بِاس۟مِهٖ سُب۟حَانَهُ وَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ (این مکتوب علاج مهمیست و به چهار گوهر کوچک از گنجینه چهار آیه اشاره دارد.) برادران عزیزم! این چهار مسأله متفاوت را قرآن حکیم در اوقات مختلف به نفسم آموخته است. آن را برای برادرانم که علاقه داشتند از این مطلب درس یا سهمی دریافت کنند نوشتم. به اعتبار مبحث، از گنجینه حقایق چهار آیهی کریمه مختلف، گوهرهای کوچکی به عنوان نمونه نشان داده شده است. هر یک از چهار مبحث مذکور دارای صورت و فایدهیی جداگانه است، که به شرح زیر بیان میکنم:
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Mektubat
The Eleventh Letter
اِنَّ كَي۟دَ الشَّي۟طَانِ كَانَ ضَعٖيفًا (نساء: ٧٦) ای نفس من که از ضرر وسوسه مأیوس شدهیی! تداعی خیالات، و یادآوری فرضیات نوعی ارتسام غیر ارادی در ذهن است. ارتسام اگر ناشی از خیر و نورانیت باشد حکم حقیقت تا حدودی وارد صورت و مثال آن میشود. همانطور که نور و گرمای خورشید وارد صورت مثالیاش در آیینه میگردد... اما اگر سرچشمهاش شر و امور مادی باشد حکم و خاصیت اصل وارد صورت نمیشود و به تمثال خود سرایت نمیکند. برای نمونه صورت شی نجس و مردار در آیینه، نه نجس است و نه مردار. یا مثلاً تمثال مار کسی را نیش نمیزند. براساس این سرّ، تصور کفر، کفر و تخیل ناسزا، ناسزا نیست. به ویژه اینکه اگر غیر ارادی باشد و به صورت فرضی به ذهن خطور کند کاملاً بیضرر است. در مذهب اهل سنت و جماعت که اهل حقاند پستی و زشتی شرعی چیزی به سبب نهی الهیست، لذا مادام که امری فرضی به ذهن خطور کند آن هم بیاختیار و بدون رضایت فرد و نوعی تداعی خیال باشد نهی به آن تعلق نمیگیرد. حتی اگر آن تخطّر، صورت زشتترین و پستترین چیز هم باشد باز زشت و ناپسند نخواهد بود.
یکی از ثمرات درختان کاج و قطران و سپیدار در «تپلیجه»ی ییلاق «بارلا»ست و چون در مجموعه «کلامها» بیان شده در اینجا آورده نمیشود.
این دو مبحث بخشی از مثالهاییست که در کلام «بیست و پنجم» آمده و عجز و ناتوانی تمدن [غرب] را در برابر اعجاز قرآن نشان میدهد. دو مثال از هزاران مثالِ ثابت کننده میزان ناحق بودن حقوق مدنی در مخالفت با قرآن را در زیر میآوریم: فَلِلذَّكَرِ مِث۟لُ حَظِّ ال۟اُن۟ثَيَي۟نِ (نساء: ١٧٦) که حکم قرآنیست در عین حال که عدالت محض است مرحمت نیز هست. آری، عدالت است؛ زیرا به اعتبار اکثریت مطلق مرد زنی اختیار میکند و متعهد میشود نفقهاش را تأمين نماید. زن نیز همسر مردی میشود و نفقهاش را بر عهده او میگذارد و به این صورت کمبود سهمش را در ارثیه جبران میکند. مرحمت هم است چرا که این دختر ضعیف از پدر به شفقت و از برادر به مرحمت بسیار نیاز دارد. طبق حکم قرآن این دختر بدون هیچ نگرانی مورد محبت پدر قرار میگیرد، و پدر با نگرانی نمیگوید «این دختر فرزند زیانباریست که باعث میشود نیمی از دارایی من توسط او به دست دیگران و افراد غریبه بیفتد.» نگرانی و عصبانیت به آن شفقت در نمیآمیزد. این دختر از برادرش نیز حمایت و مرحمتی بدون حسادت میبیند و برادرش هیچگاه به چشم رقیبی به او نمینگرد که: «نیمی از خاندانمان را از بین میبرد و بخش زیادی از اموالمان را به دیگران میدهد.» برادر هیچگاه به مرحمت خود نسبت به خواهر و حمایت از او کینه و ناراحتی نمیآمیزد. در چنین حالتی دختری که به لحاظ سرشت، ظریف و نازنین و به لحاظ خلقت ضعیف و نحیف است در ظاهر مال اندکی از دست میدهد اما در برابر، از شفقت و مهربانی خویشاوندان ثروتی بیپایان به دست میآورد؛ وگرنه این که بگویند ما بیش از رحمتِ حق او را مورد لطف و مرحمت قرار میدهیم، و مثلاً بیشتر از حقش به او بدهند این نه تنها لطف و مرحمت نیست بلکه ظلمی مضاعف است. شاید حرص وحشیانه امروز که یادآور ستم غدارانه زمان جاهلیتیست که دخترانشان را براساس غیرتِ وحشیانه زنده به گور میکردند؛ راه را بر شناعتی بیرحمانه باز کند. همه احکام قرآن مشابه حکمی که بیان شد تصدیق کننده این فرمان هستند: وَمَا اَر۟سَل۟نَاكَ اِلَّا رَح۟مَةً لِل۟عَالَمٖينَ (انبياء: ١٠٧)
فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ (نساء: ١١) مدنیت بیمیم (دنیت = پستی) همچنان که با دادن حقی بیشتر از حق دختر به او باعث چنین ناحقی میشود. در خصوص مادر نیز با قطع حقوق او مرتکب ظلم وحشتناکتری میشود. آری، شفقت مادر که محترمترین، شیرینترین، لطیفترین و دلنشینترین جلوه رحمت ربانیست در بین حقایق عالم محترمترین و مکرمترین حقیقت است. مادر کریمترین و رحیمترین و فداکارترین دوست است، دوستی که به خاطر شفقتاش همه دنیا و زندگانی و آسایش خود را فدای فرزندش میکند. حتی مرغی ترسو که در پایینترین و سادهترین رتبه مادری قرار دارد در پرتو اندکی از آن مهربانی و شفقت برای دفاع از جوجههایش به سگ هجوم میبرد و به شیر حمله میکند. محروم کردن مادر از مال فرزند، مادری که دارای حقیقتی چنین محترم و معزز است، ظلمی دهشتناک در حق آن حقیقت محترم، بیحرمتیای وحشتناک، تحقیری بس جنایتآمیز، و کفران نعمتیست که عرش [الهی] را به لرزه در میآورد و آلوده کردن پادزهری به غایت درخشان و نافع در حیات اجتماعی بشر به زهر هلاهل است و این را اگر جانورانی که صورت انسان دارند، و ادعای انساندوستی میکنند، درک نکرده و نفهمند، شکی نیست که انسانهای واقعی در مییابند و میفهمند. آنها میدانند که حکم قرآنی فَلِاُمِّهِ السُّدُسُ عین حق و محض عدالت است. اَل۟بَاقٖى هُوَ ال۟بَاقٖى سعید نورسی

