوستان و رییس‏هایی که به خاطر منفعت‏شان می‏پرستند، و به سبب ذلّت و نامردی و فقدان حمیت‌شان با دوستان خود حتی اگر پست و خائن و مضر باشند، خالصانه اتحاد کرده، و با شریکانی که دنبال منافع خود هستند، به هر شکل ممکن صمیمانه اتفاق کرده، و از نتایج این صمیمیت به خوبی بهره می‏برند. پس ‏ای اهل حق و اصحاب حقیقت که به مصیبت و اختلاف گرفتارید! چون در این زمانه‌ی مصیبت، اخلاص را از دست داده، و رضای الهی را تنها غایت مقصد نکرده‏اید، سبب شکست و ذلّت اهل حق شده‌اید. در امور دینی و اُخروی رقابت، غبطه، حسد و حسادت نباید باشد، و مد نظر حقیقت نیست، زیرا دستان زیادی به طرف یک چیز دراز شده، و چشمان زیادی به یک مقام دوخته شده، و معده‏های بسیاری خواهان یک تکه‏نان هستند، و این سبب حسد و حسادت شده، و مزاحمت و مناقشه و مسابقه را در پی داشته، و غبطه و حسادت آنان را بَر می‏انگیزد. چون در دنیا افراد بسیاری طالب یک چیز هستند، و به سبب این‌که دنیا محدود و گذرا‏ست، و آرزوهای بی‌شمار انسان را برآورده نمی‏کند، رقابت را بر‏می‏انگیزد؛ لذا شایان ذکر است که در آخرت، احسان بهشتی به مسافت پانصد سال و هم هفتاد هزار قصر و حوری به هر فرد و نیز کمال رضایت اهل بهشت از سهم خود، اشاره دارد، و نشان می‏دهد، که در آخرت چیزی برای رقابت وجود ندارد، و رقابت هم ممکن نیست، پس حال که چنین است، رقابت بر سر اعمال صالح نیز که نظر به آخرت دارد، ممکن نیست، و جایی برای حسادت هم وجود ندارد. حسود یا ریا کار است، که اعمال صالح را وسیله‌ی نیل به منافع دنیوی کرده، یا این‌که صادقِ جاهل است و نمی‏داند عمل‏صالح نظر به کجا دارد، و نیز درک نمی‏کند اخلاص، روح و اساس عمل صالح است، و با سعی بر رقابت، نوعی عداوت در برابر اولیای الهی را بر دوش خود حمل کرده، و با این کار وسعت رحمتِ الهی را متهم می‏کند. در باب تأیید این حقیقت واقعه‏یی را ذکر می‏کنم: یکی از دوستان قدیمی‏ام با شخصی دشمنی داشت، نزد او دشمنش را به عمل صالح و حتی به مقام ولایت توصیف کردند، او حسادتی نکرد و ناراحت هم نشد. سپس فرد دیگری به او گفت: «دشمن تو فردی شجاع و نیرومند است.» در آن لحظه متوجه شدیم، در وجود او حسادت شدیدی پدید آمد و حس رقابتش برانگیخته شد. به او گفتیم: «تو به ولایت و صلاحیت، که قدرت و مقامی‏ در حکم مرواریدهای حیات ابدی‏‏ست، حسادت نکردی، اما به قدرت‏های دنیوی و شجاعتی که در گاو و جانوران نیز یافت می‏شود و نسبت به ولایت و صلاحیت مانند تکه‏های شیشه در مقابل الماس است حسادت کردی.» گفت: «هر دوی ما، چشمان‌مان را به یک نقطه و یک مقام دوخته‌ایم؛ پله‏های ترقی برای رسیدن به آن‌جا قدرت و جسارت است، به این دلیل حسادت کردم، مقام‏های اُخروی فراوان‌اند، او در حالی که در این جا دشمن من است، در آن‌جا برادر عزیز و صمیمی ‏من خواهد بود.» ای اهل حقیقت و طریقت! خدمت به حق، به حمل و حفظ خزانه‏یی بزرگ و سنگین می‏ماند، و باید از یاری دستان نیرومندی که در حمل آن کمک می‏کنند، خوشحال شده و راضی باشیم. ‏ -حسادت به کنار- در حالی که باید با محبتی صمیمانه و با افتخار افراد تازه واردی را که کمک و نیرو و تأثیر بیش‏تری از ما دارند تشویق کرد، پس چه شده است که با دید رقابت به آن برادران واقعی و یاوران فداکار نگاه می‏شود؛ در صورتی که با این کار اخلاص را از دست می‏دهیم. شما به این‌ترتیب در وظیفه‌تان متهم می‏شوید، و از دید اهل ضلالت و کسانی که از شما و مسلک‌تان در مرتبه‌ی بسیار پایین‏تری قرار دارند، به مواردی مانند کسب دنیا از طریق دین، و تأمین معیشت از طریقِ علمِ حقیقت و رقابت در حرص و طمع متهم می‏شوید. تنها چاره‌ی این مرض آن است که نفس خود را متهم کرده، و به جای طرفداری از نفس، مدام از هم مسلک رقیب خود جانبداری کنیم. شایان ذکر است در بین علمای فنّ آداب و علم مناظره قاعده‏یی منصفانه و بر حق رایج است که می‏گوید: «اگر فرد در مناظره بر سر مسأله‌یی، از بَرحق بودن سخن خود جانبداری کرده و از آن خوشحال شود، و از خصم به ناحق و اشتباه خشنود گردد، بی‏انصاف است.» او در این صورت ضرر می‏کند، به آن دلیل که وقتی در آن مناظره حق به جانب او شد از مسایلی که آگاه نیست درسی نمی‏گیرد، بلکه احتمال دارد، مغرور شده و ضرر هم بکند. امّا اگر حق از دست خصم رها شود، بی ‌آن که ضرر کند، مسایلی را که از آن آگاه نیست، آموخته، و از آن سود برده، و از غرور نفس رهایی می‏یابد. پس حق‏پرست منصف برای حق، خاطر نفس را می‏شکند، حتی اگر حق را در دست دشمن ببیند، با رضا قبول می‏کند و از آن جانبداری کرده، و بدان راضی می‏شود. پس اگر اهل دین، اهل حقیقت، اهل طریقت، اهل علم این قاعده را راهنمای خود قرار‏دهند، اخلاص را به دست خواهند آورد، و در وظیفه‌ی اُخروی خود موفق می‏شوند، و با رحمت الهی از این سقوط اسفناک و مصیبت حال حاضر نجات می‏یابند. سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ

Private reading note

This note stays on this device and is never uploaded to a server.

Up to 1,200 characters