Tanbihi muhimu na ufafanuzi: Pamoja na umuhimu wa risala hii na ukubwa wa hali yake, sio kila mtu anafahamu, kila suala katika masuala yake, lakini habaki bila ya kupata sehemu kati ya hilo. Ambaye anaingia katika bustani kubwa na mkono wake haufikii katika matunda yake yote, basi inamtosha kile alichopata katika bustani hiyo; kwani hiyo bustani haikufanywa kwa ajili yake pekee, bali wenye mikono mirefu nao wana hisa na fungu lao pia. Na kuna sababu tano zinazokwaza kuifahamu risala hii: Ya kwanza: Ni kwamba mimi niliandika niliyoyaona kama yalivyoonekana kwangu kwa mujibu wa ufahamu wangu, niliyaandika kwa ajili yangu mwenyewe, kwa hiyo haikuandikwa kama zilivyo risala nyingine kwa kiwango cha ufahamu wa wengine. Ya pili: Hakika tawhidi ya kiukweli imeandikwa katika sura yake kuu kwa baraka ya kudhihiri kwa (Jina kuu la Allah (s.w)), masuala yake yakawa kunjufu sana, na ya kina sana, na marefu sana, kwa hiyo sio kila mtu ataweza kuyafahamu moja kwa moja na kwa mara ya kwanza. Ya tatu: Kila suala katika masuala yake lenyewe ni hakika kubwa ndefu, - na kwa kuhifadhi umoja wa hakika na kutoigawa - yaweza kuwa ukurasa mmoja ni sentensi moja iliyorefushwa, kuna vitangulizi vingi huletwa kwa nafasi ya dalili moja tu. Ya Nne: Kila suala - katika mengi ya masuala ambayo risala hii inayaelezea - yana dalili zake nyingi, na hoja zake chungu nzima, wakati wa kukusanya dalili kumi au mara nyingine ishirini kwa kuelezea hoja moja suala huwa refu, wenye uelewa mfupi hawataweza kuelewa. Ya tano: Nimekutana na nuru za risala hii kwa neema za mwezi wa Ramadhani mtukufu na baraka zake, isipokuwa imeandikwa kwa haraka, na nimetosheka na mswada wa kwanza kutokana na maradhi yaliyokuwa yakinisumbua na tabu za dhiki kutoka pande mbalimbali, na nilikuwa nikihisi wakati nikiiandika kuwa inapita moyoni bila ya hiari yangu, wala kutaka kwangu. Sikuona kuwa inafaa kuigusa kwa chochote katika mpangilio au marekebisho kulingana na kufikiri kwangu; kwa ajili hiyo risala hii imechukua umbo hili, ambalo linakuwa ni ngumu kuifahamu, ukiachilia mbali kile kilichoongezwa katika vifungu vya kituo cha kwanza kilichoandikwa katika lugha ya Kiarabu. Lakini, pamoja na sababu hizi tano ambazo ndio palipo na upungufu na ugumu, risala ni yenye umuhimu mkubwa. Basi risala hii ni hakika katika hakika za (Ishara kuu) na ni tafsiri yake, ni mwale wa saba na hoja ya kiimani ya kwanza katika (Mkusanyiko wa fimbo ya Musa). Mwale huu unaundika kutokana na vituo viwili, pamoja na utangulizi unaofafanua masuala manne muhimu: Kituo cha kwanza: Kinabainisha kwa lugha ya Kiarabu, tafsiri ya Al-Ayatul kubra. Na kituo cha pili: Kinabainisha hoja za kituo cha kwanza na kuzifafanua kwa uwazi na kuzithibitisha. Hakika urefu wa utangulizi ufuatao, na ufafanuzi wake unaokunjuka, ulikuwa bila ya hiari yangu, hivyo kuna haja ya mimi kupewa imla kama hivyo, na baadhi huenda wakaona kuwa urefu wake ndio ufupi. Said Nursî
Source text is preserved. When a suitable model is available, translation is displayed separately.
Ayetü'l-Kübra
The Seventh Ray
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ وَمَا خَلَق۟تُ ال۟جِنَّ وَال۟اِن۟سَ اِلَّا لِيَع۟بُدُونِ Inafahamika kutokana na siri za aya hii tukufu: Hakika hekima ya kuja kwa mwanadamu katika dunia hii na lengo lake ni kumjua Muumba wa ulimwengu (s.w), na kumwamini na kumwabudu. Kama ilivyo kazi ya maumbile yake na faradhi ya dhima yake ni kumjua Allah (s.w), na kumwamini na kusadiki uwepo wake na upweke wake kwa kunyenyekea na kwa yakini. Naam, hakika ya mwanadamu aliye dhaifu ambaye anatamani, - kimaumbile - uhai wa kudumu milele na maisha ya milele yenye furaha na ambaye ana matumaini pasi na mipaka na maumivu pasi na ukomo, hapana budi kuwa vitu vyote na kamilifu zote ni zenye kudondoka duni kulingana na yeye, bali nyingi zake hazina thamani yoyote ya kutajwa, isipokuwa imani ya kumwamini Allah (s.w) na kumjua, na isipokuwa njia na nyenzo ambazo zina mshika mkono kwenda katika imani hiyo ambayo ni msingi wa msingi wa huo uhai wa milele na ni ufunguo wake. Na ilipokuwa Risale-i Nur imethibitisha hakika hii kwa ufasaha sana na hoja za kukata shauri tunarejesha huko, tukibainisha hapa shida mbili ambazo huteteresha ile yakini ya kiimani katika enzi hizi, na kupelekea katika kutahayari na kutaradadi, na hiyo ni ndani ya masuala manne: Shida ya kwanza na njia ya kuokoka nayo ni masuala mawili: Suala la kwanza: Kama ilivyothibitishwa katika (Mng’ao wa kumi na tatu) kutoka katika (Andiko la thelathini na moja) kwa upambanuzi ni kwamba: (Hakuna umuhimu wa kukanusha katika masuala ya jumla mbele ya kuthibitisha, kwani hukumu yake ni dhaifu sana). Mfano wa hilo: Ikiwa mashahidi wawili wamethibitisha kati ya watu wa kawaida kuuona mwezi mwanzoni mwa mwezi wa Ramadhani na maelfu ya watu wakakanusha kuuona kati ya watu wenye hadhi kubwa na wanazuoni kwa kusema: (Hakika sisi hatujauona mwezi), huku kukanusha kwao kunabaki kuwa hakuna thamani au umuhimu; hii ni kwa sababu kwa (Kuthibitisha) mtu humuimarisha mwingine na kumtia nguvu, na kuna kuegemeana na kukusanyika, wakati ambapo (Kukanusha) hakuna tofauti iwe kunatoka kwa mtu mmoja au kwa watu elfu moja; kwa kuwa mkanushaji yupo peke yake kwa kuzingatia kuwa yeye peke yake ndiye ambaye anakanusha. Hii ni kwa sababu mthibitishaji anaangalia jambo lenyewe kisha hutoa hukumu yake kama ilivyo hali katika mfano wetu, mmoja wao akisema: Ule pale mwezi mbinguni, mwingine humsadiki na kumuunga mkono kwa kuonesha mahali palepale, hivyo hushirikiana kuangalia sehemu ileile husaidiana na hukumu yao hupata nguvu na kujikita. Ama katika kukanusha na kukataa mkanushaji hatazami jambo lenyewe lile na hawezi kufanya hivyo, kwa hiyo kanuni imekuwa: (Haiwezekani kuthibitisha kukanusha kusiko maalumu na kusiko ainishwa mahali pake) kanuni mashuhuri. Mfano wa hilo: Nikikuthibitishia kuwepo kwa kitu maalumu duniani na wewe ukakanusha kuwepo kwake duniani, hapo itakupasa ufanye utafiti na kuhakikisha pande zote za dunia ili uthibitishe kutokuwepo kwa hicho kitu, ambacho ninaweza kwa nafsi yangu kuthibitisha kwa ukomo wa wepesi na kwa ishara rahisi tu kukielekea. Bali ni juu yako kuzama mbizi vilevile katika vina vya nyakati zilizo pita kale, hata uweze kusema: (Hakipo kwa hakika, halikutokea tukio kama hili!). Na ilivyokuwa wakanushaji na wakataaji hawatazami jambo lenyewe kwa dhati yake, bali wanatoa hukumu zao kulingana na nafsi zao na akili zao na mitazamo yao, kwa hiyo haiwezekani kuegemeana na kuwa ni wasaidizi wao kwa wao, hii ni kwa kuwa pazia za kuona ni nyingi kwao na sababu zinazozuia kujua ni nyingi kwao, ambapo anaweza kila mtu kusema: (Mimi sikioni kitu fulani) na (Kwangu mimi kitu hicho hakipo) (Kwa itikadi yangu kitu hicho hakipo) lakini hawezi kusema: (Hakika kitu hicho kwa hakika hakipo) na atakapo sema kwa kukanusha huku - na hasa katika masuala ya kiimani ambayo yanakusanya ulimwengu wote - basi maneno yake yatakuwa ni uzushi mkubwa na uongo mkubwa sawa na ukubwa wa dunia, na kamwe hautokuwa ukweli na haiwezekani kuwekwa katika kusibu au kunyooka kamwe. Ufupi wa hayo yaliyotangulia: Hakika matokeo katika kuthibitisha ni mamoja, na kwamba kuna kuegemeana, na katika kukanusha matokeo siyo mamoja bali ni mengi, kwani masharti: (Kwangu), (Kwa mtazamo wangu), (Kwa itikadi yangu) na mifano ya hizo katika jumla ya sababu ambazo zinazuia kuona kwa usahihi huwa nyingi na hutofautiana kwa kutofautiana kwa watu, kwa hiyo matokeo yanakuja kuwa mengi vilevile na tofauti, basi kuegemeana hakutokei kamwe. Na kama hivi kwa mintarafu ya hakika hii: Hakuna thamani au umuhimu, katika wingi unaoonekana wa makafiri, na wakanushaji ambao wanazuilia imani, lakini, katika wakati ambao haitakikani kuathirika yakini ya muumini na isichafuliwe imani yake kwa sampuli yoyote katika sampuli za shaka na kutaradadi, tunaona wanayoyachokoza wanafalsafa wa kimagharibi katika utata na upingaji katika enzi hizi yameleta tahayari kwa baadhi ya wenye majanga waliofitiniwa nao, yakaondoa yakini yao na kuteketeza furaha yao ya milele, na kuwaingiza katika mateso na kuharibikiwa, hiyo ni kwa sababu kukanusha kwao huku kumebadilisha maana ya (Umauti) ambao unawasibu kwa kila siku watu thelathini elfu kutokana na maana yake ya hakika, ambayo ni kuhitimisha jukumu la mwanadamu ardhini, na kuufanya kuwa ni kunyongwa kwa milele, kutoweka na kumalizika moja kwa moja na mwisho wenye kutisha na kuogofya, na kaburi - ambalo mlango wake haufungiki - limekuwa linatia sumu ladha ya uhai wa yule mkanushaji na kumtibulia maisha yake kwa machungu makali yenye kumpa ishara ya kutokuwepo kunakotisha daima na kunyongwa kwake milele, kutokana na hili basi fahamu: Ukubwa ulioje wa imani na ukubwa ulioje wa neema yake! Na fahamu vipi kwamba hiyo ni (Uhai) kwa ajili ya uhai! Suala la pili: Hayachukuliwi maneno ya watu ambao wako nje ya uwanja wa elimu au tasnia fulani katika suala mojawapo kati ya masuala yake, ambayo kumepita mjadala kuhusu jambo hilo, hata kama wangekuwa ni wakubwa na wanazuoni na wanatasnia mahiri katika nyanja zao maalumu za elimu, wala maamuzi yao hayachukuliwi kuwa ni hoja katika suala hilo, wala hawaingii katika jumla ya makubaliano ya pamoja ya wanazuoni wa aina hiyo ya elimu. Basi kwa mfano: Haifanani hukumu ya mhandisi mkubwa kuwa kama hukumu ya mmoja kati ya matabibu katika kuchunguza maradhi fulani au kuyatibu. Kwa ajili hiyo haziwekwi katika mazingatio kauli zinazokanusha zitokazo kwa mwanafalsafa mkubwa katika mambo yanayohusu elimu ya mambo ya kimaanawy, wala hazitapewa uzito wowote. Na hasa hasa yule ambaye kati yao amebobea katika elimu ya mambo ya kimaada ikafuta uoni wake na kujifanya kipofu mbele ya nuru, akili yake ikakosa maarifa ya mambo ya kimaanawy na akili yake ikaporomoka na kwenda katika macho yake na kuanguka hata akawa haoni isipokuwa maada na hafahamu kitu kingine isipokuwa hicho. Je, kwa kufikiria, ni thamani gani ya maneno ya wanafalsafa ambao wamehemewa mbele ya migawanyiko ya sehemu ndogondogo na kupotea mbele ya nyingi zake kwa mitawanyiko na kuzama ndani yake, na maneno yao yana thamani gani pamoja kauli zao katika masuala ya tawhidi na imani na mambo ya kimaanawy ya hali ya juu ambayo wamewafikana juu yake mamia ya maelfu miongoni mwa watu wenye elimu na hakika mfano wa sheikh Al-Kaylani (Qaddasa Allah sirrahu) mwenye maarifa matakatifu na busara yenye kufurutu ada ambaye alikuwa anaiona Arshi tukufu na hali ya kuwa bado yuko ardhini, na ambaye ameendelea kupanda ngazi za kimaanawy takribani miaka tisini hata akafunuliwa hakika za kiimani kwa elimu ya yakini, dhati ya yakini, bali hata kwa haki ya yakini. Je, haiwi kukana na kupinga kwao ni dhaifu duni kunafanana na sauti ya mbu mbele ya ngurumo za mbingu na vishindo vya radi zake? Hakika kiini cha ukafiri ambao unadhihirisha uadui kwa hakika za Kiislamu, na kutambiana nao hakika si vingine bali ni kukanusha, ujinga, na kukana. Na hata lau itadhihiri - kwa nje - kuthibitisha na hali ya uwepo, ila maana yake ni kukosekana na kukanusha; ama imani: Ni elimu na hali ya uwepo na kuthibitisha na kuhukumu. Na hata masuala yake yenye hali hasi ni pazia ya hakika ya hali chanya na anuani yake. Lau watu wa kufuru ambao wanazuilia watu kufuata imani wangejitahidi kuthibitisha - kwa matatizo magumu - itikadi zao zenye kukanusha za kihasi na kuzifanya kuwa zikubaliwe kwa sura ya (Kukubali kukosekana) na (Kusadiki kukosekana), hakika ukafiri huo yawezekana kuhesabiwa - kwa upande mmoja - elimu ya makosa na hukumu isiyosibu. Na kama siyo hivyo hakika kosa rahisi kulitenda kuliko hata (Kutokukubali) na (Kukanusha) na (Kutokusadiki) si vingine isipokuwa ni ujinga usio na ukomo na (Kukosa hukumu). Muhtasari: Itikadi ya ukafiri ni sehemu mbili: Ya kwanza: Ambayo haina uhusiano na hakika za Kiislamu. Ni kusadiki kwa makosa, itikadi iliyo batili, kukubali kwa makosa na hukumu yenye kudhulumu maalum kwake. Sehemu hii ya ukafiri iko nje ya eneo la uchambuzi wetu, hatuhusiki nalo wala halihusiki na sisi. Ya pili: Ambayo inashindana na hakika za kiimani na kuzipinga na hii nayo ina sehemu mbili: Kwanza: Ni kukataa na kutokukubali, hii ni kule tu kutosadiki kuthibitisha. Ukafiri huu si lolote ila ni ujinga, na kama sivyo ni kukosa kuhukumu, na huo ni rahisi kuutenda nao ni nje ya eneo la uchambuzi wetu vilevile. Pili: Ni kukubali kukosekana, na kusadiki kimoyo kwa kukosekana, sehemu hii ya ukafiri ni hukumu, na hii ni itikadi inayompelekea mwenye nayo kushikamana. Analazimika kuthibitisha kukanusha na kukataa kwake. Na vilevile kukanusha kuna sehemu mbili: Ya kwanza: Kusema mkanushaji: Kwamba hakuna katika mahali maalum na katika sehemu maalum kitu fulani. Na sehemu hii ya kukanusha kilicho maalum yawezekana kuthibitisha kwake na hii pia ipo nje ya uchambuzi wetu. Sehemu ya pili: Kukana masuala ya kiimani na utakatifu na jumla na yenye kuzunguka kila sehemu ambako kunaelekea katika dunia, na inajumuisha ulimwengu na kutazamia akhera na kukusanya enzi na enzi. Na kukanusha huku - kama tulivyothibitisha katika suala la kwanza - haiyumkiniki kuthibitisha kabisa, kwa sababu inalazimu kuwepo na uoni unaozunguka ulimwengu wote na mtazamo jumuishi wa akhera na ushuhuda unaopenya katika zama zisizowekewa mipaka katika pande zake zote, ili kuthibitisha mfano wa kukanusha huku. Shida ya pili na namna ya kuokoka kutokana nayo: Nayo ni masuala mawili vilevile: Kwanza: Hakika ya akili ambazo zimefinyika mbele ya (Ukuu), (Kiburi) na (Huria isiyo kuwa na kikomo) na ni pungufu katika kutambua kwake ikiwa ni matokeo ya kughafilika au maasi au kuzama katika mambo ya kimaada na kufuata nyuma yake - akili hizi - zimeanza kuteleza kwenye kukanusha na zinakanusha - kwa kudanganyika kielimu - masuala makubwa kwa sababu ya kushindwa kwake kuyazungukia mambo hayo kwa ujuzi. Naam, hakika wale ambao wameshindwa kuyafahamu masuala ya kiimani yenye kuzunguka kote na mapana sana na ya kina mno katika akili zao ngumu finyu kimaana, na kuyakiri katika nyoyo zao fisadi mfu - upande wa mambo ya kimaanawy - wanajitupa wenyewe katika hifadhi ya ukafiri na upotevu, hatimaye wanazama. Lakini laiti wangeweza hawa kutazama kwa makini katika kiini cha kufuru yao na katika hakika ya upotevu wao, wangeona kuwa kinacho kubalika kiakili katika imani upande wa ukuu na chenye kuendana nao na ni cha lazima, inakabiliana na muhali kufuatia muhali na lisilowezekana na lenye kukataa ndani ya ukafiri huo. Risale-i Nur imethibitisha hakika hii kwa mamia ya mizani na kwa kukata kabisa kama mkato wa jibu la mbili mara mbili kuwa ni nne. Mathalan: Ambaye anashindwa kukubali imani ya kupasa kuwepo kwake (s.w), uazali wake na sifa zake zinazozunguka utukufu wake (s.w), kwa ukubwa wake na kwa ukubwa wa sifa zake tukufu, atahaulisha kupasa kwa uwepo, uazali wake na sifa za kiungu kwenda kwa vyote vilivyomo visivyo na mpaka, bali katika chembe ndogo sana zisizo kuwa na ukomo, ili aweze kuitakidi ukafiri wake au ni juu yake ajivue na akili kama Wanasafsata mazuzu kwa kukanusha uwepo wa nafsi yake na kukana uwepo wa ulimwengu. Na kama hivi hakika za kiimani na Kiislamu zinatulia zote kwa kujiegemeza kwake kwa (Ukuu) - ambao ni katika hali ya hakika hizo na katika yanayolazimu - na zinathibiti katika nyoyo safi na akili salama, kwa ukamilifu wa kutii, kusalimu amri ambako ni tulivu, zikiwaokoa kutokana na ukafiri unaokabiliana nazo na muhali zake za kushangaza na fikra potofu zenye kustaajabisha na ujinga wake wenye kiza. Naam, hakika Ukuu na Kiburi ni pazia mbili hazina budi kuwepo; na linabainika hilo kutokana na kutangaza ukuu huo na kiburi hicho kila wakati: Katika adhana, kwenye swala, na katika aghalabu ya alama za Kiislamu kwa kukariri. الله أكبر.. الله أكبر.. الله أكبر.. الله أكبر Na inakuwa wazi hilo pia katika hadithi Qudusi: (Ukuu ni shuka yangu na kiburi ni kishari changu). Na inadhihiri pia katika fundo la themanini na sita kutoka katika Al-Munaajat Al-Ahmadiyya yenye ufasaha katika (Al-Jawshan Al-Kabiir). Ewe ambaye hakuna ufalme ila ufalme wake Ewe ambaye waja hawadhibiti wasifu wake Ewe ambaye viumbe hawasifu utukufu wake Ewe ambaye dhana hazipatii hasa alivyo Ewe ambaye macho hayadiriki ukamilifu wake Ewe ambaye fahamu hazifikii sifa zake Ewe ambaye fikira hazifikii kiburi chake Ewe ambaye mwanadamu hafanyi vizuri kumsifu kwake Ewe ambaye waja hawarudishi hukumu yake Ewe ambaye katika kila kitu zimedhihiri ishara zake Utakatifu ni wako ewe ambaye hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki ila wewe, amani, amani tuokoe na moto.
Mambo aliyoshuhudia mtalii anayeuuliza ulimwengu kuhusu Muumba wake. تُسَبِّحُ لَهُ السَّمٰوَاتُ السَّب۟عُ وَال۟اَر۟ضُ وَمَن۟ فٖيهِنَّ وَ اِن۟ مِن۟ شَى۟ءٍ اِلَّا يُسَبِّحُ بِحَم۟دِهٖ وَلٰكِن۟ لَا تَف۟قَهُونَ تَس۟بٖيحَهُم۟ اِنَّهُ كَانَ حَلٖيمًا غَفُورًا Kituo hiki cha pili katika wakati ambapo kinafasiri hii (Al-Ayatul kubra), kinabainisha vilevile hoja za kituo cha kwanza ambacho imo ndani yake na ambayo ipo katika lugha ya Kiarabu na kufafanua hoja zake. Hakika aya nyingi za Qur’an tukufu - mfano wa aya hii tukufu - zinataja (Mbingu) mwanzoni mwa kutambulisha kwake Muumba wa ulimwengu huu ambazo ni ukurasa unaong’ara zaidi wa tawhidi, kwa kiasi ambacho mchunguzaji yeyote hazichunguzi hizo ila itamfunika tahayari na kugubikwa na mshangao, na hivyo anastarehe kuziangalia kwa kila kionjo na ladha; kwa hiyo kilicho bora ni kuanza nazo. Naam, kila anayekuja akiwa ni mgeni katika mamlaka ya dunia hii na kukaa katika nyumba ya dhifa yake, kila anapofungua macho yake na kutazama ataona makaribisho katika upeo wa ukarimu, na maonesho katika upeo wa kupendeza, na kambi ya mazoezi katika upeo wa haiba, na maeneo ya utalii katika upeo wa kuvutia, na mahali pa matangazo katika upeo wa kusisimua na furaha, na kitabu kilichofunguliwa chenye maana yaliyo katika upeo wa ufasaha na hekima. Na wakati ana hima mgeni huyu mtalii ajue na kumtabua mwenye dhifa hii tukufu, na mtunzi wa kitabu hiki kikubwa, na mfalme wa mamlaka haya yenye haiba kubwa, tahamaki uso mzuri wa mbingu unaomemetuka kwa nyota angavu unamkabili kwa kumwita: “Niangalie mimi, nitakutambulisha unacho kitafuta”. Mtalii anaangalia na kuona kwamba rububiyya iliyo dhahiri inaonekana katika kunyanyua mamia ya maelfu ya sayari za mbinguni pasi na nguzo wala maegemeo, kati yake zipo zilizo kubwa kuliko dunia yetu mara elfu, na zipo zilizo na kasi ya mwendo kuliko bomu kwa mara sabini, na katika mwendo wake na kukimbia kwake sayari hizo kwa pamoja kwa kasi ya juu bila kusongamana wala kugongana, na katika kuwasha kwake taa hizo zinazoning’inia chini zisizo hesabika, bila mafuta wala kuzimika, na katika kuyaongoza maumbo hayo makubwa mno yasiyo na mpaka bila kelele wala mayowe wala kutetereka. Na anaona kudhihirika kwake pia: Katika kutiisha kwake viumbe hivyo vikubwa katika majukumu maalum, kama kusalimu amri kwa jua na mwezi ili kutekeleza majukumu yao bila kugoma au kusitasita, na katika kugeuza idadi hii kubwa isiyodhibitika kwa nambari ndani ya umbali huo mpana sana usio na kikomo eneo lililopo kati ya vipenyo viwili mageuzo yanayofanyika wakati huohuo, na kwa nguvu hiyohiyo na kwa aina hiyohiyo, na katika njia ya maumbile ileile, na kwa sura hiyohiyo, na katika hali ya kukusanyika bila ya kusibiwa na uchache wa upungufu au dosari yoyote. Na imemshangaza anachokiona katika kudhihiri kwa rububiyya: Katika kutiisha kwake sayari hizo kubwa ambazo zinamiliki nguvu kubwa na kuvuka mipaka yake, zenye kufuata na kutii kanuni zake bila kuvuka au kwenda upogo. Na kule kuufanya uso wa mbingu safi uliotakata unatakasika kabisa na uchafu unaoletwa na maumbo hayo makubwa bila ya kuonekana juu yake taka wala udhia, na katika kuziendesha sayari hizo kana kwamba ni mazoezi yaliyopangika ya askari, na kuonesha kwake mbele ya viumbe wenye kutazama kana kwamba kutazama picha ya senema, kwa kuzungusha ardhi usiku na mchana, na kufanya upya mitindo ya mionekano ya kihakika yenye kuvutia yenye kuamsha taswira akilini ya mazoezi hayo mazuri na kuyadhihirisha kila usiku na kila mchana. Basi rububiyya hii tukufu dhahiri na yanayo dhihiri ndani ya nguvu yake ya utendaji katika ukweli ulio wazi uliyoundwa katokana na (Kutiisha, Kuongoza, Kuendesha, Kunadhimu, Kusafisha, na Kukabidhi majukumu), vinashuhudia wajibu wa uwepo wa Muumba wa mbingu hizo na umoja wake, kwa ukubwa wake huu wa kutisha, na kuzungukia kwake kwa ujumla huku, na vinashuhudia - kama inavyoshuhudiwa - kwamba uwepo wake (s.w) ni dhahiri zaidi kuliko uwepo wa mbingu hizo. Na maana hii imeelezwa katika ngazi ya kwanza katika kituo cha kwanza kama ifuatavyo: [Hapana Mola apasaye kuabudiwa isipokuwa Allah (s.w) aliyewajibu kuwepo ambaye katika umoja wake zimejulisha kupasa kwa uwepo wake: Mbingu na vyote vilivyomo, kwa ushahidi wa ukuu wenye kuzunguka kote kiuhakika: Kutiisha, kuongoza, kuendesha, kunadhimu, kusafisha, kupanga majukumu kupana kunakokamilishwa kwa kushuhudia] Kisha hakika anga ambalo ni mkusanyiko wa maajabu na maonesho ya mambo yenye kufurutu ada na linaloitwa (Anga) limenadi kwa sauti ya juu yenye kushuka kwa yule anayekuja duniani yule mgeni mtembezi: “Nitazame ili nikuongoze kwa unayemtafuta kwa shauku na hamu, na nikutambulishe aliye kutuma hapa”. Na anaangalia uso wa anga mpana na hali unavuja rehema! na kusikiliza kishindo cha sauti cha kutisha mno na hali inabeba kinywaji cha bishara! anaona kuwa: (Mawingu) ambayo yametundikwa baina ya mbingu na ardhi yanamwagilia bustani ya ardhi umwagiliaji unaobubujika hekima na rehema, na kuwapa wakazi wake maji yanayoleta uhai, yakipoozea ukali wa joto – yaani ukali wa joto la maisha – na kutambua mara moja popote inapokuwa haja. Na pamoja mawingu hayo makubwa yanatekeleza majukumu mengi kama haya, hujificha na kupotea haraka baada ya kuwa yamejaa maeneo ya anga, basi sehemu zake zote zinajiondoa ili zikatulie katika mapumziko na kujificha mbali na macho pasipo kuacha athari yoyote kwa mfano wa kudhihiri na kujificha kwa jeshi lenye kupangwa kulingana na amri za papo kwa papo, lakini hayapokei amri ya (Haya teremsha mvua), isipokuwa yanakusanyika na kujaza anga ndani ya saa moja bali kuligubika ndani ya dakika kadhaa, na kujiandaa tayari kama askari anayesubiria amri ya kiongozi. Kisha mtalii huyo anaangalia (Upepo) ambao unasafiri angani, na kuona kwamba hewa hutumika katika kazi nyingi, katika ukomo wa hekima na ukarimu, matumizi ambayo kana kwamba kila chembe katika chembe ndogo kabisa za hewa isiyo hai – isiyo na hisia - inasikia na kufahamu kinachotolewa kwake katika amri zitokazo kwa mfalme wa ulimwengu huu, hivyo hutekeleza huduma zake kwa nguvu ya huyo mwamrishaji na utawala wake na kuzitekeleza kwa mpangilio wote na umakini, pasi na kuchelewesha chochote kati ya hizo basi chembe chembe hizo ndogo huingia katika pumzi ya hewa wavutayo viumbe wote walio hai, au kusafirisha sauti, au maada za lazima kwa ajili ya wenye uhai kama vile joto, mwanga na umeme, au kuwa kiungo cha kuhamilisha mimea au mfano wa hayo katika majukumu mengi, basi hutumiwa kwa huduma zote hizi kutokana na mkono usioonekana matumizi ambayo yako katika ukomo wa hisia, ujuzi, na hali ya uhai. Kisha anaangalia (Mvua) anaona kwamba matone hayo laini angavu matamu yaliyotumwa na kumiminiwa kutoka katika hazina ya rehema ya hali ya ughaibu, yamesheheni zawadi za kiungu mwingi wa rehema na majukumu kedekede hata kana kwamba rehema iliyotunukiwa imejiunda umbo hali ya kuwa imewekwa kutoka katika macho ya hazina za kiungu kwa sura ya matone hayo yenye kunyesha, na kwa ajili hii mvua imepewa jina (Msaada) na (Rehema). Kisha anatazama (Umeta) na kusikiliza (Radi), anaona kuwa viwili hivyo hutumika katika mambo yenye upeo wa kustaajabisha. Anainua uoni wake kwenda katika akili yake na kuongea na akili yake kwa kusema: Hakika ya mawingu haya yasiyo na uhai yasiyo na hisia, na yenye kutawanyika kama sufi, hapana shaka hayatujui sisi na hayawezi kujikusuru nafsi yake kwa ajili ya kutuhurumia na kutufanyia upole kwa hali yetu, na hayawezi kudhihiri hali ya kuonekana mbinguni, na kujificha kwa kujitawanya pasi na amri yeyote, bali hapana budi kuwa yanajitahidi kutimiza jukumu lake kulingana na amri itokayo kutoka kwa Mwamrishaji, Mweza, Mwenye uweza usiyo na mpaka. na Mwingi wa rehema isiyo na mipaka. Ambapo hujificha bila ya kutazama nyuma, kisha yanadhihiri ghafla, yakipokea majukumu ya kazi yake, hujaza ulimwengu wa anga na kupakua baina ya wakati na wakati kwa kutekeleza amri ya Mfalme mtukufu mwenye cheo mtendaji bila kizuizi, daima anachora kwenye ubao wa mbingu kwa hekima yake na kufuta kwa kusamehe, hali ya kuufanya kuwa ni (Ubao wa kufuta na kuthibitisha), na kuwa sura iliyodogeshwa ya ufufuo na kiama. Kwani mawingu yanakwea ndani mwa upepo kwa amri kutoka kwa mtawala mwongozaji mwenye mema na hisani, ukarimu na utunzaji, hali ya kubeba hazina za mvua pana upana sawa na milima na ukubwa wake, hali ya kutoa huduma kwa mawingu hayo maeneo ya ardhi yanako yahitajia, kana kwamba yanaisikitikia hali yake na kuyalilia kwa machozi yake na kuiacha ikicheka kwa maua na mirehani, na kupoza ukali wa joto la ardhi na kuzinywesheleza bustani za ardhi na machunga yake na kuosha uso wake na ngozi yake na kuitakasa kutokana na takataka ili ing’ae kwa usafi na kupata maji. Kisha msafiri yule mwenye shauku anazungumza na akili yake kwa kusema: Hakika hewa hii isiyo na uhai wala hisia wala uthabiti wala lengo, na iko katika kubabaika daima na kuhangaika bila ya kutulia, yenye dharuba na vimbunga visivyotulia, huja katika uwepo na kudhihiri kwa sababu yake tu - na kwa sura yake yenye kudhihiri - mamia ya kazi, majukumu, neema na misaada yenye kusheheni hekima na rehema na usitadi, jambo lithibitishalo wazi kwamba: Pepo hizi zinazokwenda hazina harakati za dhati yake zenyewe, hazichakatiki zenyewe kamwe bali hufanya kuwa katika mchakato amri itokayo kutoka kwa Mwamrishaji, Mweza mjuzi wa kila kitu bila mpaka na mwingi wa hekima, mkarimu bila mpaka, kana kwamba kila chembe ndogo kabisa katika chembe zake, inafahamu na kusikia - kama askari mtiifu - kila amri itokayo kwa huyo Mwamrishaji na inaitambua na kuifuata, na kuwafanya walio hai wote wanaivuta hewa hiyo kwa kupumua ili ichangie katika kudumisha uhai wao, na kushiriki katika kuzalisha mimea, kukua na kusaidia katika kupeleka maada muhimu kwa ajili ya uhai wake, na kupeleka mawingu na kuyaendesha, na kuendesha jahazi zisizokuwa na mafuta na kujaalia na kuzifanya zikate bahari na kutembea humo, na kuwa kiunganishi katika kufikisha sauti, mazungumzo na mawasiliano kupitia mawimbi yasiyo ya waya, na umeme na redio, na mifano kama hiyo ya hudumu za viumbe wote za jumla, ukiachilia mbali kwamba chembe chembe za hewa zimeundika kutokana na maada rahisi kama al-Azout na mzalishaji wa acid (Oksijeni). Na pamoja na kufanana kwao sizioni isipokuwa zinatumika kwa mkono wa mwingi wa hekima na kwa mpangilio kamili katika mamia ya maelfu ya aina za kazi za ufundi wa kiungu. Kwa ajili hiyo, yule mtalii alihukumu akisema: Kweli kama ambavyo aya tukufu ilivyosema wazi: وَتَصْرِيفِ الرِّيَاحِ وَالسَّحَابِ الْمُسَخِّرِ بَيْنَ السَّمَاء وَالأَرْضِ لآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ hakika ambaye anapitisha amri yake kwenye hewa na kuitumia katika huduma na majukumu ya kiungu yasiyo na mipaka, kwa kugeuza pepo, na katika kazi za wingi wa rehema zisizo na mipaka, kwa kutiisha mawingu, na kuifanya hewa iwepo kwa namna hiyo, si mwingine isipokuwa ni Mola mlezi aliye wajibu kuwepo, Mweza juu ya kila jambo na mjuzi wa kila kitu mwenye utukufu na ukarimu. Kisha anarejesha macho yake kwenye (Mvua) anaiona kuwa imejazwa manufaa yenye mifereji mingi na inabeba madhihirisho ya wingi wa rehema kwa idadi ya michururiko yake, na inadhihirisha hekima kwa kiasi cha tone zake, na anaona kwamba matone hayo matamu laini yenye kubarikiwa yako katika upeo wa mpangilio na katika ukomo wa uzuri na kuvutia na hasa umande ambalo linapelekwa – na kuteremshwa hadi wakati wa kiangazi – kwa mpangilio na vipimo, kiasi kwamba vimbunga havisababishi vitu vikubwa kugongana havipotoshi vipimo vya baridi wala mpangilio wake, wala haivifanyi kuwa ni vitu vyenye kudhuru hali ya kuwa vinakusanya punje zake, maji haya ambayo ni kiumbe kisichokuwa hai rahisi hakina hisia hutumika katika mifano ya kazi hizi za hekima, hasa kutumika kwake katika kuhuisha na kunywesha, nayo inaundika kutokana na mada mbili rahisi zisizokuwa na hisia; nazo ni chanzo cha maji na chanzo cha tindi kali – hidrojeni na oksijeni – isipokuwa inatumika katika mamia ya maelfu ya huduma na kazi za ufundi mbalimbali zilizosheheni hekima na hisia. Kwa hiyo mvua hii si chochote isipokuwa ni rehema iliyokuwa katika muundo wa mwili hasa, wala utengenezaji wake hautimii isipokuwa katika hazina za ghaibu ya rehema ya (Ar-Rahmani na Ar-Rahiim), nayo kwa kuteremka na kumiminika kwake ardhini inafasiri kimatendo na kwa uwazi aya tukufu: وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِن بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنشُرُ رَحْمَتَهُ Kisha anasikiliza kwa mshangao (Radi) na kutazama (Umeme) kwa kustaajabu, anaona haya matukio mawili ya ajabu ya angani yanafasiri kikamilifu aya mbili tukufu: وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ hizo pia zinaelezea kuhusu kuja kwa mvua hivyo zinawabashiria wahitaji. Naam, hakika kutamkisha anga lenye kiza ghafla kwa ukelele mkubwa unaonguruma na kurindima, na kujaza kiza totoro kwa nuru inayokaribia kupofua macho, na kwa moto unaohofisha kila kiumbe, na kuwasha mawingu makubwa kama, yaliyotawanywa kama sufi, yenye kubebeshwa umande, barafu na maji, na mifano kama hii ya hali hizi zenye hekima za ajabu humzindua mwanadamu aliyeghafilika na kumuamsha, na kupungia fimbo juu ya kichwa chake kilichoteremshwa kwa kusema: Ewe fulani! Nyanyua kichwa chako na tazama maajabu ya ufundi na ya kushangaza katika uumbaji ya Mtendaji mkuu Mweza ambaye anataka kujitambulisha kwa waja wake. Basi kama ulivyokuwa si huru mwenye kuachiliwa bila kufungwa na hatamu katika ulimwengu huu, matukio haya hayatokuwa ya bure bure tu au ya mchezo bali kila mojawapo kati ya hayo linapelekwa katika majukumu yenye hekima kwa unyenyekevu na kusalimu amri na yote hayo yanatumiwa kutokea kwa Mola mlezi mwendeshaji mwingi wa hekima. Na namna hii msafiri huyu mwenye hamu kubwa anasikia ushahidi mkubwa wa dhahiri wa ukweli uliyoundwa kutokana na kutiishwa kwa mawingu, kugeuza upepo, kuteremsha mvua na kuendesha matukio ya anga, hivyo anasema: Nimemwamini Allah. Ngazi ya pili ya kituo cha kwanza imefaidisha mambo aliyoyaona msafiri huyu angani kama ifuatavyo: [Hapana Mola wa haki isipokuwa Allah ambaye ni wajibu kuwepo, ambaye kupasa kwa uwepo wake kumejuulishwa na anga na vyote vilivyomo ndani yake, kwa ushahidi wa utukufu wa kuzungukia kila sehemu kwa uhakika wa: Kutiisha, kugeuza, kuteremsha, kupanga, kupana na kwenye kukamilisha kwa kushuhudia]. Kisha msafiri yule mwenye kutafakari, mzoefu wa utalii wa kifikra (Tufe la ardhi) lilimnong’oneza kwa lugha ya hali yake kwa kusema: “Kwa sababu gani unatembea hewani na kuzunguka pande za mbingu na anga? Njoo kwangu ili nikujulishe unayemtafuta. Chunguza majukumu ninayoyatekeleza na usome yaliyoandikwa katika kurasa zangu”. Yule mtalii akaanza kutazama na kuona kuwa: Ardhi ni kama - mawlawiyu mwenye mapenzi - inaandika kwa mizunguko yake miwili katika maeneo ya uwanja wa mkusanyiko mkuu, kwa mzunguko huo hupatikana siku, miaka na majira, nayo ni kama jahazi ya kiungu kubwa iliyobeba zaidi ya aina elfu mia moja za wenye uhai pamoja na riziki zao zote na mahitaji yao ya kimaisha, na kapasua njia za anga na kuzunguka katika safari ya kitalii na kuzunguka jua kwa ukamilifu wa mizania na mpangilio ulio timamu kabisa. Kisha anatazama kurasa zake anona kila ukurasa miongoni mwa kurasa hizo unamtambulisha Mola wake kwa maelfu ya dalili zake, lakini kwa kuwa hakupata wasaa wa kutosha kuweza kupitia kurasa zote, amefupisha kwa kutazama ukurasa mmoja tu, na huo ni ule unao weka wazi kuumba kwa wenye uhai na kuviongoza wakati wa majira ya machipuo. Akashuhudia kwamba idadi isiyo na mpaka ya elfu mia moja ya aina mbalimbali sura zake zinafunguka na kuchanua kutokana na maada rahisi kwa ukomo wa mpangilio, na kulelewa kwa ukomo wa rehema, na huenezwa katika maeneo mbalimbali kwa ukomo wa wasaa, na kutunukiwa mbegu za sehemu kati yake vijibawa laini kwa ajili ya kuruka katika upeo wa muujiza, na kwamba vinaendeshwa kwa ukomo wa kiutawala, na hupewa uhai na kulishwa kwa ukomo wa huruma na upole, na huaminishwa riziki zao tele anuwai nzuri kwa ukomo wa huruma na kuruzuku, zinatimizwa pasi na chochote, na kutokana na mchanga mkavu, na kutokana na mashina magumu kama mifupa, na kutokana na mbegu zenye kufanana, na kutokana na matone ya maji yenye kufanana, na hupelekwa kutoka katika hazina ya ghaibu kwendea kwa wenye uhai kila machipuo – kama behewa la treni lililosheheni – mia moja elfu na moja aina za vyakula na mahitaji kwa ukamilifu wa kupangilia na kuratibika na hasa kutuma maziwa safi matamu yenye kutoka kwa kasi kutoka katika mifereji ya maziwa ya wazazi waliojawa na upole na mahaba waliozingirwa na huruma, rehema, hekima zikiwa ni zawadi kwa watoto na vichanga, yote hayo kwa uwazi kabisa yanathibitisha kuwa ni udhihirisho kwa ukomo wa malezi na huruma katika dhihirisho za rehema za mwingi wa rehema mwenye kurehemu na hisani yake enevu. Muhtasari: Msafiri amefahamu kwa kuangalia ukurasa huu wa kimaisha wa majira mazuri ya machipuo, kuwa ni sura katika sura za mkusanyiko na ufufuo kwa mamia ya maelfu ya vielelezo na vifani, na hii inafasiri kimatendo tafsiri inayotambulika yenye kupendeza ya aya tukufu: فَانظُرْ إِلَىٰ آثَارِ رَحْمَتِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِي الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ لَمُحْيِي الْمَوْتَىٰ ۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ na aya hiyohiyo inamaanisha kwa namna ya kimiujiza nzuri maana yaliyomo katika ukurasa huu, na amefahamu ambayo tufe la ardhi inayakariri kwa kurasa zake zote na kwa kulingana na ukubwa wake na nguvu zake, kutoka katika (لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ). Na kama hivi kwa ajili ya kubainisha ushahidi wa muhutasari wa upande mmoja tu katika pande ishirini za ukurasa mmoja katika kurasa pana za tufe la ardhi, ambazo zinavuka kurasa ishirini na kwa ajili ya kubainisha yale yaliyomaanishwa na aliyoshuhudia msafiri yule katika pande na kurasa nyingine imetajwa katika ngazi ya tatu katika kituo cha kwanza: [Hapana apasaye kuabudiwa ila Allah (s.w), ambaye ni wajibu kuwepo, ambaye imejulisha kupasa kwa uwepo wake katika upekee wake: Ardhi kwa vyote vilivyomo ndani na juu yake, kwa ushahidi wa ukuu wa kuzungukia kila kitu kwa uhakika wa: Kutiisha, kutawala, kulea, uchanuzi, kugawanya mbegu, kuhifadhi, kuongoza, kuwapa maisha wenye uhai wote, na hali ya wingi wa rehema na urehemevu wenye kuenea unaokamilishwa kwa kushuhudia]. Kisha akawa yule msafiri mwenye kutafakari kila aliposoma ukurasa imani yake ilipata nguvu, ambayo ndio ufunguo wa furaha, na maarifa yake ya Allah (s.w) yaliongezeka ambayo ni ufunguo wa ngazi za kimaanawy, na katika busara yake ilifunuka ngazi nyengine katika hakika za kuamini Allah (s.w) ambao ndio msingi uliyonyooka kwa makamilifu yote na chemchem ya ujazo mtamu. Pamoja na kuwa amefahamu masomo bayana na timamu kutoka mbinguni, angani na ardhini, akawa anatafuta ziada, kila kurasa hizo zilivyompa vionjo vitamu na vizuri vya kimaanawy, na ladha nyingi za kiroho zikichochea shauku yake na kuzindua hamu yake vikali kwa kusema: Je, kuna ziada? tahamaki anasikia mwangwi wa dhikiri za (Bahari, na Mito mikubwa) ambayo inabubujika unyenyekevu na shauku, anasikiliza minong’ono yenye huzuni yenye ladha, ikisema kwa lugha ya kauli na hali: “Hututizami sisi? Hutupitii?” hapo anatazama kwa mtazamo wa kutahayari na kuona: Bahari ambazo zinapiga mawimbi kwa uhai na kupigapiga vikali daima, ambapo hali yake ni kutawanyika na kujimwaga na kugharikisha, imezunguka tufe la ardhi, viwili hivyo vinatembea pamoja katika ukomo wa kasi na kwenda ndani ya mwaka mmoja mnamo duara kadiri yake ni miaka ishirini na tano elfu, na pamoja na yote haya, haitengani kamwe wala haimwagiki kabisa wala haimezi jirani yake nchi kavu, hapana budi kuwa inatulizwa na kuendeshwa na kuhifadhiwa kwa amri ya ambaye ana uweza usio na mipaka, na ukuu usio na mipaka. Kisha anatazama ndani ya tumbo la bahari na kuona – zaidi ya lulu zake zenye kung’ara ambazo ziko kwenye upeo wa uzuri na mapambo na mpangilio – kwamba kuwapa maisha maelfu ya wanyama anuwai na kuwatawala na kuainisha mazazi yao na vifo vyao vinakwenda katika ukomo wa mpangilio na ustadi, na kwamba kuja kwa riziki zao na kuanzishwa kwa vyakula vyao kutokana na mchanga rahisi na kutokana na maji chumvi, ni kwepesi na kamili kiasi kwamba inathibitisha wazi kuwa hayawi hayo ila kwa uendeshaji wa Mweza mtukufu, na kutunuku maisha kwa mwingi wa rehema mwenye uzuri. Kisha msafiri yule anatazama mito, na kuona kuna manufaa na masilahi, huduma na kazi na matokeo ya masurufu na mapato yanayotoa yaliyohesabiwa kwa hekima pana, na kwa rehema kubwa kwa kiasi kwamba inathibitisha kwa uwazi kuwa vidimbwi vyote na mifereji na chemchem na mito mikubwa inachimbuka na kutembea kutoka katika hazina ya mwingi wa rehema mwenye utukufu na ukarimu, bali inahifadhiwa na kuwekezwa kwa namna inayofurutu ada iliyozoeleka, hubadili na kwenda mwendo wa juu kuliko uliyozoeleka, hata imepokelewa katika hadithi sharifu ambayo maana yake ni: (Hakika mito minne inatembea kutokea peponi). Kwa maana kutembea kwa mito hii, ni juu ya hisabati za sababu za dhahiri kwa namna nyingi tu, kwa hiyo haitembei ila kutoka katika hazina ya pepo ya kimaanawy isiyokatika na kutoka katika chanzo cha ghaibu kisichotindikia. Kwa mfano: Huu mto wa Naili ambao umebadili majangwa ya Misri kame kuwa bustani ya dunia, unatembea kama bahari ndogo bila ya kuisha na unachimbuka kutokea katika mlima uliopo kusini unaitwa (Jabali al-Qamar), lau maji yake yangekusanywa kwa miezi sita na kukaushwa, ingepatikana kilicho kikubwa kuliko mlima huo! hali ya kuwa mahali palipowekwa mahsusi kwa ajili ya kuhifadhi hapafikii sudusi ya mlima huo, ama maingizo yake ni machache sana, kiasi ubahili wa mvua, ukali wa joto la eneo hilo na ukame wa ardhi, vyote hivyo kwa pamoja haviweki nafasi yeyote ya kuhifadhi isipokuwa chache, wala haviruhusu katika uhifadhi katika mizani ya maingizo yake na matoleo yake, kwa ajili hiyo, imepokewa kuwa huo mto unatembea kutokea (Pepo) ya namna isiyoonekana ambayo iko juu ya kanuni za kiardhini za kawaida. Mapokeo hayo yamemaanisha hakika muhimu yenye faida ya kina sana. Kama hivyo, msafiri ameona ushahidi mmoja na hakika moja katika maelfu ya shahidi na hakika ambazo ni pana sawa na upana wa bahari zenyewe, na amefahamu kwamba zote hizo zinakariri kwa pamoja na kwa nguvu ya ukubwa wa bahari: (لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ) na wamedhihiri mbele yake mashahidi kwa idadi ya viumbe wa bahari kusadikisha ushahidi huu. Na kwa ajili ya kubainisha ushahidi wa bahari na mito kwa pamoja, ngazi ya nne imemaanisha katika kituo cha kwanza yafuatayo: [Hapana Mola wa kuabudiwa kwa haki ila Allah (s.w), ambaye ni wajibu kuwepo, ambaye vimejulisha juu ya kupasa kuwepo kwake katika umoja wake: Bahari zote na mito yote na vilivyomo vyote kwa ushahidi wa utukufu wa kuzungukia kwa hakika ya: Utiishaji, uhifadhi, na uendeshaji mpana wenye kupangika kwa kushuhudia]. Kisha milima na majangwa vinamwita msafiri yule aliyezama katika utalii wa kifikra kwa kusema: “Husomi vilevile ukurasa wetu?”, naye kwa upande wake anatazama kwa makini na kuona kwamba kazi za jumla za milima na faida zake za jumla zina ukubwa na hekima inayohemeza akili. Kwa mfano: Kudhihiri kwa milima na kujisukuma kwake kutoka ardhini kutokana na amri ya kiungu inatuliza ukali wa ardhi na kupunguza hasira yake na ukali wake unaotokana na migeuko yake ya ndani, na kuiacha ipumue kwa kupumzika kwa kufoka kwa milima hiyo kupitia tundu zake, na kwa hiyo hujikomboa kutokana na mitetemeko ya kuangamiza na mipasuko yenye kuteketeza, na hairudi tena kunyang’anya raha ya wenye kubaki kwa amani katika wakazi wake. Kama inavyosimikwa nguzo na vigingi kwa ajili ya majahazi ili kuhifadhi mizania yake na kuyakinga na misukosuko na kuzama, hivyohivyo milima ni vigingi vyenye hazina kwa ajili ya jahazi la ardhi, inailinda isipate mitetemekona kuithibitisha na kuhifadhi urari wake. Na Qur’an tukufu imebainisha maana hizi katika aya nyingi: وَالْجِبَالَ أَوْتَادًا وَأَلْقَيْنَا فِيهَا رَوَاسِيَ وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا Kwa mfano: Hakika yaliyomo ndani ya milima miongoni mwa aina za mifereji, maji, madini, mada na madawa, yote hayo yanahitajiwa na viumbe hai, vimewekezwa kwa hekima na kuhudhurishwa kwa ukarimu na kuhifadhiwa kwa utawala kwa kiasi ambacho inathibitisha kwa uwazi kabisa kwamba milima hii ni hazina na ghala za kuhifadhia chini ya amri ya Mweza ambaye uweza wake hauna ukomo, na mwingi wa hekima ambaye hekima zake hazina ukomo. Msafiri anatambua hili, na anapima kwa johari hizi mbili yanayozifuatia katika kazi za milima na majangwa na hekima zake - ambayo ni kwa ukubwa wa milima na upana wa majangwa - anaona kwamba milima na majangwa vinashuhudia na kupwekesha kwa: (لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ) kwa ulimi wa hekima zake zote na kwa lugha ya nyadhifa zake zote na kwa hasa uhifadhi wake wa akiba katika maada na kwamba shahada hiyo na Tawhidi vina nguvu kujikita kiasi cha tambo za juu, na vina uenevu na upana kiasi cha mawanda makavu na majangwa ulimi unakariri kwa unyenyekevu: Nimemwamini Allah (s.w). Na kama hivyo yametajwa katika ngazi ya tano katika kituo cha kwanza katika kubainisha maana hii yafuatayo: [Hapana Mola wa kuabudiwa kwa haki ila Allah (s.w), ambaye ni wajibu kuwepo, ambaye wajibu wa uwepo wake umejuulishwa na: Milima na majangwa yote, kwa vyote vilivyomo ndani yake na juu yake, kwa ushahidi wa utukufu wa kuzungukia kwa hakika ya: Kuwekeza, kuendesha, kutawanya mbegu, uhifadhi, uongozi na kuzungukia kwa namna ya kiungu kuliko kupana enevu kuliko pangika kwenye kukamilishwa kwa kushuhudia]. Na wakati msafiri huyu alipokuwa anazunguka kifikra milimani na majangwani, ulifunguka mbele ya fikira yake mlango wa ulimwengu wa (Miti na Mimea) ukimwita kwa kusema: “Njoo kwetu na utembee katika bustani zetu na usome mistari yetu”, akaingia na kuona kuwa miti na mimea imefanya kikao kikubwa chenye kupendeza cha tahalili na Tawhidi, na kutengeneza halaka yenye heshima ya dhikiri na shukurani. Akajua kutokana na ndimi za hali zao kana kwamba zinatamka pamoja, na kukariri kwa umoja: (لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ) kutokana na alichoona miongoni mwa hakika tatu kubwa za jumla zinajulisha kuwa miti yote yenye kuzaa matunda na mimea yote yenye kuchanua maua inatimiza shahada yake kwa kuleta tasbihi na kusema kwa pamoja, kwa ndimi fasaha za majani yake yaliyolinganishwa vipimo, na maneno mazuri ya maua yake mazuri na kwa maneno bayana ya matunda yake yaliyonadhimika: (لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ): Kwanza: Hakika ya kuneemesha na kukirimu yenye kukusudiwa, na hisani na kutunuku kwa kutaka, ambako kunatambulika maana yake kwa utambuzi wa kidhahiri katika kila mmea na mti, kama ilivyo ni hakika ya dhahiri ya wazi uwazi wa jua katika vyote. Pili: Hakika ya kupambanua na kutenganisha kulikokusudiwa kwa hekima, na kupamba na kutia sura kulikokusudiwa kwa rehema, nayo iko wazi uwazi wa mchana – hakika na maana – kupambanua baina ya aina hizo na vitu hivyo visivyokuwa na mpaka ni shabaha iliyokusudiwa, hitilafu na kutofautiana kati yake ni hekima inayotakiwa, na miguso ya kutia uzuri na kupendezesha ni rehema yenye kutakiwa, na hakika hii iko wazi uwazi ambao katu hauachi uwanja wa sadfa, jambo linalodhihirisha bayana kuwa ni athari za fundi mwenye hekima na nakshi zake zenye kupendeza. Tatu: Hakika ya kufungua sura za vitu vilivyotengenezwa visivyokua na mipaka, kwa mamia ya maelfu ya sampuli tofauti na maumbo anuwai kutokana na punje nyingi zenye kurandana, na kutokana na kokwa maalum zenye kufanana, na kuziotesha katika ukomo wa mpangilio na urari na ukomo wa mapambo na urembo, pamoja na kuwa ni rahisi zisizo na uhai na zenye kuchanganyika. Basi kufungua sura ya kila mojawapo katika idadi ya aina hizo tofauti – ambazo zinavuka aina mia mbili elfu – kila moja kipekee kwa mapangilio kamili na kwa vipimo timilifu na hali ya uhai na hekima na pasi na makosa, ni hakika yenye kung’ara iliyo wazi zaidi kuliko jua. Mtalii akafahamu kuwa wapo mashahidi na dalili za kuthibitisha juu ya hakika hiyo kwa idadi ya maua ya majira ya machipuo, na kwa idadi ya matunda yake na kwa idadi ya majani yake na vilivyomo, akaelezea kuhusu yaliyopita moyoni mwake kuhusu maana njema akasema: (Alhamdulillahi kwa neema ya imani). Na kwa kubainisha hakika hizi na shahidi hizi yametajwa katika ngazi ya sita ya kituo cha kwanza yafuatayo: [Hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki ila Allah (s.w), ambaye ni wajibu kuwepo, ambaye kupasa kwa uwepo wake kumejulishwa katika upweke wake na: Makubaliano ya pamoja ya aina zote za miti na mimea, yenye kusoma tasbihi na kutamka kwa maneno ya majani yake yaliyopimika na ya fasaha, na maua yake yenye kupambika yaliyo tele, na matunda yake yaliyopangika yenye bayana, kwa kushuhudia utukufu wa kuzungukia kila jambo wa hakika ya uneemeshaji, ukarimu na hisani kwa makusudi na rehema, na hakika ya upambanuzi na upambaji na kuweka sura kwa kutaka na kwa hekima, pamoja na hali isiyopingika ya umaanishaji wa kufungua sura zake zote zilizowekwa katika vipimo zilizopambwa zilizo mbalimbali anuwai zisizo na mpaka kutoka katika kokwa na punje zenye kufanana na kushabihiana, zenye kudhibitika, kiasi chenye idadi maalum]. Wakati msafiri mwenye hamu ya kujua – ambaye alizidi kupanda kwa maonjo na shauku – alipokuwa akirudi kutoka katika safari ile ya kiutalii wa kifikra hali ya kufurahia kwa utamu wa kusimama kwenye hakika na kupata kwake bustani za imani, na kurejea kutoka katika bustani ya majira ya machipuo, hali ya kubeba shada kubwa pana, - kutoka katika maua ya maarifa na imani - upana wa majira ya machipuo yenyewe, tahamaki mlango wa ulimwengu wa ndege na wanyama unafunguka upande wa akili yake inayotafuta hakika na fikra yenye shauku ya maarifa, wale ndege na wanyama wakimwita kwa mamia ya maelfu ya sauti zilizo tofauti na lugha mbalimbali, kwa ajili ya kuingia katika ulimwengu huo mpana na kukaribisha ujio wake katika ulimwengu wake, akaingia ulimwengu ule na kuona kuwa ndege wote na wanyama wote kwa sampuli zake na mataifa yake na makundi yake yote yanataja kwa hali ya kuafikiana (لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ) kwa lugha ya hali yake na kauli yake, hata kana kwamba sura ya ardhi ni baraza la dhikiri la kutisha na mkusanyiko mkubwa wa tahalili, na akaona kila moja kati ya hizo yenyewe kwa dhati yake ni mfano wa kasida ya kiungu inaziimba neema za kiungu, na ni neno la kisubhana lenye kutamka kwa kutukuza Muumba wake, na herufi ya kirahmani yenye maana inayotokana na rehema ya kiungu mwingi wa rehema, wote wanamsifia Muumba wao na wanamsifu kwa himidi na kumnata, kana kwamba milango ya fahamu ya ndege hao na wanyama na hisia zao na viungo vyao na ala na vyombo vyao na nguvu zao, maneno yaliyopimwa na kupangiliwa, na maneno fasaha ya kufahamika, katika hilo yule mtalii akaona hakika tatu kuu zenye kuzungukia pande zote zenye kujulisha kwa ukweli kwamba ndege wale na wanyama wanatekeleza shukurani yao kwa Muumba wao na Mruzuku wao kwa maneno hayo na kushuhudia upweke wake (s.w) kwa maneno hayo. Ya kwanza: Hakika ya kupatisha, kutengeneza na ufundi, yaani hakika ya kuhuisha na kutunuku roho, na ambayo haiwezekani kuinasibisha kabisa na usadifu wa holela na nguvu pofu na asili ziwi, kwani ni kupatisha kutokana na pasipo kuwepo kunakotokea kwa hekima, na ufundi ulioambatana na utengenezaji mzuri, na uumbaji unaosuhubiana na kutaka, na uanzishaji utokanao na elimu, inadhihirisha kwa uwazi wa kudhihirisha (Elimu, Hekima na Utashi) kwa namna ishirini, nayo ni hoja dhahiri juu ya kupasa uwepo wa (Al-Hayyu Al-Qayyum) na shahidi wa haki juu ya sifa zake saba zilizo tukufu na aya ya kweli juu ya ukweli wa upweke wake (s.w). Yaani hakika ya kuhuisha inasukuma katika uwepo ushahidi wa kuthibitisha kwa idadi ya wenye roho wote. Pili: Hakika ya kupambanua, kupamba na kusawiri ambako kunajiweka wazi kupitia hivyo vilivyotengenezwa visivyo na mipaka ambavyo vinatofautiana kati yao kwa alama zenye kutenganisha zenye kupambanuka katika sura mbalimbali, na kwa maumbo yenye kupambika mazuri yaliyo tofauti, na kwa vipimo madhubuti mbalimbali, na kwa sura zenye kupangika na kuratibika, ni hakika yenye nguvu kuu kwa namna ambayo haiyumkiniki kumiliki kitendo hiki chenye kuzunguka ambacho kina dhihirisha – waziwazi – maelfu ya hekima na vifurutu ada isipokuwa Mweza juu ya kila kitu na mjuzi wa kila kitu, na hakuna uwezekano mwingine kabisa. Tatu: Hakika ya kufungua picha za wanyama hao zisizokuwa na mipaka kwa mamia ya maumbo na sampuli kutokana na mayai na vijiyai vyenye kufanana, na kutokana na matone maalum yenye kushabihiana au kutofautiana kwa tofauti ndogo sana. Basi kufungua sura hizo – ambazo zenyewe ni muujiza wa hekima – kwa mpangilio kamili na uwiano wa vipimo uliyo timamu pasi na kuwepo kosa lolote wala kasoro, ni hakika ya wazi inayochota nuru yake kutokana na dalili na maegemeo kwa idadi ya wanyama wote. Na kama hivi mtalii ameshuhudia ulimwengu wa ndege na wanyama na amepokea somo kamili kutokana na dalili za hizi (Hakika tatu) zenye kuafikiana, dalili ya wazi ya kwamba aina zote za wanyama zinashuhudia hali ya kusema kwa pamoja: (لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ) mpaka ikawa ardhi kana kwamba ni mwanadamu mkubwa kabisa inataja (لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ) kwa kulingana na ukubwa wake inajaza - kutokana na nguvu yake - kuba la mbingu hadi watu wa mbinguni wanasikia. Na hakika yametajwa katika ngazi ya saba ya kituo cha kwanza kubainisha hakika hizi maneno yafuatayo: [Hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki ila Allah (s.w), ambaye ni wajibu kuwepo ambaye juu ya kupasa kuwepo kwake katika umoja wake kumejulishwa na: Kuafikiana kwa wanyama wa aina zote na ndege wenye kuhimidia na kushuhudia kwa maneno ya hawasi zake na nguvu zake na vyenye kuhisi na vilivyo laini vyake vilivyopimwa kupangika na fasaha, na kwa maneno ya zana zake, viungo vyake, na ala zake zenye kukamilisha zenye kufikisha ujumbe fasaha, kwa kushuhudia utukufu wa kuzungukia uhakika wa kupatisha kutengeneza na kurembesha kwa ajabu kwa utashi, na hakika ya kupambanua na kupamba kwa makusudio. Na hakika ya kukadiria na kutia sura kwa hekima, pamoja na dalili ya kukata ya hakika ya kufungua sura zake zote zenye kupambika zenye kutofautiana za aina mbalimbali zisizohesabika kuanzia kwenye vijiyai na matone yenye kufanana yenye kudhibitika]. Kisha mtalii huyu mchunguzi akataka kuingia ulimwengu na dunia ya mwanadamu ili aendelee zaidi katika ngazi zisizo na mpaka za maarifa ya kiungu, na apande daraja ya juu zaidi ya vionjo vyake, na nafasi yenye hadhi zaidi katika nuru zake zisizo na ukomo, na hapo wakamuita apate kuingia wateule wa wanadamu wa kwanza ambao ni (Manabii (a.s)) na akapita akitembea ndani ya zama kabla ya kila kitu akaona kwamba (Manabii wote (a.s)) – nao ni kundi bora zaidi la wanadamu wote na kamilifu zaidi kuliko wao wote – wanataja kwa ulimi mmoja na wanakariri pamoja kwa makubaliano ya ujumla: (لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ) nao wote wanalingania katika Tawhidi safi kwa nguvu ya miujiza yao ya wazi yenye kuwasadikisha wao na malinganio yao, na kaona kuwa wote hao wanawalingania wanadamu katika kumwamini Allah (s.w), ili kuwatoa katika daraja la unyama na kuwainua hadi daraja la malaika, kwa ajili hiyo yule mtalii alipiga magoti kwa adabu kubwa na heshima kubwa katika kumbi za shule hiyo ya kinuru na kaona kuwa mbele ya kila mmoja kati ya hao maimamu waongofu wenye hadhi ya juu katika wanadamu kuna miujiza na yenye kufurutu ada, ikiwa ni alama za kuwasadikisha kutoka kwa Mola mlezi wa walimwengu (s.w). Na kwamba limeundika kundi kubwa na taifa kubwa lenye kusadikisha miongoni mwa wanadamu, walioingia katika ngome ya imani kwa ufikishaji wa kila mmoja kati yao, na kwa ajili hii yule mtalii aliweza kulinganisha kiwango cha nguvu ya Tawhidi na umadhubuti wake. Hakika ambayo hao wa kweli wameafikiana ambao wanavuka zaidi ya mia moja elfu na akafahamu vilevile kiwango cha kosa kubwa na jinai kuu ambayo hufanywa na watu wa upotevu wenye kukanusha hakika hiyo madhubuti yenye nguvu hii na ambayo wameisadiki na kuiunga mkono idadi hii ya wapasha habari wa kweli na kuthibitisha kwa miujiza yao ambayo haina mpaka. Halikadhalika akatambua kiasi wanachostahiki cha adhabu iumizayo ya milele, na akajua vilevile kiwango cha kusibu na haki ya wale waliowasadiki na kuwaamini wakaingia katika ngome ya imani. Kwa hiyo mbele yake ikadhihiri nafasi kuu ya utakatifu wa imani na cheo cha Tawhidi. Ndiyo, hakika miujiza isiyo na hesabu ni usadikishaji wa kimatendo kutoka kwa Mola wa haki (s.w), kwa manabii (a.s). Na mapigo ya kimbinguni yaliyoshuka kwa wakanushaji wapingaji yamedhihirisha manabii kuwa wenye haki na Allah (s.w) kuwaunga mkono. Na makamilifu yao ya kihaiba na maelekezo yao ya sawasawa yanajulisha kuwa wao wako kwenye haki yenye kung’ara mno. Na nguvu ya imani yao na upeo wa jitihada zao za kweli na ukomo wa kujitakasa kwao vyote hivyo vinashuhudia juu ya ukweli wao na kusibu kwa malinganio yao, na vilivyomo mikononi mwao ikiwemo vitabu na nyaraka takatifu, na wanafunzi wao wasiokuwa na idadi na ambao wamefikia hakika na kupanda katika ukamilifu na kuongoka katika nuru kwa ajili ya kuwafuata kwao wao, vyote hivyo vinashuhudia haki na kusibu kwa njia yao. Na juu ya yote haya hakika makubaliano ya hao wenye kufikisha, wa kweli katika masuala yenye kuthibitika kwao hakika ni hoja ya kukata shauri kabisa juu ya ukweli wa imani na ni nguvu kubwa inayoimarisha hakika yake kwa namna ambayo kamwe nguvu yoyote ile ulimwenguni haiwezi kupambana nayo. Ni hakika yenye kuvunja hoja, mbele yake huondoka kila utata na shaka. Mtalii akajua hekima ya kuwa kuwasadiki mitume wote ni nguzo katika nguzo za imani, na kwa vipi hiyo ni chemchem yenye kusukuma kwa kasi na chanzo kikubwa cha nguvu cha imani yake, basi haraka akachota kutoka katika chemchem hii iliyojaa. Imeshatajwa katika ngazi ya nane katika kituo cha kwanza yenye kuleta maana ya yaliyomo kwenye somo lililoelezwa kwa huyu mtalii. [Hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki, ambaye kupasa uwepo wake katika upekee wake kumejulishwa na makubaliano ya manabii wote kwa nguvu ya miujiza yao yenye kudhihiri wazi yenye kusadikisha na kusadikishwa]. Na wakati mtalii yule mwenye kutafuta ambaye ameonja maonjo matukufu kutokana na nguvu ya imani na kavuta hewa ya maisha safi kabisa anarejea kutoka baraza la (Manabii (a.s)) wakamwita wale ambao wamethibitisha kwa elimu ya yakini na wakasimamisha hoja zenye kuvunja ubishi juu ya ukweli wake miongoni mwa Maulamaa wenye kuhakikisha na Mujitahidina waliozama ambao wote huitwa Asfiyaa na Masiddikina (wateule na wafuasi wa ukweli), hao walimwita katika madrasa zao akaingia na kuona mkusanyiko mkubwa uliosheheni maelfu ya mabingwa wasio na kifani na mamia ya maelfu ya wachunguzi makini katika watu wenye elimu na uhakiki wakisimamisha dalili na kunyoosha hoja na kuthibitisha - kwa uchunguzi wao wa kina ambao hauachi shaka japo kidogo - masuala ya kiimani yenye kuthibiti na mwanzoni mwao kupasa kwa uwepo wa Muumba (s.w), na upweke wake. Ndiyo, hakika kuafikiana kwa wanazuoni hao wakubwa – pamoja na kutofautiana maandalizi yao na kupishana kwa vipawa vyao vya kimaumbile na kutofautiana kwa maslaki zao – juu ya misingi ya imani na nguzo zake, kila mmoja akiegemea juu ya nguvu ya hoja zake na yakini yake, ni hoja ya kiumaliza ubishi, haiwezekani yeyote kuipinga au kuivunja au kubishana nayo, isipokuwa kama ana busara kali zaidi na ya juu zaidi kuliko ya wakuu hao, na hoja yake ikiwa ni yenye nguvu zaidi kuliko hoja za hao wote! na hili ni muhali, na kwa hiyo haiyumkiniki kukabiliana nazo isipokuwa kwa ujinga na kujifanya kutokujua na kukanusha katika yasiyowezekana kuyathibitisha katika masuala yenye kukanushwa, au kwa ukaidi na kufumba jicho upande wa nuru hiyo, na hali ya kuwa yule afumbaye macho yake ameufanya mchana wake kuwa ni usiku. Yule mtalii akafahamu kuwa nuru ambazo hawa Maustadhi wamezieneza waliobobea katika shule hii tukufu yenye kuangaza hakika zimeangazia nusu ya tufe la ardhi ndani ya kiasi cha miaka elfu moja, na kutokana na hili akapata nguvu ya kimaanawy kubwa ikijikita katika haiba yake, na kujaza pambizo zake kwa kiasi ambacho lau kama wakanushaji watajikusanya na wakaidi wote kwa ujumla hawataweza kumteteresha japo chembe ya unywele mmoja. Na kama hivi imetajwa ishara ya muhtasari katika ngazi ya tisa ya kituo cha kwanza kwa yale aliyoyachota mtalii katika shule hii miongoni mwa masomo na mazingatio kama ifuatavyo: [Hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki ila Allah (s.w) ambaye kupasa uwepo wake kumejulishwa na kuafikiana kwa wateule wote kwa nguvu ya hoja zao zenye kung’ara zenye kuhakikisha na kuafikiana]. Na huyo msafiri mchunguzi alipokuwa anarejea kutoka katika shule ya wanazuoni ilimsonga shauku ya kuzidi kwa imani na kufunuka kwake, na kumtawalia raghba kubwa ya kuona nuru na maonjo ambayo yapo katika njia ya kupanda cheo kutoka katika ngazi ya ujuzi wa yakini kwenda ngazi ya kuona kwa dhati ya yakini. Wakamwita maelfu na mamilioni ya (Mawalii wema) viongozi wenye hadhi ambao walijitahidi kutafuta hakika na wameifikia haki na kufika ngazi ya kuona kwa jicho la dhati ya yakini kwa utukufu wao na kupanda kwao chini ya kivuli cha ngazi ya mtume Muhammad (s.w), na kwa kufuata nyayo ya mtume (s.a.w) katika njia kuu ya Muhammad. Hawa walimuita kwenda katika mahali pakuu pa dhikiri penye bashasha, na mahali pa mwongozo ulionyooka mtukufu, panachomoza baraka na nuru yenye kujaa pande zote, na kububujika chemchem kwa kukutana kiasi kisicho kuwa na mpaka cha vituo vyao. Akaingia na kuona watu wa Al-Kashfu na karama hawa wana kariri kwa kuafikiana na kukubaliana kwa pamoja: (lailaha illaa huwa) wakitangaza kwa kusema hivyo, kupasa kwa uwepo wa Mola mlezi (s.w) na upekee wake, wakiegemea katika kufunuliwa kwao na karama zao na mambo waliyoyashuhudia. Naam, kama ilivyo jua linatolewa dalili ya uwepo wake kwa rangi saba za mwanga wake, hakika ya Tawhidi vivyo hivyo wanazisadikisha hawa watambuzi wakipekee na mahodari wenye nuru kwa ijmai na kuafikiana, nao wanawakilisha watu wa tarika anuwai za kweli na watu wa maslaki mbalimbali zenye kusibu na wenye mashirabu mengi ya haki ambao wamejiremba kwa rangi sabini, bali kwa idadi ya majina mazuri ya Allah (s.w), miongoni mwa rangi zenye nuru yenye kudhihiri katika nyoyo na anga kutokana na nuru ya azali na milele. Yule mtalii alishuhudia kudhihiri kwa hakika hiyo ya wazi, kwa jicho la yakini. Kwa hiyo aliona kwamba hakika inayokubaliwa kwa pamoja na (Manabii a.s), na wanayowafikiana juu ya ukweli wake (Wanazuoni wateule) na wanayowafikiana pamoja nayo (Mawalii wema) ni hakika ya wazi kuliko mwanga wa mchana unaotoa dalili ya kuwepo kwa jua. Na kama hivyo imeelezwa katika ngazi ya kumi katika kituo cha kwanza ishara ya muhtasari ya alichochukua msafiri huyu miongoni mwa baraka katika rabita za kisufi na zawiya zake: [Hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki ambaye juu ya kupasa uwepo wake katika upweke wake kumejulishwa na ijmai ya mawalii kwa funuo zao na karama zao za dhahiri zenye kuhakikisha na kusadikisha]. Kisha yule mtalii akataka kwa kila upole wake na nguvu zake aongezeke kupanda na kuwa juu katika nguvu ya imani na kufunuka maarifa yake kwa Allah (s.w) kwa kujua kwake kuwa mahaba ya Allah (s.w) yatokanayo na imani ya Allah (s.w) na yanayochimbuka kutokana na kumjua ni ukamilifu mkubwa zaidi na muhimu na mkunjufu zaidi wa kibinaadamu, bali ni chimbuko la kamilifu zote na msingi wake, kwa ajili hiyo akanyanyua kichwa chake hali akiangalia mbinguni na kuisemesha akili yake: Maadamu uhai ni kitu ghali mno katika ulimwengu, na vilivyomo vyote vimetiishwa kwa ajili ya uhai, na kwamba vya thamani mno katika vyenye uhai ni vyenye roho na vyenye hadhi zaidi kati ya vyenye roho ni vile vyenye hisia. Na maadamu tufe la ardhi – kwa ajili ya cheo hiki cha juu – huachwa tupu kila zama na kila mwaka, na kujazwa kwa mfululizo ili kuvifanya vyenye uhai kuwa vingi, hapana budi – na hakuna namna – mbingu hizi za juu zilizopambwa, ziwe na wakazi na watu wake wenye kuwiana nazo miongoni mwa wenye uhai na wenye roho na wenye hisia. Hadi zimenakiliwa riwaya zenye tawaturi zenye kutilia mkazo kuonekana kwa (Malaika) na kuongea nao tangu zamani, kama kujitokeza kwa Jibril (a.s) katika sura ya mwanadamu na kudhihiri kwake mbele ya masahaba katika baraza la mtume (s.a.w). Yule mtalii akasema: Laiti ningefikia katika utukufu wa kuona wakazi wa mbinguni, na laiti ningejua waliyonayo kuhusu hakika ya imani na Tawhidi. Kwa sababu ushahidi muhimu sana katika haki ya Muumba wa ulimwengu ni ushahidi wao, na hakuwa anakaribia kukamilisha maneno yake hata akasikia ghafla kana kwamba sauti ya mbinguni ikisema: (Kwa kuwa unataka kukutana nasi na kusikiliza somo letu, jua kwamba masuala ya kiimani ambayo yameteremshwa kupitia sisi kwenda kwa manabii wote, na katika utangulizi wao ni Muhammad (s.a.w) aliyeteremshiwa Qur’an tukufu, tumeyaamini sisi kwanza. Na elewa vilevile kuwa roho zote njema kutokana na sisi na zenye kuonekana kwa mwanadamu zote zimeshuhudia pasi na kubagua na kwa kuafikiana juu ya kupasa uwepo wa Muumba wa ulimwengu na upweke wake na sifa zake takatifu. Na kwamba habari nyingi zilizoelezwa zinaafikiana pamoja na kushikana kikamilifu, basi kuafikiana kwa habari hizi kusiko na mpaka na kushikana kwake ni dalili kwako kama jua). Mtalii akayafahamu wanayoyakusudia, na nuru ya imani yake ikang’ara hadi akapanda juu kwenda mbinguni. Na kama hivi ishara fupi imeeleza somo la malaika alilopata mtalii huyu katika ngazi ya kumi na moja ya kituo cha kwanza: [Hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki ambaye ni wajibu kuwepo ambaye uwepo wake katika upekee wake umejulishwa na kuafikiana kwa malaika ambao wanaonekana machoni mwa watu na wenye kuongea na wanadamu mahsusi, kwa habari zao zenye kushikana na kuafikiana]. Halafu msafiri yule mwenye shauku kubwa ya somo ambalo amelipokea kutoka kwa ndimi za makundi maalum na kutokana na hai zao, katika ulimwengu wa kushuhudia na upande wake wa kiwiliwili na kimaada, amepata shauku ya ziada ya safari na utalii na kutafiti na kutafuta hakika hivyo akaendelea mbele kutalii katika ulimwengu wa ghaibu na pia ulimwengu wa barzakh. Mbele yake ukafunguka mlango wa (Akili zilizonyooka sawa zenye nuru na nyoyo salama zenye nuru) ambazo haziwezi kukosa kuwepo katika maumbile ya wanadamu, kwani akili na moyo ni viwili vyenye hukumu ya kiini cha ubinadamu na kwa fadhila ya hivyo viwili ameweza kuwa tunda la ulimwengu, na vinamiliki uwezo wa kukunjuka kiasi cha kuweza kuufunika ulimwengu wote pamoja na udogo wake. Mtalii akaona kuwa nyoyo na akili ni barzakhi za kibinadamu, kati ya limwengu mbili za ghaibu na wa kushuhudiwa, mahusiano na alama kati ya limwengu hizo mbili - kulingana na mwanadamu - huenda katika nukta hizo, kwa hiyo aliisemesha akili yake na moyo wake kwa kusema: (Njooni, hakika njia fupi mno katika njia zenye kufikisha kuelekea kwenye hakika ni kupitia milango yenu nyinyi wawili, haya tupate faida kwa kutalii kwetu akili na nyoyo zenye kusifikana na imani na kudurusu kwetu namna zake na aina zake, hili ni somo ambalo halichukuliwi kutoka katika ndimi kama ilivyo hali kwenye njia nyingine). Akawa anageuza nyaraka za akili na kukunjua kurasa za nyoyo akiwa anafanya umakini wa kuangalia na kurefusha fikira, kwa hiyo akaona akili zote zilizonyooka zenye nuru zinaafikiana katika itikadi madhubuti zilizo wazi katika imani na Tawhidi, na kuendana katika yakini ya kukata azimia na kujiridhisha kuliko tulivu, pamoja na kupishana kukubwa katika utayari wake na umbali na kuhitilafiana kati ya madhehebu yake. Yaani zimejiegemeza na kufungamana kwa itikadi isiyobadilika na kuingia katika hakika ya tangu isiyokatika, hivyo makubaliano ya akili hizi katika imani na kupasa na Tawhidi hakika ni mnyororo wa kinuru usiyokatika na dirisha pana lenye mwanga mkali uliopo kwenye hakika. Na kadhalika aliona nyoyo zote salama na zenye nuru zikiafikiana kati yake katika funuo zake na mashuhudio yake – ambayo ni dhati ya kuafikiana, utulivu na kuvutika - katika nguzo za imani, na kuambatana katika Tawhidi pamoja na kuwa mbalimbali maslaki zao na kupishana kwa mashirabu yao. Yaani kila moyo kati ya nyoyo hizi zenye nuru, ni kiti cha enzi kidogo sana kinachotandaa juu yake maarifa ya kiungu, na ni kioo chenye kukusanya nuru za madhihirisho ya kiungu Mtegemewa kwa haja zote, kwa hali inayokabiliana na hakika na kufikisha na kujidhihirisha kwayo, kwa hiyo ni madirisha yaliyo wazi kwa upande wa jua la hakika. Yaani mjumuiko wa nyoyo hizi kunaunda kwa pamoja kioo kikubwa kipana kama bahari mbele ya jua hilo. Na kuafikiana kwa nyoyo hizi na akili hizi na kakubaliana kwa pamoja katika kupasa uwepo wake (s.w) na katika upweke wake ni dalili kamilifu mno na kiongozi kikubwa hakina shaka yoyote, kwani hakuna uwezekano kabisa wala kutazamiwa katu - katika upande wowote uwao - dhana yeyote isiyo na hakika kuleta udanganyifu na fikira isiyohusu hakika kwa uhusiano na sifa isiyo na asili, kuyadanganya macho yote haya yenye kuona yenye kupenya yaliyo makali ya wingi huu, katika wenye nyoyo safi na akili za sawasawa, na kudumu udanganyifu huu kupitia karne nyingi na kwa kujikita kikamilifu, au wote kuwaingiza katika nyavu ya hadaa na kughafilika. Je! yupo anayeona matazamio kama haya asiyekuwa anayebeba akili mbovu ya uvundo? bali hata Wanasafsata wapumbavu ambao wanakanusha ulimwengu wanaikataa na wala hawairidhii! Kama hivi mtalii alifahamu akasema akienda sawa na akili yake na moyo wake (Nimeamini Allah). Na kwa kuashiria maarifa ya kiimani katika aliyojifunza mtalii huyu kutokana na akili zilizonyooka na akili zenye nuru pametajwa katika ngazi ya kumi na tatu katika kituo cha kwanza yafuatayo: [Hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki ambaye ni wajibu kuwepo kwake ambaye uwepo wake katika umoja wake umejulishwa na mkusanyiko wa akili zilizonyooka zenye nuru kwa itikadi zake zenye kuafikiana na kwa kukinai kwake na yakini zake zenye kuendana pamoja na kutofautiana na maandalizi na madhehebu na kadhalika imejulisha juu wajibu wa uwepo wake katika umoja wake kuafikiana kwa nyoyo salama zenye nuru kwa funuo zake za kuendana na mashuhudio yake yenye kuafikiana pamoja na kupishana kwa masaliki na masharibu]. Kisha mtalii yule ambaye alitazama ulimwengu wa ghaibu kwa karibu na kutembea katika limwengu mbili za akili na moyo, akawa anagonga mlango wa ulimwengu huo kwa mtindo huu wa kutafakari: (Je, nini unasema ulimwengu wa ghaibu?). Ikiwa tunaona katika ulimwengu huu wa kushuhudia wa kimwili haya, kwamba aliyejificha nyuma ya pazia ya ghaibu (s.w) Anaitambulisha dhati yake kwetu kwa kiasi hiki kikubwa katika vitengenezwa vyake vilivyopambwa na kutengenezwa vema, na kutupelekea katika kumpenda yeye kwa kiwango hiki kisichodhibitiwa cha neema zake tamu nzuri, na kutupa habari kuhusu makamilifu yake yaliyojificha kwa kiwango hiki chenye kupendeza kilichojaa athari zake zenye kufurutu ada za ajabu, naam, ambaye anajitambulisha nafsi yake na kuipendezesha kiutendaji na kwa ulimi wa hali ambao ni fasaha zaidi kuliko maneno na kuongea, hapana budi kwamba ataongea kwa kauli na kuzungumza kama anavyo ongea kwa kutenda na kwa hali akiitambulisha na kuipendekeza nafsi yake. Kwa hiyo mtalii aliiambia nafsi yake kwa kusema: (Ni juu yetu kumtambua (s.w) katika maonekano ya uungu wake na ubwana mlezi wake katika ulimwengu wa ghaibu). Moyo wake ukazama katika kina kirefu na akaona kwa jicho la akili yake kwamba hakika ya (wahyi wa kiungu) ni yenye kutamalaki kila wakati - kwa mambo yenye kudhihiri katika upeo wa nguvu na uwazi - katika pande zote za ulimwengu wa ghibu. Ushahidi wa kuwepo kwake na upweke wake (s.w) unakuja kutoka kwa mjuzi wa ghaibu yote. Nao ni ushahidi wa wahyi na ilhamu ambao ni wenye nguvu zaidi kuliko ushahidi wa viumbe, kwa kuwa Allah (s.w) haachi kuitambulisha dhati yake wala dalili za uwepo wake na upweke wake kuishia katika ushahidi wa viumbe vyake pekee, bali anaongea maneno ya kiazali yanayowiana na dhati yake, basi hakuna mpaka wala ukomo wa maneno ya ambaye ni mwenye kuhudhuria na kutazama kila mahali kwa uweza wake na elimu yake. Na kama yanavyomtambulisha kimaana maneno yake hakika kuongea kwake pia kunamtambulisha kwa sifa yake. Naam, hakika kuja kwa tawaturi laki moja ya manabii (a.s) na kuafikiana kwao katika upashaji wao habari wote, utokanao na wahyi wa kungu, na dalili na miujiza ya vitabu vitakatifu na nyaraka za mbinguni ambazo ni wahyi ulioshuhudiwa na matunda yake, na ambao wameusadikisha walio wengi kabisa katika binadamu na kuufuata na kushika mwongozo wake, kumemfanya mtalii afahamu kwa uwazi kwamba wahyi ni hakika iliyothibiti hakuna ubishi katika hilo. Na amefahamu vilevile kwamba hakika ya wahyi ina maana ya hakika tano takatifu kuitilia mkazo na kuipa nuru. Kwanza: Kuongea kulingana na fahamu za wanadamu na kwa kiwango cha akili zao ndio kunakoitwa kuwa ni (Kujishusha kiungu kuzielekea akili za wanadamu) naam, ambaye amewasemesha wenye roho wote katika viumbe wake na anajua wanayoongea, uungu wake unalazimisha kuweka maana ya maneno yake ya kiazali katika maneno yatakayokuwa mepesi kwa wanadamu kuyasoma kati ya maneno yao. Pili: Hakika yule aliyeumba uwepo katika hali ya miujiza na kujaza miujiza yake ya kushangaza ili kuubainisha, na kuifanya kuwa ndio ndimi zenye kuzungumzia makamilifu yake, hapana budi kuwa atatambulisha dhati yake pia kwa maneno yake. Tatu: Hakika ambaye anajibu kwa matendo maombi ya watu wa kihakika na shukrani zao, nao ni muhtasari wa vilivyomo na taji lake na wenye haja zaidi na shauku zaidi na wenye upole zaidi, hakika kujibu maombi hayo na shukurani hizo kwa maneno yake (s.w), ni katika jambo la sifa ya uumbaji. Nne: Hakika sifa ya kuongea ambayo ni ya dharura ya lazima na jambo lenye kuangazia sifa mbili: (elimu) na (uhai) hapana budi kuwa inapatikana kwa sura ya kuzungukia na ya umilele kwa mwenye elimu yenye kuzungukia kila kitu na uhai wa milele. Tano: Ambaye ameumba viumbe wake juu ya kushindwa na shauku, ufukara na uhitaji, na hofu ya hatima, na kuwatunuku mahaba na uja, hata wakawa wanahisi mahaba makali na shauku kubwa kwa kutaka kumjua Mola wao wa haki na mwenye kumiliki mambo yao, na wanahisi uhitaji wao mkubwa katika nguvu ya kuegemea - hali wakiwa wanageuka geuka katika ufakiri, kushindwa, na hofu ya hatima - basi ni kutokana na hali ya uungu wake huwajulisha uwepo wake kwa kuongea kwake (s.w). Na namna hii mtalii yule amefahamu kwamba dalili zinazojulisha kwa makubaliano juu ya uwepo wa ambaye ni wajibu kuwepo, na upweke wake (s.w), katika wahyi wa mbinguni wa jumla ambao ndani yake kuna (kujishusha kwa kiungu) na (utambulisho wa kiungu) na (majibu ya kiungu mwingi wa rehema) na (mazungumzo matakatifu) na (ujulisho wa kiungu mtegemewa kwa haja zote) ni hoja kubwa, bali zina nguvu kuliko ushahidi wa jua kwa lenyewe katikati ya mchana. Halafu alitazama katika (ilhamu) akaona kuwa ilhamu za kweli pamoja na kuwa zinafanana – kwa upande mmoja – na wahyi kutokana na kuwa kwake aina ya maongezi ya kiungu, ila kuna tofauti mbili: Ya kwanza: Ni kwamba wahyi ambao ni wa juu kuliko ilhamu kwa mengi hakika hufanyika kwa njia ya malaika, wakati ambapo ilhamu kwa kiwango kikubwa mno hufanyika pasipo mkaa kati, na ili kufafanua hilo tunaleta mfano ufuatao: Katika yajulikanayo ni kuwa kuna namna mbili za sura za kuwasiliana na kutoa amri kwa mfalme: Kwanza: Kwa jina la dola na utukufu wake na utawala wake na mamlaka yake kwa wote, basi humtuma mmoja ya washenga wake kwa mmoja ya maliwali wake, - na mara nyingine - hukutana naye, na hapo hufikisha hiyo amri, na hii huwa kwa ajili ya kuonesha utukufu wa utawala ule na umuhimu wa amri hiyo. Pili: Kwa jina lake binafsi na sio kwa jina la ufalme wala siyo kwa anuani ya mfalme huongea maneno maalumu, kwa simu yake binafsi katika jambo maalum na katika muamala mdogo pamoja na mtumishi wake maalum au pamoja na mmojawapo mwa raia wake katika watu wa kawaida. Hali kadhalika mfalme wa azali anayo maneno ya wahyi na ilhamu ya jumla – ambayo hutenda majukumu ya wahyi – anazungumza kwa jina la Bwana Mlezi wa walimwengu wote, na kwa anuani ya Muumba wa ulimwengu, naye ana mtindo mwingine wa maneno, na kwa namna maalum na kutokea nyuma ya vizuizi na pazia pamoja na kila mmoja, na pamoja na kila mwenye uhai, kulingana na ukubalifu wao, na hii ni kwa kuwa kwake yeye ni Mola wao mlezi na Muumba wao. Tofauti ya pili: Hakika ya wahyi ni safi na pasipo kivuli chochote, ni maalum kwa walio maalum, ama ilhamu, kuna kivuli na kuchanganyika kwa rangi, nayo ni ya jumla, na ina namna anuwai, na zenye kutofautiana sana, kama ilhamu za malaika, ilhamu za mwanadamu, na ilhamu za wanyama. Nazo kwa aina zake mbalimbali na maumbo yake yenye kupishana sana hubainisha kiasi cha upana wa maneno ya kuungu na wingi wake ambayo yanazidi idadi ya matone ya bahari. Mtalii kutokana na haya akafahamu upande fulani wa tafsiri ya aya tukufu: قُل لَّوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِّكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَن تَنفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّي Halafu alitazama hakika ya ilhamu akichimbua siri yake na kutaka kujua hekima yake na ushahidi wake, akaona kuwa hakika yake, hekima yake na matokeo yake ni jumla ya nuru nne: Nuru ya kwanza: Ni kuwa mfano wa ambavyo Allah (s.w) anajipendezesha kwa viumbe wake kupitia matendo yake kwao kunakojulikana kuwa ni (kujipendezesha kwa kiungu) katika yenye kulazimu sifa ya upendo na wingi wa rehema (yaani kuwa yeye ni mwenye wingi wa upendo na mwenye kurehemu) kujipendezesha kwao kwa kauli na kuhudhuria na usuhuba pia. Nuru ya pili: Mfano wa anavyojibu (s.w) dua za waja wake kwa matendo yake, katika hali ya wingi wa rehema ni kuwajibu kwa manene vilevile kutokea nyuma ya pazia. Nuru ya tatu: Kama anavyojibu Mola (s.w) kwa matendo kuwasaidia viumbe wake wenye kusibiwa na mabalaa magumu na majanga makali na maombi yao na manyenyekeo yao, hakika katika yenye kulazimu na rububiyya kuwaliwaza na kuondosha hofu ya upweke wao hivyo huwasaidia kwa maneno ya kiilhamu ambayo ni katika hukumu ya aina ya maneno yake. Nuru ya nne: Kwamba mfano wa namna anavyojulisha (s.w) kimatendo uwepo wake na himaya yake kwa wenye ufahamu katika viumbe wake – ambao wako kwenye kushindwa na udhaifu mkubwa na katika ufakiri na kusongeka kukubwa, na katika uhitaji mkubwa na shauku ya kumjua Muumba wao na muhami wao mwendeshaji wao na muhifadhi wao – basi ni katika yanayolazimu upole wa kiungu na huruma ya kiulezi wa kiungu na jambo muhimu mno kwa sifa hizo, ajulishe vilevile uhadhiri wake na upamoja wake na uwepo wake kwa kiumbe maalum, kwa namna maalum kulingana na ukubalifu wake, kupitia sehemu ya ilhamu za kweli, kwa kauli kuelekea kwenye sauti ya moyo wake, katika yanayohesabiwa katika hukumu ya mazungumzo ya kiungu. Kisha alitazama ushahidi wa ilhamu akaona kuwa kama jua lingekuwa na uhai na hisia – kwa makadirio – na zikawa rangi saba ambao zimo kwenye mwanga wake - kwa makadirio – sifa zake saba kwa hiyo lingekuwa lina mtindo wa mazungumzo kwa mionzi yake na madhihirisho yake yaliyomo kwenye mwanga wake, basi katika hali hii: Uwepo wa sura yake na kuakisi kwake katika vitu vyenye kupokea mwanga; yaani kuongea kwake na kila kioo chenye kuakisi na kila kitu chenye kung’ara, na vipande vya vioo na mapovu ya bahari na matone yake, hata pamoja na atomu zenye kupokea mwanga kulingana na ukubalifu wa kila moja kati ya hivyo na kujibu kwake haja ya kila moja kati ya hivyo, vyote hivyo vitakuwa shahidi wa kweli wa uwepo wa jua, na kukosekana kuzuilia tendo kwa tendo wala kusongamana kwa maneno kutokana na maneno yake mengine. Basi kama yashuhudiavyo haya kwa uwazi kabisa hivyo ndivyo mambo yalivyo katika mazungumzo ya mfalme wa azali na wa milele mwenye utukufu, na Muumba wa vyote mwenye uzuri, nuru ya azali, ni mazungumzo ya u-wote na kuzungukia kila kitu, kama ujuzi wake (s.w) na uweza wake, kwa hiyo ni dhahiri kabisa inatambulika madhihirisho yake mapana ni kulingana na ukubalifu wa kila kitu, bila ya kuwa swali moja kusongamana na swali lingine, wala tendo moja kulizuia tendo lingine, wala mazungumzo kuchanganyika na mazungumzo mengine. Mtalii akajua kwa elimu ya yakini kwa karibu namna iwavyo kwenda katika kuona kwa yakini kwamba madhihirisho yote na mazungumzo yote na ilhamu zote hizo kila moja kati ya hizo na kwa ujumla wake, zinajulisha na kushuhudia kwa kuafikiana juu ya kupasa kwa uwepo wa yule mnawirishaji wa azali (s.w) na juu ya umoja wake na upweke wake. Na kama hivi ishara ya muhtasari imeelezwa kuhusu yale aliyoyapokea huyu mtalii, mwenye hamu kubwa ya somo la ujuzi kutoka katika ulimwengu wa ghaibu katika ngazi ya kumi na nne na kumi na tano ya kituo cha kwanza: [Hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki ambaye ni wajibu kuwepo, mmoja, mpweke ambaye juu ya kupasa uwepo wake katika umoja wake kumejulishwa na makubaliano ya wahyi zote za haki zenye kujumuisha teremsho za kiungu, mazungumzo ya kiutukufu, matambulisho ya Bwana mlezi, makabiliano ya mwingi wa rehema wakati wa kuongea na waja wake, na majulisho ya mtegemewa katika haja zote kwa uwepo wake kwa viumbe vyake. Na vilevile kumejulisha juu ya kupasa uwepo wake katika umoja wake kuafikiana kwa ilhamu za kweli zenye kujumuisha mapendezesho ya kiungu na majibu ya kiungu mwingi wa rehema kwa maombi ya viumbe vyake, misaada ya kiungu Bwana mlezi kwa maombi ya unyenyekevu ya waja wake, na matendo ya kufanya hisia ya kiutukufu kwa uwepo wake kwa vitengenezwa vyake]. Kisha yule mtalii alizungumza na akili yake duniani kwa kusema: Kwa kuwa ninamtafuta mmiliki wangu kwa kuvitamkisha vilivyomo kwenye ulimwengu huu ni katika jambo la ukamilifu zaidi kwangu nimtembelee yule ambaye ni mwanadamu mkamilifu zaidi katika uwepo, na mkamilifu zaidi anayeongoza katika kheri – hata kwa kusadikisha kwa maadui zake – na mwenye sauti ya juu zaidi na mkweli wao zaidi kwa mazungumzo na mtukufu wao zaidi kwa daraja na mbora wao zaidi kwa nuru ya akili, ehe naye ni Muhammad (s.a.w) ambaye kwa fadhila zake ameangaza na kwa Qur’an yake muda wa karne kumi na nne, na ili nipate bahati ya zira yake tukufu na kumuuliza kwa ninayoyatafuta kwake yatakikana twende pamoja katika karne bora katika enzi za furaha, enzi za utume. Akaingia na akili yake katika zama hizo akaona kwamba zama hizo zimekuwa zama za furaha ya wanadamu kweli, kwa sababu yeye (s.a.w) amebadili katika muda mfupi kwa nuru aliyowaletea watu walio zama katika ujinga mkubwa na ubedui wa kitambo amewabailisha na kuwa maustadhi na mabwana wa ulimwengu. Na vilevile aliisemesha akili yake kwa kusema: (Ni juu yetu kabla ya chochote tuelewe jambo kuhusu utukufu wa dhati hii ya miujiza, na hii ni kupitia ukweli wa mazungumzo yake na ukweli wa habari zake, kisha tumuulize kuhusu Muumba wetu (s.w)) akaanza kutafuta na kukuta juu ya ukweli wa unabii wake dalili za kukata shauri zenye kuthibiti kiasi kisichohesabika wala kudhibitika lakini aliishia katika dalili tisa Ya Kwanza: Ni kule kusifika kwake mtume (s.a.w) kwa tabia zote njema na mambo ya kusifika hata hayo waliyashuhudia maadui wake na kutokea kwake mamia ya miujiza kama kupasuka mwezi katika vipande viwili kwa ishara ya kidole chake kama Qur’an ilivyoeleza hilo: وَانشَقَّ الْقَمَرُ Na kushindwa kwa jeshi la maadui kwa kuingia machoni mwao wote mchanga mchache aliowamwagia kwa gao lake kama aya ilivyo elezea hilo: وَمَا رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَلَكِنَّ اللّهَ رَمَى Na kunywa sahaba zake kutokana na maji yaliyotoka kama mto wa Kauthar kati ya vidole vyake vitano vyenye kubarikiwa walipozidiwa na kiu, na mingine katika mamia ya miujiza iliyotokea kwake na ambayo imenakiliwa kwetu kwa unakili sahihi wa kukata ubishi au mutawatir, basi mtalii akaipekua katika (Andiko la kumi na tisa) yaani (Risala ya miujiza ya Muhammad) risala ile ya ajabu yenye karama inayojumuisha miujiza mia tatu kati ya miujiza yake (s.a.w) kwa dalili zake madhubuti na isinadi zake za kutegemewa. Kisha akaiambia nafsi yake kwa kusema: (Hakika aliye na tabia njema kwa kadiri hii na fadhila kwa kiasi hiki na miujiza ya kushangaza kwa wingi huu hapana shaka kwamba yeye ni mwenye maneno ya kweli zaidi na kwa mintarafu hiyo haiyumkiniki kamwe – na hasha – kuwa ateremke katika hila, uwongo na ghushi ambao ni mwendo wa mafisadi). Ya Pili: Kuwa kwa Qur’an aliyonayo (s.a.w) muujiza katika pande saba, hiyo amri itokayo kwa mmiliki wa ulimwengu ambayo wanaikubali na kuisadiki zaidi ya milioni mia tatu ya wanadamu katika kila zama. Na kwa kuwa (Neno la ishirini na tano) yaani risala ya (Miujiza ya Qur’an) nalo ni jua la Risale-i Nur, imethibitisha kwa dalili zenye nguvu, kwamba Qur’an hii tukufu ni muujiza kwa namna arubaini na kwamba ni maneno ya Mola mlezi wa walimwengu wote, kwa ajili hiyo alilipeleka mtalii yule jambo hilo kwenye risala hiyo mashuhuri kwa ubainisho wake wa upambanuzi wa muujiza. Kisha akasema: Hakika mwaminiwa juu ya maneno ya Allah (s.w) na mkalimani wake wa kimatendo na mfikishaji wa habari hii kubwa kwa watu wote naye ni haki yenyewe hasa na hakika kwa dhati yake haiwezekani kutokea urongo katu na kamwe hatakuwa ni mahali pa kutia shaka. Ya Tatu: Hakika mtume (s.a.w) ametumwa kwa sharia safi na kwa dini ya kimaumbile na kwa uja uliyo takata na kwa dua ya unyenyekevu na kwa malinganio yenye kukusanya na kwa imani iliyojikita, hakuna mfano kwa kile alichotumwa nacho na hautakuwepo - na haukupatikana - mkamilifu zaidi kuliko huo, na wala hautapatikana. Kwa sababu sharia ambayo imedhihiri kutokana na Ummiyyu (s.a.w) na kuongoza humsu ya wanadamu pamoja na tofauti zao tangu karne kumi na nne, mwongozo unaosimamia haki na uadilifu kwa kanuni zake madhubuti zilizosheheni, haikubali mithili kamwe. Na vivyo hivyo (Uislamu) ambao umetokana na matendo ya ambaye ni Ummiyyu (s.a.w) na kutokana na maneno yake na hali zake, ni kiongozi na chimbuko la milioni mia tatu ya watu na rejea yao kila zama, na mwalimu wa akili zao na mwelekezi wake na mnawirishaji wa nyoyo zao na mwadibishaji wao na mlezi wa nafasi zao na mzunguko wa kufunuka kwa roho zao na madini ya kupanda kwao hakuja wala hatokuja mithili yake. Na kadhalika kuwa kwake juu (s.a.w) katika aina zote za ibada zinazokusanywa na dini yake na uchaji wake mkubwa zaidi kuliko yeyote awaye, na hofu yake kubwa kwa Allah (s.w) na juhudi zake zenye kuendelea na uchungaji wake wa hali ya juu kwa siri madhubuti za uja hata katika hali na mazingira magumu, na kutimiza kwake mtume (s.a.w) uja huo ulio takata pasi na kumuiga yeyote na kwa maana yake yote hali ya kuanza na kwa ukamilifu mkubwa wa sura hali ya kupwekesha kwa kuanzia na kukomea, hapana shaka haikuonekana na hatoonekana mithili yake. Na vivyo hivyo anasifia katika (Jawshan al-Kabiir) ambayo ni mojawapo katika maelfu ya dua zake, na maongezi yake na Allah (s.w) anamsifu Mola wake kwa maarifa ya kiungu yaliyo matukufu, wajuzi na mawalii hawajafikia kiwango hicho cha maarifa wala daraja la wasifu huo tokea tangu pamoja na kukutana kwa fikara, katika yanayoonesha kuwa hana mithili yake katika dua, na kwa mwenye kutazama katika ufafanuzi wa muhtasari wa kifungu kimoja kati ya vifungu tisini na tisa vya Jawshan al-Kabiir - na hii ni mwanzoni mwa risala ya (Munaajah) hatoweza isipokuwa kusema kuwa hakuna mithili ya dua hii yenye kupendeza (Al-Jawshan) ambayo inawakilisha kilele cha maarifa ya kiungu. Na kama hivyo hakika kudhihirisha kwake katika (kufikisha ujumbe) na katika kulingania kwake watu katika haki kiasi cha uimara uthabiti na ujasiri namna asiyoikaribia yeyote, haikumuingia - japo chembe - athari yoyote ya kusita wala kumvaa wasiwasi katu, na hofu haikumpata yeye hata kidogo, pamoja na kufanyiwa uadui na madola makubwa, na dini kuu - na hata watu wake na kabila na ami yake walimfanyia uadui mkubwa - akaichagiza peke yake dunia yote na Allah (s.w) alimnusuru na kumpa ushindi akavika uongozi wa dunia kwa taji la Uislamu basi ni nani mfano wa Muhammad (s.a.w) katika kufikisha jumbe za Allah (s.w)? Na vivyo hivyo kubeba kwake imani yenye nguvu iliyojikita na yakini ya kukinaisha iliyofurutu ada na kufunuliwa kwa maumbile yakiwa ni muujiza, na itikadi ya hali ya juu iliyojaza nuru ulimwengu, hazikuweza kuathiri kwake fikra zote na itikadi zote na hekima ya wenye hekima na elimu za wakuu wa kiruhani zilizoenea katika enzi hizo, japo kwa shubuha, au kusita au kwa udhaifu au kwa wasiwasi. Ndiyo, hazikuweza kuathiri si katika yakini yake wala katika itikadi yake wala katika kumtegemea kwake Allah, wala katika utulivu wake kwake, pamoja na kupinga kwake na kuhitilafiana nayo, na kukanusha juu yake. Ongeza juu ya hili kupata ilhamu ya wale wote waliokuwa juu katika mambo ya kimaanawy na ngazi za kiimani miongoni mwa watu wa uwalii na wema, na mbele yao ni masahaba watukufu, na kupokea kwao daima kutoka katika ngazi yake ya kiimani, na uoni wao kwake kwamba yeye yuko katika daraja na vyeo vya juu. Yote hayo yanaonesha – kwa uwazi – hakika ya imani yake mtume (s.a.w) haina mfano vilevile. Mtalii akafahamu na akasadikisha akili yake kwamba ambaye mwenye sheria hii njema isiyokuwa na mfano, na Uislamu uliyonyooka sawa usiyo na mfano wake, na utumishi uliyo safi usiyo na kifani, na dua ya ajabu yenye kupendeza, na ulingano wa ulimwengu wa jumla, na imani ya miujiza, hatakuwa na uongo katu, na hatakuwa mwenye kuhadaa kamwe. Dalili ya nne: Ijimai ya Manabii (a.s) na kuafikiana kwao juu ya hakika za kiimani zenyewe, ni dalili yenye kukata juu ya uwepo wa Allah (s.w) na juu ya upekee wake, nao ni ushahidi wa kweli vilevile juu ya ukweli wa nabii huyu (s.a.w) na juu ya ujumbe wake, hiyo ni kwa sababu kila linalojuulisha juu ya ukweli wa unabii wa hao Manabii (a.s) na kila ambalo ni eneo la unabii wao katika sifa takatifu, na miujiza na majukumu waliyoyabeba yapo mfano wake na kwa ukamilifu zaidi kuliko hayo kwake mtume, kama hilo lilivyosadikishwa kihistoria. Basi hao manabii wameelezea kwa ulimi wa maneno – Yaani kwa Taurati, Injili na Zaburi na suhufi zilizokuwepo baina yao – kwa kuja kwa dhati hii yenye baraka na wakawabashiria watu kwa kuja kwake (s.a.w) (hata kwamba zaidi ya ishara ishirini za wazi kabisa katika ishara zenye kubashiria vitabu hivyo vitakatifu hakika imebainishwa kwa namna ya dhahiri na imethibitishwa katika risala ya Muujizat al-Ahmadiya). Kama ilivyo kwamba wamebashiri ujio wake (s.a.w), hivyo wao wanamsadiki (s.a.w) kwa ulimi wa hali yao – yaani kwa utume wao na miujiza yao – na wanatia muhuri kwa kuunga mkono juu ya ukweli wa malinganio yake kwani yeye ndiye mtangulizi aliye mkamilifu katika jukumu la utume na ulinganiaji kwa Allah (s.w). Mtalii akatambua kwamba kama wanavyojulisha - yaani hao manabii - kwa ulimi wa kauli na makubaliano juu ya upweke, basi hakika wao wanashuhudiwa – kwa ulimi wa hali na kwa kuafikiana juu ya hilo - juu ya ukweli wa nabii huyu (s.a.w). Dalili ya tano: Hakika maelfu ya mawalii kuifika haki na hakika na waliyo yapata miongoni mwa makamilifu na karama na mambo waliyofuzu katika mafunuo na ya kushuhudiwa sio vingine ila kwa kufuata mwongozo wa kanuni za nabii huyu na kwa malezi yake na kumfuata yeye na kufuatilia nyayo zake, kama ambavyo wote wanajulisha juu ya upweke basi wao kwa makubaliano pamoja wanashuhudia na kwa kuafikiana juu ya ukweli wa nabii huyu mtukufu (s.a.w) - ustadhi wao na imamu wao – na juu ya kuwa ujumbe wake ni wa haki. Mtalii akaona kuwa kuona kwa hawa sehemu katika aliyoelezea nabii (s.a.w) katika ulimwengu wa ghaibu kwa nuru ya uwalii na itikadi yao kwake na kusadiki kwao yote aliyoyaeleza kwa nuru ya kumuamini yeye, - ima kwa elimu ya yakini, au kwa yakini yenyewe au kwa haki ya yakini – hakika inadhihirisha kama jua: Ukweli uliyoje wa kiongozi wao mkuu na haki iliyoje kwake. Dalili ya sita: Hakika mamilioni ya wanazuoni wachunguzi makini wateule na wahakiki wa kweli, na werevu wenye hekima waumini katika ambao waliofika daraja za juu kwa fadhili ya waliyoyasoma na kujifunza katika yale aliyokuja nayo mtume huyu mtukufu (s.a.w) - pamoja na kuwa kwake ummiyyu - miongoni mwa hakika takatifu na yaliyochimbuka kwake katika elimu za juu na yaliyofunuka kwake katika maarifa ya kiungu, hakika ya wote hawa kama wanavyothibitisha upweke ambao ndio msingi wa ulinganiaji yake na kuisadiki wakiafikiana kwa hoja zao za kukata, basi wao wanaafikiana vilevile na wanashuhudia juu ya ukweli wa mwalimu huyu mkuu na kusibu kwa ustadhi huyu mkuu juu ya uhaki wa maneno yake (s.a.w) basi ushahidi wao huu ni hoja ya wazi kama mchana juu ya ukweli wake na kusibu kwa ujumbe wake. Na Risale-i Nur na sehemu zake zote ambazo zinavuka mia moja mathalan si kingine isipokuwa ni hoja moja tu juu ya ukweli na kusibu kwa nabii huyu kipenzi. Dalili ya saba: Hakika kundi kubwa la ambao wanaoitwa (Jamaa na masahaba) ambao ni mashuhuri zaidi katika wanadamu baada ya manabii kwa firasa (Uwezo wa kujua jambo haraka kimoyo kwa kutazama mara ya kwanza tu) na wingi wa ujuzi na wenye makamilifu ya juu na bora wao kidaraja na wenye sauti zaidi na wenye kushikamana zaidi na dini na wakali zaidi kwa kuona, hakika ya kupekua kwa hawa na umakini wao kwa yote yaliyojificha na yaliyodhihiri katika hali za nabii huyu (s.a.w), fikira zake na matendo yake kwa kutafiti kwa shauku kubwa na kwa upeo wa umakini na kwa ukomo wa bidii, kisha kusadiki kwao kwa kuafikiana na kukubaliana kwa umoja kwamba mtume (s.a.w) ni mkweli zaidi wa maneno kuliko wote waliomo duniani na mwenye hadhi ya juu, na mwenye kushikamana zaidi na haki na hakika, kusadiki kwao huku kusiko tetereka pamoja na imani ya kina sana waliyonayo hakika ni dalili ya wazi kama mwanga kujulisha jua. Dalili ya nane: Hakika ya ulimwengu huu kama unavyo julisha muundaji wake, mtia sura wake aliyeupatisha, anayeuendesha na kuuratibu na kufanya hali mbalimbali ndani yake kwa kutia sura kukadiria na kuendesha kana kwamba ni kasri imara au kama kitabu kikubwa au kama maonesho ya ajabu, au mahala pakubwa pa kutangaza, kadhalika unahitaji pasi na namna nyingine uwepo wa mwenye kuelezea maana yaliyomo katika kitabu hiki kikubwa, na ajue na kujulisha makusudio ya kiungu nyuma ya kuumba huu ulimwengu, na kujulisha hekima za kimola mlezi katika mabadiliko yake, na kufundisha matokeo ya michakato yake ya kimajukumu na kutangaza thamani ya hakika yake na makamilifu ya vilivyomo ndani yake. Yaani inahitajia mlinganiaji mkuu, na mnadi wa kweli na ustadhi mhakiki, na mwalimu fundi. Mtalii yule akatambua kwamba ulimwengu – kwa upande wa kulazimu huku - unajulisha na kushuhudia juu ya ukweli wa nabii huyu na kusibu kwake (s.a.w) ambaye yeye ni mbora aliyetimiza majukumu haya, na kwamba yeye ni mbora na mkweli mno aliyeagizwa na Mola mlezi wa walimwengu wote. Dalili ya tisa: Maadamu huko nyuma ya pazia yupo atangazaye ukamilifu wa kuwa ni fundi muundaji vema, kwa vitengenezwa vyake hivi, mwenye kufanya vema na hekima, na anaitambulisha nafasi yake na anaipendezesha kwa viumbe vyake visivyokuwa na mpaka vyenye urembo na uzuri na kuwajibisha kushukuru na kuhimidi kwa neema zake zisizodhibitika kwa idadi vyenye ladha na tunu, na kuwatia shauku viumbe katika kuabudu kuelekea rububiya yake kwa uja wenye kusifika kwa mahaba na wema na shukurani mkabala na malezi haya, na kutunuku maisha kwa jumla kwenye huruma na himaya (hata kwamba anaandaa vyakula na dhifa za kimola mlezi zenye kutuliza maonjo ya vinywa makini mno na sampuli zote za hamu za kula), na kuwatiisha viumbe katika imani, kusalimu amri, kufuata. na utii kwa uungu wake ambao anaudhihirisha kwa kubadili misimu, na kuzungusha usiku na mchana na kutofautiana kwao viwili hivyo, na mfano wa hayo katika matendo makuu na shughuli tukufu, na utendaji wa kushangaza na uumbaji wa hekima, na kudhihirisha uadilifu wake na insafu yake kwa kuhami kwake daima wema na watu wema, na kuondosha kwake ubaya na watu wabaya, na kufuta kwake madhalimu na wakadhibishao na kuwaangamiza kwa mabalaa ya kimbinguni. Hapana shaka kwamba kiumbe mpendwa kabisa mbele ya huyo aliyejificha kwa ghaibu, na mja mkweli mno kwake ni yule aliye kuwa ni mtendaji mwenye ikhlasi kwa makusudio yake yaliyotajwa hapo nyuma, na ambaye anafumbua siri kuu ya kuumbwa ulimwengu na kutegua fumbo lake, anayejitahidi daima kwa jina la Muumba wake na kutaka nguvu kwake na kumuomba msaada yeye peke yake katika kila kitu na anapata misaada na taufiki kutoka kwake (s.w). Na ni nani huyu awaye hivi asiyekuwa Muhammad mkuraishi (s.a.w). Kisha mtalii aliisemesha akili yake: kwa kuwa hizi hakika tisa ni zenye kushuhudia kwa ithibati juu ya ukweli wa nabii huyu mtukufu (s.a.w), hapana shaka kwa hiyo: Yeye ni mhimili wa utukufu wa wanadamu, na mahala pa kuzungukia kujifaharisha kwa ulimwengu, na kwamba anastahiki na yawiana kumwita ni usharifu wa wanadamu, na kumpa jina fahari ya walimwengu. Na kwamba alicho nacho mkononi katika amri ya Allah (s.w) Mwingi wa rehema, nayo ni Qur’an tukufu yenye kujumuisha utukufu wa mamlaka ya kimaanawy juu ya nusu ya ardhi pamoja na anayoyamiliki katika makamilifu ya haiba yake binafsi na tabia zake njema yanadhihirisha kuwa mtu mkuu kabisa katika uwepo wote ni huyu nabii mtukufu, kauli pambanuzi kwa hiyo kwa haki ya Muumba wetu (s.w) ni kauli yake (s.a.w). Ewe akili yangu njoo na uzingatie. Hakika ya msingi wa malinganio yake yote huyu nabii mtukufu (s.a.w) na upeo wa uhai wake wote hakika si lingine bali ni kushuhudia juu ya uwepo wa ambaye ni wajibu kuwepo, na kujulisha juu ya upweke wake, na kubainisha sifa zake tukufu, na kudhihirisha majina yake matukufu na kuthibitisha yote hayo, na kuyatangaza na kuyajulisha; kwa kuegemea yaliyomo kwenye dini yake miongoni mwa maelfu ya hakika zenye msingi imara, na nguvu ya yale aliyoyadhihirisha Allah (s.w) mkononi mwake miongoni mwa mamia ya miujiza yake ya wazi ya kukata ubishi kabisa. Yaani hakika ya jua la kimaanawy ambalo linaangaza huu ulimwengu na hoja yenye nuru juu ya kuwepo kwa Muumba wetu (s.w) na upweke wake, hakika si mwingine bali ni huyu nabii mtukufu aliyepewa jina kuwa (kipenzi cha Allah (s.w)). Kuna aina tatu za ijmai (makubaliano ya pamoja) kuu hazihadai wala kuhadaika zina unga mkono ushahidi wake na kuusadikisha: Ijmai ya kwanza: Ni ya wale ambao wamekuwa mashuhuri na kujipambanua ulimwenguni kwa jina la: Jamaa Wa Muhammad (s.a.w) kundi hilo la kinuru ambalo analitangulia imamu Ali (r.a) ambaye amesema: (Lau ingenyanyuliwa hijabu nisingezidi yakini) na nyuma yake wamemfuata maelfu ya mawalii wakubwa miongoni mwa wenye mitazamo mikali, na kuangalia ghaibu kwa usuhuba, mfano wa hao ni Sheikh Al-Kaylani (Siri yake itakaswe) ambaye alikuwa anaangalia kwa uoni wake mkali kwenye Arshi tukufu na Israfiil kwa utukufu wake na hali ya kuwa bado alikuwa angali ardhini. Ijmaa ya pili: Ni ijmai ya kundi lijulikanalo kama Masahaba wema walio mashuhuri ulimwenguni (r.a.a) na kusadikisha kwao kwa kuafikiana na kwa imani madhubuti yenye nguvu kwa nabii huyu, hata hilo lika wapelekea katika kujitoa muhanga na fidia kwa roho zao na mali zao na baba zao na jamaa zao, nao ni ambao walikuwa watu mabedui wakiishi katika mazingira ya ujinga yasiyokuwa na hali za maisha ya kijamii na fikira za kisiasa, hawana mwongozo wala kitabu chenye nuru. Na walikuwa wamegubikwa katika giza la zama za al-Fatra (kukatika kwa mafundisho ya manabii), katika muda mfupi wakawa ni maustadhi waongozi na wanasiasa na watawala waadilifu kwa mataifa yaliyoendelea sana kwa ustaarabu na elimu na jamii na siasa, wakautawala ulimwengu mashariki na magharibi na bendera za uadilifu wao zikapepea bara na baharini. Ijmai ya tatu: Ni kusadikisha kwa kundi kubwa miongoni mwa wanazuoni wakubwa wasiohesabika wala kujulikana idadi waliobobea katika elimu zao na wahakiki wachunguzi waliokulia katika taifa lake na kushika njia tofauti, nao katika kila enzi wana maelfu ya wanaofuzu nafasi ya mbele – kwa umahiri wao – katika kila elimu. Basi wote hawa kumsadiki yeye kwa maafikiano na kwa daraja ya elimu ya yakini ni ijmai, ijmai iliyoje! Mtalii akaamua kuwa ushahidi wa nabii huyu Ummiyyu (s.a.w), juu ya upweke si ushahidi wa mtu binafsi na uliyo mdogo, bali ni ushahidi wa jumla na wenye sifa ya wote, madhubuti hautetereki. Na mashetani wote hawataweza kuukabili katika upande wowote hata kama watakusanyika kwa hilo. Na kama hivyo imeelezwa ishara ya muhtasari kwa yale aliyopokea mtalii yule ambaye alitembea kwa akili yake katika enzi za wema pande za maisha katika shule hiyo ya nuru katika ngazi ya kumi na sita ya kituo cha kwanza kama ifuatavyo: [Hapana Mola apasaye kuabudiwa kwa haki ila Allah (s.w), ambaye ni wajibu kuwepo, mmoja, wa pekee ambaye kupasa kuwepo kwake katika upweke wake kumejulishwa na: Fahari ya ulimwengu na sharafu ya sampuli ya wanadamu, kwa utukufu wa mamlaka ya Qur’an yake, na heshima na ukunjufu wa dini yake, na wingi wa makamilifu yake, na hadhi ya tabia zake, hata kwa kusadikisha maadui zake. Na kama hivyo ameshuhudia na kuthibitisha kwa nguvu ya mamia ya miujiza ya wazi yenye kusadikisha na kwa nguvu ya maelfu ya hakika za dini yake yenye kuangaza na kubainisha, kwa ijmai ya ali zake wenye nuru, na kwa kuafikiana Masahaba zake wenye maono ya mbali, na kwa kuafikiana kwa wahakiki wa umma wake wenye hoja na busara zenye nuru]. Kisha mtalii yule asiyepatwa na uchovu wala kushiba na ambaye amejua kwamba lengo la uhai katika dunia hii bali uhai wa uhai si mwingine bali ni imani, amejibizana mtalii huyu na moyo wake kwa kusema: Hakika maneno ya huyo tunaye mtafuta ni maneno mashuhuri mno katika uwepo, ya kweli mno na yenye hekima zaidi, hakika yamewapa changa moto kila zama wale wasiyoyafuata, hiyo ni Qur’an tukufu yenye ufasaha wa miujiza basi na tukirejee kitabu hicho kitukufu na tufahamu kinasema nini, lakini ebu tusimame punde kidogo kabla ya kuingia kwetu kwenye ulimwengu huu mzuri, ili tutafute yale yatakayotufanya tuwe na yakini kwamba hicho ni kitabu cha Muumba wetu sisi, na kama hivi alianza kuchunguza na kutafiti. Na kwa kuwa mtalii huyu ni katika watu wanaoishi zama hizihizi kwanza aliangalia kwenye Risale-i Nur ambazo ni minga’aro ya miujiza wa kimaanawy wa Qur’an tukufu, akaona kwamba hizi risala zinazofika mia na thelathini zenyewe ni tafsiri ya thamani ya aya za Qur’an kwani zinafunua nukta zake madhubuti na nuru zake zenye kumemetuka. Na pamoja na kuwa Risale-i Nur imeeneza hakika za kiimani kwa juhudi mfululizo katika anga zote katika zama hizi kaidi za kikafiri, hakuweza yeyote kuipinga wala kuikosoa, jambo linalo thibitisha kuwa Qur’an tukufu ambayo ndio kiongozi chake na chanzo chake na rejea yake na jua lake si vingine bali hiyo ni ya kimbinguni katika maneno ya bwana mlezi wa walimwengu wote, na wala siyo maneno ya wanadamu. Hata (Neno la ishirini na tano) na hitimisho la (Andiko la kumi na tisa) nazo ni hoja moja kati ya mamia ya hoja, inazozisimamisha Risale-i Nur ili kubainisha muujiza wa Qur’an, inauthibitisha kwa pande arobaini, uthibitisho uliomshangaza kila aliyeutazama, akauheshimu na kupendezwa nao - achilia mbali ya kuwa kwamba hawakuukosoa na hawakuupinga katu - bali waliusifia sana. Hakika yule mtalii alihaulisha uthibitisho wa namna ya miujiza wa Qur’an tukufu kwamba ni maneno ya Allah (s.w) ya haki kwa Risale-i Nur, isipokuwa aliangalia kwa makini katika nukta chache zinazobainisha kwa ishara ya muhtasari utukufu wa Qur’an tukufu: Nukta ya kwanza: Kama ilivyokuwa Qur’an tukufu pamoja na miujiza yake yote na hakika zake zenye kujulisha juu ya kuwa ni ya haki ni muujiza wa Muhammad (s.a.w), hakika Muhammad (s.a.w) na miujiza yake yote na dalili za unabii wake na makamilifu yake ya kielimu ni muujiza vilevile wa Qur’an tukufu na ni hoja kali kwamba Qur’an tukufu ni maneno ya Allah Mola mlezi wa walimwengu. Nukta ya pili: Hakika Qur’an tukufu imebadilisha maisha ya kijamii mabadiliko makubwa imenawirisha anga ikazijaza kwa furaha na hakika, na imezua mapinduzi makubwa sawa katika nafsi za watu na nyoyo zao, au katika roho zao na akili zao, au katika maisha yao ya kibinafsi, kijamii na kisiasa, na ikadumisha mapinduzi haya na kuyaongoza kiasi kwamba aya zake zilizofikia elfu sita mia sita na sitini na sita zinasomwa tangu karne kumi na nne, kila wakati kwa ndimi za zaidi ya watu mia moja milioni kwa uchache kwa utukuzo na heshima zote, inawalea watu na kutakasa nafsi zao na kusafisha nyoyo zao na kuzipa roho ufunuo na kupanda cheo, na akili hupewa msimamo wa sawa sawa na nuru, na uhai kupewa uhai na furaha. Hapana shaka kuwa hapana mwenza wa kitabu kama hiki wala hakuna kinachoshabihiana nacho wala mithili. Ni yenye kufurutu ada na ni muujiza. Nukta ya tatu: Qur’an tukufu imedhihirisha balagha ya hali ya juu iliyoje, tangu zama hizo hadi zama zetu hizi, hata imeshusha thamani ya (Muallaqati saba) zilizo mashuhuri nazo ni kasida za washairi wenye fasaha zaidi zilizoandikwa kwa dhahabu na kutundikwa juu ya kuta za Al-Kaaba hata binti wa (Labiid) aliiteremsha kasida ya baba yake kutoka kwenye ukuta wa Al-Kaaba, huku akisema: (Kwa kuwa zimeshakuja aya hivyo hakuna mahali pa mfano wako tena hapa). Kadhalika fanani bedui aliposikia aya tukufu: فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ aliporomoka hali ya kusujudu, akaambiwa: Je umesilimu? akasema: Hapana bali nimesujudu kwa fasaha ya aya hii. Na kadhalika hakika maelfu ya viongozi wa balagha na mabingwa wa fasihi mfano wa Abdulqadir Al-Jurjani na As-Sakkaki na Az-Zamakhshary wote wamekiri kwa pamoja na kuafikiana kwamba fasaha ya Qur’an ni juu ya uwezo wa wanadamu na haiyumkiniki kufikiwa. Na vilevile, hakika Qur’an tukufu tangu kuteremka kwake – na haijaacha kuwa – inampa changa moto kila mwenye kughurika na mkaidi katika wanafasihi na wenye fasaha, na kuwashinda kutokana na ukaidi wao na kujikweza kwao, imewapa changa moto ya kuleta sura moja mfano wake au waridhie kuangamia na udhalili duniani na akhera. Na wakati Qur’an inatangaza changamoto yake hii, tahamaki wanafasihi wakaidi wa zama hizo wameacha njia fupi nayo ni kuleta usawazisho na kupinga na kuleta sura katika mfano wake, hali ya kuwa wanapita njia ndefu, njia ya vita ambayo huleta balaa na kuteketeza roho na mali, jambo linalothibitisha uchaguzi wao huu kwamba haiwezekani kutembea katika njia hiyo fupi. Na kadhalika vipo mikononi mwa watu mamilioni ya vitabu vya Kiarabu ambavyo wameviandika watu wa Qur’an kwa shauku ya kuchota mtindo wake na kuiiga, au wameviandika maadui wake kwa ajili ya kuipinga na kuikosoa, basi yote yaliyo na yatakayoandikwa pamoja na kuendelea na kuinukia katika mtindo utokanao na kukutana kwa fikira – tangu wakati huo na hata sasa - haiwezekani kuwa sawa au kuukaribia wowote kati ya hiyo mtindo wa Qur’an tukufu, hata kama mtu wa kawaida angesikiliza kinachosomwa katika Qur’an tukufu angelazimika kusema: Hakika ya hii Qur’an haifanani na chochote katika vitabu hivi na hataweza mwanadamu yeyote awaye si kafiri na wala mpumbavu kusema: Kwamba hiyo iko chini ya vyote, hivyo basi, inalazimu fasaha yake kuwa juu ya vyote. Hata mmojawao alisoma aya tukufu: سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ kisha akasema: (Hakika mimi sioni upande wa muujiza ambao muuonao nyinyi katika fasihi ya aya hii tukufu) akaambiwa: (Rejea na fikira zako - kama mtalii huyu - katika zama hizo na ukaisikilize huko). Wakati akijifikiria kifikra kuwa yuko huko katika muda kabla ya kuteremka kwa Qur’an tukufu, tahamaki anaona kwamba viliyomo ulimwenguni vimetupwa katika anga tupu pana bila mipaka, katika dunia ya kutoweka na kuondoka, na hali vikiwa katika hali ya kukata tamaa, ya kubabaika inajigongagonga katika giza totoro, na vikiwa pasi na uhai wala hisia na pasi na kazi wala jukumu lolote. Lakini punde aliposikiliza aya hii tukufu tahamaki anaona aya hii imefunua pazia iliyokuwa imeshushwa mbele ya uso wa dunia na ulimwengu wote hadi ukawa huo uso ni wenye kuangaza, basi maneno haya ya azali na amri ya milele yakatoa somo kwa watu wote wenye hisia wateule kulingana na zama zote, na hali ya kuonesha kwamba huu ulimwengu ni sawa na msikiti mkubwa, na kwamba viumbe wote – na hasa mbingu na ardhi – vimezama katika dhikiri na tahalili na tasbihi inayotweta kwa uhai. Na wamenyanyua wote majukumu yao kwa shauku na furaha, wakiwa wanayatimiza kwa furaha na shukurani zote. Kama hivi huyu mtalii alishuhudia utendaji kazi wa aya hii tukufu ulimwenguni akaonja kiasi cha ukuu wa fasaha yake. Akapimia kwa aya hiyo aya tukufu nyingine. Akatambua siri iliopo katika kutawala kwa fasaha ya Qur’an tukufu kwa pekee kwa nusu ya ardhi na humsu ya wanadamu wote, na akajua hekima moja katika maelfu ya hekima ya kudumu utukufu wa mamlaka ya Qur’an tukufu kwa heshima na taadhima zote kwa kitambo cha karne kumi na nne cha muda bila kukatika. Nukta ya nne: Hakika Qur’an tukufu imeonesha utamu na ladha wenye uhalisi na hakika kiasi kwamba kukariri kwingi - kunakosababisha kuchoka hata kutokana na vitu vizuri mno - hakuleti unyong’onyo kwa mtu ambaye moyo wake haujafisidika na kupumbaza uonjaji wake, bali kukariri kuisoma huzidisha utamu na ladha yake, na jambo hili ni lenye kukubaliwa na wote tangu zama hizo, mpaka ikawa ni jambo la kupigiwa mifano. Vivyo hivyo Qur’an tukufu imedhihirisha katika kupendeza na uimara, kung’ara na umadhubuti kiasi inazihifadhi sifa hizo kana kwamba imeshuka hivi sasa. Pamoja na kupita muda wa karne kumi na nne. Na pamoja na wepesi wa kuipata kwa watu wote. Kila zama wameipokea ikiwa ni kijana mng’avu kana kwamba inaisemesha zama hiyo. Na kila kundi la kielimu pamoja na kuwa wanaikuta iko mikononi mwao na kuchota kutokana nayo kwa kila wakati na wanafuata nyayo za mtindo wa ufasaha wake, wanaiona daima ni yenye kuhifadhi ukweli uleule katika mtindo wake na uimara uleule katika kuchora fasaha yake. Nukta ya tano: Hakika Qur’an tukufu imefungua moja ya mbawa zake mbili upande wa muda uliopita na mwingine upande wa mustakabali, basi hakika ambayo manabii waliotangulia wameafikiana ni shina la Qur’an na moja ya mbawa zake mbili. Inawasadikisha na kuwaunga mkono na kwa upande wao wanaiunga mkono na kusadikisha kwa ulimi wa hali ya tawafuq. Na kama hivyo mawalii wema na wanazuoni wateule wao ni matunda wamechukua maisha kutokana na mti wa Qur’an tukufu. Basi ukamilifu wao wa kiuhai ni dalili kuwa mti wao wenye baraka ni wenye uhai na tunuku na bubujiko la kudumu na hakika na kina. Ambao waliojiweka chini ya himaya ya ubawa wake wa pili na kuishi katika vivuli vyake miongoni mwa watu wa tarika za haki za uwalii na watu wa elimu zote za haki za Uislamu, wanashuhudia kwamba Qur’an ni haki yenyewe na mkusanyiko wa hakika, na hakuna mfano wake katika ujumuishi wake na mkusanyo wake, ni muujiza wa wazi. Nukta ya sita: Hakika pande sita za Qur’an tukufu, ni zenye kunawiri na kuangaza jambo ambalo linabainisha ukweli na uadilifu wake. Naam, kutoka chini yake kuna nguzo za hoja na dalili, na juu yake kunang’ara muhuri wa muujiza, na mbele yake (lengo lake) kuna zawadi za furaha ya maisha ya makazi mawili, nyuma yake (yaani nukta yake ya kuegemea) kuna hakika za wahyi wa kimbinguni, na kuliani kwake kuna usadikishaji wa kiasi kisicho na mpaka miongoni mwa dalili za akili nyoofu, na kushotoni kwake kuna utulivu wa bidii na kuvutika halisi na kusalimu amri kikamilifu kwa nyoyo zilizosalimika na dhamira zilizo tohara. wakati - hizo pande sita - zinathibitisha kuwa Qur’an ni ngome madhubuti ya kimbingu ardhini hawi na nguvu ya kuipasua mpasuaji yeyote wala hapenyi katika ukuta wake mpenyaji yeyote, pia kuna (vituo sita) zinasisitiza kuwa hiyo ni ukweli kwa dhati yake na haki kwa nafsi yake yenyewe na kwamba si maneno ya wanadamu katu, na kwamba batili haiji kutokea mbele yake wala nyuma yake. Cha kwanza katika vituo hivyo, uungaji mkono wa msarifu wa ulimwengu huu na mwendeshaji wake, ambaye amejifanyia kudhihirisha zuri na kuuhami wema na ukweli na kufuta wahadaaji na kuwaondosha wazushi kuwa ni kawaida yenye kuendelea kwa utendaji wake (s.w). Basi kaunga mkono na kusadikisha (s.w), Qur’an hii kwa nafasi ya heshima aliyoitunuku na taadhima na kutawalisha cheo cha taufiki na kufuzu nayo ni yenye kukubaliwa zaidi na cheo cha juu zaidi na kitawalicho zaidi katika ulimwengu. Na kadhalika hakika itikadi ya kina na heshima inayowiana kutoka katika dhati yenye baraka (s.a.w) upande wa Qur’an tukufu inazidi wote naye ni chemchem ya Uislamu na mkalimani wa Qur’an, na kuwa kwake kati ya hali yu macho na kulala wakati wahyi ukiwa unateremka hivyo inateremka kwake pasi na kutaka kwake, na kutofikia maneno yake mengine kilele cha hiyo Qur’an bali kutoshabihiana nayo pamoja na kuwa yeye ni fasaha zaidi kuliko watu wote, na kubainisha kwake - kwa hii Qur’an - ubainishaji wa kighaibu kwa yaliyopita miongoni mwa matukio ya kiulimwengu yenye kutokea, na yatakayokuja kati ya hayo pamoja na kuwa yeye ni ummiyyu (si msomaji wa maandishi) bila ya kusita sita na kwa utulivu wote, na kutokuonekana hila yoyote au kosa au yaliyo mfano wa hayo japo kidogo pamoja na kuwa yeye alikuwa katikati ya watu wanaomchunguza sana matendo yake, basi imani ya huyu mkalimani mwema na mfikishaji mkuu (s.a.w) na kusadiki kwake kwa nguvu zake zote kwa kila hukumu miongoni mwa hukumu za Qur’an tukufu na kutomteteresha chochote kwa vyovyote iwavyo kwa ukubwa inaunga mkono na kutilia mkazo kuwa Qur’an ni ya ki mbingu na yote ni ukweli na uadilifu na maneno ya baraka ya Bwana mlezi wa walimwengu. Na vilevile kufungamana kwa humsu ya wanadamu bali sehemu kubwa yao na Qur’an tukufu inayoonekana mbele yao mafungamano ya kuvutika na kushika dini, na kuisikiliza kwao kwa bidii na shauku na hamu na kuja jumbe za majini na malaika na maruhani kwake na kumzunguka wakati wa kuisoma mfano wa mzunguko wa vipepeo kwenye nuru kwa ushahidi wa alama na matukio na mafunuo mengi ya kweli. Yote hayo ni kusadikisha kuwa hii Qur’an na kitu cha kuridhiwa na kupendwa na ulimwengu na kwamba Qur’an ina nafasi ya juu humo (ulimwenguni). Vilevile kuchukua kila tabaka katika matabaka ya wanadamu – kuanzia kwa mpumbavu mwenye upumbavu mkali na mtu wa kawaida hadi kwa mwerevu mkali wa werevu na mwanazuoni - fungu lake kamili katika masomo ambayo Qur’an tukufu inayatoa, na kufahamu kwao kutokana nayo hakika za kina sana, na kuzalisha kwa makundi yote ya wanazuoni wa mamia ya elimu na fani za Kiislamu na hasa mujitahidina wa sharia pole na wahakiki wa Usulu Ad-diin na mabingwa wa elimu ya Al-Kalaam na mfano wa hao, na kutoa kwao majibu ya kutosheleza kwa yale wanayo yahitajia katika masuala yanayohusu elimu zao kutoka katika Qur’an tukufu, hakika sio lingine bali ni kusadikisha kuwa Qur’an tukufu ni chimbuko na chanzo cha haki. Na vilevile kutopinga kwa wanafasihi Waarabu ambao wako mbele katika fasihi hasa wale ambao hawakuingia katika Uislamu - pamoja na kutaka sana kupinga - na kushindwa kwao kabisa mbele ya upande mmoja – nao ni upande wa kibalagha – kati ya pande saba kuu za muujiza wa Qur’an, na kushindwa kwao kuleta sura moja tu, katika sura za Qur’an tukufu na kuzuilika kwao na hilo, na kutokuipinga katika waliokuja miongoni wa wanafasihi mashuhuri na mabingwa wa wanazuoni hadi sasa upande wowote katika pande za muujiza – pamoja na kutaka kwao kutangazika sauti yao kwa upingaji - na kunyamaza kwao huku wakiwa wameshindwa hilo, ni hoja kali kwamba Qur’an tukufu ni muujiza na iko juu ya uwezo wa wanadamu. Naam, hakika thamani ya maneno na kuwa kwake juu hujiweka wazi katika kubainisha: (Nani aliyeyasema? na nani amemwambia? na kwa nini ameyasema?). Na kwa msingi huu, hakika Qur’an tukufu haikuja – na haitakuja – mfano wake na wala hakitaikaribia kitu chochote katu - hiyo ni kwa sababu Qur’an tukufu si kitu kingine bali ni mazungumzo, kutoka kwa Bwana mlezi wa limwengu zote na ni maneno kutoka kwa Muumba wake nayo ni mazungumzo haiyumkiniki kuyaiga, - kwa upande wowote uwao - na hakuna ndani yake alama inayoashiria kwa kujifanyisha. Kisha msemeshwa ni mwenye kuletwa kwa jina la wanadamu wote. bali kwa jina la viumbe wote, naye ni mbora ya aliyekuwa msemeshwa na mwenye utajo wa juu zaidi kuliko wote, naye ndiye ambaye Uislamu mtukufu umemteua kutokana na nguvu ya imani yake, hata akapazwa mpaka mkabala wa pinde mbili au karibu zaidi akashuka huku amevikwa taji la mazungumzo ya kiungu mkusudiwa kwa haja zote. Kisha Qur’an tukufu ambayo ni yenye ufasaha wa kimuujiza imeelezea njia ya furaha ya makazi mawili, na kuweka malengo ya kuumbwa kwa ulimwengu na yaliyomo miongoni mwa makusudio ya kiungu hali ya kuweka wazi yale ambayo msemeshwa huyu mtukufu anayabeba katika imani ya hali ya juu kunjufu ambayo inakusanya hakika za Kiislamu zote kwa kuhudhurisha kila upande katika pande za huu ulimwengu mkubwa mno na kuupindua kama anayepindua ramani au saa iliyopo mbele yake. Hali ya kumjulisha mwanadamu mtengenezaji wake Muumba (s.w) Kupitia hatua za ulimwengu na mabadiliko yake, basi hapana shaka na hapana budi kwamba haiyumkiniki kuleta mfano wa Qur’an kamwe, haiwezekani kabisa kufikiwa kiwango cha muujiza wake. Na vilevile maelfu ya wanazuoni mabingwa ambao kila mmoja aliandika tafsiri ya Qur’an tukufu katika mijalladati baadhi yake imefikia mijalladati thelathini au arubaini bali hata mijalladati sabini, na kubainisha kwa isinadi zao na dalili zao katika yaliyomo kwenye Qur’an tukufu katika sifa za kipekee za hali ya juu kiasi kisichokuwa na mpaka na nukta zenye balagha na sifa mahususi makini na siri zilizojificha na maana ya juu na utoaji habari wa ghaibu nyingi kwa aina zake mbalimbali, na wote hawa kudhihirisha sifa hizo za kipekee na kuzithibitisha ni dalili ya wazi kwamba Qur’an tukufu ni muujiza wa kiungu wenye kufurutu ada na hasa kuthibitisha kila kitabu katika vitabu vya Risale-i Nur vipatavyo vitabu mia moja na thelathini sifa pekee katika sifa za Qur’an tukufu na nukta katika nukta zake za ajabu kwa uthibitisho wa wazi kwa hoja zenye nguvu, na hasa Risala ya (Miujiza ya Qur’an) na (Kituo cha pili katika neno la ishirini) ambayo inatoa mengi katika maajabu ya ustaarabu kutoka katika Qur’an tukufu mifano ya gari moshi na ndege. Na (Mwale wa kwanza) unaoitwa (Al-Ishaarati al-Qur’aniyyah) ambao unabainisha ishara za aya katika Risale-i Nur na katika umeme, na risala ndogo nane ziitwazo (Ar-Rumuzu al-Thamaniyah) ambazo zinazobainisha kiasi cha kupangika kuliko makini kwa herufi za Qur’an tukufu na kiasi gani zilivyo na siri na maana tele, na risala ndogo ambayo inabainisha mwishoni mwa sura Alfat’hi na inathibitisha muujiza wake kwa namna tano kwa upande wa kutoa habari ya kighaibu, na mifano yake katika risala mbali mbali. Hakika kuonesha kila sehemu katika sehemu za Risale-i Nur hakika moja wapo katika hakika za Qur’an tukufu na nuru katika nuru zake yote hayo ni kusadikisha na kutilia mkazo kwamba Qur’an tukufu haina mithili yake, na kwamba ni muujiza na kifurutu ada na kwamba ni lugha ya ghaibu katika ulimwengu huu wa kushuhudiwa na kwamba ni maneno ya mjuzi wa mambo yote ya ghaibu. Na kama hivyo kwa ajili ya sifa hizi za pekee na mahsusi za Qur’an tukufu ambazo zimeashiriwa katika nukta sita na katika pande sita, na katika vituo sita, umedumu utawala wake wa kinuru mtukufu na mamlaka yake matakatifu yenye kuadhimishwa, kwa ukamilifu wa matukuzo na heshima huku ikiangazia nyuso za zama na kutia nuru nyuso za ardhi pia, muda wote wa miaka elfu moja na mia tatu. Na kwa ajili ya sifa hizo mahususi pia Qur’an tukufu imepata sifa pambanuzi takatifu kiasi kila herufi katika herufi zake kuna thawabu kumi na mema kumi kwa uchache, na matunda kumi ya kudumu, bali kila herufi katika herufi za fungu la aya na sura hutoa matunda mia na elfu au zaidi katika matunda ya Akhera, inapanda juu nuru ya kila herufi na thawabu zake katika nyakati za baraka kutokea kumi hadi mamia na mfano wa hivyo katika sifa za pekee takatifu amezifahamu mtalii wa ulimwengu akausemesha moyo wake kwa kusema: Kweli, hakika hii Qur’an tukufu ambayo ni muujiza kwa kila upande katika pande zake imeshuhudia kwa makubaliano ya sura zake na kuafikiana kwa ya zake na tawafuq za siri zake na nuru zake na kuambatana kwa matunda na athari zake, ushahidi thabiti kwa dalili juu ya uwepo wa aliye wajibu kuwepo, na juu ya upweke wake (s.w), na juu ya sifa zake tukufu, na juu ya majina yake mazuri hata zikateulika shahidi zisizo na mpaka za watu wote wa imani kutokana na ushahidi huo. Na kama hivi imeelezwa katika ngazi ya kumi na saba ya kituo cha kwanza ishara fupi kwa aliyoyapokea mtalii katika somo la Tawhidi na imani kutoka katika Qur’an tukufu. [Hapana Mola ila Allah (s.w), ambaye ni wajibu kuwepo mmoja wa pekee ambaye imejulisha juu ya wajibu wa uwepo wake katika upweke wake Qur’an yenye ufasaha wa muujiza, yenye kukubalika yenye kutakiwa kwa jinsi za malaika, watu na majini, isomwayo aya zake zote kila dakika kwa heshima kamili kwa ndimi za mamia ya mamilioni ya sampuli ya mwanadamu, yenye kudumu utawala wake mtakatifu katika maeneo ya ardhi na vyenye kuwepo, na katika nyuso za enzi na zama mbali mbali, na yenye kuenea utawala wake wa kimaanawy wa kinuru juu ya nusu ya ardhi na humsu ya wanadamu katika karne kumi na nne katika heshima kamili, Na pia imeshuhudia na kuthibitisha kwa ijmai ya sura zake takatifu za ki mbinguni, na kuafikiana kwa aya zake zenye nuru za kiungu, na tawafuq ya siri zake na nuru zake na kuambatana kwa hakika zake na matunda yake na athari zake kwa kushuhudia na kuona kwa macho]. Kisha yule mtalii na msafiri aliyetajwa amekwishajua kwa yakini kwamba imani ambayo ameifikia ni rasilimali kuu kabisa ya mwanadamu; kwa sababu haimpi - naye ni fakiri - shamba lenye kutoweka na makazi ya muda, bali inampa umiliki wa ulimwengu mkubwa na kumfanya astahiki kupata ufalme mpana wa kubakia milele mpana kuliko dunia, na inampatia – naye ni mwanadamu mwenye kutoweka - mahitaji ya uhai wa kudumu milele, hivyo inamuokoa - naye ni masikini anayengojea kinyongo cha muda maalum – kutokana na mwisho wa kutisha, na kutolewa katika uwepo milele, hali ya kumfungulia hazina za furaha za milele, kwa hiyo mtalii aliiambia nafsi kwa kusema: Haya tangulia tupate kufuzu daraja lingine katika madaraja ya imani ambayo hayadhibitiwi na mpaka wowote, na tuchungulie mkusanyiko wa ulimwengu na tuusikilize tuone unasema nini tena ili tuongeze nuru juu ya masomo yale ambayo tumeyapata kutokana na nguzo za ulimwengu na sehemu zake. Yule mtalii aliangalia mkusanyiko wa ulimwengu kwa darubini pana yenye kuzungukia sehemu zote ambayo ameiazima kutoka katika Qur’an tukufu, akaona kwamba ulimwengu huu umepangiliwa mpangilio wa ajabu, na wenye kuhifadhi maana chungu tele, kiasi kwamba unadhihiri katika sura ya kitabu cha kiungu kulichotakasika chenye mwili, au Qur’an ya kiungu Bwana mlezi ya kimwili, au kasri ya kiungu iliyopambwa ya Mola mkusudiwa kwa haja zote, au ni mji ulipangika wa kiungu mwingi wa rehema, kwa sababu sura zote za kitabu hicho, aya zake, maneno yake, bali herufi zake milango yake, fasili zake, kurasa zake na misitari yake, na yanayopita kwa wote ikiwemo (Kufuta na kuthibitisha) kwenye maana pole, na kuhaulisha na kugeuza kwenye hekima na kustaajabisha, yote hayo kwa makubaliano ya pamoja yanamaanisha kwa uwazi uwepo wa mjuzi wa kila kitu, Mweza wa kila kitu, na yanaelezea uwepo wa Muumba mwenye utukufu na mtia sura mwenye ukamilifu anaona kila kitu katika kila kitu, na anajua uhusiano wa kila kitu na kila kitu, hivyo anakichunga. Na kama hivyo, hakika yote yaliyomo ulimwenguni pamoja na nguzo zake zote na sampuli zake zote na sehemu zake zote na wakazi wake wote na jumuisho zake zote na maduhuli yake yote na usarifu wake wote na mabadilisho yake yote yenye masilahi na ufanyaji upya wenye hekima, yanamaanisha na kufahamisha kwa maafikiano uwepo wa upweke wa Muumba mwenye daraja za juu na fundi hakuna kama mfano wake chochote, anafanya kwa uweza usio na mpaka na kwa hekima isiyo na ukomo. Ushahidi wa huu ulimwengu mkubwa juu ya uwepo wa Muumba na upweke wake unathibitishwa na hakika mbili kuu zenye kunasibiana pamoja na wasaa wa ulimwengu na ukubwa wake nazo ni: Hakika ya kwanza: Nayo ni (Hakika ya kuzuka na uyumkini) ambayo wenye hekima wa Kiislamu na maulamaa mahodari wa Usuli Ad-diin na Elimu ya al-Kalaam wameiona na kuithibitisha kwa hoja yenye nguvu. Wamesema: (kwa kuwa ulimwenguni na katika kila kitu, kuna kugeuka na kubadilika, basi huo (ulimwengu) ni wenye kutoweka na kuzuka na hauwi wa tangu, na kwa kuwa ni wenye kuzuka hapana budi kuwepo kwa mtengenezaji wake mwenye kuuzusha na kwa kuwa kila kitu kipo sawasawa, endapo haikuwa katika dhati yake sababu ya uwepo na kukosekana hakitokuwa ni wajibu wala cha azali) na vilevile imethibitishwa kwa hoja zenye nguvu kwamba haiyumkiniki kupatisha vitu baadhi kwa baadhi nyengine kwa zamu na kwa mfuatano (sawa na mnyororo wa matukio) ambao ni batili na muhali. Kwa hiyo inalazimu kuwepo aliye wajibu kuwepo na inazuilika (haiwezekani kuwepo) mwenza wake, na ni muhali kuwepo mithili yake, na kila asiyekuwa yeye ni yamkini na kila asiyekuwa yeye ni mwenye kuumbwa. Naam, kwa yakini (Hakika ya kuzuka) imetawala ulimwenguni, jicho linaona wingi wake, na akili inaona sehemu nyingine katika hiyo; hii ni kwa kuwa sisi tunashuhudia kwamba kwa kuingia kwa majira ya mapukutiko kila mwaka hufa ulimwengu mkubwa sana, hufa visivyo na idadi aina mia moja elfu ya mimea na wanyama wadogo, kila aina katika hiyo ni sawa na ulimwengu wenye uhai. Lakini umauti huo unatokea katika upeo wa mpangilio, kiasi kwamba vitu hivyo huacha mbegu zake, kokwa zake na mayai yake – ambavyo vinakuwa ndio mahali pa kuzunguka kwa kufufuliwa na kukusanywa kwake, na ambayo yenyewe ni miujiza ya rehema na hekima na maajabu ya uweza na ujuzi – huziweka hali ya kuwa ni amana katika ya hekima ya mhifadhi wa kila kitu mwenye utukufu, na chini ya uangalizi wake na himaya yake, ikisalimisha mikononi mwake nyaraka za amali zake, na programu za majukumu waliyoyatanguliza, na baada ya hapo hufa. Na kwa kuingia msimu wa machipuo, hufufuliwa kwa dhati zake, vile ambavyo vilifishwa miongoni mwa miti, mashina na wanyama wadogo. Na huhuishwa na kumbwa mifano na mashabihiano ya sehemu nyingine kutokana nayo katika mahali pake. Na kwa hiyo hutoa mifano ya mia moja elfu na vielelezo vya ufufuo mkuu na dalili mia moja elfu. Basi viumbe vilivyomo katika msimu wa machipuo uliyopita, kwa kufungua kwake kurasa za amali iliyoyafanya na kutangaza kwake kurasa hizo katika machipuo haya, huonesha kwa uwazi mfano wa aya tukufu: وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ Na kama hivyo kwa upande wa ulimwengu kama kitu chote, basi katika kila mapukutiko na katika kila machipuo hufa ulimwengu mkubwa, na kuja ulimwenguni ulimwengu mpya, na vifo vilivyomo na vizazi na aina zisiodhibitika miongoni mwa vilivyo hai hufanyika katika upeo wa mpangilio na mizani, hadi kana kwamba dunia ni kituo na mafikio, hukaribishwa hapo viumbe hai, huja katika dunia limwengu zenye kutalii na dunia zenye kutembea hutimiza humo majukumu yake kisha huondoka hapo na kuiacha dunia. Na kama hivyo, hakika kuzusha limwengu zenye uhai, na kupatisha viumbe vyenye majukumu hapa duniani, kuzusha na kupatisha kwa elimu yote na hekima, na mizani na kuendana mizani, kupangika na nidhamu, na kuitumia kwa uweza, na kuitumia kwa rehema katika makusudi ya kiungu, na katika malengo ya kiungu, na katika huduma za mwingi wa rehema, inajulisha kwa uwazi juu ya kupasa kuwepo kwa dhati takatifu tukufu haina mpaka kwa uweza wake na haina ukomo wa hekima yake na kuidhihirisha kwa ajili ya akili hali ya kuwa wazi kama jua. Tunafunga mlango wa (Masuala ya kuzuka) na tunauhaulisha kwenye Risale-i Nur na vitabu vya wanazuoni wa Al-kalaam Ama upande wa (yamkini) nao pia umetawalia ulimwengu na kuuzunguka, kwani tunashuhudia kila kitu sawa kiwe kizima au ni sehemu, kikubwa au kidogo, na kila kilichopo - kutokea katika Arshi hadi katika tandiko na kutoka katika chembe za atomu hadi katika sayari - hakika hutumwa duniani kwa udhati maalum na kwa sura maalum na kwa haiba yenye kupambanuka na kwa sifa mahsusi na kwa namna zenye hekima na kwa zana zenye masilahi na faida, na hali ya kuwa kutoa hali hiyo mahsusi kwa dhati hiyo mahsusi na kwa hakika hiyo kati ya yamkini zisizo na mipaka, na kadhalika kuivika sura hiyo maalum yenye nakshi na alama zenye kutenganisha na zenye kuwiana kati ya yamkini na matazamio mengi kwa idadi ya sura zenyewe, na kadhalika kuhusisha haiba hiyo yenye kuwiana kwa uchaguzi wa kipekee kwa hicho kilichopo chenye kubabaika kati ya yamkini nyingi kwa kiasi cha watu wa jinsi yake, na kadhalika kuwezesha sifa maalum zenye kuwiana zenye masilahi katika hicho kilichotengenezwa ambacho hakina umbo na chenye kusitasita ndani ya yamkini na matazamio mbalimbali kwa idadi ya aina za sifa na ngazi zake, na vilevile kuandaa kiumbe yule kwa namna zile zenye hekima na kumpachika zana hizo zenye uangalizi ambazo inayumkinika kuwa katika njia mbalimbali na aina zisizo na mpaka, na yeye ni mwenye kutahayari aendaye pasi na lengo ndani ya yasiyo na mpaka kati ya yanayo yumkinika na matazamio, hakika ishara na dalili na ushahidi wote huu unaotokana na hakika ya (kuyumkinika) zinaunda bila shaka moja wapo ya mbawa mbili za ushahidi huu mkubwa wa ulimwengu; kwa sababu huo ulimwengu kwa idadi ya vyote vilivyo yumkinika vya ujumla na sehemu, na kwa idadi ya kuwezekana kwa kila yamkini – katika vilivyoelezwa – miongoni mwa hakika na sifa, na vilivyo navyo katika umbo na sura, na sifa na hali inayovipambanua, kuna ishara na dalili na ushahidi juu ya uwepo wa ambaye ni wajibu kuwepo (s.w), na ambaye anahusisha na kuchagua na kuainisha na kuzusha, na hakuna mpaka wa uweza wake wala hakuna ukomo wa hekima yake wala hakifichikani kwake chochote wala lolote wala hakimshindi chochote wala hakimpotei chochote, basi kitu kikubwa kwake ni chepesi kama kidogo, naye ni mweza wa kupatisha majira ya machipuo kwa wepesi wa kupatisha mti na kupatisha mti kwa wepesi wa kupatisha mbegu. Na kwa kuwa sehemu za Risale-i Nur – na hasa neno la ishirini na mbili na thelathini na mbili na andiko la ishirini na la thelathini na tatu – yamethibitisha kikamilifu na yameweka wazi kitimilifu ushahidi wa ulimwengu kwa mbawa zake zote mbili na kwa hakika zake zote mbili, kwa hiyo tunahitimisha swala hili refu sana kwa kulihaulisha katika risala hizo. Ama ubawa wa pili wa ushahidi mkubwa wa jumla unaotoka katika mjumuisho wa ulimwengu ni: Hakika ya pili: Hakika ya (kusaidiana) Kwa hakika, hakika ya kusaidiana inaonekana katika vilivyomo nje ya uwezo wa viumbe vinavyojikusuru katika kuhifadhi uwepo wake na majukumu yake na kulinda uhai wake - ikiwa ni vyenye uhai – na kutekeleza wadhifa wake ndani ya mageuzi haya yenye kubabaika ya kudumu na mabadiliko yenye kugongana ya kudumu. Mathalani: Hakika kujikusuru kwa vijiasili kwa ajili ya kusaidia vyenye uhai, na hasa mawingu kuipa mimea, na kwa upande wake mimea kusaidia wanyama, na wanyama kumsaidia mwanadamu na maziwa mazuri yaliyomo kwenye chuchu na yenye kububujika ili kulisha watoto wadogo, na kusalimisha haja ya vilivyo hai na riziki zake nyingi sana na zilizo nje ya uwezo wake mikononi mwake kwa namna isivyotegemea, na kupita kwa chembe ndogo za vyakula ili kujenga seli za mwili na mfano wa hayo katika mifano mingi ya hakika ya kusaidiana inayokwenda kwa utiishaji wa kiungu Bwana Mlezi na uhudumishaji wa kiungu Mwingi wa rehema, hudhihirisha kwa uwazi hali ya Ulezi wa Bwana Mlezi wa walimwengu wa jumla wenye kuzunguka, na hali ya wingi wa rehema iliyo pana yenye kukusanya na ambayo inaendesha ulimwengu wote mpana kwa wepesi sawa na kuendesha kasri ndogo. Naam, hakika kudhihirisha vitu vyenye kusaidiana – navyo vikiwa vigumu visivyo na hisia wala huruma - hali zenye kuonesha huruma na hisia kati yake ni dalili na dalili iliyoje juu ya kwamba hivyo vina sukumwa msukumo wa kutoa msaada na kusaidia na kupita kwa nguvu ya mwenye utukufu na kwa rehema ya Mwingi wa rehema ya moja kwa moja na kwa amri ya Mwingi wa hekima. Na kama hivi, hakika ya (kusaidiana) kwa ujumla kunakutokea kwenye ulimwengu na (Kuwiana kwa vipimo) kwa ujumla kunakotokea kwa ukamilifu wa mpangilio, na (kuhifadhiana) kwa jumla, kuanzia katika maumbo makubwa ya mbinguni na sayari hadi katika zana za kiumbe hai na viungo vyake nyeti bali hadi katika chembe ndogo za mwili wake, na (kupamba) ambako kalamu yake inapita kutokea katika uso wa mbingu zenye kumeremeta hadi kwenye ardhi yenye kupendeza, bali hadi katika sura za maua mazuri, (na mpangilio) unaotawala kuanzia njia ya Darb At-tabana (Aina ya njia ya angani ya mkusanyiko wa nyota kubwa nyingi mno) hadi katika mfumo wa jua na katika matunda ya mahindi, koma manga na mfano wake, na (kupanga majukumu) kunakotokea kuanzia kwenye jua na mwezi na viasili na mawingu hadi kwenye nyuki na nyenyere na mfano wake katika hakika kubwa sana na zenye kushuhudia ushahidi wenye kunasibiana pamoja na ukubwa wake, kunaunda ubawa wa pili wa ushahidi wa ulimwengu juu ya uwepo wa wake (s.w) na upweke wake na zinathibitisha hilo. Kwa kuwa Risale-i Nur imethibitisha ushahidi huu mkubwa na kuubainisha hivyo tunatosheka kwa ishara hii fupi sana. Na kama hivi imeelezwa katika ngazi ya kumi na nane katika kituo cha kwanza ishara fupi kwa yale aliyoyapata mtalii wa dunia katika somo la imani kutoka katika ulimwengu: [Hapana mla apasaye kuabudiwa kwa haki isipokuwa Allah (s.w) Ambaye ni wajibu kuwepo, ambaye haiwezekani kuwapo mwenza wake, na kila kisichokuwa yeye ni yumkini, ni mmoja wa pekee ambaye kimejulisha juu ya kupasa uwepo wake katika upweke wake kitabu kikubwa kilichoundika umbo, na Qur’an ya kimwili yenye kuadhimishwa, na kasri lenye kupambwa lenye kupangika, na mji ulioheshimika uliopangika kwa makubaliano ya pamoja ya sura zake, aya zake, maneno yake, herufi zake, na milango yake, fasili zake, kurasa zake na misitari yake, na kuafikiana kwa nguzo zake, aina zake, sehemu zake na vijisehemu vyake na wakazi wake na makusanyo yake na maduhuli yake na usarifu wake kwa ushahidi wa utukufu wa kuzungukia kwa hakika ya kuzuka na kugeuka na kuyumkinika, kwa makubaliano ya pamoja ya wanazuoni wa elimu ya Al-Kalaam wote, na kwa ushahidi wa hakika ya kubadilisha sura yake na yaliyoyakusanya kwa hekima na kwa mpangilio, na kufanya upya herufi zake na maneno yake kwa mpangilio na uzani. Na kwa ushahidi wa utukufu wa kuzungukia hakika ya: kusaidiana, kupokeana, kusaidiana, kuingiliana, na kuendana sawa mizani, na kuhifadhiana, katika viumbe vyake vilivyomo kwa kushuhudia na kuona waziwazi]. Kisha mtalii ambaye amekuja duniani na kumtafuta Muumba wake na kupanda katika ngazi kumi na nane na kufika kiti cha enzi cha hakika kwa miraji ya kiimani, alipanda kutoka katika kituo cha maarifa ya kighaibu na kwenda katika kituo cha mahudhurio na mazungumzo. Huyu mtakaji mno mwenye shauku akaongea na roho yake kwa kusema: Hakika himidi na sifa zote za kighaibu tangu mwanzoni mwa surat Al-Fatiha hadi katika neno (wewe tu) yanaleta utulivu humpaza mwanadamu na kumuinua hadi katika ngazi ya maongezi kwa (wewe tu), kwa hiyo basi ni juu yetu kumuuliza yule tunayemtafuta kutokana na yeye moja kwa moja na tuache kumtafuta kighaibu, kwani yapasa kuuliza juu ya jua – ambalo linaangaza kila kitu - kutokana na jua lenyewe kwa sababu ambaye anadhihirisha kila kitu na kukiweka wazi hapana shaka kwamba anadhihirisha zaidi nafsi yake kuliko vitu vyote, kwa hiyo kama inavyoyumkinika kwetu kuliona jua na kulitambua kutokana na mionzi yake na mwanga wake, inayumkinika kwetu pia kujitahidi - kulingana na ukubalifu wetu - katika kumtambua (s.w) kutokana na madhihirisho ya majina yake mazuri na kutokana na nuru za sifa zake tukufu. Na katika Risala hii tutabainisha kwa ujumla na muhtasari hakika mbili tu kati ya hakika nyingi na pambanuzi kunjufu za ngazi mbili katika ngazi zisizokuwa na mpaka za njia mbili kati ya njia nyingi za makusudi haya: Hakika ya kwanza: Hakika ya kiutendaji yenye kutawala, hali hiyo ya kiutendaji yenye kutamalaki ulimwengu na yenye kushuhudiwa mbele ya macho yetu, na ambayo inaendesha, inabadilisha, na kuweka upya vyote vilivyomo ambavyo vinazunguka na vya kudumu, vyenye kupangika na vikubwa sana na vya mbinguni na ardhini, na ambayo inapelekea katika kuhisi hakika ya kudhihiri kwa hali ya kiulezi ya Bwana mlezi wa kila kitu kwa uwazi ndani ya hakika ya huo utendaji wenye hekima kwa pande zake zote, na hisia hii inapelekea kutambua kudhihiri uungu kwa kiudharura ndani ya kudhihiri kwa hali ya ulezi wa Bwana mlezi yenye kuangaza kwa rehema kwa pande zake zote. Yaani yanahisiwa - kama vile yanaonekana – matendo ya mtendaji mweza mjuzi wa kila kitu, kutokana na hali hii ya kiutendaji wenye hekima wenye kutamalaki wa kudumu na kutokea nyuma ya pazia yake. Na hujulikana kwa uwazi – kwa daraja ya kuhisi – majina ya mwenyezi mungu mazuri yenye kudhihiri katika kila kitu, kutokana na matendo haya ya kiungu yenye uendeshaji, malezi, na kutokana na nyuma ya pazia yake, na inajulikana kwa ujuzi wa yakini, bali kwa yakini ya kuona, bali kwa haki ya yakini, uwepo wa sifa saba takatifu na kuthibiti kwake kutokana na majina haya mazuri yenye kudhihiri kwa utukufu na uzuri na kutokea nyuma ya pazia. Na inajulikana vilevile kwa elimu isiyo na shaka na kwa wazi na dharura na kwa elimu ya yakini na kwa ushahidi wa vyote vilivyotengenezwa, katika madhihirisho yasiyokoma ya sifa hizi saba takatifu, zenye uhai, uweza, ujuzi, usikivu, kuona, utashi na maneno, uwepo wa msifiwa aliye wajibu kuwepo, na mwenye kuitwa mmoja wa pekee, na mtendaji wa pekee mtegemewa kwa haja zote. Hivyo inakuwa uwepo wake Allah (s.w) ni dhahiri mno kwa uoni wa akili kuliko jua kwa uoni wa macho na mkali zaidi, na kuitambua hata kama vile unaiona, na hii kwa sababu kitabu kizuri chenye maana njema na jengo lenye kupangika vema, kwa uwazi vinalazimisha matendo mawili ya kuandika na kujenga na matendo ya kuandika vizuri na kujenga kulikopangika vilevile vinalazimisha kwa uwazi majina mawili; mwandishi na mjenzi na majina mawili ya mwandishi na majenzi vilevile yanalazimisha kwa uwazi ufundi wa uandishi na ujenzi na sifa zake, na ufundi huu na sifa vinalazimisha kwa uwazi dhati ambayo itakayokuwa ni yenye kusifiwa na yenye kutengeneza, kiitwa na mtenda, kama isivyowezekana kuwepo na kitendo pasipo kuwapo na mtendaji wala jina bila kiitwa, vivyo hivyo haiyumkiniki kuwepo kwa sifa bila msifiwa wala ufundi bila fundi. Na kama hivyo, inathibiti kwa kujengea hakika hii na kanuni hii kwamba ulimwengu huu – kwa vyote vilivyomo – umeandikwa kwa kalamu ya Kadari, na kujengwa kwa nyundo ya uweza, ikaandikwa ndani yake yasiyo na mpaka katika yaliyo kaika hukumu ya vitabu na barua zenye maana njema na kujengwa ndani yake ambayo ni mfano wa majengo na kasri, basi kila moja kati ya hizo inaashiria ishara zisizo na mpaka kwa maelfu ya sura na vinashuhudia pamoja kwa sura zisizo na mipaka shahidi zisizo na ukomo – juu ya wajibu wa kuwepo na upweke wa dhati tukufu ya azali ya milele, ndio msifiwa wa sifa hizo saba zenye kuzunguka zilizo takatifu na madini yake, kwa matendo ya kiungu Bwana mlezi mwingi wa rehema yasiyo na ukomo, na kwa madhihirisho yasiyo na mpaka ya majina elfu moja na moja katika majina mazuri ambayo ndio chimbuko la matendo hayo, na kwa kujidhihirisha kusiko na ukomo kwa sifa saba za kisubhana ambazo ni ndio chimbuko la hayo majina mazuri, na kadhalika hakika yaliyomo katika vilivyomo vyote katika sura zote za uzuri na aina za thamani na ukamilifu na katika uzuri mtakatifu unaowiana na matendo hayo ya kiungu Bwana mlezi na majina ya kiungu na sifa za kiungu mtegemewa kwa kila haja na mambo ya kisubhana na kuafikiana nazo, kila kati ya hiyo – kwa dhati yake hasa – inashuhudia na kwa ujumla wake inashuhudia kwa uwazi juu ya uzuri mtakatifu na ukamilifu mtakatifu wa dhati yake (s.w). Na kama hivyo, hakika ya Ubwana mlezi wenye kudhihiri ndani ya hakika ya kiutendaji yenye kutawalia inaitambulisha nafsi yake na kuibainisha kwa mambo yake na utendaji wake katika kuumba, kupatisha kutengeneza, na kuunda vema ambako kunafanyika kwa elimu na hekima, na kuidhihirisha katika kukadiria kuti sura, kuendesha, na kuongoza ambako kuna sifa ya mpangilio na mizani, na kudhihiri katika kuhaulisha, kubadilisha, kuteremsha na kukamilisha ambako kunatimizwa kwa makusudio na utashi, na inaiweka wazi katika kulisha, kuneemesha, kukirimu, na kutenda hisani ambako hutolewa kwa wema na huruma. Na hakika ya kudhihiri kwa uluhiyya pia ambayo ina hisiwa na ipo kwa waziwazi ndani ya hakika ya kudhihiri kwa rububiyya inaitambulisha na kuifahamisha nafsi yake kwa madhihirisho ya majina mazuri yenye huruma na ukarimu, na kwa madhihirisho ya kiutukufu na kiuzuri ya sifa saba za kiuthibiti ambazo ni: Uhai, elimu, uweza, utashi, usikivu, uoni, na kuongea. Naam, kama ilivyo sifa ya (Kuongea) inaitambulisha dhati tukufu (s.w) kwa wahyi na ilhamu, basi sifa ya (Uweza) kadhalika inaitambulisha dhati yake (s.w) kwa athari zake za kupendeza ambazo ni sawa na maneno yake yenye kubeba umbo ambayo yanasifu mweza mwenye utukufu na kuitambulisha kwa kudhihirisha kwake ulimwengu kutokea sehemu yake moja ya mbali hadi sehemu nyengine ya mbali zaidi kwa hakika ya upambanuzi wa kimwili, na kwamba sifa ya (Elimu) pia inaitambulisha dhati ya mmoja wa pekee mwenye kusifiwa kwa kiasi cha vilivyotengenezwa vyote kwa hekima vyenye mpangilio na kupimwa, na kwa idadi ya viumbe vyote ambavyo vinaendeshwa, kusimamiwa, kupambwa na kupambanuliwa kwa elimu. Ama sifa ya (Uhai) hakika athari zote zinazojulisha juu ya (Uweza) na sura na hali zenye mpangilio na hekima na mizani na mapambo ambavyo vinahabarisha kuhusu uwepo wa (Elimu) na dalili zote ambazo zinatoa habari kuhusu sifa nyingine tukufu, pamoja na dalili za sifa za (Uhai) zenyewe zinajulisha juu ya uwepo wa sifa ya (Uhai). Na uhai wenyewe vilevile pamoja na dalili zake zote hizo zinadhihirisha vyenye uhai vyote ambavyo vina hukumu ya vioo vyake, na kubadilisha ulimwengu wote kuwa katika sura ya kioo kikubwa kinachoundika kutokana na vioo visivyokuwa na mpaka vyenye kubadilika daima na kufanyika upya kwa mfululizo kwa ajili ya kudhihirisha madhihirisho yenye kupendeza na nakshi maridadi za aina kwa aina mpya chipukizi kila wakati. Na kwa kupimia hili, hakika sifa za (Uoni) na (Usikivu) na (Utashi) na (Kuongea) zote hizo zinaitambulisha dhati tukufu kwa namna pana sana na kuifahamisha kwa upana wa ulimwengu. Na kwamba sifa hizo kama zinavyojulisha juu ya uwepo wa dhati yake (s.w), basi kwa uwazi pia zinajulisha juu ya uwepo wa uhai na kuthibiti kwake, na kwamba (s.w) ni (Hai) na hiyo ni kwa sababu elimu ni alama ya uhai na usikivu ni alama ya hali ya uhai, na uoni unawahusu walio hai na utashi unakuwa pamoja na uhai na uweza wa kihiari hupatikana kwa wenye uhai, ama kuongea ni jambo la walio hai wenye utambuzi. Na kama hivyo, inafahamika katika nukta hizi: Kwamba sifa ya (uhai) ina dalili na hoja zinazofikia mara saba ya upana wa ulimwengu, zinajulisha uwepo wake na uwepo wa msifiwa wake, (Al-Hayyu) hata uhai umekuwa ni msingi wa sifa zote na chimbuko lake, na chanzo cha Al-Ism Al-A’adham na uwanja wake. Na kwa kuwa Risale-i Nur imefafanua kitu fulani katika hakika hii ya kwanza na kuithibitisha kwa hoja zenye nguvu, kwa sasa tunatosheka kwa hili tone lililoelezwa katika bahari hii. Hakika ya pili: Ni kuongea kwa kiungu kunakotokana na sifa ya maneno. Hakika maneno ya kiungu (s.w), hayana ukomo, na hiyo ni kwa siri ya aya tukufu: قُل لَّوْ كَانَ الْبَحْرُ مِدَادًا لِّكَلِمَاتِ رَبِّي لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَن تَنفَدَ كَلِمَاتُ رَبِّي وَلَوْ جِئْنَا بِمِثْلِهِ مَدَدًا Maneno ni dalili ya dhahiri mno ya kujua uwepo wa mzungumzaji yaani hakika hii (kuongea kwa kiungu) inashuhudia shahidi zisizokoma juu ya uwepo wa mzungumzaji wa kiazali (s.w) na juu ya upweke wake. Na kwa hakika shahidi mbili zenye nguvu juu ya hakika hii zimekuja kwa kile kilichobainishwa katika ngazi mbili ya kumi na nne na kumi na tano katika risala hii kwa upande wa wahyi na ilham. Na ukaja ushahidi mwingine mkunjufu katika ngazi ya kumi katika Risala hiyo ambapo vimeashiriwa vitabu vitakatifu vya mbinguni, na kuna ushahidi mwingine wa wazi na wenye kukusanya katika ngazi ya kumi na saba ambapo kuna Qur’an tukufu ambayo ni muujiza. Basi tunahaulisha ufafanuzi wa hakika hii na ushahidi wake kwa ngazi hizo. Na vivyo hivyo nuru na siri za aya tukufu: شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ zilizotangaza hakika hii kwa namna ya kimuujiza na ikamaanisha ushahidi wake pamoja na ushahidi wa hakika nyinginezo, zimekuwa ni za kutosheleza na kutimiza kwa swahiba yetu mtalii hata hakuweza kuzivuka. Imeelezwa katika ngazi ya kumi na tisa ya kituo cha kwanza ishara za maana fupi ya aliyoyapata msafiri huyu katika masomo katika kituo hiki kitakatifu: [Hapana mola apasaye kuabudiwa kwa haki ambaye ni wajibu kuwepo mmoja wa pekee, mwenye majina mazuri, ana sifa tukufu, na ana mfano wa juu ambaye imejulisha juu ya kupasa kuwepo kwake katika umoja wake dhati ya wajibu kuwepo, kwa ijmai ya sifa zake tukufu zenye kuzunguka, na majina yake yote mazuri yenye kudhihiri, na kwa kuafikiana kwa mambo yake yote na matendo yake yenye kusarifu, kwa ushahidi wa utukufu wa hakika ya kudhihiri kwa uungu katika kudhihiri kwa hali ya kiungu ya Bwana mlezi, na katika kudumu utendaji wenye kutawala kwa kupatisha, kuumba, kutengeneza, kuanzisha kwa utashi na uweza, na kwa tendo la kukadiria, kuendesha, na kuongoza kwa hiari na hekima, na kwa tendo la usarifu, mpangilio, uhifadhi, uongozi na kutoa maisha kwa makusudi na huruma, na kwa ukamilifu wa mpangilio na mizani. Na kwa ushahidi wa utukufu wa kuzunguka kwa hakika ya siri za:] شَهِدَ اللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ Tanbihi Kila hakika katika hakika zenye kushuhudia ngazi kumi na tisa katika ngazi za mlango wa kwanza wa kituo cha pili kilichotajwa muda uliyopita, kama inavyojulisha juu ya wajibu wa kuwepo kwa kuthibiti kwake na kuwepo kwake, vivyo hivyo inajulisha kwa kuzunguka kwake juu ya umoja na upekee, isipokuwa zimehesabiwa kuwa ni (dalili za kupasa kuwepo) kwa kuwa zimethibitisha kwanza – kwa uwazi – uwepo. Ama mlango wa pili wa kituo cha pili kwa kuthibitisha kwake Tawhidi - kwa uwazi - kwanza, na kuthibitisha uwepo ndani yake, umeitwa (Hoja za Tawhidi). Na kama si hivyo – zote mbili hizo – yaani mlango wa kwanza na wa pili – inathibitisha uwepo na Tawhidi kwa pamoja lakini kwa ajili ya kupambanua kati ya milango hiyo inakaririwa katika mlango wa kwanza kifungu (Kwa ushahidi wa utukufu wa kuzunguka hakika) na katika mlango wa pili kifungu (Kwa ushahidi wa utukufu wa kuzunguka hakika) hali ya kuashiria Tawhidi iliyo wazi dhahiri, na kana kwamba ni kuona. Niliazimia kufafanua ngazi za mlango wa pili ujao, kama ilivyo katika mlango wa kwanza, lakini vizuizi vya baadhi ya hali vimenilazimisha kufupisha, kwa hiyo tunahaulisha kwenye Risale-i Nur ili kutimiza haki yake ya kuweka wazi.
Hoja Za Tawhidi Hakika yule msafiri aliyetumwa duniani kwa ajili ya imani, na ambaye amefanya utalii wa kifikira katika ulimwengu wa viumbe ili kutaka kujua kuhusu Muumba wake katika kila kitu, na kumtambua mola wake kila mahali, na kuimarika imani yake kwa daraja ya haki ya yakini kwa kupasa kwa uwepo wa mola wake anayemtafuta, mtalii huyu alizungumza na akili yake kwa kusema: Njoo tutoke pamoja katika utalii mwingine mpya ili kupitia utalii huo tuone hoja ambazo zitatuongoza katika upweke wa Muumba wetu mtukufu (s.w). Wakaanza kutafuta kwa pamoja kwa shauku kubwa kuhusu (Hoja za tawhidi) hizi, wakapata mwanzoni mwa ngazi kwamba kuna hakika nne takatifu zinazohodhi viumbe, na zinalazimisha tawhidi kwa daraja ya uwazi.
Hakika kuzama kwa kila kundi miongoni mwa makundi ya wanadamu katika aina miongoni mwa aina za ibada, na kujishughulisha kwao kwayo kushughulika ambako ni kana kwamba ni kwa kimaumbile. Na wenye uhai wote kutimiza huduma zako na kazi zao za kimaumbile ambazo ni katika hukumu ya aina miongoni mwa aina za ibada na kuwa kila moja katika neema na takrima za kimada na kimaanawy ambazo zinawafunika viumbe ni kikurubisho cha ibada na shukurani kwa mwabudiwa, huwapa njia za ibada na kuhimidi. Na kutangaza wahyi na ilhamu iliyoteulika na kudhihirika kimaana kutoka katika ghaibu, kwa hali ya uabudiwa wa mola mmoja. Yote haya yanathibitisha waziwazi kuthibiti kwa uungu mmoja kabisa na kutamalaki kwake. Kwa kuwa hakika ya uungu huu ni yenye kuwa na ipo, kwa hiyo haitakubali kushirikiana pamoja nao kwa kuwa wanao kabili uungu huo (yaani Uabudiwao) kwa shukurani na ibada ni matunda yenye hisia katika kilele cha mti wa viumbe. Kwa hiyo yumkini ya kuwepo kwa wengine wanaovuta mazingatio ya hao wenye kuhisi na kuwavutia kwao, na wanafanya kuona neema zao na kuwashukuru, wakijitahidi kuwasahaulisha mwabudiwa wao wa haki – ambaye anaweza kusahaulishwa kwa haraka kwa kuwa kwake mbali na kuonekana na kujificha kwake na kuonekana na macho – ni jambo lenye kupingana na hakika ya uungu na makusudio yake ya matakatifu wala haiyumkiniki kuikubali kamwe, na kwa ajili hii Qur’an tukufu imejaza maelezo katika kukataa katika kukataa vikali ushirikina na kuwahofisha washirikina kwa adhabu ya jahannam.
Hakika usarifu wa jumla wenye kuenea kutoka kwa mkono wa ghaibu katika viumbe wote - na hasa walio hai kati yao – kwa hekima na rehema, katika malezi yao na kuwapa kwao maisha ambako kunatimia kwa pamoja kwa njia ile ile katika kila upande kati ya pande zote, na kwa sura isiyotumainiwa na kutazamiwa, pamoja na kuhifadhiana baadhi kwa baadhi nyingine, hakika ni vinyunyu na mwanga vinavyomaanisha hali ya Ubwana mlezi mmoja kabisa, bali ni hoja kali juu ya kuthibiti kwake. Kwa kuwa kuna Rububiyya moja bila mipaka kwa hiyo haikubali ushirika, wala kushirikiana kabisa, hiyo ni kwa sababu malengo ya Rububiyya hiyo na makusudio yake ya mbali ni kudhihirisha uzuri wake na kutangaza ukamilifu wake na kuhudhurisha kazi za ufundi wake za thamani na kudhihirisha maajabu yake yenye thamani. Na makusudio haya yote yamekusanyika katika kila chenye roho bali hata katika vijisehemu vidogo, na kwa hiyo haiyumkiniki kukubali Rububiyya moja isiyo na mipaka ushirika wala washirika kabisa, kwani kuingilia kwa holela kwa ushirika katika chochote kilichopo katika vilivyopo – vyovyote kiwavyo ni kidogo - na katika kila kilichapo hai - vyovyote kitakavyokuwa ni kidogo - huharibu malengo hayo na kubatilisha makusudio hayo na kugeuza akili mbali na malengo hayo na mbali na yule aliyeyataka na kuyakusudia kuelekea katika sababu. Na hili ndilo linalotofautiana na Rububiyya isiyo na mipaka kikamilifu na kufanyia uadui. Hivyo hapana budi Rububiyya hii moja isiyo na mipaka izuie ushirikina na sura zake kwa namna yoyote iwayo. Maelekezo ya Qur’an tukufu mengi yenye kuendelea katika tawhidi na kutukuza na kutakasa na kusabihi katika aya zake tukufu na katika maneno yake na hata katika herufi zake na maumbo yake vinachimbuka kutokana na siri hii tukufu.
Naam, hakika vyote vilivyomo ulimwenguni miongoni mwa hekima za juu na uzuri wenye kufurutu ada na kanuni za uadilifu na malengo yenye hekima hakika si jambo lingine bali vinajulisha kwa uwazi juu ya uwepo wa hakika ya makamilifu, nayo ni ushahidi dhahiri juu ya ukamilifu wa Muumba (s.w) ambaye ameupatisha huu ulimwengu kutokana na kutokuwepo na kuendesha mambo yake katika kila upande uendeshaji wa kimuujiza wa kuvutia mzuri, zaidi ya kua ni dalili ya wazi juu ya ukamilifu wa mwanadamu ambaye ni kioo chenye kuhisi na kuakisi cha madhihirisho ya Muumba mtukufu (s.w). Kwa kuwa kuna hakika ya ukamilifu, na kwa kuwa ukamilifu wa Muumba ambaye ameupatisha ulimwengu katika hali ya ukamilifu ni thabiti na upo kihakika, na kwa kuwa ukamilifu wa mwanadamu ambaye ni tunda kamili zaidi la ulimwengu na khalifa wa Allah (s.w) katika ardhi, na mtengenezwa bora zaidi na kiumbe mpendwa zaidi kwa Muumba (s.w) ni hakika yenye kuthibiti vile vile, hapana budi kwamba ushirikina unageuza sura ya ulimwengu – wenye ukamilifu na hekima iliyo dhahiri - kuwa ni mchezo mkononi mwa usadifu, upuuzi unaochezewa na Asili, machinjio dhalimu ya kutisha ya wenye uhai, na matanga ya giza ya kuogofya ya wenye hisia – ambapo kila kitu huangukia katika kutoweka, na kuporomoka katika kuondoka, na kwenda kwa kasi bila shabaha wala lengo – na ni jambo linamuangusha mwanadamu ambaye makamilifu yake yako wazi katika athari zake, katika ngazi ya chini katika ngazi za mnyama kama kiumbe aliharibikiwa zaidi na dhalili zaidi, na ni jambo lenye kufunika pazia katika vioo vya madhihirisho ya ukamilifu wa Muumba (s.w) - navyo ni viumbe wote vyenye kushuhudia ukamilifu mtakatifu usio na mipaka wa Muumba mkarimu, hali ya kubatilisha kwa kufanya hivyo matokeo ya utendaji wake na uumbaji wake (s.w)! Haiyumkiniki shirki kuegemea katika ukweli wowote wala kuwepo katika ulimwengu kamwe. Na shirki kupinga makamilifu ya kiungu, kibinadamu na kiulimwengu na kuyafanyia uadui na kufanya uharibifu ndani yake imejadiliwa na kuthibitishwa kwa upambanuzi katika (Mwale wa pili) ambao unabainisha matunda matatu ya tawhidi na hasa katika kituo chake cha kwanza kwa dalili zenye nguvu kali hivyo tunahaulisha huko.
Naam, hakika anaye tazama mtazamo mpana wenye kupekua kwenye ulimwengu, ataona ni mfano wa mamlaka ya kutisha sana, katika upeo wa utendaji na utukufu, na itaonekana kwake kana kwamba ni mji mkubwa uendeshaji wake unafanyika kwa busara, na wenye mamlaka na utawala katika ukomo wa nguvu na haiba, na ataona kila kitu na kila sampuli imezama na kutiishwa kwa jukumu maalum aya tukufu: وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ inaleta hisia za maana ya uaskari katika viumbe ambavyo huundwa kwanza na majeshi ya chembe ndogo kabisa na vikosi vya mimea na makundi ya wanyama hadi majeshi ya nyota. Yote hayo ni majeshi ya kiungu, yaliyo undwa kwa ajili ya Allah (s.w). Tunakuta katika hao watendao majukumu wote wadogo sana na katika majeshi hayo makubwa yote, kupita amri za kimaumbile zenye kutawala kote na kupita kwa hukumu zenye kutiisha na kanuni za mfalme mtakatifu katika yanayo julisha kwa kina na kwa uwazi juu ya uwepo wa hali ya kiutawala moja isiyo na mipaka, na hali ya kiamri moja ya jumla. Kwa kuwa hali moja ya kiutawala isiyo na mpaka ni hakika yenye kuwa na ipo, hapana budi kwamba ushirikina kuwa hauna hakika yeyote, kwani hakika timilifu ambayo aya tukufu inaweka wazi: لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا inamaanisha kuwa ikiwa mikono mingi itaingilia katika suala maalumu na ikawa na nguvu, suala lenyewe lingekuwa limejichanganya, lau ingekuwa katika ufalme fulani kuna watawala wawili au hata ingekuwa katika upande fulani kuna mas’uli wawili, nidhamu itaharibika na kuingia dosari, na utawala utageuka kuwa vurugu. Na hali ya kuwa kuna nidhamu nzuri sana inayoenea kuanzia katika bawa la mbu hadi katika kandili za mbinguni, na kutoka katika seli za mwili hadi katika njia za nyota na sayari, jambo ambalo haiyumkiniki ushirikina ukawa na maingilio yoyote katika hili japo kwa kiasi cha chembe ndogo kabisa, na kadhalika hali ya kiutawala yenyewe hakika ni makamo ya utukufu, makamo haya hayakubali mshindani na hasimu kwa yaliomo miongoni mwa ukiukwaji wa haiba yake na kuvunja utukufu wake. Naam, hakika ya uthubutu wa mwanadamu daima wa kwenda kwa yule atakayemsaidia – kwa ajili ya udhaifu wake na kushindwa kwake – kumuua ndugu yake au mwanawe – kwa dhuluma – kwa ajili ya Utawala wa nje wa muda mdogo tu, inajulisha kuwa Utawala haukubali mashindano kamwe. Ikiwa mwanadamu – naye ni mshindwa - anathubutu kufanya jambo kama hili kwa ajili ya utawala mdogo, haiyumkiniki kwa hali yoyote katika hali kwa yule ambaye ni Mweza wa yote ambaye anamiliki ulimwengu wote kuridhia kuingilia au ushirika kutoka kwa yeyote katika utawala wake wa dhati takatifu ambayo ni mhimili wa Rububiyya yake isiyo na mipaka na uungu wake wa kihakika wa jumla. Na kwa kuwa imethibitishwa hakika hii yenye kuangaza kwa dalili zenye nguvu katika (Kituo cha pili cha mwale wa pili) na katika maeneo mengi ya Risale-i Nur hivyo tunahaulisha huko. Na kama hivi hakika ya swahiba wetu msafiri baada ya kuwa ameshuhudia hakika hizi nne imethibiti kwake Umoja wa Allah (s.w) kwa daraja la kushuhudia, hivyo imani yake ikakua na kupanda akaanza kuwa anarudiarudia kwa nguvu: (لاَ إلَهَ إلاَّ اللهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيْكَ لَه) Kwa kuashiria somo alilojifunza katika ngazi hii imeelezwa katika kituo cha kwanza katika mlango wa pili. [Hapana mola apasaye kuabudiwa kwa haki ila Allah (s.w), mmoja wa pekee ambaye imejulisha juu ya upweke waje na kupasa uwepo wake, kushuhudia kwa utukufu wa hakika ya udhihiri wa uungu usio na mipaka, na kadhalika kushuhudia kwa utukufu wa kuzunguka kwa udhihiri wa hali ya kiulezi usiyo na mipaka unaolazimu umoja, na kadhalika kushuhudia kwa kuzunguka hakika ya makamilifu kunakotokana na umoja, na kadhalika kushuhudia kwa utukufu wa kuzunguka hakika ya utawala isio na mipaka unaozuia na kukataa ushirika]. Kisha yule msafiri ambaye hatulii kabisa aliongea na nafsi yake akisema: Hakika kukariri kwa watu wa imani (لاَ إله إلاّهو) kwa kuendelea na hasa masufi na kutangaza kwao wito wa tawhidi na kuikumbusha, inatubainishia kwamba kuna ngazi nyingi sana za tawhidi. Na kwamba tawhidi ndio jukumu muhimu zaidi takatifu na faradhi tamu zaidi ya kimaumbile na ibada ya juu zaidi ya kiimani. Kwa kuwa jambo liko hivi, basi moyo wangu njoo tufungue mlango wa kituo kingine katika vituo vya mji huu wa mazingatio na mtihani, ili tupate kujua kwa njia hiyo ngazi nyingine katika ngazi za tawhidi, kwa sababu tawhidi ya hakika ambayo tumekuwa tukiitafuta haiishii katika maarifa yatokanayo na kupata picha, bali pia ni kile kilicho mkabala na kupata picha katika elimu ya mantiki miongoni mwa kusadikisha ambayo ni elimu nayo ni matokeo ya hoja, na hii ni ya juu sana kuliko maarifa ya kupata picha pekee. Tawhidi ya kiuhakika ni hukumu, kusadikisha, kutii na kukubali, kwa kiasi mtu anaweza kumjua mola wake kupitia kila kitu, na kumuwezesha kuona katika kila kitu njia yenye nuru ambayo inamfikisha kwa Muumba wake mkarimu, halimzuii jambo katu kunako utulivu wa moyo wake na kuuhudhurisha katika kushikamana (kimoyo) na mola wake. Ikiwa jambo sio kama hivi, mwanadamu angelazimika kuchana pazia ya viumbe na kuipasua – kila mara – ili aweze kumtambua mola wake. Kwa ajili hiyo msafiri alinadi kwa kusema: Haya twende ili tugonge mlango wa (Kibriyaa na Adhama) na tuingie nyumba ya (Athari na matendo) na ulimwengu wa (kupatisha na kutengeneza vema) hajaingia nyumba hii hadi akaona kwamba (kuna hakika tano zenye kuzunguka) zinatawala ulimwengu na kuthibitisha Tawhidi na kuilazimisha waziwazi. HAKIKA YA KWANZA: HAKIKA YA ADHAMA NA KIBRIYAA Kwa kuzingatia kufafanuliwa kwa hakika hii kwa hoja zilizopo katika (Kituo cha pili cha mwale wa pili) na katika sehemu mbalimbali katika Risale-i Nur hapa tutosheke na yafuatayo: Hakika ambaye amezipatisha nyota ambazo ziko mbali kati yake kwa maelfu ya miaka, na ambaye anazisarifu katika wakati mmoja na kwa namna moja, na ambaye anaumba idadi isiyo hesabika ya sampuli moja kutokana na ua moja linaloota mashariki au magharibi au kaskazini au kusini katika ardhi, na kuzitia sura katika wakati mmoja na kwa umbo moja na sura moja na ambaye anatupa habari kuhusu tukio la ajabu mno lililopita na la kighaibu katika kauli yake (s.w): هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ akithibitisha tukio hilo kana kwamba linatokea mbele yetu, kwa anavyoumba mifano yake midogo na wenza wake katika uso wa ardhi, na hasa wakati wa kuingia msimu wa machipuo ambapo tunaona ndani yake waziwazi zaidi ya mifano elfu moja ya ufufuo mkuu wa zaidi ya sampuli mia mbili elfu katika makundi ya mimea na mataifa ya wanyama ambayo yanaumbwa na kukuzwa ndani ya wiki chache tu, hapana shaka ambaye mkononi mwake kuna uendeshaji wa kundi hili kubwa kwa mkusanyiko, na kulilea na kulipa maisha na kupambanua baadhi yake na mengine, na kulipamba kwa ukamilifu wa mpangilio na mizani, bila kuchanganya au upungufu au kukosea na bila kuchelewa au kupuuza, na ambaye mzunguko wa ardhi upo mkononi mwake na kupatikana kwa tukio la usiku na mchana kwa mpangilio wa ajabu kama aya tukufu ilivyoweka wazi: يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ hali ya kusajili na kufuta – kwa mzunguko huu – matukio ya kila siku na mabadiliko yake katika ukurasa wa usiku na mchana, naye ndiye ambaye anajua – katika wakati huo huo na punde hiyo hiyo, yaliyojificha vifuani na yanayopita nyoyoni, anayaendesha kwa matakwa yake, yatakikana awe – mtendaji wa matendo haya ambaye kila mojawapo ni kitendo kimoja pekee maalum – mmoja wa pekee mweza mwenye utukufu, ana utukufu na kibriyaa kwa uwazi kiasi kinachong’oa mashina ya ushirikina na kufuta athari zake zote na matazamio yake vyovyote iwavyo sampuli yake na kwa upande wowote uwao, na katika kitu chochote kiwacho, na mahali popote pawapo. Kwa kuwa kibriyaa hii na uweza huu mkubwa vipo, na kwa kuwa sifa ya kibriyaa hii ni katika ukomo wa ukamilifu na kuzunguka timilifu, haiyumkiniki kuruhusu kabisa aina yeyote katika aina za ushirikina, kwa sababu ushirikina ni kuegemeza kushindwa na uhitaji katika uweza huo usio kuwa na mipaka, na ni kuambatanisha kasoro kwa kibriyaa hiyo, na kuupa upungufu ukamilifu huo, na kuuwekea mipaka uzungukaji huo kwa kifungo, na kukomesha kisicho na ukomo. haiyumkiniki kukubali hilo kila mwenye akili na utambuzi, na kila mwenye maumbile salama hayajaharibika. Na kama hivyo, kwa vile ushirikina ni kukinzana na kibriyaa hiyo, na kudharau utukufu wa mwenye utukufu, na kushirikiana katika utukufu, ni kosa baya kabisa haliachi nafasi ya msamaha wa aina yoyote. Na kwamba Qur’an – yenye ufasaha wa kimuujiza – inalielezea hili na kulibainisha na kulitilia nguvu kwa mahofisho hayo makali na makamio ya kutisha kwa kauli yake (s.w) إِنَّ اللّهَ لاَ يَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِ وَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِكَ لِمَن يَشَاء HAKIKA YA PILI: KUDHIHIRI KWA MATENDO YA KIUNGU KWA HALI ISIYO NA MIPAKA NA YENYE KUZUNGUKA Nayo inashuhudiwa utendaji wake ulimwenguni kote na kudhihiri kwa namna isiyo na mipaka na hali ya kuwa yenye kuzunguka, vitendo hivyo havipangwi ila na hekima ya kiungu na utashi wa kiungu na ukubalifu wa matukio. Usadifu wa kiholela na Asili kiziwi na nguvu pofu na sababu mfu na chembe zenye kutapanyika, hazinyooshi mkono wake au kuingilia katika matendo hayo ambayo yapo katika ukomo wa umakini, mizani na hekima. Na ambayo hutimizwa kwa busara zote na uchangamfu na mpangilio na hekima, na sababu si lolote isipokuwa ni pazia za nje tu, uweza wenye kutenda huzitumia wa mwenye enzi na utukufu na kuzitiisha kulingana na amri zake na utashi wake na nguvu yake. Hapa tunapenda kubainisha mifano mitatu katika matendo ya kiungu – kati ya maelfu ya mifano hiyo – miongoni mwa ambayo aya tatu tukufu zinazoungana baadhi kwa baadhi yake nyingine zinaashiria katika surat An-Nahl. Na pamoja ya kuwa kila kitendo kati ya hivyo kinajumuisha nukta zisizohesabika isipokuwa sisi hapa tutaeleza tatu tu kati ya hizo. Aya ya kwanza: وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا Naam, nyuki ni muujiza wa uweza wa kiungu kimaumbile na kwa jukumu, na muujiza uliyoje mkubwa hata ikaitwa kwa jina lake sura tukufu ndani ya Qur’an tukufu?! Hiyo ni kwa kuwa kusajili programu kamili ya jukumu lake kubwa katika kichwa kidogo sana cha mashine ya asali ndogo, na kuweka vyakula bora kabisa na vitamu zaidi katika tumbo lake dogo na kuipika humo. na kuchagua mahali munasibu kwa ajili ya kuweka sumu yenye kuuwa yenye kuvunjavunja viungo vilivyo hai katika mkuki wake mdogo bila ya kuathiri katika viungo vingine kwenye mwili, haiyumkiniki kufanyika – yote haya - isipokuwa kwa ukomo wa umakini, ujuzi na ukomo wa hekima na utashi na upeo wa mizani na mpangilio, kwa hiyo hakitaingilia kamwe kisicho na utambuzi wala nidhamu wala mizani mifano ya Asili ziwi au usadifu pofu katika vitendo kama hivi vya ajabu. Na kama hivi tunaona miujiza mitatu katika ufundi huu wa kiungu na kushuhudia kudhihiri kwa kitendo hiki cha kiungu pia katika kiasi kisicho na mpaka cha nyuki katika pande zote za ulimwengu. Kudhihiri utendaji huu wa kiungu na kuzungukia kwake wote na kwa hekima ile ile na umakini uleule na mizani ile ile na katika wakati huo huo na kwa mtindo huo huo ni wazi kuwa inajulisha umoja na kuthibitisha upweke. Aya ya pili: وَإِنَّ لَكُمْ فِي الأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُّسْقِيكُم مِّمَّا فِي بُطُونِهِ مِن بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَّبَنًا خَالِصًا سَآئِغًا لِلشَّارِبِينَ Hakika ya amri hii ya kiungu inatona mazingatio na masomo. Naam, hakika kunywesha maziwa meupe safi, yenye lishe matamu, kutokea katika viwanda vya maziwa vilivyowekwa katika chuchu za wazazi, kuanzia ng’ombe, ngamia, mbuzi na kondoo, ambapo hububujika kwa ukarimu katikati ya damu na kinyesi bila kuchanganyika navyo au kutibuka. Na kupandikiza kilicho kitamu mno kuliko maziwa na kizuri zaidi na cha thamani zaidi katika nyoyo za wazazi hao navyo ni upole na huruma unaofika kiwango cha kujitolea fidia na kuwatanguliza watoto katika mema, kwa vyovyote jambo hilo linahitajia kiwango cha huruma, hekima, elimu, uweza, hiari na umakini, mambo ambayo kamwe hayawezi kuwa katika matendo ya kusadifu kwa holela na chembe potevu na nguvu pofu, na kwa hiyo utendaji wa ufundi huu wa kiungu, na kuzunguka kwa tendo hili la kiungu, na kudhihiri kwake katika hekima ileile, na umakini uleule, na muujiza uleule, na wakati mmoja na mtindo mmoja katika nyoyo za maelfu yaliyoundika kutokana na aina za kina mama wazazi na katika maziwa yao na katika uso wote wa ardhi. Inathibitisha umoja kwa waziwazi na kujulisha upweke. Aya ya tatu: وَمِن ثَمَرَاتِ النَّخِيلِ وَالأَعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَرًا وَرِزْقًا حَسَنًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لآيَةً لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ Aya hii tukufu inageuza mitazamo na kutanabahisha kwenye mitende na mizabibu, inamtanabahisha mwanadamu kwamba katika matunda haya mawili kuna ishara kubwa kwa wenye akili, na hoja ya wazi juu ya Tawhidi. Naam, hakika ya matunda mawili yaliyotajwa yanazingatiwa kuwa ni lishe na chakula, na matunda wakati huohuo. Na mawili hayo ni chanzo cha maada nyingi za lishe tamu, pamoja na kuwa mti wa kila mmoja kati ya matunda mawili hayo hustawi katika udongo makavu, na kustawi katika ardhi kame. Kila moja kati ya miwili hiyo ni muujiza katika muujiza ya uweza wa kiungu, na ni jambo la kufurutu ada kati ya yanayo furutu ada ya hekima ya kiungu. Na kila moja kati yao ni viwanda vya sukari na halwa na maabara za vinywaji vyenye asali, na kazi za kiufundi zenye mizani makini yenye kuhisi mno na mpangilio kamili na umahiri wa hekima, na ufundi timamu, kwa kiasi kwamba anayemiliki kiasi cha Atomu ya akili na busara analazimika kusema: (Hakika ambaye ameumba vitu hivi kama hivi ndiye ambaye amepatisha viumbe vyote) kwa sababu tuyaonayo mbele ya macho yetu - mathalani – kuning’inia chini kwa yanayokaribia makonyo ishirini ya zabibu, kutokana na tawi hili dogo jembamba, kila konyo humo linabeba kiasi kinachokaribia punje mia moja katika punje laini na kokwa zenye asali, na kila punje katika punje hizo imefunikwa kwa kifuniko nyororo laini chenye rangi za kuvutia, na kukusanya ndani yake laini kokwa ngumu yenye kubeba historia ya maisha na mwendo wake. Naam, hakika kuumba yote haya katika zabibu na mifano yake – nayo haihesabiki – katika uso wa tandiko lote kwa umakini uleule, na hekima ileile, na kupatisha ufundi huo unaofurutu ada ambao ni muujiza kwa idadi yake kubwa wakati mmoja na kwa mtindo mmoja, hakika ni wazi inathibitisha kwamba anayetenda jambo hili si mwingine isipokuwa ni Muumba wa viumbe wote, na kwamba kitendo hiki ambacho kimelazimu uweza huo usio na mpaka na hekima ya hali ya juu, si vingine ila ni kutokana na utendaji wa Muumba huyo mtukufu. Naam, nguvu pofu na Asili ziwi na sababu zenye kupotea na kutawanyika, haiwezekani kunyoosha mikono yake na kuingia katika mizani hiyo makini yenye kuhisi sana, kwa umahiri mkubwa, na mpangilio wa hekima wa ufundi huo, bali inatumika na kutiishwa kwa amri ya kiungu katika matendo ya kiungu, ni vyenye kutendwa na kukubali, bali si vinginevyo isipokuwa ni pazia zenye kutumiwa na mkono wake (s.w). Na vilevile, kama zinavyo ashiria aya hizi tatu hakika tatu, na kila moja inajulisha Tawhidi kwa nukta tatu, kuna kiasi kisicho na mpaka cha matendo ya kiungu na kiasi kisicho na mpaka katika sarifu za kiungu, zenye kujulisha hali ya kuafikiana juu ya mmoja wa pekee na zinashuhudia ushahidi wa kweli juu ya dhati ya mmoja wa pekee mwenye utukufu na ukarimu. HAKIKA YA TATU: HAKIKA YA KUPATISHA NA UUMBAJI WA AJABU Yaani, kupatisha vilivyomo – na hasa mimea na wanyama – kwa wingi kabisa, kwa haraka kabisa, na kwa mpangilio bila mpaka, na kuumba viumbe kwa wepesi kabisa, katika upeo wa uzuri pamoja na umahiri mzuri na mpangilio kamili, na kutengeneza vema vitengenezwa katika upeo wa thamani, ubora na kupambanua kwa wazi pamoja na ukomo wa wingi na upeo wa mchanganyiko. Naam, hakika kupatisha vitu katika ukomo wa wingi kwa ukomo wa kasi, na katika ukomo wa wepesi kwa ukomo wa ufundi na umahiri na kwa umakini na mpangilio, na katika ukomo wa ubora na ughali wa thamani na kupambanuka pamoja na ukomo wa wingi mno pasipo mchanganyiko au babaiko au dosari pamoja na wingi wa tofauti, kupatisha huku hakuwezi kufanyika – wala hakutofanyika - isipokuwa kwa uweza wa mweza mmoja wa pekee hakimtopei kitu wala haiwi ugumu kwa uweza wake lolote. Naam, na ili tutambue tunachokiona na kukishuhudia kwa macho yetu yatakikana ziwe nyota na Atomu kwa namna moja mbele ya uweza huo, na vitu vikubwa ni kama vidogo, na idadi isiyo na mpaka ya sampuli ni kama moja yake, na jumla kubwa yenye kuzunguka kama sehemu ndogo maalum, na kuhuisha ardhi kubwa kama kuhuisha mti mmoja, na kuchipuza mti mrefu ni kama kupatisha mbegu ndogo sana. Na kwa siri hii muhimu ambayo imo katika ngazi hii ya kitawhidi, na hakika hii ya tatu na neno la Tawhidi, yaani kuwa kikubwa (chote) kama kidogo cha (sehemu) mbele ya uweza wa kiungu bila ya kuwepo tofauti japo kidogo kati ya nyingi na chache, zinafichuka siri nyeti zilizojificha za Qur’an tukufu. Na ufafanuzi wa hekima hii yenye kuleta tahayari na fumbo kuu ambalo limetoka nje ya kiwango cha akili – pamoja na kuwa ni msingi wa Uislamu na uwanja wa kina zaidi wa imani na tofali kubwa la Tawhidi, hutambuliwa siri zilizojificha sana zisizojulikana za hakika ya kuumbwa kwa ulimwengu ambazo falsafa imeshindwa kuzitambua. Basi shukrani elfu moja na moja, na hamdi elfu moja na moja na sifa kwa Muumba wangu mwingi wa rehema nazinyanyua kwa idadi ya herufi za Risale-i Nur, kwa Risale-i Nur kuweza kufumbua siri hii ya ajabu, na kufunua hili ambalo mjinga analidhania kuwa ni fumbo la ajabu, bali imelithibitisha kwa hoja kali, na hasa katika kujadili (Naye juu ya kila jambo ni mweza) iliyopo mwishoni mwa (Andiko la ishirini) na katika kujadili (Mtendaji mweza) kwenye (Neno la ishirini na tisa) ikathibitisha ukunjufu wa uweza wa kiungu na ufasaha wake kwa hoja kali kwa daraja la jumla ya mbili zidisha mbili ni sawa na nne, na hiyo ni katika ngazi za (Allahu Akbar) katika (Mng’ao wa ishirini na tisa) ambayo imetungwa kwa lugha ya Kiarabu. Pamoja na kuhaulisha upambanuzi na ufafanuzi huko hapa nimetaka kubainisha kiujumla kama faharisi ya muhtasari wa misingi na dalili hizo ambazo zinashughulikia siri hii zinaifafanua na kuiweka wazi, kisha kuashiria katika siri kumi na tatu kwa ngazi kumi na tatu, na nikaanza kuandika siri ya kwanza na ya pili, lakini vizuizi viwili vya nguvu vya kimaada na kimaanawy vimenizuia - kwa masikitiko – kati yangu na kati ya kuandika siri zilizobaki kwa wakati huu. Siri ya kwanza: Ikiwa kitu ni cha kidhati, dhidi yake hakiwi chenye kuingia kwake kwa sababu huko ni kukutana kwa dhidi mbili na jambo hilo ni muhali. Basi kwa kujengea siri hii: Kwa kuwa uweza wa kiungu ni wa kidhati nayo ni dharura yenye kulazimu dhati takatifu, kushindwa ambako ni dhidi ya huo uweza hakuwezi kuingia katika dhati yenye uweza. kwa kuwa uweza huo wa kidhati hauna viwango, hauna udhaifu wala upungufu, hapana shaka hakisimami mbele yake kizuizi wala kuumba hakuwi kugumu kwake. Na kwa kuwa hakiwi kigumu kwake kitu chochote hivyo hapana budi kuwa haki yake kuleta ufufuo mkuu kama wepesi wa kuleta majira ya machipuo, na kuleta majira ya machipuo kama wepesi wa kuleta mti mmoja, na kuleta mti kama wepesi wa kuleta ua moja, na kwamba – uweza huo - unafanya uumbaji kwa wepesi na urahisi huu kama unavyofanya hilo kwa umakini mno ya uwavyo ufundi na utengenezaji mwema. Tunaona uweza huo unaumba ua kwa uzuri sawa na mti na kwa umuhimu na thamani yake, na unaumba mti kwa muujiza sawa na kutengeneza majira ya machipuo, na unaumba majira ya machipuo kwa ujumla wa ufufuo na hali yake ya mkusanyiko na muujiza wake, hivi ndivyo uumbavyo na kama hivi ndivyo tushuhudiavyo uumbaji wake mbele ya macho yetu. Risale-i Nur imethibitisha kwa hoja nyingi kali zenye nguvu kwamba kama uumbaji haukuegemezwa kwa umoja na upekee, kuumba ua moja kuna kuwa ni vigumu kama ugumu wa kuumba mti bali ni vigumu zaidi, na kuumba mti inakuwa ni changamani zaidi kuliko kuumba majira ya machipuo. Na zaidi ya hivyo, vyote vitadondoka kiupande wa thamani na ufundi bora katika kutengenezwa, kiumbe ambaye anatengenezwa katika dakika moja atatengenezwa katika mwaka mmoja, bali ni muhali kumtengeneza kabisa. Kwa msingi wa siri hii: Matunda, maua, na miti yote na vilivyo hai vidogo vinavyo ambatana navyo, hutokea katika uwepo kwa wingi mno pamoja na kuwa katika uzuri na upekee, hudhihiri kwa haraka na wepesi pamoja na kuwa katika upeo wa ufundi na kutengenezwa vyema, hutokea katika uwepo kwa nidhamu, hali ya kutekeleza majukumu yake na tasbihi zake na huku zikiwakilisha mbegu zake kuwa mbadala wake, zikienda zake. Siri ya pili: Kama lilivyo jua moja linachoma mionzi yake katika kioo kimoja, kwa kudhihiri kutokana na uwezo wa kidhati na kwa kuegeme katika siri ya hali ya kinuru na kuangaza na utii, hakika linajiakisi kwa wepesi kwa sura hiyohiyo – yenye mwanga na joto - kwa utendaji mpana kwa uwezo wake usio na mpaka kwa amri ya kiungu, kwenda katika kiasi kisicho na mpaka cha vioo vyenye kung’ara na matone. Na likitamkwa neno moja hakika ya neno hili huingia kwa wepesi timamu kwenye sikio la mtu, - kwa kuegemea ukunjufu mpana wa hali ya kiuumbaji - na huingia katika masikio ya mamilioni ya watu kwa wepesi na urahisi kwa amri ya kiungu, na mbele yake maelfu ya wasikilizaji na msikilizaji mmoja ni sawa na hakuna tofauti kati yao. Na kama jicho linavyoangalia mahali pamoja na maelfu ya mahali kwa wepesi timilifu, hakika ya nuru kama Jibril (a.s) wakati anashuhudiwa anakwenda na kuhudhuria sehemu moja kwa wepesi - kwa kuegemea ukamilifu wa upana wa utendaji wa kiungu katika kudhihiri kwa rehema – basi pia anashuhudiwa na anakwenda na kuhudhuria – kwa uweza wa kiungu – kwa wepesi huo huo katika maelfu ya mahali hapa hakuna tofauti kati ya uchache na wingi. Na kama hivyo, uweza wa kidhati wa kiazali (ولله المثل الأعلي), kwa kuwa kwake ni nuru pole zaidi na mahususi zaidi bali hiyo ni nuru ya nuru zote, na kwa kuwa kiini cha vitu na hakika yake na sura za ufalme timilifu ndani yake ni angavu zenye kung’ara kama vioo, na kwa kuwa kila kitu – kuanzia atomu, mimea, aina za walio hai wote, nyota, majua mpaka miezi - ni wafuasi na watiifu kwa namna timilifu wa hukumu ya uweza huo wa kiungu, na ni wenye kutiishwa na kuamuriwa kama askari na wanyenyekevu kabisa kwa amri za uweza huu wa kiazali. Hapana shaka kuwa unaanzisha vitu chungu nzima na kuviumba kama kitu kimoja, unahudhuria katika kila kitu kwa kila wakati na katika kila mahali, kitu hakizuilii kingine kikubwa na kidogo, kingi na kichache, na sehemu na jumla yote, ni sawa kwake haushindwi na kitu wala hakiwi chochote kigumu kwake. Na kwa kuegemea siri za kupangika, mizani, kutekeleza amri na kutii hukumu – kama ilivyoelezwa katika (Neno la kumi) na la (Ishirini na tisa), hakika ya jahazi kubwa sana yawezekana kuongozwa na kuendeshwa kwa wepesi sawa na uendeshaji wa mtoto kwa mwanasesere wake kwa kidole. Na hakika kiongozi kama anavyoongoza askari mmoja kwa amri yake: (shambulia), kwani kwa amri hiyohiyo anaongoza jeshi lililopangika tiifu kwenye vita. Na kukiwa na milima miwili katika hali ya uwiano wa mizani katika ncha mbili ya mizani kubwa yenye kuhisi sana, kisha ikaletwa mizani nyingine ikawekwa katika kila kitanga chake yai moja katika ulinganifu timamu, kama inavyoyumkinika kwa joza moja kunyanyua moja ya vitanga viwili kwenda juu na kingine kwenda chini, kadhalika joza hiyohiyo inaweza – kwa kanuni ya hekima – kunyanyua moja ya vitanga viwili vya mizani kuu yenye kunyanyua mlima katika kilele cha mlima na kukiteremsha kingine katika kilindi cha konde. Mambo kama hivyo, na ndivyo yalivyo katika uweza wa kiungu kwa kuwa hauna mipaka na sio wenye ukomo, na wa kinuru wa kidhati na wakudumu milele na upo pamoja na hekima isiyo na mipaka na uadilifu timamu ambazo ni chimbuko la nidhamu na mifumo na uwiano wa mizani na chanzo chake na uwanja wake, cha sehemu na cha jumla yote kikubwa na kidogo, chochote kile na katika kila kitu ni chenye kutiishwa kwa hukumu ya uweza huo kinafuata utendaji wake. kwa hiyo uweza huo huendesha nyote na sayari kwa wepesi sawa na kuendesha Atomu na kuzipa harakati na hii kwa siri ya mfumo wa hekima, na kama inavyohuisha nzi katika majira ya machipuo kwa wepesi, huendesha makundi yote ya wadudu na mimea na wanyama katika medani ya uhai na kuvihuisha kwa wepesi uleule na kwa amri ileile na kwa hekima iliyomo ndani yake na kwa siri ya mizani kama inavyootesha mti katika majira ya machipuo kwa wepesi wa hali ya juu na kupuliza uhai katika mashina yake ambayo kama mifupa inahuisha kwa uweza huo usio na mpaka wenye hekima adilifu na kwa amri hiyohiyo Ardhi hii kubwa ambayo ni kama jeneza kubwa, kama ilivyohuisha ule mti kaatika majira ya machipuo kwa wepesi, hali ya kuwa inaleta katika uwepo mamia ya maelfu ya aina za mifano na vielelezo ambayo inajulisha juu ya ufufuo. Na kama (s.w) anavyo huisha ardhi kwa amri ya kufanya hakika ni katika madhumuni ya aya tukufu zijazo: إِن كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ وَمَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلاَّ كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ مَّا خَلْقُكُمْ وَلَا بَعْثُكُمْ إِلَّا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ Ataleta wote wanadamu na majini na kilicho cha kinyama na kiroho na kimalaika, wote atawaleta kwa amri hiyohiyo kwa wepesi uleule katika uwanja wa mkusanyiko mkuu wa ufufuo na mbele ya mizani kuu, basi kitendo hakizuii kitendo kingine katu. Hakika ni kwamba, imeahirishwa kuandika baki ya siri nyingine kutoka katika siri ya tatu kinyume na matakwa yangu hadi wakati mwingine Inshaallah (s.w). HAKIKA YA NNE: UJUMLA WA VILIVYOMO NA KUTOKEA KWAKE KWA PAMOJA Hakika uwepo wa vilivyomo na kudhihiri kwa pamoja kwa kuingiliana na kufana baadhi na vingine, na vingine kuwa ni mfano mdogo kwa vingine na kielelezo chake kikubwa na sehemu yake kuwa ni jumla yote na baadhi kuwa ni sehemu na idadi moja pamoja na kufanana katika muhuri wa uumbaji na uhusiano madhubuti katika nakshi ya ufundi na kufanya vyema na kusaidiana kati yake na kila mmoja kukamilisha jukumu la mwingine la kimaumbile, na mifano mingi kama hii katika nukta nyingi yaupande wa umoja mwingi katika vilivyomo. Inatangaza Tawhidi kwa uwazi na kuthibitisha kuwa mtengenezaji wake ni mmoja wa pekee, inaonesha kwa upande wa Rububiyya yenye kutawala - hakika ya viumbe vyote havikubali kugawanyika kwa hukumu ya yote jumla na jumla. Mfano wa hilo: Hakika ya kuleta vitu bila idadi vya aina mia nne elfu ya aina za mimea na wanyama katika majira ya machipuo na kuviongoza kwa pamoja wakati mmoja, na kwa mtindo mmoja, pamoja na kuingiliana baadhi yake kwa ingine, pasipo kosa au dosari, na kuipa maisha kwa ukamilifu wa hekima na uundaji mzuri na kutenda vyema na vilevile kuumba vitu visivyo na mipaka vya sampuli ya ndege kuanzia na mfano mdogo, (na vijidudu) hadi mifano yake mikubwa (vipanga) na kuvipa uweza kutembea angani, na kuvianna misaada inafanyika ndani daa kwa zana zinazowasaidia kwa maisha kuhangaika nakutembea nakueneza furaha angani, na kuweka muhuri wa ufundi wa muujiza na kuhitimisha usoni mwake na kuweka muhuri wa hekima katika miili yao kwa uangalizi mkubwa na kuweka alama za umoja katika utambulisho wake kwa uangalizi na malezi yote. Na vilevile kuzipa seli atomu za chakula na kuwapa wanyama mimea na mwanadamu kuwapa wanyama na watoto wadogo wenye kushindwa kuwapa huruma za wazazi na matunzo yao na kufanya jitihada hizi na utoaji na msaada hufanyika katika hekima timilifu na katika rehema kamili na kufanya jitihada hizi zinafanyika ndani ya hekima na huruma kamili vilevile utendaji kwa nidhamu yenyewe hiyohiyo na upendezeshaji huohuo na kwa kitendo kilekile na kwa hekima hiyohiyo kuanzia katika mfumo wa sayari – katika mizunguko ya mikubwa ya kiulimwengu – hadi katika mfumo wa majua na katika chembe za ardhi bali hata katika kiini cha jicho na majani ya vikonyo vya maua na mbegu za mahindi na tikiti – kwa mfano - kana kwamba ni duru zenye kuingiliana na kwa hukumu ya kilicho sehemu na cha jumla. yote hayo ilikuthibitisha kuwa ambaye nafanya matendo haya hakika si mwingine bali ni mmoja wa pekee ameweka muhuri wake katika utosi wakila kitu katika uwepo. Na kama ilivyo kuwa hana mpaka na mahali basi yeye yupo kila mahali, na yeye yu karibu na kila kitu pamoja na kuwa kila kitu kiko mbali naye kama jua. Na kama yanavyokuwa mepesi kwake mambo magumu sana ya duru za kiulimwengu kubwa na mfumo wa jua hakifichikani kwake pia mambo madogo kabisa za chembe za damu na mawazo nyeti ya kimoyo hakuna kitu kinachobakia nje ya utawala wake na duara la utendaji wake. na vyovyote kitakavyokuwa kitu kiwe kikubwa au vingi ni rahisi na chepesi kwake kama kitu kidogo mno na kichache na anaumba mdudu mdogo katika mpangilio wa kipanga na uzuri wake. Na anaumba ua katika hali ya mti mpangilio wake. Na anaumba ua akatika sura ya bustani na kupendeza kwake na anaumba majira ya machipuo katika urembo wa majira ya machipuo na maua yake, na aumba majira ya machipuo katika ukuu wa ufufuo na haiba yake. Na anatuletea wingi wa vitu kwa kuvifanya vizuri na ghali mno kwa thamani kwa thamani rahisi duni bali naitengeneza kwa kutufanyia hisani kisha hataki kutoka kwetu isipokuwa (Bismillah) na (Alhamdulillah) yaani thamani iliyokadiriwa kwa neema hizo ni bismillah Ar-rahmani ar-rahiim kwa kuanzia na Alhamdulillah kwa kuhitimisha. Tutosheke na kiasi hiki kwa kuangalia kuwa Risale-i Nur imefafanua hakika hii ya nne na kuithibitisha kwa upambanuzi zaidi. Na swahiba yetu mtalii aliona katika ngazi ya pili:
NIDHAMU KAMILI NA UMOJA WA MAADA Yaani umoja wa mpangilio ulio kamili mno katika mkusanyiko wa ulimwengu na nguzo zake na sehemu zake bali katika kila kilichomo ndani yake na umoja wa watendaji kazi na maada ya ulimwengu kunjufu ambayo ni mhimili wa uongozaji wake na wenye kuambatana na hali yake ya jumla na kuwa kwa majina na matendo yenye kutenda katika mji huo mkubwa na mkusanyiko wa ajabu ni yenye kuzunguka na kukusanya kila kitu, jina ni hilohilo na kitendo ni hichohicho na hakika ni hiyohiyo katika kila mahali pamoja na kuingiliana baadhi yake kwa baadhi nyingine, na kuwa kwa chembe na sampuli ambazo ndio msingi katika kujenga kasri hiyo kubwa na kuiendesha na kuweka furaha juu yake, hali ya kuzunguka katika uso wa Ardhi kwa kauenea kwake katika nyingi ya maeneo ya Ardhi, pamoja na kubakia kipengele hichohicho na sampuli yenyewe moja na yenye utambulisho mmoja katika kila mahali pamoja nakuingiliana baadhi kwa baadhi nyingine. Yote hayo yanalazimu waziwazi, na kujulisha kwa udharura na inashuhudiwa na kuonekana kwamba fundi wa ulimwengu huu na mwendeshaji wake na mfalme wa ufalme haya n mlezi wake na mwenye nyumba hii na mjenzi wake ni mmoja wa pekee hakuna kama mfano wake chochote hana waziri wala msaidizi hana mshirika wala mwenza ametakasika na kushindwa amepukana na kasoro zote. Naam, hakika mpangilio timamu hakika yenyewe ni dalili ya umoja kwani yanahitaji mpangiliaji mmoja ushirikina hauufai ambao ni mhimili wa mjadala na ushindani. Na kwa kuwa kuna mpangilio na umakini katika ulimwengu mzima –kiujumla au kitu kiwe ni sehemu – kuanzia katika mzunguko wa Ardhi wa kila siku na kila mwaka, hadi katika alama ndogo za mwanadamu, na katika mfumo wa hisia zake, katika kuzunguka kwa chembe za damu nyekundu na nyeupe na kutembea kwake kwenye damu haiyumkiniki kitu kunyoosha mkono wake na kuingilia kwa kukusudia na kupatisha isipokuwa mweza na mwenye hekima zote zisizo na mipaka bali kila kitu kisichokuwa yeye ni mtendewa na mpokezi na kudhihirisha kwa kukubali na sio vinginevyo. Na kwa kuwa kufanya mpangilio na kutunuku mpangilio na hasa kufuatilia malengo na kuyaratibu kwa kudhihirisha masilahi haiwi isipokuwa kwa elimu na hekima isipokuwa kwa utashi wenye kutimia na hiari hapana budi kwamba mpangilio huu ambao unakwenda pamoja na hekima na aina hizi mbalimbali za mpangilio katika viumbe visivyo na mipaka ambako kunaonekana mbele ya macho yetu na wenye kwenda kulingana na masilahi inajulisha wazi na inashuhudia kwa kila hali kwamba Muumba wa viumbe hivi na mwendeshaji wake ni mmoja naye ni mtendaji naye ndiye ambaye anamiliki hiari kila kitu kinachotokea katika uwepo hakika kinatokea kwa uweza wake yeye, na kuchukua hali maalum kwa utashi wake yeye na kuchukua sura iliyopangika kwa hiari yake yeye. Kwa kuwa taa iwakayo ya hii dunia mahali pa wageni ni moja, na kandili yake iliyoteremka chini kwa hesabu ya siku ni moja, na kwamba mawingu yake yenye rehema ni mamoja, na kwamba jiko lake lenye kuwaka ni moja, na kwamba kinywaji chake ambacho kinaleta ni kimoja nakwamba shamba lake lenye himaya ni moja ni moja moja moja moja hadi elfu moja na moja. hapana budi kwamba haya mamoja moja kwa dhahiri yanashuhudia kwamba fundi wa mahali hapa pa ugeni na mwenyewe ni mmoja naye ni mkarimu kwa wageni wake katika ukomo wa ukarimu, hata ya kwamba yeye anawatiisha wakubwa wa wafanya kazi wake hawa na kwafanya wahudumu watiifu ili kudhamini raha ya wageni wake walio hai. Na kwa kuwa hayo majina mazuri ni mamoja na mambo ya kiungu na matendo ya kiungu Bwana mlezi ambayo yanasarifu mambo ya ulimwengu na ambayo yanadhihirisha madhihirisho yake na nakshi zake na athari zake pande zote za ulimwengu basi majina mazuri: (Al-Hakiim, Al-Muswawwir, Al-Mudabbiru, Al-Muhyi na Al-Murabby) na mifano kama hiyo yenyewe hiyohiyo kila mahali. Na mambo ya hekima na Rehema na uangalizi na mifano yake ni hiyo hiyo kila mahali na matendo ya (kutia sura) kuendesha, na malezi na mfano wa hayo kila mahali. Na yote hayo yameingiliana kila moja kati ya hayo ni katika ngazi ya juu sana na mzunguko wa mpana zaidi na kutamalaki, kama ili vyo kila moja kati hayo hukamilisha nakshi ya mingine hata inakuwa kana kwamba majina hayo na matendo hayo yanaungana na mengine kwa pamoja, Uweza ni ndio hiyo hekima na Rehema na hekima inakuwa ndio hiyohiyo uangalizi na uhai, inapojitokeza – kwa mfano - utendaji wa jina (Al-Muhyi) katika kitu fulani, unajitokeza utendaji wa jina (Muumba na mtengeneza sura na mtoa riziki) na majina mengine mengi vilevile wakati huo huo, kila mahali na kwa mpangilio huohuo, hapana budi na hakuna kizuizi kwamba hilo kwa uwazi linashuhudia kwamba mwenye kuitwa majina hayo yenye kuzunguka mna mtendaji wa matendo hayo yenye kukusanya na kuonekana kila mahali kwa namna hiyohiyo hakika huyo ni mtendaji mmoja wa pekee tumeamini na tumesadiki! Na kwa kuwa vipengele ambavyo ndio nyenzo za kazi zilizotengenezwa na johari zake na misingi yake, inazunguka uso wa Ardhi na kugawanyika juu yake na kila sampuli kati ya sampuli za viumbe – zenye kubeba mihuri mbalimbali ya upweke - imesambaa katika uso wa Ardhi na kuenea kote, pamoja na kuwa kwake ni sampuli moja tu, hapana budi kuwa vipengele hivyo na vikusanywavyo vyake vyote na sampuli hizo na sehemu zake moja moja hakika ni mali ya mmoja na kazi zilizotengenezwa zenye kuamrisha na huyo mmoja mweza ambaye anaye tumia kwa uweza wake mkunjufu vipengele hivyo vikubwa vyenye kutawala kana kwamba ni wahudumu watiifu na kutiisha sampuli hizo zilizotawanyika kila upande wa Ardhi kana kwamba ni Askari wa kinidhamu. Na kwa kuwa Risale-i Nur imethibitisha na kuweka wazi hakika hii, tunafupisha kwa ishara hii fupi. Swahiba yetu mtalii msafiri alihisi uchangamfu wa kiimani baada ya kuwa amechuma ujazo wa kiimani na maonjo ya kitawhidi kutokana na kufahamu kwake hakika hizi tano. Akatunga hali ya kufasiri hisia zake na mambo aliyo yashuhudia kwa kuusemesha moyo wake. Tazama ukurasa wenye rangi wenye kupendeza wa kitabu cha ulimwengu mpana. Namna ilivyopita kalamu ya uweza na namna Muumba alivyotia sura. Haikubaki nukta yenye giza kwa wenye utambuzi. Kana kwamba hasa Bwana mlezi ameandika aya zake kwa nuru. Na ujue vilevile: Vitambo hivi visivyo na mipaka ni kurasa za kitabu cha ulimwengu. Na zama hizi zisizohesabika ni misitari ya matukio ya dahari Imepigwa katika ubao wa hakika iliyohifadhiwa Kila kilichomo ulimwenguni ni lafudhi yenye mwili yenye hekima Na kadhalika sikiliza: (lugha nyingine) Yaani: Kila kitu kwenye uwepo kinatamka na kukariri kwa pamoja: Lailaha illa Allah, na dama kinanena kila wakati: Ewe Haki: Wote wanatamka na wote wanaongea kwa sauti: Ewe hai. Naam, Na katika kila kitu ni ishara kwake inajulisha kuwa yeye ni mmoja Na kama hivyo, moyo wa mtalii ulisadiki nafsi yake na vikasema vyote kwa pamoja: Naam, naam. Hivi imekuja katika nyumba ya pili katika mlango wa pili katika cha kwanza ishara fupi katika aliyoyashuhudia mtalii wa ulimwengu na mgeni katika huo ulimwengu katika hakika tano za kitawhidi nazo: [Hapana mola apasaye kuabudiwa kwa haki isipokuwa Allah (s.w) mmoja wa pekee ambaye juu ya upweke wake katika kupasa kuwepo kwake hakika ya kibriyaa na utukufu katika ukamilifu na kuzunguka na kadhalika kushuhudia hakika ya kuonekana kwa vitu kwa mawanda huru na bila ukomo hayafungwi na chochote isipokuwa utashi na hekima na kadhalika kushuhudia kwa hakika ya kupatisha vilivyopo kwa wingi wenye mawanda huru kwa na kwa kasi kabisa na kuumba viumbe kwa wepesi kabisa kwa uzuri kabisa na kutengeneza vilivyoundwa vyema kwa utoaji ulio wazi katika upeo wa utengenezaji mwema na ughali wa thamani na vilevile kushuhudia kwa hakika ya uwepo wa viliyokuwepo katika sura ya yote na ujumla na upamoja na ujumuishi na mwingiliano na kunasibiana. Na vilevile kushuhudia kwa hakika ya mipangilio ya jumla inayokana ushirika na kadhalika kushuhudia kwa umoja wa mizunguko ya uendeshaji wa viumbe yenye kujulisha umoja wa fundi wake kwa uwazi na kadhalika umoja wa majina na matendo vyenye kusarifu vyenye kuzunguka, na vilevile umoja wa vipengele na sampuli tofauti zenye kuenea na kutawala katika uso wa ardhi]. Wakati yule mtalii alipokuwa anatembea ulimwenguni katika zama alisadifu kukutana na shule ya mujaddid wa elfu ya pili imamu Ar-Rabbany Ahmad Al-Faruqi akaiingia na kaanza kuwa anasikiliza imamu alikuwa akisema ndani ya somo lake kuwa: “Hakika ya matokeo muhimu sana ya Tarika za kisufi zote ni kufunuka kwa hakika za kiimani kudhihirika kwake na hakika kuwa wazi kwa suala moja na kufunuka kwake ni bora zaidi kuliko karama elfu moja”. Na vilevile alikuwa anasema: “Baadhi ya wakubwa walisema zamani: hakika atakuja mmoja ya wanafalsafa na katika wanazuoni wa falsafa na atathibitisha kwa dalili za kiakili uthibitisho wa wazi hakika zote za kiimani na za Kiislamu na laiti huyo mtu ningekuwa mimi na pengine ndiye mimi; ambapo imani na Tawhidi ndio misingi ya makamilifu yote ya ubinadamu na johari yake na nuru yake na uhai wake, na kwamba kanuni (kufikiri saa moja ni heri kuliko ibada ya mwaka mmoja” inahusu kufikiri kwa imani na dhikiri ya kificho si kingine katika Tarika ya Nakshabandi na umuhimu wake isipokuwa ni aina katika aina za kufikiri huku kutukufu) Hivi ndivyo alivyokuwa imamu anafundisha na mtalii anasikiliza na kwa umakini wote kisha aliirejea nafsi yake na kuisemesha: alipokuwa imamu huyu akisema hivi na kwamba kuzidi kwa nguvu ya imani japo kwa kiasi cha Atomu ni kwa thamani sana kuliko tani za kuchuma elimu na makamilifu bali ni tamu na nzuri zaidi mara mia moja kuliko utamu wa vionjo na wijdi na kwa sababu mapingamizi na utata uliorundikana kuhusu imani na Qur’an – ambao wanafalsafa wa ulaya wanauibua tangu miaka elfu moja – imeingia katika nyoyo za waumini na wanawashambulia nazo watu waimani na wanajitahidi kwa kufanya hivyo kuteteresha nguzo za imani ambazo ni msingi wa furaha ya milele na mahali pa uhai wa kubakia milele na ufunguo wa pepo ya kudumu hivyo hapana budi –na kabla ya kila kitu – tuzidishe nguvu imani yetu na tuigeuze kutoka imani ya kuiga na kuwa imani ya kuhakikisha. Ewe nafsi haya twende mbele pamoja na ngazi hizi za kiimani ishirini na tisa ambazo tumezikuta ambayo kila mojawapo ni imara kama mlima mkubwa tukikusudia kufikisha idadi ya dhikiri tasbihi zilizobarikiwa za swala nazo ni thelathini na tatu na tugonge mlango wa uongozi na kutunuku maisha wa kiungu katika ulimwengu wa walio hai ambao unabubujika mazingatio na mawaidha na tuufungue kwa ufunguo wa Bismillah Rahmanir Rahiim, ili tuone nyumba ya tatu na tushuhudie yaliomo ndani yake. Mtalii akagonga mlango wa nyumba ya tatu ambao ni mkusanyiko wa maajabu na mageni aliugonga kwa huruma zote na upole na hapo akaufungua kwa (Bismillahi al fattah) ikadhihiri kwake nyumba ya pili na kaingia ndani na kakuta kuwa huko kuna hakika nne kuu zenye kuzunguka zinaangazia na zinafunua Tawhidi na n kuibainisha kama jua lenye kuchomoza Hakika ya kwanza nayo ni hakika ya (Alfattaahiyya) Yaani hakika ya kufunguka kisicho na mipaka katika sura zenye kupangika aina tofauti kwa kudhihiri kwa jina la (Al-Fattah) kutokana na mada rahisi sana na kufunuka kwake pamoja linadhihiri jina la (Al-Fattah) katika kila upande wa ulimwengu na katika wakati mmoja na kwa kitendo kimoja. Naam, kama ilivyo uweza wenye kuumba umefungua viumbe mbalimbali visivyo na mipaka na katika mawanda ya vyenye kuwepo, kama kufunguka kwa maua ikatunuku (kwa jina la Al-Fattah) kila kimoja kati yao aina yenye mpangilio unao nasibiana na haiba ya pekee inayoitambulisha imetoa vilevile – kwa namna yenye muujiza zaidi – sura iliyopimwa, kupambwa na yenye kupambanuka, kwa kila chenye uhai katika mia nne elfu sampuli katika sampuli za bustani ya Ardhi na yo ikiwa katika upeo wa ufundi na hekima. Naam hakika huku kufungua kwa sura ni dalili yenye nguvu sana ya Tawhidi, na muujiza wa ajabu sana wa uweza wa kiungu, kulingana na maana ipatikanayo katika Aya tukufu: يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِن بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّى تُصْرَفُون إِنَّ اللّهَ لاَ يَخْفَىَ عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الأَرْضِ وَلاَ فِي السَّمَاء هُوَ الَّذِي يُصَوِّرُكُمْ فِي الأَرْحَامِ كَيْفَ يَشَاء لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ Kwa msingi wa hekima hii, na kwa kuangalia kwa ujazo wa Risale-i Nur katika kubainisha hakika ya kufungua sura mbalimbali (na hasa katika ngazi ya sita na saba kutoka mlango wa kwanza wa Risala hii) tunahaulisha huko na hapa tunatosheka kwa kusema: Imedhihiri matokeo ya tafiti mfululizo za kina kwa elimu mbili za mimea na wanyama na kwa ushahidi wake, kwamba huku kufungua sura katika kuzunguka na kuenea na ufundi kiasi kisichoyumkinika kumiliki kitendo hiki jumuishi chenye kuzunguka isipokuwa mmoja wa pekee mweza kabisa ambaye anaona kila kitu, na kukitengeneza, hii ni kwa kuwa hili tendo la kufungua sura linahitajia ukomo wa hekima na ukomo wa umakini na komo wa kuzungukia ndani ya uweza kabisa unaotamalaki kila mahali na kila wakati, basi uweza kama huu haumiliki ila mmoja mpweke ambaye mikononi mwake kuna hatamu za Ardhi na mbingu. Naam, kama ilivyokuja katika aya tukufu iliyotajwa (فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ) hakika kuumba mwanadamu na kufungua sura zake moja moja katika matumbo ya kinamama kwa mizani na mapambo na kwa mpangilio na upambanuzi bila kuchanganya au kuchanganyika au kosa au upungufu, kutokana na mada Rahisi ni dalili tosha ya Upweke. Na kwa hivyo kuzunguka kwa hakika hii – kufungua kwa sura na kuenea kwake kwa uweza huo huo, na hekima hiyo hiyo na ufundi huo huo kwa watu wote, na kwa wanyama wote na mimea yote katika pande zote za Ardhi hakika ni hoja yenye nguvu sana juu ya upweke na hii ni kwa sababu tendo la kuzunguka hilo kwa dhati yake ni umoja mmoja hauachi nafasi ya ushirikina. Na kama ilivyo hakika kumi na tisa katika mlango wa kwanza imeshuhudia (kwa uwepo wake) juu ya kupasa kwa uwepo wa Muumba (s.w) pia inashuhudia (kwa kuzunguka kwake) juu ya umoja na upweke. Na hakika ambayo swahiba yetu mtalii ameona katika nyumba ya tatu ni: HAKIKA YA PILI: NAYO NI HAKIKA YA (RAHMAANIYYA) Nayo ina maanisha kuwa kuna mmoja ambaye ametujaalia Ardhi – kama ilivyo dhahiri mbele ya macho yetu – kuwa ni mahali pa zuri pa kufikia wageni na kujaza uso wake maelfu ya zawadi za rehema na kututandikia kwa rehema hizo karamu inayo kusanya mamia ya maelfu ya vyakula mbalimbali vitamu vilivyoandaliwa katika meza hiyo ametufanyia ndani ya Ardhi - kwa rehema zake na hekima yake - ni hazina kubwa ya maelfu ya hisani zake na neema zake za thamani na anatulea kwa malezi ya ukomo wa huruma kwa kuibebesha Ardhi kutoka katika ulimwengu wa ghaibu katika mzunguko wake wa kila mwaka –kana kwamba ni meli ya Biashara – kwa mamia ya maelfu katika na nzuri mno ya aina za mahitaji muhimu ya kimaisha ya mwanadamu na kuzipeleka kila mwaka kana kwamba ni jahazi lililosheheni au gari moshi lililojazwa basi kila majira ya machipuo katika hiyo Ardhi ni mfano wa gari moshi linalobeba Riziki zetu na mavazi yetu Na ili tunufaike kwa zawadi hizi na neema hizi zote ametupa mamia bali maelfu ya riziki na mahitaji na matakwa na hisia. Naam, imekuwa wazi katika (Mwale wa nne) unaosherehesha aya tukufu: حَسْبُنَا اللّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ na imethibitishwa huko ya kwamba yeye (s.w) ametupa tumbo la chakula kiasi kwamba tunaweza kwa tumbo hilo kusaga chakula vingi mno na kupata ladha yake. Na (s.w) ametufanyia vyema uhai kwa namna ambayo tunafaidika kwa milango yake ya fahamu neema nyingi bila mipaka imeenezwa pande za huu ulimwengu unaoshuhudiwa mkubwa kama vyombo vya neema vilivyo tandikwa na (s.w) ametukirimu kwa utu ambapo tunapata maonjo kwa zana zake nyingi – kama akili na moyo – katika zawadi zisizo na ukomo za ulimwengu wa maada na ulimwengu wa maana ambazo tunapata maonjo na ametufundisha uislamu kwa namna ambayo unachukua nuru kutoka katika hazina zisizo na ukomo za ulimwengu wa ghaibu na ulimwengu wa kushuhudia na ametuongoza latika imani kwa namna tunafaidika nayo na kupata nuru kwa nuru zisizokadirika katika nuru za walimwengu wa dunia na Akhera na zawadi zake. kana kwamba hivi vyenye kuwa ni kasri kubwa imara limepambwa kutokea kwa rehema kunjufu kwa vitu vyenye thamani mno na kukabidhi mkono wa mwanadamu funguo za hazina zake na nyumba zake zisizohesabika na kumalizwa hesabu na kuweka amana katika maumbile yake mahitaji yote na hisia za lazima za kufaidika na kila kilichomo ndani ya Kasri. Basi Rehema kama hii inazunguka Dunia na Akhera kwa pamoja na kwa kila kitu hapana budi kuwa ni udhihirisho katika midhihirisho (ya upweke) katika huo (Umoja) yaani kama ilivyo uzungukiaji wa mwanga wa jua na kuenea kwake vitu vyote vinavyolielekea ni mfano wa wazi juu ya (umoja) hakika kuchukua kila kitu angavu na king’aavu kulingana na uelekeo wake kwa mwanga wa jua na joto lake na rangi saba ambazo ndani yake kuna akisi zake ni mfano juu ya (Umoja) kwa hiyo ambaye anona mwanga wa jua unaofunika ulimwengu anahukumu kwamba jua la Ardhi ni moja, na kwamba kwa kushuhudia kwake kuakisi kwa mwanga wa jua lenye joto kutoka katika kila kitu chenye kutoa mwanga, hata katika matone anaweza kusema umoja wajua, yaani kuwa liko karibu na kila kitu kwa sifa zake lipo katika kioo cha moyo wakila kitu. Sawa kabisa mambo yalivyo kama katika mfano huu (Aya) – hakika kufunika kwa Rehema za Mwingi wa Rehema mwenye uzuri kufunika kwa jumla kama mwanga kunadhihirisha upekee wa huyo Mwingi wa Rehema na kutokuwepo kwa mshirika wake kwa namna yoyote iwayo na kwamba kuwepo kwa midhihirisho ya nuru ya majina mengi zaidi ya huyo Mwingi wa Rehema, na aina ya udhihirisho wa dhati yake takatifu katika kila kitu. Na hasa katika kila chenye uhai, na hasa katika mwanadamu – kwa kile ambacho Ar-Rahman amemtunuku chini ya sitara ya rehema zake kunjufu jumuishi kwa kila mmoja, kwa kiasi kinachomwezesha kuelekea nazo kwa viumbe vyote na nafuma mahusiano na mafungamano navyo – inathibitisha upweke wa huyo Ar-Rahman (s.w) na kuhudhuria kwake mbele ya kila kitu na kwamba yeye ndiye ambaye anafanya kila kitu kwa kitu chochote kiwacho. Naam, kama ilivyo kuwa huyo Mwingi wa Rehema kwa umoja wa Rehema hiyo na kwa kufunika kwake inadhihiri haiba ya utukufu wake na kudhihiri kwake juu ya ulimwengu wote juu ya Ardhi yote hakika kwa kudhihiri kwa upweke wake katika kila chenye uhai na hasa kwa mwanadamu na kwa kusanya kwake vielelezo vyote vya neema hizo na kuvipandikiza katika viungo vya huyo kiumbe hai na katika zana zake na kupangilia kwake na kumfanya huyo mmoja kuchukua – kwa upande mmoja – viumbe wote pasi na kutapanyika maskani yake kana kwamba anatangaza upole wa uzuri wake na kutambulisha kujikita sampuli za hisani yake kwa mwanadamu. Mathalani tungechukua tikiti katika kila mbegu moja miongoni mwa nguzo zake kunapatikana tikiti lenyewe basi Muumba wa hiyo mbegu moja hapana budi kuwa yeye ndiye Muumba wa hilo tikiti kwani hunyonya kiini hicho kutokana na hilo tikiti na kuzikusanya na kuzifanya zipate umbo kwa vipimo vya ujuzi wake maalum na kanuni za hekima yake inayomhusu hakuna kitu katu, kinachoweza kutengeneza mbegu hiyo isipokuwa mtengenezaji mmoja wa tikiti hilo, bali hakika mwingine kuliumba tikiti hilo ni muhali na kwa msingi huu ulimwengu umekuwa - kwa udhirihirisho wa Rahmaniyya - ni mfano wa mti na Bustani na Ardhi imekuwa kama tunda na kama tikiti na wenye uhai na mwanadamu amekuwa kama mbegu kwa hiyo yatakikana Muumba wa kiumbe hai mdogo sana awe ndiye Muumba wa ardhi yote, na Bwana mlezi wa viumbe wa ulimwengu wote. Muhtasari: hakika kupatisha sura zote zilizopangika za vyote vilivyomo na kuzifungua kutokana na maada rahisi – kwa hakika ya Al-Fattahiyya ambayo ni yenye kufunika inathibitisha umoja kwa uwazi na kwamba ulezi wa vyote vilivyo hai kama hivyo ambavyo vilivyokuja katika uwepo na kuingia uhai wa Dunia na hasa walio kuja ambao wageni – kwa hakika ya Rahmaniyya ambayo inafunika kila kitu – maelezo yaliyo katika ukomo wa mpangilio na kufikisha mahitaji muhimu ya maisha yake na kutosheleza pasipo kumsahau hata mmoja na kuenea kwa neema yenyewe na kufika kwake kwa kila mmoja kila mahali na kila wakati inadhihirisha umoja kwa uwazi na inaonesha upweke katika umoja huo vilevile. Na kwa kuwa Risale-i Nur ni katika madhihirisho ya majina mawili ya (Al-Hakim) na (Ar-Rahmat) katika majina mazuri na kufafanua mazuri ya (Hakika ya rehema) na midhihirisho yake pamoja na uthibitisho wake imepatikana katika sehemu nyingi za Risale-i Nur. Kwa ajili hiyo hapa tumefupisha kwa kuiashiria kwa tone hili kutoka katika bahari hiyo pana. Na alichokiona swahiba yetu mtalii katika nyumba ya tatu ni: HAKIKA YA TATU: NAYO NI HAKIKA YA (TADBIRI NA UONGOZI) Yaani hakika ya kuendesha madude ya mbinguni nayo yana kasi sana na makubwa sana na kuendesha vipengele na hali vikiwa katika mchanganyiko na mwingiliano sana na kuendesha viumbe vya Ardhini na hali yakuwa viko katika ukomo wa uhitaji na udhaifu uendeshaji wenye sifa ya ukamilifu wa mpangilio na mizani na baadhi yake inafanya jitihada kusaidia nyingine pamoja na kuchanganyika sana yaani ni hakika ya kuangalia katika uendeshaji wa mambo yake yote na kuufanya ulimwengu huu mkubwa kana kwamba ni ufalme kamili na mji wa kupendeza mkubwa na kasri ndefu yenye kupambwa. Hapa tutachukua sura moja yenye kukusanya mwenendo wa uendeshaji huo katika ukurasa mmoja wa uso wa Ardhi na katika waraka mmoja katika majira ya machipuo hali ya kuacha duru zile kubwa za kijabari na kurasa pana ambazo zinatona Rehema kwa kuangalia kwamba zimefafanuliwa na kuthibitishwa katika Risala muhimu za Risale-i Nur kama (Neno la kumi) na tutalibainisha kwa mifano kama ifuatavyo: Ikiwa mtu mkubwa mwenye kufurutu ada ataunda jeshi kutokana na mataifa mia nne elfu na makundi mbalimbali na kutimiza yanayomhusu kila askari katika mataifa na makundi hayo mbalimbali ikiwemo mavazi silaha chakula mafunzo misamaha na huduma mbalimbali kwa sampuli tofauti sana, na kuwaandaa kwa zana mbalimbali pasipo kuwa na uchache wa nakisi au kasoro au kosa na kuwapa vitu hivyo kwa wakati wake bila ya kuwepo japo kwa uchache ucheleweshaji au kuchanganya na kwa ukamilifu wa mpangilio hapana budi kwamba uongozi uendeshaji huo - na hali ya kuwa uko katika upana sana na kuchanganyika sana umakini na mizani wingi na uadilifu - sio vingine isipokuwa ni kutokana na uweza wenye kufurutu ada wa mweza mwenye kufurutu ada, haiyumkiniki kwa sababu yoyote kunyooshea mkono wake hayo kwani angenyoosha basi angeharibu mizani hiyo na mambo yangechanganyika. Kama yalivyo mambo katika mfano, huu kama hivi, hakika tunashuhudia kwa macho yetu vilevile kwamba mkono wa ghaibu unaanzisha kila majira ya machipuo na inaendesha jeshi la kuogofya lenye kuundwa kutokana na mia nne elfu kutokana na aina mbalimbali ya vilivyo hai kisha katika majira ya mapukutiko ambayo ni kielelezo cha kiama - husamehewa mia tatu elfu katika jumla ya mia nne elfu kutokana na majukumu yao kwa sura ya kutoweka na kwa jina la umauti. Na katika majira ya machipuo – ambayo ni mfano wa ufufuo –huanzisha vielelezo mia tatu elfu vya ufufuo mkuu katika wiki chache kwa ukamilifu wa mpangilio. hata kwamba (s.w) baada ya kutuonesha katia mti mmoja aina nne ya ufufuo mdogo kwa kuufufua mti huo huo na majani yake na maua yake na matunda yake – kama ilivyokuwa katika majira ya machipuo yaliyopita inatudhihirishia na kututhibitishia umoja na upekee wake na uweza wake mpana na Rehema yake kunjufu ndani ya ukamilifu wa Rububiyya na utawala na hekima (s.w) analiandika jambo hili la tawhidi kwa kalamu ya Kadari katika waraka wa kila majira ya machipuo juu ya uso wa Ardhi, na hii ni kwa kule kutunuku kwake kila aina nakila kundi katika jeshi hilo la kiungu subhana ambalo sampuli zake zinafikia mia nne elfu yanayolihusu katika riziki mbalimbali na silaha mbalimbali za kiulinzi linazozihitaji mavazi yanayonasibiana nalo na mafunzo yanayowiana nalo na misamaha yake mbalimbali na yanayoafikiana nalo katika zana zake na mahitaji yake yote (s.w) anatoa yote hayo kwa ukamilifu wa mpangilio bila hata kidogo kusahau au kukosea na bila kuchanganya na kuitunuku kwa wakati wake maalum uliopangwa kuokana na vyanzo havifikiriki na akili yeyote. Swahiba yetu mtali baada ya kupitia ukurasa waraka mmoja tu katika majira ya machipuo moja na kuona jambo la tawhidi humo kwa uwazi alisemesha nafsi yake na kusema Hakika ambaye aliyeanzisha aina hizi za ufufuo katika kila majira ya machipuo, ambazo zinavuka maelfu na kuzidi ajabu ya ufufuo mkuu ndiye ambaye amewaahidi manabii wake wote kwa maelfu ya ahadi kuwa ataleta ufufuo na kiama kwa ajili ya thawabu na adhabu na hilo ni rahisi zaidi kwa uweza wake kuliko machipuo yenyewe na ameingiza maelfu ya ishara katika Qur’an tukufu kuhusu ufufuo ambayo inathibitisha kwa uwazi katika aya elfu moja miongoni mwa aya zake tukufu, juu ya ahadi zake na makamio yake (s.w) hapana shaka kwamba adhabu ya Jahannam ndio hasa uadilifu wenyewe kwa haki ya yule anayetenda kosa la kupinga ufufuo mbele ya huyo mweza jabari mteza nguvu mwenye utukufu. Na kama hivi swahiba yetu mtalii alihukumu na nafsi yake ikatulia ikarudia tena kusema: tumeamini alichokishuhudia mtalii katika nyumba ya tatu ni: HAKIKA YA NNE : NAYO NI NGAZI YA THELATHINI NA TATU AMBAYO NI HAKIKA YA (AL RAHIIMIYYA NA AL RAZZAQIYYA) Yaani hakika ya kutoa riziki kwa wote wenye uhai na hasa wenye roho na hasa wenye kushindwa na walio dhaifu na hasa watoto wadogo katika uso wote wa Ardhi na ndani yake na kwenye anga lake na baharini mwake na kwapa riziki zao wote - sawa iwe ni za kimaada za kitumbo katika hizo auza kimaanawy za kimoyo na kwa huruma na upole wote na hii ni kutokana na vyakula vinavyofanywa kutoka katika udongo rahisi mkavu na kutokana na vipande vikavu vya vigogo vigumu kama mifupa na hasa kwa kutoa vyakula laini kabisa ya hivyo kutoka katikati ya kinyesi na dau na kutoa viwango vikubwa vya vyakula kutokana na mbegu moja ngumu kama mfupa na hali yakuwa haina uzani hata wa dirhamu moja, basi kutoa hayo yote katika wakati wake munasibu na mbele ya macho yetu utoaji wa kiufundi bila kusahau hata kimoja kuchanganya au kukosea hasa ni hakika ya kuwa riziki ni kutoka katika mkono wa ghaibu. Naam hakika aya tukufu: إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ambayo inahusisha kutoa maisha na chakula na kufunga kwa Mwenyezi mungu (s.w) na pia aya tukufu: وَمَا مِن دَآبَةٍ فِي الأَرْضِ إِلَّا عَلَي للهِ رِزْقُهَا وَيَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَمُسْتَوْدَعَهَا كُلّ فِي كِتَابٍ مُبِيْنٍ ambayo inajumuisha riziki za watu na wanyama wote chini ya ahadi na dhamana ya Mola Mlezi (s.w) na pia ya tukufu: وَكَأَيِّن مِن دَابَّةٍ لَا تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ يَرْزُقُهَا وَإِيَّاكُمْ وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ ambayo inathibitisha na kutangaza kwamba Allah (s.w) ndiye ambaye anadhamini – na kama inavyo shuhudiwa – riziki za masikini na wanyonge, na wenye kushindwa na mifano ya hao katika wasioweza kuifikia, anawapelekea kwao kwa namna wasiyoitegemea, na kutokana na vyanzo visivyopita katika mawazo yao kabisa, bali ni kutokea ghaibu, bali kutokana na pasipo na kitu chochote, kama mfano wa wadudu waliomo vina virefu vya bahari ambavyo hula kutokana na pasipo na kitu na watoto wote wachanga ambao riziki zao huwajia kutoka upande usiotegemewa na wanyama wote ambao Allah (s.w) amedhamini riziki zao anawaruzuku hasa kimatendo kutokea ghaibu moja kwa moja kama inavyoshuhudiwa kila majira ya machipuo – hata kwamba yeye ndiye ambaye anatuma riziki za hao wenye kufitinishwa na sababu chini ya pazia ya sababu, hawaruzuku hao asiyekuwa yeye. Na kama zilivyo hizo aya tukufu na matukio yanayoshuhudiwa inaonekana hali ya uruzuku na inaithibitisha na kuitangaza kama hivi, pia zinabainisha aya nyingi za Qur’an na shuhuda za kilimwengu nyingi mno zikiafikiana kwamba kila chenye uhai kinalelewa ndani ya uangalizi wa hali ya urehemevu wa mruzuku mmoja mpweke mtukufu. Naam, hakika kuharakisha kwa riziki za mimea kuziendea – na hali yakuwa ni yenye kuhitajia riziki - bila ya kuwa na uwezo wowote wala hiari wala utashi na hali imetulia mahali pake ni yenye kumtegemea Allah (s.w) pia kumiminika kwa maziwa safi katika mabomba hayo ya ajabu kwenda katika vinywa vya watoto wachanga wanyonge na kukatika kwa ulishaji huo mara tu baada ya kupata uwezo kiasi na kiasi cha hiari na utashi pamoja nakuendelea huruma ile iliyotolewa kwa kina mama yote hayo yanathibitisha kwa uwazi kwamba riziki ya halali haiji kwa kulinga na uwezo na utashi bali inakuja kwa kulingana na udhaifu na kushindwa ambazo huleta kutegemea. Uwepo wa nguvu ya uwezo hiari na busara vimeleta – vyenye kuchochea pupa inayopelekea aghlabu katika kuzuiliwa, hao wanafasihi ambao wamepata hisia kwayo, kuelekea katika kujidhalilisha bali katika ombaomba wakati ambapo kutokuwa na uwezo kulikopambwa kwa kutegemea aghlabu ya watu wa kawaida wapumbavu katika utajiri hata ikapita methali: Wanazuoni wangapi wanazuoni nyendo zimewachosha nyendo zao na mjinga unamkuta mwenye kuruzukiwa. Katika yanayothibitisha kuwa riziki ya halali kiumbe haipati kwa nguvu ya uwezo na hiari bali hupewa kutokana na Rehema iliyokubali jitihada zake, na anapewa hisani kutokana na huruma na upole imehurumia uhitaji wake isipokuwa riziki ni aina mbili: Kwanza: Riziki ya hakika ya kimaumbile ya maisha, ambayo ipo chini ya uangalizi wa mola mlezi nayo imekadiriwa kwa namna ambayo iliyohifadhiwa mwilini kwa sura ya mafuta au kwa sura nyingine inaweza kumpa maisha mwanadamu na kudumisha uhai wake zaidi ya siku ishirini bila ya kuonja chakula. Basi wale wanaokufa njaa kwa dhahiri kabla ya siku ishirini au thelathini bila yakumalizika riziki yao ya kimaumbile kifo chao hakitokani na kukosekana kwa riziki bali ni kutokana na maradhi yanayo sababishwa na mazowea mabaya na kutokana na kuacha kawaida. Sehemu ya pili ya riziki: Ni riziki ya kimajazi na kufanyisha ambayo inakuwa kwa hukumu ya dharura baada ya kuwa mwanadamu ameibobea kwa mazowea na ubadhirifu na matumizi mabaya na sehemu hizi sio ndani ya udhamini wa kiungu bali inafuatia hisani yake (s.w) ima aitoe au aizuie. Mwenye kufaulu - katika riziki hii ya pili - na mwenye bahati katika hiyo ni yule mwenye kujua kwamba jitihada za halali kwa kufanya uchumi na ukinaifu – na hizo ni nyanja za furaha na ladha – hiyo ni aina ya ibada nayo ni dua ya kimatendo ya kuchuma riziki kwa hiyo huyu mwenye kufaulu natumia maisha yake kwa furaha na nakubali hisani hiyo kwa shukurani na furaha. Na mwenye kuharibikiwa katika riziki hii ni yule mwenye kuacha jitihada za halali kwa ubadhirifu na pupa – na mawili hayo ni sababu ya ubaya hasara na maumivu – hutumia uhai wake bali kuteketeza kwa kugonga kila mlango kwa uvivu kuhisi kudhulumiwa na malalamiko. Kama ambavyo tumbo hutafuta riziki, moyo roho akili jicho sikio kinywa na viungo kama hivyo katika vipole vya mwanadamu na hisia zake nyingine hutafuta riziki zake kutoka kwa Mtoa riziki Mwingi wa Rehema na huzichukua kwake kwa shukurani zote Allah (s.w) huzipa kila moja kati ya hizo kutoka katika hazina za Rehema zake riziki zake ambazo zina nasibiana nazo kuziridhia na kupata ladha mbali hakika ya Mtoa riziki Mwingi wa Rehema ameumba kila moja katika hivyo vipawa kama jicho sikio moyo hayali akili na mifano yake ni sawa na ufunguo wa hazina za johari za thamani za uzuri zinazokunjuka katika uso wa viumbe viungo vingine ni kama hivyo kila moja kati yake ni ufunguo wa ulimwengu maalum hufaidika kwa imani kwa kila hali basi na turejee katika asili ya maudhui. Kama ilivyo kwamba Muumba Mweza Mwingi wa hekima ameumba uhai ni muhtasari jumuishi uliofupishwa kutokana na viumbe hukusanywa ndani yake makusudio yake ya jumla na midhihirisho ya majina yake, vilevile amejaalia riziki katika ulimwengu wa uhai ni kituo jumuishi ya kiungu hali ya kuwa ameumba kwa wenye uhai maumbile ya kutamani na kuonja riziki kwa ajili hiyo ifungue nafasi kwa ajili ya lengo muhimu kabisa la kumbwa viumbe na hekima yake nalo ni kujaalia bei ni katika shukurani na ridhaa za kudumu na za jumla zinazotimia kwa nyenyekevu na utumishi wote mbele ya Ulezi wake na upendo wake (s.w). Mathalani: Hakika (s.w) ameimarisha kila upande katika pande za ufalme wa kiungu mpana sana, akajaza mbingu kwa malaika na vyenye roho na kujaza ulimwengu wa ghaibu kwa roho kama alivyojaza ulimwengu wa kimaada – kwa hekima ya kueneza roho na kuingiza furaha ndani yake na hasa ulimwengu wa hewa na Ardhi bali katika kila upande na katika kila wakati kwa kuwepo kwa walio hai – na hasa ndege na virukavyo na vidudu akapandikiza mahitaji ya riziki na kuionja kwa wanyama na mwanadamu, na kuwafanya wanajitahidi daima kufuatia riziki zao kana kwamba uhitaji huo ni kichocheo cha kutia shauku kwao kinawaongoza na kuwapa mchakato na kuwaendesha kuifuatia riziki hali ya kuwaondoa kutoka katika uvivu na kubweteka na hilo si lolote isipokuwa ni hekima katika hekima za mambo ya kiungu Bwana Mlezi Na kama zingekuwa mfano hekima kama hizi katika hekima muhimu Allah (s.w) angekuwa ainisho zilizowekewa kanuni kwa wanyama zinaziendea bila bidii na tabu na kwa uhitaji wa kimaumbile kama alivyojaalia riziki za mimea zinaiendea kama hivi. Lau lingekuwepo jicho linaloweza kuona aina za uzuri za jina (Ar-Rahiim) na pande uzuri za jina la (Ar-Razzaq) na ushahidi wa majina hayo kwa umoja uoni timamu kiasi inayumkinika kufunika kwa ujumla uso wa Ardhi na kuushuhudia kwa wakati mmoja, lingekuwa linaona kiasi cha starehe ya uzuri na kiasi cha utamu wa uzuri katika kudhihiri kwa huruma ya (Ar-Razzaq Ar-Rahiim) na upole wake ambao unatoa msaada kwa ghaibu na kufanya uzuri kwa hisani ya kirahmani misafara ya wanyama ambayo imekaribia kwisha riziki zake mwishoni mwa majira ya baridi kwa vyakula na neema katika ukomo wa ladha na ukomao wa wingi na ukomo wa aina mbalimbali kwa kuzikabidhi katika mikono ya mimea na kuwekwa kwenye miti na kuning’inizwa kwenye chuchu za kina mama na kupelekewa kutoka kwenye hazina za rehema ya ghaibu tupu na hapo utajua kuwa yule ambaye anatengeneza tufaha moja mathalani –na kuitoa ikiwa ni riziki ya hakika hali ya kumneemeshea mtu, haiyumkiniki isipokuwa yule ambaye anayeendesha misimu yote usiku na mchana na kujaalia tufe la Dunia kama jahazi la kibiashara inazisafirisha na kuipeleka hali ya kukusanya mazao ya misimu na kuleta kwa wageni wake wahitaji Ardhi hini. Kwa sababu muhuri wa maumbile na hekima na alama ya kiungu Mtegemewa na kila kitu na muhuri wa Rehema iliyopo katika paji la hilo tufaha la Ardhi yote na juu ya baki ya matunda na mimea na wanyama wote kwa hiyo mmiliki wa tufaha hilo moja na mtengenezaji wake wa hakika ndiye mmiliki na mtengenezaji wa mifano yake na yanayorandana na jinsi yake ya wakazi wa Ardhi, naye ndiye mmiliki na Mtengenezaji wa Ardhi kubwa ambayo ni bustani yake, naye ndiye Muumba wa mti wa viumbe ambao ndio kiwanda chake na ambaye ni mwenye kupatisha msimu wake ambao ndio maabara yake Naye ni mpelekaji wa majira ya machipuo na majira ya joto ambayo ni medani ya malezi yake na makuzi yake, huyo basi ni mmiliki Mwenye utukufu na Muumba Mwenye uzuri, hana mshirika na hakuna mungu apasaye kuabudiwa kwa haki isipokuwa yeye. Kila tunda kwa hiyo ni muhuri mzuri sana uliokuwa wazi wa umoja, kwa kiasi unamjulisha mwandishi na fundi wa mti wake nayo ni Ardhi, na unamjulisha mwandishi na muumba wa bustani yake nacho ni kitabu cha ulimwengu na kudhihirisha umoja wake (s.w) na kuashiria kwamba jambo la upweke limepigwa muhuri kwa muhuri wa uthibitisho mwingi kwa idadi ya matunda. Na kwa kuwa Risale-i Nur ni mdhihirisho wa majina mawili ya (Ar-Rahiim na Al-Hakiim) katika majina mazuri na kwa ajili ya kuthibitisha ming’aro mingi ya hakika ya Rahiimiyya na siri zake nyingi katika sehemu kadhaa miongoni mwa sehemu za Risale-i Nur tunahaulisha kwenda huko naweza kutosheka kwa ishara hiifupi katika hazina hiyo tajiri kubwa kwa kuangalia hali yangu isiyowiana. Kama hivi swahiba wetu mtalii anasema: Alhamdulillah ambaye ameniwafikisha nisikilize hakika thelathini na tatu ambazo zinashuhudia uwepo wa Muumba wangu na mmiliki wangu na juu ya umoja wake na ambaye nimekuwa nikimtafuta kila mahali na ninamuuliza kila kitu hakika zile ambazo kila moja kati ya hizo ni mazingatio ya jua lenye kuchomoza linaloteketeza giza lote na kila moja kati ya hizo ina nguvu ya mlima uliosimama madhubuti na kila moja kati ya hizo kwa thibitisho zake inashuhudia kwa upeo wa uwazi juu ya uwepo wake (s.w) zinajulisha kwa kufunika kwake katika upeo wa uwazi juu ya upweke wake, na kuthibitisha kupitia hakika hizo nguzo nyingine za imani kwa uthibitisho wa nguvu hakika makubaliano a pamoja na kuafikiana kwa hakika zote yamebadilisha imani zetu kutoka katika kuiga na kuwa katika kuhakikisha na kutoka katika kuhakikisha na kwenda katika elimu ya yakinia na kutoka katika elimu ya yakini na kuwa katika kuona kwa yakini na kutoka katika kuona kwa yakini kwenda katika haki ya yakini basi Al-hamdulillah hii ni katika fadhila za Mola wangu Mlezi. وَقَالُواْ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِي هَدَانَا لِهَذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْلا أَنْ هَدَانَا اللّهُ لَقَدْ جَاءتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ Hivi, na imekuja katika mlango wa pili katika kituo cha awali ishara fupi kabisa ya Nuru za kiimani ambazo amezipata huyu mtalii mtafiti mwenye shauku na katika shuhuda zake katika nyumba ya tatu ya hakika nne tukufu. [Hapana mola apasaye kuabudiwa kwa haki isipokuwa Allah (s.w) mmoja wa pekee ambaye juu ya upweke wake katika kupasa uwepo wake kumejulisha kushuhudia kwa utukufu wenye kufunika wa hakika ya hali ya ufunguzi kwa kufungua sura kwa mia nne elfu ya aina za wenye uhai zilizokamilishwa bila mapungufu kwa ushahidi wa sanaa ya mimea na wanyama na kadhalika kushuhudia kwa utukufu wa kufunika kwa hakika ya Ar-Rahmaaniyya pana yenye kupangika bila kupungua kwa kushuhudia na kuona kwa macho na kadhalika kushuhudia kwa utukufu wa uendeshaji wenye kufunika kwa wenye uhai wote na wenye kupangika bila ya kosa wala upungufu. Na kadhalika kushuhudia utukufu wa kufunika kwa hakika ya Ar-Rahiimiyya na utoaji maisha wenye kuenea kwa kila wenye kuruzukiwa wenye kuwekewa kanuni kwa kila wakati wa uhitaji bila kupitiwa wala kusahau ametukuka sana mruzuku wake Mwingi wa rehema Mwenye kurehemu mpole mneemeshaji na imeenea kupatikana kwake na hisani yake imejumuisha na hapana mola wa haki ila yeye]. سُب۟حَانَكَ لَا عِل۟مَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّم۟تَنَٓا اِنَّكَ اَن۟تَ ال۟عَلٖيمُ ال۟حَكٖيمُ يَا رَبِّ بِحَقِّ بِس۟مِ اللّٰهِ الرَّح۟مٰنِ الرَّحٖيمِ يَا اَللّٰهُ يَا رَح۟مٰنُ يَا رَحٖيمُ صَلِّ وَسَلِّم۟ عَلٰى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِهٖ وَاَص۟حَابِهٖ اَج۟مَعٖينَ بِعَدَدِ جَمٖيعِ حُرُوفِ رَسَائِلِ النُّورِ ال۟مَض۟رُوبِ تِل۟كَ ال۟حُرُوفُ فٖى عَاشِرَاتِ دَقَائِقِ جَمٖيعِ عُم۟رِنَا فِى الدُّن۟يَا وَال۟اٰخِرَةِ مَعَ ضَر۟بِ مَج۟مُوعِهَا فٖى ذَرَّاتِ وُجُودٖى فٖى مُدَّةِ حَيَاتٖى وَاغ۟فِر۟لٖى وَلِمَن۟ يُعٖينُنٖى فٖى نَش۟رِ رَسَائِلِ النُّورِ وَكِتَابَتِهَا بِصَدَاقَةٍ بِكُلِّ صَلَاةٍ مِن۟هَا وَ لِاٰبَائِنَا وَلِسَادَاتِنَا وَشُيُوخِنَا وَ لِاَخَوَاتِنَا وَاِخ۟وَانِنَا وَلِطَلَبَةِ رِسَالَةِ النُّورِ الصَّادِقٖينَ وَبِال۟خَاصَّةِ لِمَن۟ يَك۟تُبُ وَيَس۟تَن۟سِخُ هٰذِهِ الرِّسَالَةَ بِرَح۟مَتِكَ يَا اَر۟حَمَ الرَّاحِمٖينَ اٰمٖينَ وَ اٰخِرُ دَع۟وٰيهُم۟ اَنِ ال۟حَم۟دُ لِلّٰهِ رَبِّ ال۟عَالَمٖينَ

