Lem'alar

The Third Gleam

منبع: risaleinur multilingual dataset, risale.site source · Risale-Nur multilingual research corpus
Risale reading plan
§1

این لمعه تا حدودی با ذوق و احساس آمیخته است. از آن‌جا که گوش هیجانات ذوق و احساس چندان بدهکار قواعد عقلی و موازین فکری نیست و آن‌ها را مراعات نمی‏کند، لذا لمعه سوم را نباید با موازین منطق سنجید. كُلُّ شَى۟ءٍ هَالِكٌ اِلَّا وَج۟هَهُ لَهُ ال۟حُك۟مُ وَاِلَي۟هِ تُر۟جَعُونَ دو جمله «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی* یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» که بیانگر معنای آیه فوق می‏باشند دو حقیقت مهم را نشان می‏دهند. این است که برخی از زعمای نقشبندیان ختمه مخصوصی از این دو جمله برای خود تهیه دیده و آن را «ختمه نقشیه مختصر» نامیده‌اند. حال که این دو جمله بیانگر معنای آن آیه عظیم می‏باشند ما چند نکته از دو حقیقت مهم آن را به شرح زیر بیان می‏کنیم:

§2

در حقیقت «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» هم‌چون عمل جراحی، قلب را از ماسوی تجرید و ارتباطش را با آن قطع می‏کند؛ به این‌ترتیب که انسان به اعتبار ماهیت جامعش با بیش‏تر موجودات ارتباط دارد. نیز در ماهیت جامع انسان، قابلیت بی‌نهایت محبت قرار داده شده است. این است که انسان نسبت به همه‏ی موجودات احساس محبت‌آمیزی دارد. او دنیای بسیار بزرگ را هم‌چون خانه خویش و بهشت ابدی را مانند باغ و بوستان خود دوست دارد. این در حالی‏ست که موجودات مورد علاقه انسان به یک منوال نمی‏مانند و در حال رفتن‌اند. او همواره از فراق در رنج است. محبت بی‌حد او مدار رنج و عذابی معنوی و بی‌نهایت می‏شود. قباحت و قصور حاصل از تحمل رنج و عذاب مذکور متعلق به اوست، زیرا استعداد بی‌حد و حصر محبت که در قلب اوست به وی داده شده، تا به ذاتی توجه کند که مالک جمال باقی بی‌نهایت است. انسان محبت مذکور را به خطا صرف موجودات فانی می‏کند و مرتکب قصور می‏شود و مجازات قصور را نیز با رنج فراق متحمل می‏گردد. تبرّی از این قصور و قطع علاقه به محبوب‏های فانی از این نظرکه او پیش از آن‌که محبوب‏ها او را ترک گویند آن‌ها را ترک می‏کند افاده حصر محبت به محبوب باقی دارد و معنایی‏ست که از جمله نخست یعنی «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» نتیجه می‏شود و معنی‌اش این است که باقی حقیقی فقط و فقط تو هستی. ماسوی فانی است. آن چه فانی‏ست البته نمی‏تواند مدار علاقه به محبتی باقی و عشقی ازلی و ابدی و قلبی که برای ابد آفریده شده گردد، یعنی «مادام که محبوب‏های بی‏شمار فانی هستند، مرا رها می‏کنند و می‏روند پیش از آن‌که ‏آن‌ها ترکم کنند من با گفتن «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» آن‌ها را رها می‏کنم. فقط تو باقی هستی و می‏دانم که با بقای تو‏ست که موجودات بقا می‏یابند و به این مسأله معتقدم. این است که با محبت تو آن‏ها محبوب می‏شوند؛ وگرنه لایق علاقه قلبی نیستند.» در این حالت قلب از محبوب‏های بی‏شمار صرف‏نظر می‏کند. مُهر فانی بودن را بر حُسن و جمال‏شان می‏بیند و علاقه قلبی به آن‌ها را قطع می‏کند؛ که اگر چنین نکند به تعداد محبوب‏هایش زخم معنوی برمی‏دارد. جمله دوم یعنی «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» مرهم و تریاق آن زخم‏های بی‏شمار می‏شود. منظور از «یَا بَاقِی» این است: «مادام که تو هستی، کافی‏ست؛ هر چیز را کفایت می‏کنی؛ مادام که تو هستی، هر چیز هست.» آری، حُسن و احسان و کمال که در موجودات سبب محبت است در واقع اشارتی‏ست بر حُسن و احسان و کمال باقی حقیقی؛ و سايه‌هاي ضعيف آن محسوب مي‌شوند که از پس پرده‌هاي متعدد ديده مي‌شوند. و سایهِ سایه‏های جلوه اسماء حسنی می‏باشند.

§3

در فطرت انسان عشق شدیدی به بقا وجود دارد. او حتی در هر چیز مورد علاقه‌اش به سبب قوّه واهمه، نوعی بقا را توهم می‏کند و آن گاه آن را دوست می‏دارد. هرگاه به زوال آن چیز بیندیشد یا خبر آن را بشنود عمیقاً ناراحت شده، و داد و فریاد می‏کند. همه فریادهایی که ریشه در فراق دارند ترجمان گریستن‏هایی‏ست که از عشق به بقا سرچشمه می‏گیرد. اگر توهم بقا نباشد او نمی‏تواند ابراز محبت کند. حتی می‏توان گفت یکی از اسباب وجودی عالم بقا و جنت ابدی آرزوی قدرتمند بقاست که از عشق شدید به جاودانگی حاصل می‏گردد که در ماهیت انسان وجود دارد و در واقع دعایی عام و فطری برای بقا‏ست. باقی ذوالجلال این آرزوی فطری شدید و این دعای عمومی ‏قوی و مؤثر را پذیرفته و برای انسان‏های فانی، عالمی ‏باقی آفریده است. مگر ممکن است فاطر کریم و خالق رحیم خواسته جزیی معده کوچک و دعایی را که برای بقای موقت با زبان حال ادا می‏کند با آفریدن انواع بی‏شمار غذاهای لذیذ برآورده سازد و خواسته شدید نوع بشر را که برآمده از نیازی بزرگ و فطری‏ست، دعایی کلی، دائمی، منطبق بر حق و حقیقت، و دایر بر بقا که با زبان حال و قال بیان می‏گردد را اجابت نکند؟ حاشا! صدهزاربار حاشا! امکان ندارد نپذیرد؛ این به‌هیچ‌وجه ‏‏برازنده حکمت و عدالت و رحمت و قدرت او نیست. مادام که انسان شیفته بقاست، بی‌تردید همه کمالات و لذایذش نیز تابع بقاست و مادام که بقا مخصوص باقی ذوالجلال است؛ و مادام که اسماء ذات باقی، باقی‏ست و آیینه‏های ذات باقی رنگ و حکم باقی را می‏گیرند و مظهر نوعی بقا می‏شوند، پس لازم‌ترین کار و مهم‏ترین وظیفه انسان داشتن ارتباط و علاقه به آن باقی و اتصال به اسماء اوست، زیرا هر چه در راه ذات باقی صرف شود مظهر نوعی بقا خواهد شد. لذا «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِیِ» دوم نمایانگر این حقیقت است، که با مداوای زخم‏های معنوی بی‏شمار انسان، آرزوی بسیار شدید او به بقا را که در فطرت دارد به‏واسطه آن برآورده می‏کند.

§4

تأثیرات زمان بر فنا و زوال اشیا در این جهان بسیار متفاوت است. احکام موجودات نیز که هم‌چون دوایر متداخل درون هم‌اند از نقطه‌نظر زوال جداگانه است. همان‌طور که دایره‏های شمارنده ثانیه‌ها و دقایق و ساعات و روزها در ساعت شبیه هم‏اند، اما در سرعت با یک‏دیگر تفاوت دارند، در انسان نیز دوایر جسم و نفس و قلب و روح متفاوتند، مثلاً بقا و حیات و وجود جسم ممکن است در یک روز یا یک ساعت قابل تصور و گذشته و آینده آن معدوم باشد اما در همان حال دایره وجود و حیات قلب روزها پیش از همان روز و روزهای پس از آن گسترده می‏باشد. دایره عظیمه روح از سال‌ها پیش و سال‌ها بعد داخل در دایره حیات و وجودش است. بنابراین استعداد، و از نظر معرفت الهی و محبت ربانی و عبودیت سبحانی و مرضیات رحمانی که مدار حیات قلبی و روحی‏ست، عمر فانی، عمری باقی را دربرمی‏گیرد و عمری ابدی و باقی را نتیجه می‏دهد و حکم عمر جاویدان و لایموت را می‏گیرد. آری، یک ثانیه در راه محبت، معرفت و رضای باقی حقیقی به اندازه یک سال است؛ در غیر این صورت یک سال یک ثانیه می‏شود. ثانیه‏یی در راه او لایموت و به اندازه سال‌هاست. صدسال اهل غفلت برای دنیا در حکم یک ثانیه است. سخن مشهوری هست؛ می‏گویند: «سِنَةُ الفِرَاقِ سَنَةٌ و سَنَةُ الوِصَالِ سِنَةٌ» یعنی یک ثانیه فراق به قدر یک سال طولانی‏ست و یک سال وصال به قدر ثانیه‏یی کوتاه است، اما من کاملاً برعکس این مطلب را می‏گویم: وصال یعنی حتی یک ثانیه وصال لِوَجه الله در دایره رضای باقی ذوالجلال نه فقط يک سال بلکه پنجره دائمی ‏وصال است و یک سال در فراق آمیخته با غفلت و ضلالت نه هزار سال، که در حکم یک ثانیه است. سخن زیر مشهورتر از سخن پیشین است: «أرْضُ الفَلَاتِ مَعَ الاَعْدَاءِ فِنْجَانٌ سَمُّ الخِیَاطِ مَعَ الاَحْبَابِ مَیْدَانٌ» و حکم ما را تأیید می‏کند. یکی از معانی صحیح سخن مشهور پیشین این است: وصال موجودات فانی مادام که فانی‏ست هر‏قدر طولانی هم که باشد باز کوتاه است. یک سالش چون ثانیه‏یی سپری می‏شود و خیالی حسرت‌آمیز و رؤیایی تأسف‌بار می‏شود. قلب انسانی که خواهان بقاست اگر سالی در وصال باشد تنها در ثانیه‏یی شاید ذره‏یی ذوق کسب کند. ثانیه فراق نیز یک سال نیست، بلکه سال‏هاست، زیرا عرصه فراق فراخ است. فراق برای قلبی که خواهان بقاست اگرحتی یک ثانیه هم باشد به قدر سال‌ها آسیب و زیان دربردارد، زیرا فراق‏های بی‌پایان را یادآوری می‏کند. برای محبت‏های مادی و سفلی، گذشته و آینده مملو از فراق است. به همین دلیل می‏گوییم:‏ ای انسان‌ها! آیا می‏خواهید عمر فانی، کوتاه و بی‌فایده خود را باقی، طولانی و مفید و پرثمر کنید؟ مادام که چنین خواسته‏یی اقتضای انسانیت است پس عمر خود را صرف راه باقی حقیقی کنید، زیرا هرآن چه متوجه باقی شود مظهر تجلی بقا می‏شود. مادام که انسان به شدت خواهان عمری طولانی‏ست روشن است که عاشق بقاست و مادام که چاره‏یی برای تبدیل عمر فانی به عمر باقی وجود دارد و به لحاظ معنا این امکان هست که عمر خویش را طولانی کنیم بی‌شک انسانی که انسانیتش سقوط ننموده است در جستجوی آن چاره برخواهد آمد و برای به فعلیت درآوردن آن امکان خواهد کوشید و به‏سوی موفقیت حرکت خواهد نمود. چاره مورد نظر این است: «برای خدا کار کنید؛ برای خدا دیدار کنید؛ برای خدا تلاش کنید.» در دایره رضای «الله، لِوَجهِ الله و لِاَجلِ الله» حرکت کنید. در آن صورت هر دقیقه عمرتان حکم سال‌ها را خواهد داشت. در اشاره به همین حقیقت، نص قرآن نشان می‏دهد که شبی چون لیلة القدر در حکم هزار ماه است که عبارت از هشتاد و اندی سال می‏شود؛ به همین ترتیب زمان معراج نیز که دقایقی بیش نبوده و بر اساس سرّ «بسط زمان» که قاعده‏یی مُحقق در میان اهل ولایت و حقیقت است حکم سال‏های زیادی را داشته و اشاره به حقیقت مذکور است، وجود آن را اثبات می‏کند و بر وقوع بالفعل آن صحه می‏گذارد. مدت چند ساعته معراج وسعت و احاطه و درازایی به قدر هزاران سال دارد، زیرا (پیامبر) از طریق معراج وارد عالم بقا شد. چند دقیقه از عالم بقا هزاران سال این دنیا را دربرمی‏گیرد. رویدادهای مبتنی بر «بسط زمان» که در میان اولیاء الله به وفور وقوع یافته نیز بر همین حقیقت استوار است. روایت کرده‌اند که برخی از اولیا در یک دقیقه کار یک روز را انجام می‏داده‌اند. بعضی از آن‌ها در یک ساعت وظایف یک سال را انجام داده‏اند. برخی در یک دقیقه قرآن را ختم می‏کرده‌اند. چنین کسانی که اهل صدق و حقیقت هستند بی‏تردید آگاهانه به کذب و دروغ تنزل نمی‏یابند. نیز مشاهده عینی حقیقت «بسط زمان» توسط آن‌ها که با تواتری مکرر و بی‏شمار نقل شده نمی‏تواند مورد تردید واقع شود. نوعی از «بسط زمان» که مورد تأیید هر کس می‏باشد در عالم رؤیا مشاهده می‏شود. گاه برای دیدن خوابی که انسان می‏بیند و حالاتی که از سر می‏گذراند و سخنانی که در عالم رؤیا بیان می‏کند و لذت‏هایی که می‏برد یا دردهایی که تحمل می‏کند در عالم بیداری به روز یا روزها نیاز است. نتیجه: اگرچه انسان فانی‏ست لیکن برای بقا خلق شده است و به عنوان آیینه‏یی برای ذاتی باقی آفریده شده و موظف به انجام کارهایی‏ست که ثمرات باقی دربردارد و به او صورتی داده شده تا بتواند مدار نقش‌ها و جلوه‏های اسماء باقی ذاتی باقی گردد. در این حال وظیفه حقیقی و سعادت چنین انسانی این است که با تمام اعضا و جوارح و توانایی‏هایش در دایره رضایت آن باقی سرمدی به اسماء او درآویزد و با توجه به او در راه ابد طی طریق نماید؛ همان گونه که زبانش «یَا بَاقِی اَنتَ البَاقِی» می‏گوید قلب و روح و عقل و همه لطایف (وجودی‌اش) نیز می‏بایست چنین بگویند: «هُوَ البَاقِی، هَوَ الاَزَلِیُّ الاَبَدِی، هُوَ السَّرمَدِی، هَوَ الدَّائِمُ، هُوَ المَطْلوبُ، هُوَ المَحْبُوبُ، هُوَ المَقْصُودُ، هُوَ المَعْبُودُ» سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذ۟نَٓا اِن۟ نَسٖينَٓا اَو۟ اَخ۟طَا۟نَا

Private reading note

This note stays on this device and is never uploaded to a server.

Up to 1,200 characters