(پاسخ دو سؤال است) بِاس۟مِهٖ وَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Mektubat
The Tenth Letter
حاشیه عبارت طولانی «مقصد دوم کلام سیام» که مربوط است به تعریف تحولات ذره: تعابیر «امام مبین» و «کتاب مبین» در جاهای مختلف قرآن حکیم مکرر ذکر شده است. گروهی از اهل تفسیر گفتهاند این دو تعبیر یکیست و گروه دیگر آنها را متفاوت از هم دانستهاند. دیدگاه مفسرین دربارهی حقیقت این تعابیر مختلف است. خلاصه مطلب از این قرار است که گفتهاند این دو «عناوین علم الهیاند.» اما من با فیض قرآن چنین معتقدم که «امام مبین» عنوانیست برای نوعی از علم و امر الهی، که بیش از عالم شهادت متوجه عالم غیب است، یعنی بیش از زمان حال بر ماضی و مستقبل نظر دارد؛ به عبارت دیگر بیش از ظاهر هر امری به اصل و نسل و ریشه و هستهی آن توجه میکند. دفتری از قَدَر الهیست. وجود این دفتر در کلام «بیست و ششم» و حاشیه کلام «دهم» اثبات شده است. آری «امام مبین» عنوان نوعی از علم و امر الهیست، یعنی مبادی و ریشهها و اصلهای اشیا با کمال انتظام و به غایت هنرمندانه وجود اشیا را نتیجه میدهند و از این نظر نشان میدهند که براساس یکی از دفاتر اصول علم الهی تنظیم شدهاند؛ نتایج و نسلها و هسته و برنامه و فهرست موجوداتی که در آینده به وجود خواهند آمد را در بردارند، لذا اعلام میدارند که مجموعه کوچکی از اوامر الهی میباشند. مثلاً یک هسته در حکم تجسم برنامهها و فهرستهای تنظیم کننده تشکیلات تمام درخت و اوامر تکوینیهییست که این برنامهها و فهرستها را تعیین میکند. نتیجه: «امام مبین» فهرست و برنامه درخت آفرینش است که پیرامون ماضی و مستقبل و عالم غیب شاخههای خود را گسترانیده است؛ امام مبین بدین معنا دفتری از دفاتر قَدَر الهی و مجموعه فرامین خداوند میباشد که ذرات با املا و حکم دستورهای مزبور به سوی خدمات و وظایفشان در وجود اشیا سوق داده میشوند. و اما «کتاب مبین» بیش از عالم غیب نظر بر عالم شهادت دارد، یعنی بیشتر از ماضی و مستقبل به زمان حال نظر دارد و بیش از علم و امر عنوان و دفتر و کتابی برای قدرت و اراده الهیست. اگر «امام مبین» دفتر قَدَر باشد «کتاب مبین» دفتر قدرت است. یعنی کمال صنعت و نظم موجود در هستی و ماهیت و صفات و شئونات هر چیز نشان میدهد که براساس قواعد یک قدرت کامل و قوانین یک اراده نافذ وجود مییابد؛ صورتهایشان تعیین و مشخص میگردد و مقدار معین و شکل مخصوصی به آنها داده میشود. پس باید گفت قدرت و اراده مذکور مجموعه قوانین کلی و عام و دفتر بزرگی دارد که وجودها و صورتهای خاص هر چیزی براساس آن بریده و دوخته و پوشیده میشود. وجود این دفتر مانند «امام مبین» در اثنای طرح مسایل مربوط به قَدَر و اختیار جزیی انسان اثبات شده است. حماقت اهل غفلت و ضلالت و فلسفه را ببین که آن لوح محفوظِ قدرت فاطر و مثال جلوه و تبلور کتاب بصیرانهی حکمت و اراده ربانی را در اشیا احساس کردهاند، اما آن را حاشا «طبیعت» نام نهاده و بیارزش نمودهاند. قدرت الهی در ایجاد اشیا، سلسله موجودات را که هر یک آیتی از اویند با املای امام مبین یعنی به حکم و قاعده قَدَر در صحیفه مثالی زمان که «لوح محو و اثبات» نامیده میشود مینویسد، ایجاد میکند و ذرات را به حرکت در میآورد. پس معلوم میشود حرکت ذرات از آن کتابت و استنساخ؛ در گذر موجودات از عالم غیب به عالم شهادت، و از علم به قدرت، خود اهتزاز و حرکت میباشد. لیکن «لوح محو و اثبات» دفتر تبدیل شونده یا تخته سیاه لوح محفوظ اعظم که ثابت و دائمیست در دایره ممکنات یعنی در اشیایی که دائماً مظهر موت و حیات، و وجود و فنا هستند میباشد. و این یعنی حقیقت زمان. آری، همچنان که هر چیزی را حقیقتیست، حقیقت آنچه زمان مینامیم و چون نهر عظیمی در کائنات جاریست به منزله صحیفه و مُرکّب کتابت قدرتیست که در «لوح محو و اثبات» قرار دارد. لَا يَع۟لَمُ ال۟غَي۟بَ اِلَّا اللّٰهُ
صحرای محشر کجاست؟ پاسخ: « وَال۟عِل۟مُ عِن۟دَ اللّٰهِ » حکمت عالیه آفریدگار حکیم در هر چیزی وجود دارد، حتی در شیئی واحد و بسیار کوچک، حکمتهای بسیار بزرگی قرار داده است و این حقیقت به صراحت نشان میدهد که کره زمین [با گردش خود] بیهدف دایرهیی عظیم رسم نمیکند. بلکه حول چیز با اهمیتی میگردد و دایرهی محیط «میدان اکبر» را ترسیم میکند و نشان میدهد؛ پیرامون نمایشگاه بزرگی میگردد و محصولات معنوی خود را بدانجا تحویل میدهد تا در آتیه در آن محل در مقابل دیدگان مردم به نمایش در آید. معلوم میشود در دایره محیطی تقریباً بیست و پنج هزار ساله، بنا به روایت، شام شریف در حکم هستهیی شده، و میدان بزرگ حشری که آن دایره را پر کند در آن بسط خواهد یافت. تمام محصولات معنوی کره زمین به دفاتر و الواح آن عرصه که فعلاً زیر پرده غیب است فرستاده میشود و در آینده وقتی میدان محشر پدیدار شد ساکنانش را نیز در آن میدان پیاده خواهد کرد و محصولات معنوی مذکور نیز از غیب به شهادت در خواهند آمد. آری، کره زمین به عنوان مزرعه، چشمه، و معیار برای پر کردن میدان مذکور به قدر کافی محصول و دستاورد ارائه کرده است و آفریدگانی که قادرند آن را در برگیرند، از آن جریان یافته و مصنوعاتی که قرار است پُرش کنند از آن صادر گشتهاند. پس کره زمین همانند دانهیی، و صحرای محشر با همهی آنچه در خود دارد چون درختی و سنبلهیی و مخزنیست. آری، همچنان که یک نقطه نورانی به واسطه حرکت سریع، خط یا دایره میشود، کره زمین نیز با حرکت سریع و حکیمانهاش مدار تمثّل یکی از دوایر وجود و با محصولات آن دایره عامل شکل گیری محشر کبرا میباشد. قُل۟ اِنَّمَا ال۟عِل۟مُ عِن۟دَ اللّٰهِ اَل۟بَاقٖى هُوَ ال۟بَاقٖى سعید نورسی

