این لمعه تا حدودی با ذوق و احساس آمیخته است. از آنجا که گوش هیجانات ذوق و احساس چندان بدهکار قواعد عقلی و موازین فکری نیست و آنها را مراعات نمیکند، لذا لمعه سوم را نباید با موازین منطق سنجید. كُلُّ شَى۟ءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَج۟هَهُ لَهُ ال۟حُك۟مُ وَاِلَي۟هِ تُر۟جَعُونَ دو جمله «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی* یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» که بیانگر معنای آیه فوق میباشند دو حقیقت مهم را نشان میدهند. این است که برخی از زعمای نقشبندیان ختمه مخصوصی از این دو جمله برای خود تهیه دیده و آن را «ختمه نقشیه مختصر» نامیدهاند. حال که این دو جمله بیانگر معنای آن آیه عظیم میباشند ما چند نکته از دو حقیقت مهم آن را به شرح زیر بیان میکنیم:
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Lem'alar
The Third Gleam
در حقیقت «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» همچون عمل جراحی، قلب را از ماسوی تجرید و ارتباطش را با آن قطع میکند؛ به اینترتیب که انسان به اعتبار ماهیت جامعش با بیشتر موجودات ارتباط دارد. نیز در ماهیت جامع انسان، قابلیت بینهایت محبت قرار داده شده است. این است که انسان نسبت به همهی موجودات احساس محبتآمیزی دارد. او دنیای بسیار بزرگ را همچون خانه خویش و بهشت ابدی را مانند باغ و بوستان خود دوست دارد. این در حالیست که موجودات مورد علاقه انسان به یک منوال نمیمانند و در حال رفتناند. او همواره از فراق در رنج است. محبت بیحد او مدار رنج و عذابی معنوی و بینهایت میشود. قباحت و قصور حاصل از تحمل رنج و عذاب مذکور متعلق به اوست، زیرا استعداد بیحد و حصر محبت که در قلب اوست به وی داده شده، تا به ذاتی توجه کند که مالک جمال باقی بینهایت است. انسان محبت مذکور را به خطا صرف موجودات فانی میکند و مرتکب قصور میشود و مجازات قصور را نیز با رنج فراق متحمل میگردد. تبرّی از این قصور و قطع علاقه به محبوبهای فانی از این نظرکه او پیش از آنکه محبوبها او را ترک گویند آنها را ترک میکند افاده حصر محبت به محبوب باقی دارد و معناییست که از جمله نخست یعنی «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» نتیجه میشود و معنیاش این است که باقی حقیقی فقط و فقط تو هستی. ماسوی فانی است. آن چه فانیست البته نمیتواند مدار علاقه به محبتی باقی و عشقی ازلی و ابدی و قلبی که برای ابد آفریده شده گردد، یعنی «مادام که محبوبهای بیشمار فانی هستند، مرا رها میکنند و میروند پیش از آنکه آنها ترکم کنند من با گفتن «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» آنها را رها میکنم. فقط تو باقی هستی و میدانم که با بقای توست که موجودات بقا مییابند و به این مسأله معتقدم. این است که با محبت تو آنها محبوب میشوند؛ وگرنه لایق علاقه قلبی نیستند.» در این حالت قلب از محبوبهای بیشمار صرفنظر میکند. مُهر فانی بودن را بر حُسن و جمالشان میبیند و علاقه قلبی به آنها را قطع میکند؛ که اگر چنین نکند به تعداد محبوبهایش زخم معنوی برمیدارد. جمله دوم یعنی «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» مرهم و تریاق آن زخمهای بیشمار میشود. منظور از «یَا بَاقِی» این است: «مادام که تو هستی، کافیست؛ هر چیز را کفایت میکنی؛ مادام که تو هستی، هر چیز هست.» آری، حُسن و احسان و کمال که در موجودات سبب محبت است در واقع اشارتیست بر حُسن و احسان و کمال باقی حقیقی؛ و سايههاي ضعيف آن محسوب ميشوند که از پس پردههاي متعدد ديده ميشوند. و سایهِ سایههای جلوه اسماء حسنی میباشند.
در فطرت انسان عشق شدیدی به بقا وجود دارد. او حتی در هر چیز مورد علاقهاش به سبب قوّه واهمه، نوعی بقا را توهم میکند و آن گاه آن را دوست میدارد. هرگاه به زوال آن چیز بیندیشد یا خبر آن را بشنود عمیقاً ناراحت شده، و داد و فریاد میکند. همه فریادهایی که ریشه در فراق دارند ترجمان گریستنهاییست که از عشق به بقا سرچشمه میگیرد. اگر توهم بقا نباشد او نمیتواند ابراز محبت کند. حتی میتوان گفت یکی از اسباب وجودی عالم بقا و جنت ابدی آرزوی قدرتمند بقاست که از عشق شدید به جاودانگی حاصل میگردد که در ماهیت انسان وجود دارد و در واقع دعایی عام و فطری برای بقاست. باقی ذوالجلال این آرزوی فطری شدید و این دعای عمومی قوی و مؤثر را پذیرفته و برای انسانهای فانی، عالمی باقی آفریده است. مگر ممکن است فاطر کریم و خالق رحیم خواسته جزیی معده کوچک و دعایی را که برای بقای موقت با زبان حال ادا میکند با آفریدن انواع بیشمار غذاهای لذیذ برآورده سازد و خواسته شدید نوع بشر را که برآمده از نیازی بزرگ و فطریست، دعایی کلی، دائمی، منطبق بر حق و حقیقت، و دایر بر بقا که با زبان حال و قال بیان میگردد را اجابت نکند؟ حاشا! صدهزاربار حاشا! امکان ندارد نپذیرد؛ این بههیچوجه برازنده حکمت و عدالت و رحمت و قدرت او نیست. مادام که انسان شیفته بقاست، بیتردید همه کمالات و لذایذش نیز تابع بقاست و مادام که بقا مخصوص باقی ذوالجلال است؛ و مادام که اسماء ذات باقی، باقیست و آیینههای ذات باقی رنگ و حکم باقی را میگیرند و مظهر نوعی بقا میشوند، پس لازمترین کار و مهمترین وظیفه انسان داشتن ارتباط و علاقه به آن باقی و اتصال به اسماء اوست، زیرا هر چه در راه ذات باقی صرف شود مظهر نوعی بقا خواهد شد. لذا «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِیِ» دوم نمایانگر این حقیقت است، که با مداوای زخمهای معنوی بیشمار انسان، آرزوی بسیار شدید او به بقا را که در فطرت دارد بهواسطه آن برآورده میکند.
تأثیرات زمان بر فنا و زوال اشیا در این جهان بسیار متفاوت است. احکام موجودات نیز که همچون دوایر متداخل درون هماند از نقطهنظر زوال جداگانه است. همانطور که دایرههای شمارنده ثانیهها و دقایق و ساعات و روزها در ساعت شبیه هماند، اما در سرعت با یکدیگر تفاوت دارند، در انسان نیز دوایر جسم و نفس و قلب و روح متفاوتند، مثلاً بقا و حیات و وجود جسم ممکن است در یک روز یا یک ساعت قابل تصور و گذشته و آینده آن معدوم باشد اما در همان حال دایره وجود و حیات قلب روزها پیش از همان روز و روزهای پس از آن گسترده میباشد. دایره عظیمه روح از سالها پیش و سالها بعد داخل در دایره حیات و وجودش است. بنابراین استعداد، و از نظر معرفت الهی و محبت ربانی و عبودیت سبحانی و مرضیات رحمانی که مدار حیات قلبی و روحیست، عمر فانی، عمری باقی را دربرمیگیرد و عمری ابدی و باقی را نتیجه میدهد و حکم عمر جاویدان و لایموت را میگیرد. آری، یک ثانیه در راه محبت، معرفت و رضای باقی حقیقی به اندازه یک سال است؛ در غیر این صورت یک سال یک ثانیه میشود. ثانیهیی در راه او لایموت و به اندازه سالهاست. صدسال اهل غفلت برای دنیا در حکم یک ثانیه است. سخن مشهوری هست؛ میگویند: «سِنَةُ الفِرَاقِ سَنَةٌ و سَنَةُ الوِصَالِ سِنَةٌ» یعنی یک ثانیه فراق به قدر یک سال طولانیست و یک سال وصال به قدر ثانیهیی کوتاه است، اما من کاملاً برعکس این مطلب را میگویم: وصال یعنی حتی یک ثانیه وصال لِوَجه الله در دایره رضای باقی ذوالجلال نه فقط يک سال بلکه پنجره دائمی وصال است و یک سال در فراق آمیخته با غفلت و ضلالت نه هزار سال، که در حکم یک ثانیه است. سخن زیر مشهورتر از سخن پیشین است: «أرْضُ الفَلَاتِ مَعَ الاَعْدَاءِ فِنْجَانٌ سَمُّ الخِیَاطِ مَعَ الاَحْبَابِ مَیْدَانٌ» و حکم ما را تأیید میکند. یکی از معانی صحیح سخن مشهور پیشین این است: وصال موجودات فانی مادام که فانیست هرقدر طولانی هم که باشد باز کوتاه است. یک سالش چون ثانیهیی سپری میشود و خیالی حسرتآمیز و رؤیایی تأسفبار میشود. قلب انسانی که خواهان بقاست اگر سالی در وصال باشد تنها در ثانیهیی شاید ذرهیی ذوق کسب کند. ثانیه فراق نیز یک سال نیست، بلکه سالهاست، زیرا عرصه فراق فراخ است. فراق برای قلبی که خواهان بقاست اگرحتی یک ثانیه هم باشد به قدر سالها آسیب و زیان دربردارد، زیرا فراقهای بیپایان را یادآوری میکند. برای محبتهای مادی و سفلی، گذشته و آینده مملو از فراق است. به همین دلیل میگوییم: ای انسانها! آیا میخواهید عمر فانی، کوتاه و بیفایده خود را باقی، طولانی و مفید و پرثمر کنید؟ مادام که چنین خواستهیی اقتضای انسانیت است پس عمر خود را صرف راه باقی حقیقی کنید، زیرا هرآن چه متوجه باقی شود مظهر تجلی بقا میشود. مادام که انسان به شدت خواهان عمری طولانیست روشن است که عاشق بقاست و مادام که چارهیی برای تبدیل عمر فانی به عمر باقی وجود دارد و به لحاظ معنا این امکان هست که عمر خویش را طولانی کنیم بیشک انسانی که انسانیتش سقوط ننموده است در جستجوی آن چاره برخواهد آمد و برای به فعلیت درآوردن آن امکان خواهد کوشید و بهسوی موفقیت حرکت خواهد نمود. چاره مورد نظر این است: «برای خدا کار کنید؛ برای خدا دیدار کنید؛ برای خدا تلاش کنید.» در دایره رضای «الله، لِوَجهِ الله و لِاَجلِ الله» حرکت کنید. در آن صورت هر دقیقه عمرتان حکم سالها را خواهد داشت. در اشاره به همین حقیقت، نص قرآن نشان میدهد که شبی چون لیلة القدر در حکم هزار ماه است که عبارت از هشتاد و اندی سال میشود؛ به همین ترتیب زمان معراج نیز که دقایقی بیش نبوده و بر اساس سرّ «بسط زمان» که قاعدهیی مُحقق در میان اهل ولایت و حقیقت است حکم سالهای زیادی را داشته و اشاره به حقیقت مذکور است، وجود آن را اثبات میکند و بر وقوع بالفعل آن صحه میگذارد. مدت چند ساعته معراج وسعت و احاطه و درازایی به قدر هزاران سال دارد، زیرا (پیامبر) از طریق معراج وارد عالم بقا شد. چند دقیقه از عالم بقا هزاران سال این دنیا را دربرمیگیرد. رویدادهای مبتنی بر «بسط زمان» که در میان اولیاء الله به وفور وقوع یافته نیز بر همین حقیقت استوار است. روایت کردهاند که برخی از اولیا در یک دقیقه کار یک روز را انجام میدادهاند. بعضی از آنها در یک ساعت وظایف یک سال را انجام دادهاند. برخی در یک دقیقه قرآن را ختم میکردهاند. چنین کسانی که اهل صدق و حقیقت هستند بیتردید آگاهانه به کذب و دروغ تنزل نمییابند. نیز مشاهده عینی حقیقت «بسط زمان» توسط آنها که با تواتری مکرر و بیشمار نقل شده نمیتواند مورد تردید واقع شود. نوعی از «بسط زمان» که مورد تأیید هر کس میباشد در عالم رؤیا مشاهده میشود. گاه برای دیدن خوابی که انسان میبیند و حالاتی که از سر میگذراند و سخنانی که در عالم رؤیا بیان میکند و لذتهایی که میبرد یا دردهایی که تحمل میکند در عالم بیداری به روز یا روزها نیاز است. نتیجه: اگرچه انسان فانیست لیکن برای بقا خلق شده است و به عنوان آیینهیی برای ذاتی باقی آفریده شده و موظف به انجام کارهاییست که ثمرات باقی دربردارد و به او صورتی داده شده تا بتواند مدار نقشها و جلوههای اسماء باقی ذاتی باقی گردد. در این حال وظیفه حقیقی و سعادت چنین انسانی این است که با تمام اعضا و جوارح و تواناییهایش در دایره رضایت آن باقی سرمدی به اسماء او درآویزد و با توجه به او در راه ابد طی طریق نماید؛ همان گونه که زبانش «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» میگوید قلب و روح و عقل و همه لطایف (وجودیاش) نیز میبایست چنین بگویند: «هُوَ البَاقِی، هَوَ الاَزَلِیُّ الاَبَدِی، هُوَ السَّرمَدِی، هَوَ الدَّائِمُ، هُوَ المَطْلوبُ، هُوَ المَحْبُوبُ، هُوَ المَقْصُودُ، هُوَ المَعْبُودُ» سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذ۟نَٓا اِن۟ نَسٖينَٓا اَو۟ اَخ۟طَا۟نَا

